II GSK 89/20

II GSK 89/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-05-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-01-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Cezary Pryca
Gabriela Jyż /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6461 Wynalazki
Hasła tematyczne
Własność przemysłowa
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1344/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-09-25
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 776
art. 243 ust. 6
Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 121 pkt 4.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. S.A. w C., F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1344/19 w sprawie ze skargi L. S.A. w C., F. na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności zawieszających bieg terminu do złożenia tłumaczenia ograniczonego patentu europejskiego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 września 2019 r., oddalił skargę L. S.A. w C. we F. na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2019 r., w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadzwyczajnych okoliczności zawieszających bieg terminu do złożenia tłumaczenia ograniczonego patentu europejskiego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
w dniu 20 lipca 2016 r. Europejski Urząd Patentowy opublikował decyzję w sprawie ograniczenia patentu oraz tekst ograniczonego patentu udzielonego na rzecz skarżącej Spółki. Tłumaczenie ograniczonego patentu zostało złożone w Urzędzie Patentowym Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 21 marca 2018 r. W tym samym dniu skarżąca Spółka, na podstawie art. 243 ust. 6 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r., poz. 776 ze zm., dalej: p. w. p.) wniosła o stwierdzenie wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności zawieszających bieg terminu do złożenia tłumaczenia i uznanie, że tłumaczenie to zostało złożone z zachowaniem terminu. Do nadzwyczajnych okoliczności zaliczono zakłócenia w przepływie informacji i dokumentów w kancelarii patentowej prowadzonej przez pełnomocnika Spółki.
Postanowieniem z 24 stycznia 2019 r. Urząd Patentowy odmówił skarżącej stwierdzenia nadzwyczajnych okoliczności zawieszających bieg terminu do złożenia tłumaczenia ograniczonego patentu. Organ stwierdził, że podane przez stronę okoliczności nie należą do takich, które mieszczą się w kategorii siły wyższej, o której mowa w art. 124 pkt 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r., poz. 1145, dalej: k. c.).
Objętym skargą postanowieniem utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Sąd I instancji oddalając skargę na to postanowienie za bezsporny uznał stan faktyczny sprawy oraz podstawę prawną. Stwierdził, że ustanowiony w art. 6 ust. 2 ustawy z 14 marca 2003 r. o dokonywaniu europejskich zgłoszeń patentowych oraz skutkach patentu europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r., poz. 2) trzymiesięczny termin na złożenie tłumaczenia patentu ograniczonego został uchybiony oraz to, że jest to termin nieprzywracalny. Wobec tego środkiem prawnym skierowanym przeciwko skutkom upływu terminu był sformułowany, na podstawie art. 243 ust. 6 p. w. p., wniosek o stwierdzenie wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności zawieszających bieg terminu.
Sąd I instancji odnosząc się do zarzutów skargi stwierdził, że istniejące zakłócenia w bieżącej pracy pełnomocnika strony co do zasady nie wyczerpują znamienia siły wyższej, o którym mowa w art. 121 pkt 4 k.c. Stwierdził również, że trudności w prawidłowym zorganizowaniu pracy pełnomocnika uprawnionego nie można zakwalifikować do zdarzeń wyczerpujących pojęcie siły wyższej, o której mowa w art. 121 pkt 4 k.c., w konsekwencji nie należą one do nadzwyczajnych okoliczności wymienionych w art. 243 ust. 6 p.w.p.
W podstawie prawnej wyroku podano art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
L. S.A. w C. we F., skargą kasacyjną zaskarżyła w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 243 ust.6 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że klauzula generalna nadzwyczajnych okoliczności jest znaczeniowo tożsama z klauzula generalną siły wyższej - poprzez nieuznanie, ze w sprawie nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia z powodu nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych zewnętrznych okoliczności, których kombinacja winna być uznana za przemożną, uniemożliwiającą złożenie tłumaczenia ograniczonego patentu w stosownym terminie mimo dochowania przez pełnomocnika należytej staranności;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 121 pkt.4 k.c. w związku z cytowanym wyżej przepisem art. 243 ust. 6 p.w.p. jako normą odsyłającą - poprzez przyjęcie, że przepis ten bez żadnych wątpliwości zmusza do zastosowania kryteriów odnoszących się do pojęcia siły wyższej przy ocenie nadzwyczajnych okoliczności o których mowa w art. 243 ust. 6 p.w.p., podczas gdy celem tego przepisu jest ustalenie podstaw biegu przedawnienia i podstaw do jego zawieszenia, zaś rzeczona norma odsyłająca, poprzez sformułowanie o "odpowiednim" stosowaniu tego przepisu nie wyklucza zastosowania przy ustaleniu w/w podstaw stosowania kryteriów, odnoszących się do nadzwyczajnych okoliczności;
3. naruszenie przepisowa prawa materialnego poprzez przyjęcie, iż sprawy z zakresu własności przemysłowej mają charakter materialnie cywilny, a tylko formalnie traktowane są przez ustawodawcę jako sprawy administracyjne, podczas gdy charakter spraw z zakresu własności przemysłowej w sposób nie budzący wątpliwości jest administracyjny, w szczególności w odniesieniu do uprawomocnienia ograniczonego patentu europejskiego.
Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.
W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują.
W skardze kasacyjnej zawarto wyłącznie zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię. W konsekwencji przyjąć trzeba, iż skarżąca kasacyjnie Spółka nie kwestionuje ustalonego przez Urząd Patentowy RP, a zaakceptowanego przez Sąd I instancji stanu faktycznego analizowanej sprawy.
Odnosząc się do sformułowanych w punkcie 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej zarzutów naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art. 243 ust.6 p.w.p. "poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że klauzula generalna nadzwyczajnych okoliczności jest znaczeniowo tożsama z klauzula generalną siły wyższej i 2) art. 121 pkt.4 k.c. "w związku z cytowanym wyżej przepisem art. 243 ust. 6 p.w.p. jako normą odsyłającą - poprzez przyjęcie, że przepis ten bez żadnych wątpliwości zmusza do zastosowania kryteriów odnoszących się do pojęcia siły wyższej przy ocenie nadzwyczajnych okoliczności o których mowa w art. 243 ust. 6 p.w.p., podczas gdy celem tego przepisu jest ustalenie podstaw biegu przedawnienia i podstaw do jego zawieszenia, zaś rzeczona norma odsyłająca, poprzez sformułowanie o "odpowiednim" stosowaniu tego przepisu nie wyklucza zastosowania przy ustaleniu w/w podstaw stosowania kryteriów, odnoszących się do nadzwyczajnych okoliczności", stwierdzić trzeba, iż Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów tych nie podzielił. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie Spółki zarówno Urząd Patentowy RP jak i Sąd I instancji dokonały prawidłowej wykładni art. 243 ust.6 p.w.p. w zw. z art. 121 pkt.4 k.c.
Wskazać trzeba, iż kwestia wykładni art. 243 ust 6 p.w.p. w zw. z art. 121 pkt 4 k.c. była już przedmiotem orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego - np. w wyroku z 4 kwietnia 2019 r. sygn. II GSK 1018/20 wskazał, że: "wykładnia przepisu art. 243 pkt 6 p.w.p. dokonana przez organ i następnie rozwinięta przez Sąd I instancji nie jest dotknięta błędem, gdyż uznano, że w nadzwyczajnych okolicznościach mieści się pojęcie siły wyższej, jest rozumowaniem prawidłowym i zgodnym z treścią przepisu art. 243 pkt 6 p.w.p.". W wyroku tym NSA stwierdził też, że omawiany przepis odsyłając do procedury zawieszenia przedawnienia odnosi się również do przesłanek siły wyższej, które stanowią między innymi o zawieszeniu przedawnienia z art. 121 pkt 4 k.c., zaś przy wykładni pojęcia nadzwyczajnych okoliczności z art. 243 pkt 6 p.w.p. niewątpliwie należy stosować pojęcie z procedury zawieszenia przedawnienia, tj. klauzulę siły wyższej. W doktrynie w odniesieniu do art. 243 ust. 6 p.w.p. dominuje pogląd, że nadzwyczajne okoliczności mające charakter siły wyższej (vis maior), to zdarzenia nie do uniknięcia, nad którym człowiek nie panuje i których nie mógł przewidzieć przy zachowaniu należytej staranności. Pojęcie siły wyższej nie obejmuje z kolei sytuacji, która jest znana wnioskodawcy, jak również sytuacji, które można z łatwością przewidzieć i podjąć stosowne środki zaradcze (zob. A. Michalak, Prawo własności przemysłowej. komentarz, art. 243, Warszawa 2016 i powoływane tam orzecznictwo; Z. Miklasiński, Prawo własności przemysłowej, Komentarz Warszawa 2001, s. 270). Takie stanowisko prezentowane jest także w przeważającej liczbie orzeczeń sądowych – np.: w wyrokach NSA: z 12 lipca 2018 r., sygn. akt II GSK 2500/16; z 17 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 249/18; 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 1018/17; z 7 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 585/18; z 5 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 715/20; z 4 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 1018/17; z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 985/20. Nadto wskazać można także na wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2021 r., sygn. akt V CSKP 83/21 (Lex nr 3174818) i przywołane tam orzecznictwo SN.
Podzielając przytoczone poglądy judykatury i doktryny należy stwierdzić, że przyjęta w analizowanej sprawie wykładnia art. 243 ust. 6 p.w.p. odwołująca się przy ocenie okoliczności nadzwyczajnych odpowiednio do przesłanek siły wyższej była prawidłowa. Podkreślić bowiem trzeba, że skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje ustalonego przez organ stanu faktycznego, (który nota bene przyjęty został na podstawie twierdzeń i dowodów przedstawionych przez samą skarżącą), tj. tego, że doszło do uchybienia terminowi do złożenia tłumaczenia ograniczonego patentu na skutek zakłóceń w przepływie informacji i dokumentów w kancelarii patentowej prowadzonej przez pełnomocnika Spółki. Jak stwierdziła sama Spółka na przełomie 2015 i 2016 r. na stanowisku administratora kancelarii był wakat, co spowodowało zaległości w bieżącej obsłudze prowadzonych spraw i nieodnotowanie terminu na złożenie tłumaczenia. Termin ten nie został zanotowany także przez prawnika bezpośrednio zajmującego się sprawą.
Sąd pierwszej instancji zaakceptował ocenę organu uznając, że analiza stanu faktycznego była należyta, a ocena przedstawionych okoliczności stwierdzająca, że nie miały one charakteru okoliczności nadzwyczajnych nie narusza zasad logiki i oświadczenia życiowego. UP RP w zaskarżonym postanowieniu zasadnie przyjął, iż pojęcie siły wyższej wiązać należy z okolicznościami o charakterze zewnętrznym, przypadkowym lub naturalnym, nie do uniknięcia, takim nad którym człowiek nie panuje, którego nie można przewidzieć ani zabezpieczyć się przed nim zwyczajnymi środkami. Zakłócenia o charakterze organizacyjnym w bieżącej pracy pełnomocnika strony, jakie wystąpiły w analizowanej sprawie, nie stanowią tego rodzaju zdarzeń.
Stanowisko to należy podzielić. Opisane okoliczności nie miały charakteru nadzwyczajnego i nie były nieuchronne. Przy należytej staranności, można było uniknąć uchybienia terminowi do złożenia tłumaczenia ograniczonego patentu.
Zbieżny pogląd Naczelny Sąd Administracyjny prezentował m.in. w wyroku z 12 lipca 2018 r. sygn. II GSK 2500/16 wskazując, że: "Za nadzwyczajna okoliczność nie można uznać zmian organizacyjnych powiązanych z nowym rozlokowaniem pracowników i powierzaniem im nowych obowiązków na stanowisku pracy."
Ostatni z zarzutów skargi kasacyjnej, pomieszczony w punkcie trzecim petitum skargi kasacyjnej, nie może być przedmiotem rozważań przez Sąd drugiej instancji, ponieważ nie wskazuje konkretnego przepisu prawa materialnego, który w ocenie autora skargi kasacyjnej został naruszony przez Sąd I instancji, co jest warunkiem koniecznym prawidłowo sformułowanego zarzutu skargi kasacyjnej, a co jasno wynika z treści art. 176 § 1 pkt 2) p.p.s.a.).
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.