II GSK 9/25

II GSK 9/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Krawczak /sprawozdawca/
Patrycja Joanna Suwaj
Wojciech Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 826/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-06-05
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1230
art. 8 ust. 6 pkt 4, art. 13b udt. 4 i 4b, art. 36aa
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 18
art. 67 par. 1, art. 103
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 826/24 w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 11 stycznia 2024 r. nr 5/13/2024/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J.K. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 czerwca 2024r., sygn. akt VI SA/Wa 826/24 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r., poz. 329,obecnie Dz.U. z 2023r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę J.K. (dalej też: "strona", "skarżąca") na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej też: "Prezes NFZ") z 11 stycznia 2024 r. nr 5/13/2024/U w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego tj.:
- art. 13b pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że sam fakt pozostawia danej osoby wspólnikiem spółki komandytowej przesądzał o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu, niezależnie od faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej przez tę spółkę, w sytuacji gdy z literalnego brzmienia przepisu jednoznacznie wynika, że ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegały w okresie rejestracji spółki do chwili podjęcia decyzji o jej likwidacji tylko osoby prowadzące pozarolniczą działalność od dnia jej rozpoczęcia do dnia jej zaprzestania z uwagi na nie obowiązywanie w tym czasie art. 13 ust. 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych;
- art. 67 § 1 w zw. z art. 103 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Z 2024 r., poz. 18 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy wspólnicy podjęli decyzję o rozwiązaniu spółki bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego tj. z dniem podjęcia uchwały o likwidacji.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Na wstępie należy wskazać, że jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną powinno zawierać ocenę przedstawionych w tej skardze zarzutów. Przepis ten określa tym samym zakres, w jakim NSA realizuje obowiązek uzasadnienia wyroku oddalającego skargę kasacyjną - modyfikując treść normy prawnej zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a. Norma zawarta w art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie) umożliwia zatem ograniczenie uzasadnienia wyroku NSA wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny, mając powyższe na uwadze, ograniczył rozważania w niniejszej sprawie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Podkreślenia także wymaga, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym skierowanym przeciwko wyrokowi Sądu I instancji (art. 173 § 1 p.p.s.a.). Podniesione w niej zarzuty powinny zostać skierowane pod adresem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i wykazywać uchybienia w jego argumentacji odnoszącej się do mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, bądź błędnego przeprowadzenia kontroli postępowania przez organy, których działanie lub zaniechania było przedmiotem zaskarżenia. W przypadku skargi kasacyjnej będącej kwalifikowanym środkiem zaskarżenia czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest istotna z tego powodu, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym wniesieniem tego pisma (jak w przypadku skargi czy też zażalenia), ale także z jego treścią (por. wyrok NSA z 13 października 2017r., sygn. akt II FSK 1445/17).
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi wniesionej na tę decyzję na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że przeprowadzone przez organ administracji ustalenia faktyczne - wobec ich prawidłowości - uzasadniały przyjęcie ich za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie oraz zaakceptowanie dokonanej na ich podstawie oceny, że w okresach od 5 czerwca 2019 r. do 6 czerwca 2019 r. oraz od 7 września 2021 r. do 6 marca 2022 r. strona podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej, jako wspólnik spółki [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa.
Skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, nie uzasadnia twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu I instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 13b pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, że sam fakt pozostawia danej osoby wspólnikiem spółki komandytowej przesądzał o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu, niezależnie od faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej przez tę spółkę. Zdaniem strony skarżącej przed dniem wejścia w życie art. 13b pkt 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych fakt podlegania ubezpieczeniom społecznym przez wspólnika spółki osobowej być ściśle związany z faktycznie prowadzoną przez Spółkę działalnością, w tym działalnością gospodarczą.
Odpowiadając na stanowisko strony skarżącej wymaga przypomnienia i zarazem podkreślenia, że z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1621) wynikało, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w określonych tym przepisem prawa okresach, w tym między innymi, osoby prowadzące pozarolniczą działalność: - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Z kolei, z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynikało i dalej wynika, że osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność są między innymi wspólnicy spółki komandytowej.
Z jednolitego i ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego prezentowanego w odniesieniu do rozumienia art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej z dnia 24 czerwca 2021 r. wynika, że wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej (art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). O objęciu ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi wspólników spółek osobowych: spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej tworzonych na podstawie Kodeksu spółek handlowych - oraz wspólników jednej tylko ze spółek kapitałowych, to jest jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, o których stanowi art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, decyduje zatem prowadzenie przez nich działalności pozarolniczej, której zakres pojęciowy nie pokrywa się ściśle z definicjami działalności gospodarczej. Jedyny wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym na podstawie tytułu określonego w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2020 r., II UK 295/18, OSNP 2021 Nr 4, poz. 43). Ponieważ ubezpieczeniowy status wszystkich wspólników spółek, w tym wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki komandytowej, regulują te same przepisy, nie ma wątpliwości, że przywołane stanowisko jest również adekwatne w odniesieniu do wspólników spółki komandytowej - tym bardziej, że wynika ono wprost z brzmienia art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Co więcej w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I USK 17/22, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że "[...] przepisy art. 8 ustawy systemowej jednoznacznie odróżniają pojęcie tytułu ubezpieczeniowego, którym jest "prowadzenie pozarolniczej działalności" oraz prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców. Rozróżnienie tych dwóch pojęć jest kluczowe w kontekście ustalenia okresów podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osoby będące wspólnikami niektórych spółek - w tym również wspólnika spółki komandytowej. Prowadzenie pozarolniczej działalności przez wspólnika polega wyłącznie na legitymowaniu się takim statusem. Nie ma natomiast znaczenia fakt, czy spółka faktycznie działalność gospodarczą prowadzi czy też zaprzestała jej prowadzenia. Takie stanowisko jest jednoznacznie przyjmowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego [...]. Od prowadzenia pozarolniczej działalności poprzez posiadanie statusu wspólnika jednej spółek wymienionych w art. 8 ust. 4 ustawy systemowej należy odróżnić posiadanie tego tytułu na podstawie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców. W takiej sytuacji tytuł ubezpieczeniowy wynika z rzeczywistego prowadzenia działalności gospodarczej - nie zaś samego wpisu do rejestru (CEIDG) tj. posiadania formalnego statusu przedsiębiorcy. [...]. Odmienność sytuacji wspólnika i prowadzącego działalność gospodarczą jest na tyle istotna, że uniemożliwia zastosowanie orzecznictwa dotyczącego jednej z grup względem drugiej." Sąd Najwyższy podkreślił również, że [...] ustawodawca nie wskazał kilka różnych podmiotów pod pojęciem "prowadzący działalność gospodarczą". [...] rozróżniono podmioty prowadzące pozarolniczą działalność, spośród których tytuł jednych wynika z posiadania formalnego statusu - choćby dlatego, że oni sami nie są przedsiębiorcami (lecz spółki, których są wspólnikami [...]), zaś dla innych jest ściśle związane z czynnościami faktycznymi podejmowanymi w ramach prowadzenia przedsiębiorstwa. [...]", a w konsekwencji – co najistotniej z punktu widzenia spornej w sprawie kwestii – że "[...] To rozróżnienie nie tylko uzasadnia różne traktowanie wspólników i przedsiębiorców, ale sprawia, że odmienna wykładnia art. 13 pkt 4 ustawy systemowej - nawet przed zmianami z 2021 r. względem wspólnika i przedsiębiorcy była niezbędna [...].".
W świetle poglądu prawnego prezentowanego przez Sąd Najwyższy w odniesieniu do rozumienia art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który Sąd w składzie orzekającym w rozpatrywanej w pełni podziela - nie ma podstaw, aby podważać prawidłowość wykładni tego przepisu prawa przez Sąd I instancji - zwłaszcza, że została ona również osadzona na gruncie orzecznictwa Sądu Najwyższego.
Zgodzić się również należy z Sądem I instancji, iż wykładnia sprowadzająca się do uzależnienia obowiązku ubezpieczeń społecznych od statusu wspólnika, która obowiązywała przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, została potwierdzona przez ustawodawcę przez dodanie, z dniem 18 września 2021 r., art. 13 pkt 4b ustawy systemowej, z mocą obowiązującą od dnia 18 września 2021 r. z którego wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: - wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością - od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia udziałów w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia wszystkich udziałów w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, zaś art. 13 pkt 4 tej ustawy uzyskał brzmienie, z którego z kolei aktualnie wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: - osoby prowadzące pozarolniczą działalność, z wyłączeniem osób, o których mowa w pkt 4a i 4b - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców.
Jak wskazuje się w orzecznictwie zmiany wprowadzone wymienioną ustawą nowelizującą nie kształtowały statusu wspólników spółki jawnej w zakresie odnoszącym się do podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego w sposób odmienny i odbiegający od tego, który wynikał z przywołanego powyżej rozumienia art. 13 pkt 4. Zmiany te stanowią konsekwencję zaimplementowania przez ustawodawcę na grunt norm prawa stanowionego normy prawnej rekonstruowanej w procesie sądowej wykładni prawa z przepisu art. 13 pkt 4 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 przywołanej ustawy w przedstawionym powyżej jego rozumieniu, stanowiąc jednocześnie przykład oraz dowód właściwej reakcji pozytywnego prawodawcy na potrzebę podjęcia stosownej interwencji prawodawczej, która nie wprowadzała jednak w omawianym zakresie żadnego istotnego normatywnego novum (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2024 r., sygn. akt II GSK 856/24).
Jeżeli zatem z niekwestionowanych przez skarżącą ustaleń faktycznych, w tym z Rejestru Przedsiębiorców KRS jednoznacznie wynika, że skarżąca figuruje jako wspólnik wpisanej do KRS spółki komandytowej od dnia jej rejestracji (tj. od 5 czerwca 2019 r.) aż do jej wykreślenia (tj. do 7 marca 2022 r.), a w historii wpisu brak jest informacji o zawieszeniu działalności spółki, to organ prawidłowo uznał, że skarżąca podlega w okresach od 5 czerwca 2019 r. do 6 czerwca 2019 r. oraz od 7 września 2021 r. do 6 marca 2022 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, będąca wspólnikiem tej spółki.
Sam bowiem fakt pozostawania danej osoby wspólnikiem spółki komandytowej przesądza o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu, niezależnie od faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej przez tę spółkę w okresie, w którym spółka jest wpisana do rejestru i niezależnie od uzyskiwania z tej działalności przychodów, a więc również niezależnie od faktu prowadzonej likwidacji tej spółki, która w okresie likwidacji dalej istnieje w obrocie prawnym z dodatkowym zapisem "w likwidacji". Ustawodawca przyjął bowiem rozwiązanie, zgodnie z którym o podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wspólnika, w niniejszej sprawie spółki komandytowej, rozstrzyga w istocie sam fakt istnienia spółki, który zamyka się w okresie od momentu wpisania spółki do rejestru do momentu jej wykreślenia z rejestru (zob. wyrok WSA w Warszawie z 22 listopada 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 4320/23).
Wobec powyższego, zarzuty z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej należało uznać za nieusprawiedliwione.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 67 § 1 w zw. z art. 103 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych poprzez jego niezastosowanie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie został on uzasadniony, co uniemożliwiło jego kontrolę instancyjną. Stawiając zarzut niezastosowania przepisów prawa materialnego autor skargi kasacyjnej powinien nie tylko określić, jakie przepisy nie zostały zastosowane, lecz również wyjaśnić dlaczego dany przepis prawa powinien być zastosowany. Sąd II instancji nie może domniemywać kierunków i zakresu weryfikacji wyroku Sądu I instancji, jeżeli wprost nie wynika to z treści skargi kasacyjnej. Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że autor skargi kasacyjnej nie uzasadnił w ogóle zarzutu zawartego w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej.
W rekapitulacji wszystkich przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.