II GSK 92/22

II GSK 92/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Karolina Kisielewicz-Sierakowska /sprawozdawca/
Małgorzata Rysz
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Sz 396/21 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2021-08-12
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2025 poz 277
art. 235(1)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Tomasz Dąbrowski po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 396/21 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 11 lutego 2021 r. nr NHP.906.1.5.2019 w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 396/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M. C. na decyzję Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 11 lutego 2021 r. (nr NHP.906.1.5.2019), którą utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 10 kwietnia 2019 r. (nr PS.HP.4201.68.2010) o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej.
Stan faktyczny sprawy jest następujący:
M. C. w dniu 25 listopada 2010 r. zgłosił Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Szczecinie podejrzenie choroby zawodowej - obustronny trwały odbiorczy ubytek słuchu typu ślimakowego lub czuciowo-nerwowego spowodowany hałasem, wyrażony podwyższeniem progu słuchu o wielkości co najmniej 45 dB w uchu lepiej słyszącym, obliczony jako średnia arytmetyczna dla częstotliwości audiometrycznych 1,2 i 3 kHz, o której mowa w poz. 21 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r., nr 105, poz. 869).
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Szczecinie decyzją z dnia 5 grudnia 2011 r. (znak PS/HP/4203/68/10) orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u M. C. choroby zawodowej, a Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpoznaniu odwołania skarżącego od tej decyzji, decyzją z dnia 27 sierpnia 2012 r. (nr NHP.906.1.25.2011), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 1094/12 oddalił skargę M. C. na tę ostateczną decyzję Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.
W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od tego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 1448/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd II instancji podzielił stanowisko M. C., że w kontrolowanej sprawie nie zebrano i nie rozpatrzono całego materiału dowodowego. W szczególności nie zwrócono się do spółek, innych niż P. S.A., będących następcami prawnymi przedsiębiorstwa państwowego P., w którym w latach 1970 - 2009 skarżący obsługiwał lokomotywy spalinowe, o wyniki pomiarów hałasu pracy tych lokomotyw. NSA podał, że takimi informacjami mogą dysponować także producenci lokomotyw, Państwowa Inspekcja Pracy bądź wyspecjalizowane jednostki badawcze, w tym Inspektorat Sanitarny P., a także Muzeum Kolejnictwa.
NSA podniósł również, że dla stwierdzenia narażenia zawodowego konieczne jest wykazanie przez inspektora sanitarnego (bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem), że choroba widniejąca w wykazie została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy danego pracownika albo w związku ze sposobem wykonywania przez niego pracy. W razie ustalenia, że stwierdzona u pracownika choroba znajduje się w wykazie chorób zawodowych, a jednocześnie ocena warunków pracy pozwala bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem przyjąć, że miało miejsce narażenie zawodowe, istnieje domniemanie związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Jeżeli więc dopuszczalne jest stwierdzenie, że konkretny czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to narażenie na jego działanie na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania tego schorzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 16 września 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 554/15, uchylił zaskarżoną decyzję Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 27 sierpnia 2012 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 5 grudnia 2011 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako p.p.s.a.). Sąd odwołując się do art. 190 tej ustawy, zwrócił uwagę na potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego gwarantującego jednoznaczne ustalenie warunków pracy skarżącego (poziomu hałasu na wszystkich lokomotywach, na których pracował).
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Szczecinie w toku ponownie prowadzonego postępowania zwrócił się m. in. P. S.A. w W., Instytutu Kolejnictwa w Warszawie, Głównego Inspektora Pracy, Muzeum Kolejnictwa, P1. S.A., a także szesnastu powiatowych państwowych inspektorów sanitarnych o informacje o poziomie hałasu na lokomotywach, na których pracował skarżący oraz do jednostek orzeczniczych (Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu Ośrodek w Pile oraz Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi) o dodatkowe wyjaśnienia odnoszące się do procesu orzeczniczego M. C. Uzyskał również opinie Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Medycyny Pracy, Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Audiologii i Foniatrii oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu.
W oparciu o ten materiał dowodowy, decyzją z 10 kwietnia 2019 r. (nr PS.HP.4201.68.2010) organ I instancji orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u M. C. choroby zawodowej, wymienionej w poz. 21 wykazu chorób zawodowych.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od tej decyzji, Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Szczecinie decyzją z dnia 11 lutego 2021 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że Wielkopolskie Centrum Medycyny Pracy w Poznaniu Ośrodek w Pile oraz Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, będące w myśl § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych jednostkami właściwymi do rozpoznania chorób zawodowych, nie rozpoznały u M. C. choroby zawodowej, o której mowa w poz. 21 wykazu chorób zawodowych.
Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Szczecinie podał, że jednostki orzecznicze I i II stopnia podkreśliły, że nie każde uszkodzenie słuchu może zostać uznane za chorobę zawodową i odwołując się do wyników przeprowadzonych badań i konsultacji stwierdziły, że niedosłuch skarżącego nie jest charakterystyczny dla uszkodzenia spowodowanego hałasem.
Organ podniósł, że analiza narażenia zawodowego prowadzi do wniosku, że jest wysoce prawdopodobne, że M. C. w latach 1970-1995 był narażony na hałas o poziomach przekraczających dopuszczalne normy, natomiast po 1995 r. takie narażenie z wysokim prawdopodobieństwem nie występowało (mogło występować jedynie sporadycznie podczas wykonywania pracy w kabinie jednej lokomotywy).
W okresie ewentualnego narażenia oraz kilka lat po jego zakończeniu, brak jest udokumentowanych objawów uszkodzenia słuchu u skarżącego, a ze zgromadzonej dokumentacji (świadectw stanu zdrowia pracownika z lat 1994 -1998 oraz wyników badań okresowych do 1992 r.) wynika, że posiadał słuch "pierwszej kategorii".
Zaobserwowana u badanego znaczna progresja uszkodzenia słuchu w zaledwie kilku miesiącach 2010 r., kiedy już nie pracował (M. C. od stycznia 2009 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, a od lipca 2009 r. pobiera świadczenie emerytalne), tj. od wartości z dnia 17 marca 2010 r. dla UP=38 dB, dla UL=40 dB, do wartości z dnia 29 listopada 2010 r. dla UP=UL=73 dB, przemawia dodatkowo za inną aniżeli zawodowa etiologią uszkodzenia słuchu i nie można jej wiązać z wcześniejszym narażeniem na hałas. Zawodowy ubytek słuchu postępuje najbardziej dynamicznie w ciągu pierwszych 10-15 lat narażenia na hałas, a zawodowe ubytki słuchu nie ulegają pogorszeniu po ustaniu narażenia na hałas. Ubytek słuchu powodowany pracą powinien zatrzymać się na tym samym stopniu zaawansowania, który stwierdzono w ostatnim okresie narażenia. Znaczna progresja uszkodzenia słuchu w krótkim okresie, po ustaniu zatrudnienia, wskazuje na inną niż zawodowa etiologię, przy czym rozstrzygnięcie kwestii, co spowodowało progresję niedosłuchu po ustaniu narażenia zawodowego na hałas nie należy do kompetencji jednostki orzekającej o chorobie zawodowej, która ma ustalić związek przyczynowo-skutkowy między chorobą a narażeniem zawodowym.
Na powyższą decyzję M. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, podnosząc m.in., że organy obu instancji uzupełniły materiał dowodowy, niemniej umknęło ich uwadze jednoznaczne, wyraźne i nie pozostawiające wątpliwości wskazania i wytyczne Sądu, że w sytuacji, kiedy w orzeczeniach lekarskich nie stwierdzono jednoznacznie, że choroba zawodowa jest następstwem czynników pozazawodowych, to wobec pozytywnych ustaleń co do narażenia zawodowego – należało, zgodnie z wyrokiem NSA, przyjąć domniemanie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie, nawet wówczas, gdy miało miejsce współistnienie czynników pozazawodowych. Skarżący podkreślił, że organ ograniczył się do przedstawienia treści kolejnych wydanych i uzupełnianych orzeczeń lekarskich, ale nie wykazał, że jego choroba nie była wynikiem pracy w narażeniu i nie wykluczył zawodowej genezy jej powstania.
M. C. podniósł również, że organy inspekcji sanitarnej są uprawnione do oceny orzeczenia lekarskiego dotyczącego choroby zawodowej i nie muszą bezkrytycznie zaakceptować zawartej w nim konkluzji.
Kontrolowanym wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M. C. na decyzję Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z 11 lutego 2021 r.
Sąd stwierdził, że organy obu instancji zastosowały się do wytycznych zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 1448/13 i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 554/15. W celu dokładnego wyjaśnienia wszystkich wątpliwości i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, występowały do różnych instytucji o wyniki pomiaru hałasu na lokomotywach, na których pracował skarżący i na tej podstawie ustaliły, że co do zasady wartości graniczne hałasu nie były przekraczane (narażenie na ponadnormatywny hałas występowało sporadycznie). Organy zwróciły się do jednostki orzeczniczej II stopnia o udzielenie wyjaśnień co do ustaleń przyjętych w orzeczeniu z dnia 23 marca 2011 r., nadto podejmowały wiele innych czynności, szczegółowo opisanych w uzasadnieniu wyroku, w tym przeprowadziły (na wniosek strony) dowód z opinii Konsultanta Krajowego w dziedzinie laryngologii, a także z opinii Konsultanta Krajowego w Dziedzinie Medycyny Pracy, w celu ustalenia etiologii obustronnego uszkodzenia jego słuchu, a szczególności tego, czy warunki pracy zawodowej oraz okres zatrudnienia stanowiły narażenie zawodowe. Sąd zwrócił uwagę, że w związku z prośbą Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie o dodatkową konsultację, skarżący był hospitalizowany w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi. W opinii lekarskiej z 16 listopada 2020 r. stwierdzono, że w oparciu o analizę narażenia zawodowego oraz całość zgromadzonej dokumentacji medycznej, w tym wyników wykonanych badań, nie ma podstaw do rozpoznania u badanego choroby zawodowej o której mowa w poz. 21 wykazu chorób zawodowych. Sąd I instancji dodał, że w jego ocenie kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie, ma dowód z opinii Krajowej Konsultant w Dziedzinie Audiologii i Foniatrii, przeprowadzony na wniosek skarżącego, która w oparciu o przedstawioną dokumentację dwukrotnie wypowiedziała się o braku podstaw do stwierdzenia zawodowej etiologii niedosłuchu u badanego. Stanowisko to zostało umotywowane i wynika z niego jednoznacznie, że niedosłuch u M. C. jest z wysokim prawdopodobieństwem związany z procesem starzenia się, nie jest jego przyczyną hałas, na który był narażony w miejscu pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie podkreślił, że sądy obu instancji, dokonując wykładni przepisów prawa nie przesądziły jednoznacznie tego, że warunki w jakich skarżący pracował doprowadziły do powstania u niego choroby zawodowej, a więc, że wystąpienie ponadnormatywnego hałasu na stanowisku pracy skarżącego należy bezwzględnie traktować jako mające wpływ na powstanie choroby zawodowej, ale wskazały na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w taki sposób, aby warunki pracy skarżącego zostały jednoznacznie ustalone. Sądy podnosiły, że w przypadku istnienia czynników ryzyka zawodowego w miejscu pracy i wystąpienia choroby zawodowej zachodzą przesłanki do zastosowania domniemania związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Jednocześnie jednak podały, że wystąpienie narażenia zawodowego wymaga wykazania, że choroba widniejąca w wykazie została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy danego pracownika albo w związku ze sposobem wykonywania przez niego pracy, uwypuklając jednocześnie, że ocena tego związku należy do organu.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, organy obu instancji wywiązały się z tego zadania, ponieważ zwróciły się do wskazanych w wyrokach jednostek, które mogły dysponować wynikami pomiarów hałasu na lokomotywach, i dane, które były dostępne uzyskały. Pozwoliło to na odtworzenie warunków pracy skarżącego i stwierdzenie, że co do zasady wartość i graniczne hałasu nie były przekraczane, z kilkoma wyjątkami i opisanymi w zaskarżonej decyzji.
Sąd I instancji podał, że według art. 2351 k.p. dopuszcza stwierdzenia choroby zawodowej nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z "wysokim prawdopodobieństwem". Przesłanka stwierdzenia z "wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby (wyroki NSA z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2492/16 i z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 748/12). Zadaniem organu prowadzącego postępowanie z wniosku o stwierdzenie choroby zawodowej jest zatem ustalenie danych dotyczących środowiska pracy wnioskodawcy, występujących czynników ryzyka, określenie wykonywanych przez pracownika czynności i ich ewentualnego wpływu na powstanie choroby zawodowej, a konsekwencji ustalenie związku pomiędzy stwierdzonym schorzeniem i wykonywaną pracą, w tym również – stosownie do przytoczonej wyżej wykładni przepisów prawa, dokonanej przez NSA, ustalenie czy w sprawie zachodzi wysokie prawdopodobieństwo związku pomiędzy narażeniem zawodowym i wystąpieniem u skarżącego choroby zawodowej.
W konkluzji Sąd stwierdził, że zestawienie danych dotyczących sporadycznego narażenia skarżącego na ponadnormatywny hałas w miejscu pracy, z wynikami badań i kolejno wydawanymi w niniejszej sprawie orzeczeniami oraz opiniami różnych specjalistów, doprowadziło organy obu instancji do prawidłowych wniosków o braku podstaw do stwierdzenia u M. C. choroby zawodowej.
M. C. złożył od wyroku WSA w Szczecinie z dnia 12 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 396/21 skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2351 k.p. przez jego błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, że w sprawie, przy istnieniu domniemania wynikającego z tego przepisu, dla stwierdzenia u niego choroby zawodowej nie jest wystarczające ustalenie ubytku słuchu spełniającego kryteria określone w poz. 21 wykazu chorób zawodowych (załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 2010 r. w sprawie chorób zawodowych), przy bezspornym braku ustalenia innej niż zawodowa etiologii schorzenia;
2. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a) art. 153 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji ocen prawnych wyrażonych w wyrokach NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 1448/13 oraz WSA w Szczecinie z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 554/15
- w zakresie ustalenia, że skarżący cierpi na schorzenie zawodowe objęte wykazem chorób zawodowych;
- w zakresie wskazania, że z art. 235 1 k.p. wynika domniemanie, że schorzenie objęte wykazem chorób zawodowych stanowi chorobę zawodową, jeżeli pracownik wykonywał pracę w warunkach narażenia zawodowego, które może taką chorobę wywołać, a które to domniemanie może obalić jedynie ustalenie innej niż zawodowa etiologii schorzenia;
- w zakresie art. 80 k.p.a. i wskazania, że opinia biegłego podlega ocenie organu administracji w granicach wyznaczonych tym przepisem;
b) art. 153 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji wskazań co do dalszego postępowania "w zakresie prawidłowo rozumianej treści definicji choroby zawodowej oraz pełnego przeanalizowania sprawy"
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nieprzekonujące ustalenie, że niedosłuch skarżącego nie wynika z zatrudnienia i hałasu w środowisku pracy oraz oparcie się na opiniach, które nie są przekonujące i należycie uzasadnione.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej M. C. przedstawił argumentację na poparcie przedstawionych zarzutów.
Uczestnik postępowania (P. S.A. [...] w P.) w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Szczecinie nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
W skardze kasacyjnej sformułowano zarówno zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Przedmiot obu rodzajów zarzutów i kierunek argumentacji pozostają jednak w ścisłym związku, koncentrując się zasadniczo wokół art. 235¹ Kodeksu pracy, którego błędne zastosowanie zdaniem skarżącego kasacyjnie, wynikało z jego błędnej wykładni i w konsekwencji nieuzasadnionego przyjęcia, że dla stwierdzenia choroby zawodowej nie jest wystarczające ustalenie choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, przy bezspornym braku ustalenia innej niż zawodowa etiologii schorzenia.
Wnoszący skargę kasacyjną odwołał się do art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny i podniósł, że taką wykładnię art. 2351 k.p. zaprezentował WSA w Szczecinie w wyroku z dnia z dnia 23 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 1094/12, a wcześniej NSA w wyroku z dnia 20 stycznia 2015 r., wywodząc, że schorzenie objęte wykazem chorób zawodowych stanowi chorobę zawodową, jeżeli pracownik wykonywał pracę w warunkach narażenia zawodowego, które może taką chorobę wywołać, przy czym to domniemanie można obalić jedynie przez ustalenie innej niż zawodowa etiologii schorzenia. Podał, że obowiązkiem organów nie było ustalenie, czy istnieją czynniki pozazawodowe, które mogłyby przyczynić się do powstania choroby zawodowej, ale jednoznaczne stwierdzenie, że czynniki te wywołały to schorzenie.
Sąd nie podziela tego stanowiska skarżącego
Zgodnie z art. 2351 k.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Z powyższej definicji legalnej pojęcia choroby zawodowej wynika domniemanie związku przyczynowego pomiędzy zaistnieniem schorzenia prawnie uznanego za chorobę zawodową, a warunkami pracy narażającymi na jego powstanie. Jeśli do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczający jest wysoki stopień prawdopodobieństwa jej powstania w następstwie działania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, to jest oczywiste, że nawet w sytuacji, w której istnieją także inne (konkurencyjne) czynniki etiologiczne powstania choroby zawodowej, której istnienie nie budzi wątpliwości, domniemanie przemawia za zawodową etiologią tego rodzaju schorzenia (zob. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2024 r., II GSK 583/23, wyrok z 29 października 2024 r., sygn. akt II GSK 1079/24).
Wnoszący skargę kasacyjną podał, odwołując się do poprzednich wyroków, że w rozpatrywanej sprawie obowiązkiem organów nie było ustalenie, czy istnieją czynniki pozazawodowe, które mogły przyczynić się do powstania u niego choroby zawodowej, ale jednoznaczne stwierdzenie, że czynniki te wywołały schorzenie, bo jeśli nie, to w przypadku pozytywnych ustaleń co do narażenia zawodowego, istnieje domniemanie związku przyczynowego miedzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy, w warunkach narażenia na jej powstanie, nawet wówczas gdy miało miejsce współistnienie czynników pozazawodowych.
To zapatrywanie skarżącego nie jest prawidłowe, i nie znajduje potwierdzenia w przytoczonych przez niego orzeczeniach.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z treści art. 2351 k.p. wynika, że
stwierdzenia choroby zawodowej wymaga zaistnienia łącznie trzech przesłanek: 1) schorzenia uznanego za chorobę zawodową, ujętego w prawnym wykazie chorób zawodowych, 2) wykonywania pracy w warunkach tzw. narażenia zawodowego czyli w warunkach działania czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy danego pracownika albo w związku ze sposobem wykonywania przez niego pracy i 3) stwierdzenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowego między chorobą a tymi szkodliwymi warunkami.
W rozpatrywanym przypadku nie wszystkie te ustawowe przesłanki (elementy) definiujące pojęcie choroby zawodowej zaistniały. Niewątpliwie schorzenie wnoszącego skargę kasacyjną formalnie kwalifikuje się jako choroba zawodowa. Nie wykazano natomiast, że praca była wykonywana w warunkach narażenia zawodowego, które bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem doprowadziły do powstania tego schorzenia. Ustalone okoliczności dotyczące warunków wykonywania pracy przez wnoszącego skargę kasacyjną nie pozwalają przyjąć istnienia domniemania powstania choroby zawodowej wskutek oddziaływania narażenia zawodowego.
Z akt sprawy wynika, że wnoszący skargę kasacyjną pracował w warunkach ewentualnego narażenia zawodowego (hałasie) w latach 1970 - 1995. W okresie ewentualnego narażenia oraz kilka lat po jego zakończeniu, nie stwierdzono u wnoszącego skargę kasacyjną objawów uszkodzenia słuchu. Jego dokumentacja medyczna z lat 1994 - 1998 informuje, że posiada słuch pierwszej kategorii. Odszedł z pracy 1 stycznia 1999 r. Pogorszenie słuchu zostało natomiast stwierdzone w wyniku badań przeprowadzonych w listopadzie 2010 r., czyli po piętnastu latach od zaprzestania pracy w warunkach narażenia zawodowego. Przyjmuje się, że skutki wykonywania pracy w warunkach narażenia zawodowego w postaci choroby zawodowej mogą się ujawnić z opóźnieniem, również po pewnym czasie od ustania oddziaływania szkodliwych warunków pracy. Organy orzecznicze stwierdziły jednak w swych orzeczeniach - opiniach, że zawodowy ubytek słuchu postępuje najbardziej dynamicznie w ciągu pierwszych 10-15 lat narażenia na hałas (czyli pracy w hałasie), a zawodowe ubytki słuchu nie ulegają pogorszeniu po ustaniu narażenia na hałas. Ubytek słuchu powodowany pracą powinien zatrzymać się na tym samym stopniu zaawansowania, który stwierdzono w ostatnim okresie narażenia.
Z zebranego materiału dowodowego, będącego podstawą rozstrzygnięcia Sądu I instancji i niezakwestionowanego skutecznie przez M. C. w skardze kasacyjnej wynika także, że widoczny w badaniach z 2010 r. ubytek słuchu nie jest charakterystyczny dla uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu i nie ma charakteru zawodowego. Zaobserwowana u skarżącego znaczna progresja uszkodzenia słuchu w zaledwie kilku miesiącach 2010 r., kiedy już nie pracował, przemawia za inną aniżeli zawodowa etiologią uszkodzenia słuchu i nie można jej wiązać z wcześniejszym narażeniem na hałas. Czynnikiem predysponującym do rozwoju uszkodzenia słuchu jest wiek człowieka, a także inne czynniki, nie związane z warunkami pracy zawodowej (miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, choroby krążenia, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, czynniki metaboliczne i środowiskowe). W tym przypadku są to okoliczności istotne, ponieważ ustalono, że wnoszący skargę kasacyjną leczy się na nadciśnienie tętnicze od 2000 r.
W tym stanie faktycznym nie ma podstaw do przyjęcia domniemania wywołania choroby zawodowej oddziaływaniem narażenia zawodowego. Jeżeli bowiem ustalono, że nie ma bezpośredniego, nie budzącego wątpliwości związku przyczynowego i czasowego pomiędzy wykonywaniem pracy w warunkach narażenia zawodowego, a powstaniem schorzenia polegającego na utracie słuchu, jest natomiast bardzo prawdopodobne, że choroba powstała wskutek działania czynników pozazawodowych (wiek i inne schorzenia nie mające związku z pracą), to tym samym, zdaniem Sądu, nie ma podstaw do stwierdzenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że jej powstanie w 2010 r. zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, w okresie do 1995 r. Istnienie tego bezspornego lub wysoce prawdopodobnego związku pomiędzy schorzeniem a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia zawodowego podważa zarówno znacząca przerwa czasowa (15 lat) pomiędzy wykonywaniem pracy w warunkach narażenia zawodowego i powstaniem schorzenia, a także stwierdzenie występowania u wnoszącego skargę kasacyjną czynników pozazawodowych uznawanych według wiedzy medycznej za istotne przyczyny utraty słuchu (wiek, nadciśnienie tętnicze).
Zatem, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji zasadnie uznał, że organy inspekcji sanitarnej prawidłowo wykazały, że stwierdzona choroba, na którą cierpi skarżący, zaliczona do wykazu chorób zawodowych, nie powstała bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem w wyniku wykonywania pracy w warunkach narażenia zawodowego.
Organy oparły się w tym zakresie na opiniach jednostek orzeczniczych, które w świetle § 8 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych są podstawowym - choć nie jedynym - warunkiem rozpoznania choroby zawodowej. Opinie te podlegają ocenie i kontroli organu, utrwalony bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych jest pogląd, że orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a. Bez tej opinii bądź sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalić, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. I SA 1200/98, LEX nr 45833). Organ jest związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Związanie polega zatem na tym, że jeśli orzeczenie lekarskie nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów, to stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r., sygn. K 23/07, OTK-A 2008, nr 5, poz. 82). W przypadku zatem, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem - organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany. Kontrola i możliwość podważenia opinii lekarskich przez organ jest możliwa, ale w ograniczonym zakresie (por. m.in. wyrok NSA z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 335/10). Trzeba dodać, że sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować to orzeczenie jedynie pod względem formalnym (np. z tego punktu widzenia, że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez należytego uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza). Nie może to jednak dotyczyć merytorycznej treści prawidłowo sporządzonego orzeczenia lekarskiego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007, sygn. akt II OSK 1078/06 i powołane w nim orzecznictwo).
W niniejszej sprawie Sąd I instancji, odwołując się do treści art. 153 p.p.s.a. i wytycznych do dalszego postępowania zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Szczecinie z dnia 16 września 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 554/15, a także do wcześniejszego wyroku NSA z dnia 20 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 1448/13, zasadnie stwierdził, że organy prawidłowo uzupełniły materiał dowodowy w zakresie wskazanym w tych orzeczeniach.
Wnoszący skargę kasacyjną zarzucając Sądowi I instancji niezasadne oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organ art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieprzekonujące ustalenie, że niedosłuch skarżącego nie wynika z zatrudnienia i hałasu w środowisku pracy oraz oparcie się na opiniach, które nie są przekonujące i należycie uzasadnione, nie przedstawił żadnej dodatkowej argumentacji na ich poparcie, a jego zarzuty mają charakter gołosłowny i polemiczny. W związku z tym zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a jest nieuzasadniony.
W niniejszym postępowaniu organy dysponowały dostatecznym materiałem dowodowym, uzupełnionym zgodnie ze wskazaniami co do dalszego postępowania, zawartymi we wspomnianych orzeczeniach i prawidłowo uznały, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest wystarczający do wydania orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia u M. C. choroby zawodowej, a Sąd I instancji prawidłowo zaaprobował to stanowisko.
Na zakończenie zauważyć należy, że z uwagi na art. 153 p.p.s.a., wnoszący skargę kasacyjną nie mógł w niniejszym postępowaniu skutecznie kwestionować przesądzonych już wcześniej przez sąd kwestii.
Ze wskazanych powodów podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Sąd I instancji oddalając skargę M. C. nie naruszył art. 153 p.p.s.a., ani przepisów art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w sposób określony w skardze kasacyjnej.
Mając to wszystko na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Sąd nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego dla uczestnika postępowania z uwagi na brak podstawy prawnej do uwzględniania takiego wniosku. W postępowaniu przed NSA ustawodawca wprowadził zasadę finansowej odpowiedzialności za wynik postępowania. W przypadku oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną jest obowiązana zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ - jeżeli skargą kasacyjną zaskarżono wyrok Sądu I instancji oddalający skargę lub skarżącego - jeżeli skargą kasacyjną zaskarżono wyrok Sądu I instancji uwzględniający skargę (art. 204 p.p.s.a.). Natomiast ustawodawca nie uregulował podstawy prawnej dla zwrotu kosztów postępowania na rzecz uczestników postępowania kasacyjnego (zob. np. wyroki NSA z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 887/12, z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt II OSK 803/21 i z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 919/22).