II GSK 901/15

II GSK 901/15 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-04-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Krystyna Anna Stec /przewodniczący/
Magdalena Bosakirska /sprawozdawca/
Małgorzata Jużków
Symbol z opisem
6550
Sygn. powiązane
I SA/Ol 904/14 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2015-01-29
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia del. WSA Małgorzata Jużków Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ł. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 904/14 w sprawie ze skarg Ł. B. na postanowienia Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...] października 2014 r., nr [...], [...] października 2014 r., [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wyrokiem z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 904/14, oddalił skargi Ł. B. na postanowienia Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z dnia [...] października 2014 r., nr [...] oraz [...] stwierdzające niedopuszczalność odwołań od decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
I
Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.
W dniu [...] kwietnia 2012 r. do Biura Powiatowego ARiMR w O. wpłynął wniosek o przyznanie płatności rolnych na rok 2012 (bezpośrednich i z tytułu wsparcia gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania tzw. płatności ONW), w którym jako wnioskodawca wpisany został J. B.
W dniu [...] lutego 2013 r. do organu wpłynął akt skrócony zgonu J. B., z którego wynikało, że zmarł on w dniu [...] grudnia 2011 r.
Decyzjami z dnia [...] lutego 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O., działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.), umorzył postępowania w sprawach przyznania J. B. wnioskowanej pomocy finansowej ONW oraz płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Z notatki służbowej z dnia [...] lutego 2013 r., sporządzonej przez pracownika Biura Powiatowego ARiMR wynikało, że powyższe decyzje z uwagi na śmierć adresata nie zostały wysłane, a jedynie po podpisaniu dołączono je do akt sprawy.
W dniu [...] czerwca 2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR w O. wpłynęły, kierowane do Dyrektora W. Oddziału tej Agencji, odwołania Ł. B. od powyższych decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich wniesienia. Skarżący zarzucił, że rozstrzygnięcie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nie zostało doręczone pełnomocnikowi nieżyjącej strony, lecz złożone do akt sprawy. Okoliczność ta, w jego ocenie, uzasadnia przywrócenie terminu do wniesienia odwołań w sprawie. W uzasadnieniu odwołań skarżący podniósł, że jest synem zmarłego J. B. przejął po nim prowadzenie gospodarstwa rolnego. Pełnomocnictwa w sprawach dotyczących płatności do gruntów rolnych udzielił matce W. B., która uprzednio reprezentowała również jego zmarłego ojca.
Wyjaśnił, że matka, działając jako jego pełnomocnik udała się do W. Ośrodka Doradztwa Rolniczego w O. celem uzyskania pomocy przy wypełnieniu wniosku o przyznanie płatności na rok 2012. Pomimo poinformowania doradcy o śmierci męża i przejęciu gospodarstwa rolnego przez syna, wniosek został przez niego wadliwie wypełniony. W. B. została także pouczona o konieczności złożenia pod wnioskiem podpisu "B.".
Decyzjami z dnia [...] lipca 2013 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR umorzył postępowania odwoławcze, wskazując na treść art. 58 § 1 i § 2 oraz art. 129 § 2 k.p.a.
W ocenie organu, z uwagi na niewysłanie decyzji będących przedmiotem odwołania do osoby wnoszącej odwołanie, w sytuacji gdy pełnomocnik odwołującego się powziął wiedzę o ich wydaniu w dniu [...] czerwca 2013 r., po czym złożył odwołanie w dniu [...] czerwca 2013 r., wypowiadanie się w kwestii wniosku o przywrócenie terminu było bezcelowe, gdyż odwołanie podlegało rozpatrzeniu, jako wniesione w terminie.
Wskazując z kolei na treść art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., organ podkreślił, że postępowanie odwoławcze podlega umorzeniu, gdy stało się bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny. W rozpoznawanych sprawach o bezprzedmiotowości tych postępowań przesądzał brak przymiotu strony u wnoszącego odwołania Ł. B.
Decyzje te uprawomocniły się z uwagi na odrzucenie wniesionych na nie i nieopłaconych skarg do sądu administracyjnego.
Wnioskiem z dnia [...] lipca 2014 r. skarżący zwrócił się do Prezesa ARiMR o stwierdzenie nieważności obu powyższych decyzji II instancji (o umorzeniu postępowań odwoławczych) oraz poprzedzających je decyzji organu I instancji (o umorzeniu postępowań w sprawie płatności bezpośrednich i ONW na 2012 r.) .
Decyzjami z dnia [...] września 2014 r. Prezes ARiMR stwierdził nieważność obu decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. o umorzeniu postępowań odwoławczych, zaś rozstrzygnięcie w przedmiocie decyzji I instancji z dnia [...] lutego 2013 r. przekazał Dyrektorowi W. Oddziału Regionalnego ARiMR zgodnie z właściwością.
Postanowieniami z dnia [...] października 2014 r. Dyrektor W. Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził niedopuszczalność odwołań skarżącego Ł. B. od decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. o umorzeniu postępowań I instancji. Powołując się na art. 134 k.p.a. organ podniósł, że decyzje te nie zostały skutecznie doręczone stronie, tj. nie weszły do obrotu prawnego i nie wywołują skutków prawnych. W związku z powyższym brak jest rozstrzygnięć I instancji, wobec których Ł. B. złożył odwołania. Organ wskazał na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w uchwale NSA z dnia 4 grudnia 2000 r., sygn. akt FPS 10/00 i stwierdził, że dopóki decyzja nie zostanie zakomunikowana stronie jest aktem niewywierającym skutków prawnych. Sporządzenie decyzji przez organ, przy jednoczesnym braku jej doręczenia powoduje, że decyzją tą ani organ, ani strona nie są związani, stanowi ona bowiem tzw. "nieakt" administracyjny. W ocenie organu, wniesienie odwołań od niedoręczonych skutecznie decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. skutkuje stwierdzeniem niedopuszczalności tych odwołań ze względów przedmiotowych.
Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. złożył Ł. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonych postanowień oraz stwierdzenie nieważności decyzji odwoławczych i poprzedzających je decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skarg podniesiono, że [...] listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wyrokiem o sygn. akt I SA/Ol 661/13 stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w O. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w sprawie dotyczącej płatności rolno środowiskowych i takiej samej sytuacji prawnej. Skarżący wskazał, że w obrocie prawnym pozostają jeszcze dwie analogiczne decyzje, dotyczące płatności bezpośrednich oraz ONW. Podkreślił, że w powołanym wyroku Sąd uznał, iż jest on stroną postępowania posiadającą interes prawny.
Ponadto skarżący całemu postępowaniu zarzucił przewlekłość i chaotyczność oraz naruszenie zasady dwuinstancyjności. Jego zdaniem, niedopuszczalnym było wspólne ustalanie przez organy obu instancji treści decyzji, jaką miał wydać organ pierwszej instancji. Umorzenie postępowań przez organ odwoławczy uzewnętrzniło stosunek organu do rozpatrywanego stanu faktycznego. Organ powyższymi decyzjami odniósł się merytorycznie do odwołań, wiążąc się jednocześnie ich skutkiem.
Wyrokiem z dnia 29 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. oddalił skargi.
Sąd I instancji podniósł, że organ odwoławczy stwierdził w zaskarżonych postanowieniach niedopuszczalność odwołań od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. z dnia [...] lutego 2013 r., przyjmując, iż nie weszły one do obrotu prawnego, a w związku z tym nie wywołują skutków prawnych i stanowią tzw. "nieakty", tj. czynności mające jedynie pozory aktu administracyjnego. Stanowisko to Sąd I instancji uznał za słuszne i powołał w tym zakresie treść art. 110 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, chyba, że kodeks stanowi inaczej. WSA stwierdził, że w myśl uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 4 grudnia 2000 r., sygn. akt FPS 10/00 oświadczenie stronie treści decyzji przez doręczenie lub ogłoszenie powoduje jej wejście do obrotu prawnego i dopiero od tego momentu decyzja wiąże organ administracji publicznej. W związku z powyższym Sąd wskazał, że dzień, w którym decyzję wprowadzono do porządku prawnego, czyli w którym nastąpiło doręczenie decyzji otwiera termin do wniesienia odwołania przez stronę postępowania.
W ocenie Sądu I instancji, złożone przez skarżącego odwołania od decyzji nie mogły wywołać skutków prawnych, gdyż w postępowaniach dotyczących przyznania określonych płatności rolnych nie doszło do załatwienia spraw w rozumieniu art. 104 k.p.a. Sporządzone w dniu [...] lutego 2013 r. decyzje o umorzeniu ww. postępowań nie zostały skierowane do strony postępowania, bowiem stroną nie mogła być osoba nieżyjąca w dacie wydania rozstrzygnięcia, zatem decyzje te jako niedoręczone nie weszły do obrotu prawnego. WSA podkreślił, że z notatki służbowej wynika, iż powyższe decyzje, z uwagi na śmierć jej adresata, nie zostały wysłane, a jedynie po podpisaniu dołączone do akt sprawy. Orzeczenia te należało zatem uznać za "nieakty", czyli czynności, które nie wywołują skutków prawnych. W konsekwencji, w rozpoznawanych sprawach zastosowanie miał art. 134 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy w drodze ostatecznego postanowienia stwierdza niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu zaskarżonych postanowień organ odwoławczy wskazał na niedopuszczalność odwołań z przyczyn przedmiotowych, czyli nieistnienie w sensie prawnym przedmiotu zaskarżenia (nieistnienie decyzji administracyjnej w znaczeniu prawnym), od której przysługiwałby środek zaskarżenia.
Za bezpodstawny WSA uznał zarzut dotyczący nieuwzględnienia przez organ stanowiska zawartego w wyroku z dnia 6 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Ol 661/13, w którym rozpoznając skargę Ł. B. na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego ARiMR w O. z dnia [...] lipca 2013 r., w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012, Sąd stwierdził nieważność decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji o umorzeniu postępowania administracyjnego. W odniesieniu do tego zarzutu Sąd I instancji wskazał na treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), i podniósł, że w myśl tego przepisu, w pozostałych postępowaniach administracyjnych dotyczących przyznania płatności rolnych organy nie były zobowiązane do uwzględnienia stanowiska zaprezentowanego w powołanym wyroku WSA.
Reasumując Sąd I instancji podkreślił, że w rozpoznawanych sprawach przedmiotem zaskarżenia są postanowienia stwierdzające niedopuszczalność wniesionych odwołań, nie zaś decyzje administracyjne w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Sąd nie był zatem uprawniony do badania zarzutów skarżącego dotyczących nieprawidłowości działania organów w innych postępowaniach administracyjnych, wszczynanych na wniosek skarżącego.
II
Skargę kasacyjną złożył Ł. B.
Wyrok zaskarżył w całości i wniósł o jego uchylenie oraz stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w O. nr [...] i [...] oraz poprzedzających je decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
I. naruszenie prawa materialnego:
1. art. 14 rozporządzenia Komisji (WE) 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. L 316 z 2.12.2009 ze zm.);
2. art. 56 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003;
3. art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.);
4. art. 22 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.);
poprzez brak zastosowania ww. przepisów w sytuacji, gdy mają one kluczowe znaczenie w rozpatrywaniu niniejszej sprawy w kontekście skuteczności złożonego wniosku o przyznanie płatności.
II. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a konkretnie:
1. art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9, 10, 12, 15, 16, 28, 104 § 2 i 105 § 1 k.p.a., polegające na braku uwzględnienia przez Sąd, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszono wskazane przepisy postępowania administracyjnego poprzez:
a. brak podejmowania przez organy działań z urzędu, w sytuacji, kiedy takie działanie mogłoby usprawnić, ułatwić i przyspieszyć postępowanie,
b. brak wzięcia pod uwagę słusznego interesu Ł. B., a także brak podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia zaistniałego stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (wszelkie czynności w postępowaniu inicjowane były przez mojego mocodawcę, nawet czynności, co do których k.p.a. przyznaje równoprawną inicjatywę organowi i stronie),
c. odejście od zasady pisemności postępowania określonej w art. 8 k.p.a., z uwagi na fakt, że organ I instancji wielokrotnie sprawę załatwiał ustnie zaś mój mocodawca był wielokrotnie informowany przez organ I instancji oraz pracowników Biura Powiatowego ARiMR w O. o rychłym zakończeniu postępowania na jego korzyść,
d. brak działań zmierzających do należytego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy, niejednokrotnie połączony z przerzucaniem ciężaru poszukiwania rozwiązania prawnego na mojego mocodawcę - oraz brakiem udzielenia mojemu mocodawcy wyjaśnień co do sposobu załatwienia sprawy (jak np. o konieczność przedstawienia informacji o śmierci ojca),
e. zastosowanie bez wystarczających przesłanek pojęcia "nieaktu administracyjnego", skutkujące naruszeniem art. 10 k.p.a. i odmówieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu, wypowiedzenia się co do istotnych elementów postępowania, zgłaszania żądań i korzystania z uprawnień z przysługujących mojemu mocodawcy uprawnień,
f. zignorowanie najprostszego rozwiązania sprawy, zaproponowanego przez Ł. B., wbrew zasadzie zdefiniowanej w art. 12 k.p.a., w sytuacji gdy w ramach uznania administracyjnego organ mógł to rozwiązanie zastosować, mając w szczególności na uwadze słuszny interes obywatela,
g. naruszenie zasady dwuinstancyjności przewidzianej w art. 15 k.p.a., gdyż organ I instancji wielokrotnie informował mojego mocodawcę, że przy wydawaniu swojej decyzji musi skonsultować się z Dyrektorem Oddziału Regionalnego ARiMR w O., co wyklucza możliwość przeprowadzenia następnie bezstronnej, merytorycznej oceny prawidłowości decyzji organu I instancji przez organ II instancji,
h. powołanie się na instytucję "nieaktu administracyjnego" i przyznanie przymiotu ostateczności decyzjom wydanym przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w O. oraz decyzjom je bezpośrednio poprzedzającym, co stanowiło naruszenie art. 16 k.p.a., gdyż stoi w jawnej sprzeczności z przebiegiem postępowania administracyjnego, zwłaszcza wskazaniem w decyzjach poprzedzających wydanie decyzji [...] i [...] na możliwość złożenia od nich odwołania,
i. odmówienie mojemu mocodawcy statusu strony postępowania, pomimo wykazania przez Ł. B. interesu prawnego, wbrew art. 28 k.p.a., w oparciu o błędnie zastosowaną koncepcję "nieaktu administracyjnego",
j. błędne umorzenie postępowania w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy brak było podstaw do umorzenia postępowania przez organ, przy jednoczesnym braku załatwienia sprawy, polegającym na braku wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, wbrew dyspozycji art. 104 § 2 k.p.a., w oparciu o błędne zastosowanie koncepcji "nieaktu administracyjnego".
2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie stanu faktycznego niezgodnego z rzeczywistością polegające na uznaniu, że decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR nie weszły do obrotu prawnego, a w związku z tym nie wywołują skutków prawnych, co doprowadziło do błędnego usankcjonowania przez Sąd stanowiska, że decyzje te stanowią tzw. "nieakty", tj. czynności mające jedynie pozory aktu administracyjnego i niedopuszczalne jest odwołanie od nich.
Szczegółową argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przypisanych.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania, która w sprawie niniejszej nie występuje.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Formułując zarzut kasacyjny należy wskazać przepis prawa, który został naruszony oraz wyjaśnić na czym konkretnie to naruszenie polegało.
Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia prawa procesowego wymaga nie tylko wskazania naruszonych przepisów procesowych i uzasadnienia tego naruszenia, a także wykazania jego istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, bo tylko w takim przypadku można przyjąć, że naruszenie przepisów postępowania powinno skutkować uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Nadto wskazać trzeba, że skarga kasacyjna jest środkiem prawnym skierowanym przeciwko wyrokowi, a więc musi podnosić naruszenie przepisów procesowych dokonane przez Sąd I instancji, bo w postępowaniu kasacyjnym ocenie podlega działanie Sądu I instancji (które oczywiście może polegać na akceptacji naruszeń prawa procesowego, których dopuścił się organ). Wreszcie zauważyć trzeba, że skarga kasacyjna jest środkiem prawnym sformalizowanym i profesjonalnym, dlatego na stronie ją wnoszącej ciąży obowiązek wypełnienia prawem określonych wymagań, jakim powinna odpowiadać.
Rozpatrywana skarga kasacyjna nie spełnia wyżej wskazanych wymogów, przez to ogranicza możliwość dokonania kontroli skarżonego wyroku, bo sąd kasacyjny może przyjąć tylko takie kierunki weryfikacji, które zostały określone prawidłowo sformułowanymi zarzutami kasacyjnymi.
Zaznaczyć można, że dotychczasowe działanie organów administracji nie przyczyniało się do wyjaśnienia sprawy i jej załatwienia zgodnie z art. 8 k.p.a., tj. w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.
Mając na uwadze powyższe, przed przystąpieniem do wywodów merytorycznych należy wyjaśnić, że dwie decyzje Prezesa ARiMR z dnia [...] września 2014 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] i nr [...] o umorzeniu postępowania odwoławczego (zainicjowanego przez Ł. B.) nie zostały zaskarżone do sądu, zatem są prawomocne. Ich skutkiem jest usunięcie z obrotu prawnego obu tych decyzji (z dnia [...] lipca 2013 r.). Błędny i nieprzystający do przedmiotu sprawy jest więc wniosek skargi kasacyjnej wniesionej dnia [...] marca 2015 r., w którym zawarte jest żądanie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] i nr [...], w sytuacji, gdy tych decyzji już nie ma w obrocie, ponieważ stwierdzono prawomocnie ich nieważność decyzjami z dnia [...] września 2014 r.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że w sprawie niniejszej do WSA zaskarżone zostały postanowienia Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w O. o niedopuszczalności odwołań od dwóch decyzji I instancji, tj. decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] lutego 2013 r. o umorzeniu postępowań w sprawie płatności bezpośrednich i płatności ONW. Tylko te postanowienia były przedmiotem kontroli sądowej i tylko tych postanowień dotyczył wyrok Sądu I instancji, zatem tylko rozstrzygnięcia w tym przedmiocie mogą dotyczyć zarzuty kasacyjne i wnioski kasacyjne.
Przypomnieć należy, że Prezes ARiMR w opisanych wyżej decyzjach z dnia [...] września 2014 r. (o stwierdzeniu nieważności decyzji o umorzeniu postępowań odwoławczych) wyraził pogląd, iż obie decyzje I instancji z dnia [...] lutego 2013 r. o umorzeniu postępowań w sprawie płatności (bezpośrednich i ONW), od których odwołanie wniósł Ł. B., stanowią tzw. "nieakty", ponieważ nigdy nie zostały doręczone stronie, zatem wniesione odwołanie dotyczyło "nieaktu", ta zaś konstatacja organu spowodowała stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym.
Następnie Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR rozpatrując odwołania Ł. B. od tych decyzji pogląd ten podzielił i z uwagi na brak aktów, od których można by wnieść odwołania, powołując się na art. 134 k.p.a., zaskarżonymi postanowieniami stwierdził niedopuszczalność odwołań.
Tak więc, podstawą prawną obu skarżonych postanowień i akceptującego je wyroku Sądu I instancji, był art. 134 k.p.a. W tym stanie rzeczy, aby zakwestionować prawidłowość stwierdzenia niedopuszczalności odwołań, należało oprzeć zarzut skargi kasacyjnej na naruszeniu art. 134 k.p.a. i akceptacji tego naruszenia przez Sąd I instancji (145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W rozpatrywanej skardze kasacyjnej żaden z licznych zarzutów nie odnosi się jednak do naruszenia art. 134 k.p.a. ani też art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., co nie pozwala na wzruszenie skarżonych rozstrzygnięć.
Zarówno konstrukcja zarzutów skargi kasacyjnej, nieodnoszących się w ogóle do skarżonych postanowień o niedopuszczalności odwołania, jak i pozostający w sprzeczności z przedmiotem kontroli wniosek kasacyjny o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora ARiMR nr [...] i nr [...], (których nieważność już została prawomocnie stwierdzona decyzjami z dnia [...] września 2014 r.) nie pozwalają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na odniesienie się do meritum zagadnienia związanego z niedopuszczalnością odwołań.
Wobec braku zarzutów kasacyjnych pozwalających na merytoryczną ocenę postanowień o niedopuszczalności odwołań, Naczelny Sąd Administracyjny oceny tej nie dokonuje, stwierdza jednak, że wskazane rozwiązanie procesowe nie wywołuje niekorzystnych skutków dla skarżącego Ł. B. i w istocie rzeczy, co do skutków, nie różni się od stwierdzenia nieważności wadliwych decyzji. Uznanie decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. za "nieakty" powoduje bowiem, że rozstrzygnięć tych nie ma w obrocie prawnym i ani organ ani strona nie są nimi związane, a zatem sprawa wniosku złożonego dnia [...] kwietnia 2012 r. w sprawie płatności bezpośrednich i ONW na 2012 r. związanych z uprawianym przez Ł. B. gospodarstwem, pozostaje otwarta i niezałatwiona. Jest bowiem złożony, a nierozpatrzony i niepoprawiony wniosek w sprawie płatności bezpośrednich i ONW na 2012 r. i jest rolnik mający interes prawny w rozpatrzeniu tego wniosku i twierdzący, że jest to jego wniosek, dotknięty oczywistymi błędami.
Naczelny Sąd Administracyjny na marginesie jedynie zauważa, że sytuacja taka, jak w sprawie niniejszej, nie została przewidziana wprost przez ustawodawcę, nie chodzi tu bowiem o następstwo prawne po złożeniu wniosku, czy też po wydaniu decyzji, tylko o oczywisty błąd polegający na wpisaniu we wniosku osoby nieżyjącej, zamiast osoby rzeczywiście ubiegającej się o dopłaty, uprawnionej i żyjącej.
Wyjaśnienia wymaga czy – jak twierdzi skarżący - do złożenia wniosku ewidentnie dotkniętego błędem doszło na skutek błędnych informacji ze strony podmiotów powołanych do udzielania rolnikom profesjonalnej pomocy. Konieczna jest też ocena w czyim imieniu, składając wniosek, działała W. B.
Trzeba przy tym mieć na uwadze, że we wniosku jako wnioskodawcę i mocodawcę W. B. wskazano nieżyjącego od kilku miesięcy J. B., zaś sam wniosek został wadliwie podpisany, gdyż podpis "B." złożyła jako pełnomocnik kobieta (a zatem "B."), syn zmarłego – Ł. B. uzyskał już wpis do ewidencji, jako rolnik uprawiający to samo gospodarstwo rolne zgłoszone do płatności. Nieścisłości te nie zostały dostrzeżone ani wyjaśnione przez organ, mimo że wyjaśnienie, kto był rzeczywistym wnioskodawcą i ustalenie w czyim imieniu występowała W. B., pozwoliłoby na prawidłowe określenie strony postępowania, co się jednak nie stało mimo, że organy administracji zobligowane są do stania na straży praworządności zgodnie z art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) oraz zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.), a zatem powinny zażądać wyjaśnień i doprowadzić do korekty oczywistych błędów wniosku zgodnie z art. 21 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009 r., str. 1, ze zm.).
Jak wskazano wyżej, podjęciu prawidłowych rozstrzygnięć w sprawie niniejszej nie stoi na przeszkodzie ani oddalenie skargi kasacyjnej, ani stwierdzenie niedopuszczalności odwołania od decyzji uznanej przez organ za "nieakt" z powodu niewejścia do obrotu prawnego, a zatem nieistniejącej.
Mając na uwadze powyższe działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
Biorąc pod uwagę całokształt sytuacji w sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia od Ł. B. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu administracji w całości.