II GSK 859/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 września 2024 r. (sygn. akt II GSK 859/24) rozpatrzył skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Prezesa NFZ w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Spór dotyczył kwalifikacji umów zawartych przez skarżącego (S. K. w P. O. O. w K.) z M. P. na opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ramach studiów podyplomowych. Skarżący twierdził, że są to umowy o dzieło, podczas gdy organ i sąd niższej instancji uznali je za umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, co skutkuje obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. NSA oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu I instancji. Sąd podkreślił, że kluczowe dla rozstrzygnięcia jest ustalenie, czy przedmiotem umowy jest wykonanie oznaczonego dzieła (umowa o dzieło), czy też zobowiązanie do starannego działania (umowa o świadczenie usług/zlecenie). W ocenie NSA, przygotowanie i wygłoszenie wykładu, nawet jeśli zawiera elementy twórcze i jest dostosowane do potrzeb słuchaczy, zazwyczaj nie spełnia kryteriów dzieła w rozumieniu art. 627 Kodeksu cywilnego. Nie można z góry określić zindywidualizowanego rezultatu, a wiedza przekazana studentom nie stanowi dzieła. Sąd odwołał się do bogatego orzecznictwa NSA w tym zakresie, wskazując, że jedynie wykłady o charakterze naukowym, niestandardowym i niepowtarzalnym mogą być uznane za dzieło. W tej sprawie, umowy nie wykazywały takich cech, a materiały dydaktyczne stanowiły jedynie pomoc w realizacji celu umowy, a nie samo dzieło. NSA odrzucił również zarzuty procesowe dotyczące wadliwego postępowania dowodowego, wskazując, że ciężar dowodu spoczywał na ZUS jako wnioskodawcy, który przedłożył odpowiednie dokumenty. Sąd uznał, że zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących wykładni umów (art. 65 kc) są niezasadne w kontekście publicznoprawnego charakteru sprawy o ustalenie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. W konsekwencji, NSA utrzymał w mocy wyrok WSA i oddalił skargę kasacyjną, zasądzając koszty postępowania od skarżącego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że umowy na prowadzenie wykładów w ramach studiów podyplomowych, nawet z elementami twórczymi, co do zasady stanowią umowy o świadczenie usług podlegające ubezpieczeniu zdrowotnemu, a nie umowy o dzieło. Potwierdzenie, że przepisy o wykładni umów cywilnych nie mają zastosowania w sprawach publicznoprawnych o ubezpieczenie zdrowotne.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umów na prowadzenie wykładów. W wyjątkowych przypadkach, gdy wykład ma charakter naukowy, niestandardowy i niepowtarzalny, może być uznany za dzieło.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowy na prowadzenie wykładów w ramach studiów podyplomowych, obejmujące przygotowanie materiałów i ich wygłoszenie, stanowią umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 Kodeksu cywilnego, czy też umowy o świadczenie usług podlegające przepisom o zleceniu (art. 734 w zw. z art. 750 kc), co ma wpływ na podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Umowy na prowadzenie wykładów, nawet z elementami twórczymi, zazwyczaj nie spełniają kryteriów dzieła w rozumieniu Kodeksu cywilnego, a stanowią umowy o świadczenie usług podlegające przepisom o zleceniu, co skutkuje obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.
Uzasadnienie
NSA podkreślił, że umowa o dzieło wymaga wykonania oznaczonego dzieła jako rezultatu, podczas gdy umowy na prowadzenie wykładów polegają na starannym działaniu (przygotowanie i wygłoszenie wykładu), a nie na osiągnięciu konkretnego, z góry określonego dzieła. Materiały dydaktyczne i wiedza studentów nie są traktowane jako dzieło. Tylko wyjątkowo, wykład naukowy o charakterze niestandardowym i niepowtarzalnym może być uznany za dzieło.
Czy sąd administracyjny w postępowaniu dotyczącym podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu jest zobowiązany do stosowania przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących wykładni oświadczeń woli stron umowy (art. 65 kc) przy ocenie charakteru prawnego umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy art. 65 § 1 i 2 kc dotyczące wykładni oświadczeń woli stron umowy nie mają zastosowania w sprawach ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, które mają charakter publicznoprawny.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że reguły wykładni oświadczeń woli na gruncie prawa cywilnego (art. 65 kc) nie mają znaczenia w sprawach o charakterze publicznoprawnym, takich jak ustalanie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Przepisy (16)
Główne
k.c. art. 734 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja umowy zlecenia jako zobowiązania do dokonania określonej czynności prawnej.
k.c. art. 750
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
uśoz art. 66 § ust. 1 pkt 1 lit. e
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Przepis określający, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 627
Kodeks cywilny
Definicja umowy o dzieło jako zobowiązania do wykonania oznaczonego dzieła.
u.p.a.p.p. art. 1 § ust. 1
Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych
Definicja utworu.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej i legalizmu.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 75
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 86
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji lub postanowienia organu w przypadku naruszenia przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna - naruszenie prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna - naruszenie przepisów postępowania.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Zasady wykładni oświadczeń woli.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
uśoz art. 109 § ust. 3a
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Obowiązek wnioskodawcy (ZUS) dołączenia dokumentów uzasadniających żądanie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Argumenty NSA dotyczące odróżnienia umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług w kontekście ubezpieczenia zdrowotnego. • Argumentacja NSA, że przygotowanie i wygłoszenie wykładu nie stanowi dzieła w rozumieniu KC, a jest świadczeniem usług. • Argumentacja NSA, że przepisy o wykładni umów cywilnych (art. 65 kc) nie mają zastosowania w sprawach publicznoprawnych o ubezpieczenie zdrowotne.
Odrzucone argumenty
Argumenty skarżącego o naruszeniu przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7 i 77 § 1 kpa) poprzez dowolną i niepełną ocenę materiału dowodowego. • Argumenty skarżącego o naruszeniu przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 75 i 86 kpa) poprzez nieprzesłuchanie świadków. • Argumenty skarżącego o naruszeniu prawa materialnego (art. 627 kc) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że wykłady nie stanowiły twórczego dzieła. • Argumenty skarżącego o naruszeniu prawa materialnego (art. 734 § 1 kc w zw. z art. 750 kc) poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie umowy o świadczenie usług zamiast umowy o dzieło. • Argumenty skarżącego o naruszeniu prawa materialnego (art. 65 § 1 i 2 kc w zw. z art. 3531 kc) poprzez błędną wykładnię oświadczenia woli stron i pominięcie ich zamiaru. • Argumenty skarżącego o naruszeniu prawa materialnego (art. 1 ust. 1 u.p.a.p.p.) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że utworem nie jest proces twórczy. • Argumenty skarżącego o naruszeniu prawa materialnego (art. 66 ust 1 pkt 1 lit. e uśoz) poprzez niewłaściwe zastosowanie.
Godne uwagi sformułowania
Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". • Przygotowanie wykładu, nawet gdy przekazywana w nim wiedza wykracza poza zwykły poziom i granice programowe oraz jest w sposób indywidualny dostosowywana do potrzeb słuchaczy, nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że w takim wypadku mamy do czynienia z dziełem. • Wola stron umowy nie może zmieniać ustawy. • Regulacja art. 65 § 1 i 2 kc jednoznacznie i wprost odnosi się bowiem do reguł wykładni oświadczeń woli, co jakkolwiek ma swoje uznane i ustalone znaczenie dla potrzeb rozstrzygania sporów prawnych na gruncie prawa cywilnego, to jednak pozbawione jest tego znaczenia w sprawach ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a więc w sprawach zupełnie innej, bo publicznoprawnej natury.
Skład orzekający
Małgorzata Korycińska
przewodniczący sprawozdawca
Joanna Sieńczyło-Chlabicz
sędzia
Mirosław Trzecki
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że umowy na prowadzenie wykładów w ramach studiów podyplomowych, nawet z elementami twórczymi, co do zasady stanowią umowy o świadczenie usług podlegające ubezpieczeniu zdrowotnemu, a nie umowy o dzieło. Potwierdzenie, że przepisy o wykładni umów cywilnych nie mają zastosowania w sprawach publicznoprawnych o ubezpieczenie zdrowotne."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umów na prowadzenie wykładów. W wyjątkowych przypadkach, gdy wykład ma charakter naukowy, niestandardowy i niepowtarzalny, może być uznany za dzieło.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozróżnienia między umową o dzieło a umową zlecenia/o świadczenie usług, co ma bezpośrednie przełożenie na kwestie ubezpieczeniowe i podatkowe dla wielu wykonawców i zleceniodawców, zwłaszcza w sektorze edukacji i usług.
“Wykłady na studiach podyplomowych – umowa o dzieło czy zlecenie? NSA rozstrzyga kluczową kwestię dla ubezpieczeń.”
Sektor
edukacja
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.