I SA/Sz 347/09

I SA/Sz 347/09 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2009-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-05-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Zofia Przegalińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
art. 28 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 lipca 2009 r. sprawy ze skargi "M." Spółka z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek oddala skargę
Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Odział decyzją z dnia
[...] nr [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] odmawiającą "A" Spółce z o.o. z siedzibą w B. umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że pismem z dnia 20 października 2008 r. pełnomocnik skarżącej Spółki zwrócił się z wnioskiem o umorzenie odsetek za zwłokę, liczonych od dat wydania decyzji przenoszących odpowiedzialność za zobowiązania Spółki
z o.o. "A" z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na członków zarządu do dnia zapłaty zobowiązań przez osoby trzecie - członków Zarządu Spółki (E.C., P.C.). W treści wniosku wskazał, że zgodnie z pismem ZUS z dnia 17 lipca 2008r. E. i P. C. dokonali wpłat żądanych kwot. Wykazali się zatem rzetelnością, spłacając w wyznaczonym terminie wszystkie należności główne, wynikające z wyroków Sądu Okręgowego oraz Sądu Apelacyjnego, ustalających odpowiedzialność członków Zarządu (E.C. i P.C.) za zobowiązania Spółki za ww. należności w łącznej kwocie [...]. Państwo P.i E. C. dobrowolnie wykonali swoje zobowiązania wynikające z w/w wyroków, bez konieczności wszczynania i prowadzenia przez ZUS zbędnej egzekucji. W tych okolicznościach uzasadnione jest umorzenie Spółce obciążających ją odsetek za zwłokę. Jako podstawę prawną pełnomocnik Spółki wskazał art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy pojęcie należności z tytułu składek obejmuje nie tylko należności główne, ale również odsetki. Z uwagi na fakt, iż państwo C. spłacili całą należność główną bez zaangażowania osób trzecich oraz ze względu na ich trudną sytuację materialną wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę, zdaniem pełnomocnika, jest w pełni uzasadniony.
Rozpatrując wniosek Zakład stwierdził, iż wysokość odsetek za zwłokę, liczonych od dnia wydania decyzji do dnia zapłaty obciąża wyłącznie Spółkę i wynosi łącznie [...].
Zakład wskazał, iż kwestię umarzania należności z tytułu składek reguluje art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Według tego przepisu należności tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym zgodnie z treścią ust. 4 tego przepisu umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Takie brzmienie przepisu wskazuje, że należności pochodne od składek mogą być umarzane wyłącznie w przypadku, gdy umorzeniu ulegają same składki. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do umarzania samych odsetek za zwłokę. Ponieważ z akt sprawy wynikało, że zobowiązania Spółki z tytułu składek za kwiecień 2002r., za okres od czerwca 2002r. do lutego 2004r. oraz od czerwca 2004r. do lipca 20004r. nie zostały umorzone, zatem Zakład - stwierdzając brak podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku i umorzenia należnych od nich dalszych odsetek za zwłokę – decyzją z dnia [...] znak [...] rozpatrzył wymieniony na wstępie wniosek odmownie.
Niezależnie od powyższego stanowiska Zakład rozpoznał również wniosek w oparciu o art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek wskazując, iż zgodnie z w/w przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane
w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.
Zdaniem organu dokonane w sprawie ustalenia wskazywały, że Spółka "A" nie została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego, wobec czego prowadzi lub może prowadzić działalność gospodarczą. Poza tym zobowiązania z tytułu odsetek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Urząd Skarbowy.
W sprawie nie zaszły zatem przesłanki uzasadniające możliwość zastosowania przez Zakład ulgi w postaci umorzenia i tym samym przysporzenia Spółce korzyści za środków publicznych.
Pismem z dnia 16 stycznia 2009 r. pełnomocnik skarżącej Spółki zwrócił się
o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie odsetek za zwłokę. Pełnomocnik wskazał, iż takie rozstrzygniecie wniosku narusza przepisy prawa materialnego, a w szczególności:
art. 28 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 4 i art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie mogą podlegać umorzeniu w części, np. co do odsetek, art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez uznanie, iż Spółka nie spełnia przesłanek umorzenia względem niej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w części objętej wnioskiem z dnia 20 października 2008r.
Zdaniem strony takie rozstrzygnięcie narusza również przepisy postępowania,
w sposób mający wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie: art. 7 kpa oraz art. 77 kpa
w związku z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, i dokonanie ograniczonego badania zgromadzonego materiału dowodowego, jak również zaniechanie jego wyczerpującego zebrania, w szczególności co do zaistnienia lub nie przesłanek umorzenia odsetek, o jakich mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i poprzestanie na poczynieniu w tym zakresie ustaleń tylko co do tego, że Spółka "A" sp. z o.o. widnieje w Krajowym Rejestrze Sądowym, mimo iż okoliczność ta nie stanowi ustawowej przeszkody dla zastosowania wnioskowanej przez Spółkę ulgi, art. 6 kpa w związku z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez dokonanie oczywiście wadliwej wykładni przepisów art. 28 ust. 1-3 ustawy
o systemie ubezpieczeń, sprzecznej z utrwalonymi poglądami doktryny i linią orzeczniczą, co do możliwości umorzenia samych odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne.
W uzasadnieniu swojego stanowiska pełnomocnik skarżącej Spółki wskazał argumenty, dotyczące okoliczności faktycznych i prawnych, mających jego zdaniem znaczenie dla rozstrzygnięcia w tej sprawie. Przede wszystkim Spółka stwierdziła, że pogląd ZUS, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie mogą podlegać umorzeniu w części, np. co do odsetek stoi w oczywistej sprzeczności z treścią art. 24 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym przez "należności z tytułu składek" rozumieć należy składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Natomiast art. 28 ust. 1 stanowi wprost, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części. Przepis nie ustanawia w tym zakresie ograniczeń skutkujących uznaniem, iż umorzenie w części polegać może jedynie na proporcjonalnym umorzeniu należności głównej i odsetek. W szczególności nie stanowi podstawy prawnej dla takiego poglądu art. 28 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Przepis ten statuuje regułę, iż umorzenie należności głównej skutkuje takim umorzeniem także co do należności ubocznych -nie stanowiąc wszakże zakazu umorzenia należności z tytułu składek w części, tj. np. tylko co do samych odsetek albo tylko co do kosztów upomnienia. Taka wykładnia w/w przepisów znajduje potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie Sadu Najwyższego (wyrok
z dnia 7 kwietnia 2006r. sygn. akt IUK 240/2005), jak i sądów administracyjnych (wyrok
w sprawie IIISA/Wa284/2006).
Ponadto Zakład, mając na względzie przyjętą przez siebie wykładnię art. 28 ust. 1 ustawy, w związku z art. 28 ust. 4 ustawy, zaniechał dalszego wnikliwego badania, czy Spółka spełniła przesłanki umorzenia odsetek za zwłokę w zapłacie składek na ubezpieczenie społeczne, w rozumieniu art. 28 ust. 1-3 ustawy. W tym zakresie Zakład nie rozpoznał sprawy co do jej istoty, zaniechał jej wnikliwego zbadania i w sposób nieuprawniony, w zasadzie wyłącznie w oparciu o dane z Krajowego Rejestru Sądowego poczynił fragmentaryczne ustalenia faktyczne, które uczynił podstawą negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Zdaniem Spółki takie działanie organu jest sprzeczne
z przytoczonymi przepisami postępowania i skutkuje naruszeniem prawa materialnego,
tj. art. 28 ust. 1-3 ustawy i odmową umorzenia w części należności z tytułu składek, mimo iż Spółka spełnia przesłanki zastosowania względem niej takiej ulgi.
Jak wskazano w odwołaniu Spółka w latach 2001-2003 prowadziła działalność gospodarczą (produkcja wyrobów stolarskich), następnie w latach 2004-2006 pogarszająca się sytuacja ekonomiczna Spółki spowodowała, iż podjęto próby działalności w zakresie pośrednictwa sprzedaży wyrobów drewnianych. Mimo to reaktywowanie Spółki okazało się niemożliwe i od 2007r. Spółka zaniechała prowadzenia wszelkiej działalności gospodarczej. Z dokumentów rejestracyjnych, jak również z danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że Spółka została założona z udziałem obywateli niemieckich. Wspólnicy ci, będący również w toku działania Spółki członkami Zarządu, uchylali się od obowiązku wnoszenia opłat, jak i wykonywania obowiązków wynikających z bycia członkami Zarządu. Wszelkie ciężary w tym zakresie ponosili wyłącznie E. i P. C. i to oni ostatecznie spłacili należność główną z tytułu składek. P.C., będący członkiem Zarządu Spółki, wzywał wspólnika S.K. na zgromadzenie wspólników, wskazując potrzebę dopłat przez wspólników, celem uregulowania zobowiązań względem ZUS. P.C. udzielił również prywatnej pożyczki Spółce w celu uregulowania tych zobowiązań. Pełnomocnik wskazał, iż możliwości zaspokojenia zobowiązań Spółki przez P. i E. C. zostały w całości wyczerpane, bowiem to oni dokonali spłaty zasadniczo całej kwoty należności głównej. Natomiast ZUS dysponując decyzją wymiarową względem S.K., nie podjął żadnych czynności zmierzających do wyegzekwowania od tego wspólnika i członka Zarządu należnych ZUS-owi świadczeń, przerzucając cały ciężar na polskich członków zarządu. Od dnia 1 kwietnia 2004r. Spółka nie zatrudniała żadnych pracowników i nie zwierała umów o pracę, jak również umów cywilnoprawnych. Zakład nie zbadał zatem rzeczywistej sytuacji ekonomicznej Spółki, jak i nie rozpatrzył prawidłowo sprawy w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy. Obecnie Spółka zamierza złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, mimo iż zostanie on oddalony z uwagi na brak majątku nawet na pokrycie kosztów postępowania, bądź umorzony na podstawie art. 13 i art. 36 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. Powyższe świadczy o tym, iż Spółka w sposób całkowity i trwały zaprzestała prowadzenia działalności. Natomiast sytuacja ekonomiczna osób, na które ewentualnie można przenieść odpowiedzialność w rozumieniu Ordynacji podatkowej jest tego rodzaju, iż nie posiadają one majątku, mogącego stanowić zabezpieczenie roszczeń ZUS, bowiem został on już w całości przeznaczony na spłatę należności głównej. W ocenie pełnomocnika skarżącej stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie w pełni uzasadniał dokonanie ponownej, wnikliwej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i ponowne rozpoznanie wniosku Spółki.
Rozpatrując ponownie sprawę Prezes Zakładu wymienioną na wstępie decyzję utrzymał w mocy decyzję I instancji.
Uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, że powołane w w/w wnioskach okoliczności nie dają podstaw do zmiany decyzji Zakładu, choć uzasadnienie decyzji uznał w części za niewłaściwe.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 28 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 4 i art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes Zakładu podzielił pogląd Zakładu, że obowiązujące w zakresie umarzania przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r.
o systemie ubezpieczeń społecznych wskazują że umorzenie odsetek za zwłokę (i innych należności pochodnych) następuje w przypadku umorzenia należności głównej, tj. składek ubezpieczeniowych. Jednakże w przedmiotowej sprawie należność główna została spłacona przez osoby trzecie (członków Zarządu - na mocy stosownych decyzji), co oznacza, że powyższej sytuacji przepis ten został powołany błędnie, a uzasadnienie decyzji w tej części jest nieprawidłowe. Z uwagi jednak na fakt, że niezależnie od powyższego stanowiska Zakład rozpoznał sprawę również pod kątem wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes Zakładu uznał za uzasadnione podtrzymanie skarżonej decyzji.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Zakład art. 28 ust 1-3 w/w ustawy Prezes Zakładu stwierdził, że rozpatrując wniosek o umorzenie w oparciu o przesłanki określone
w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład dokonał analizy i ustaleń własnych i na tej podstawie ustalił, że brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia Spółki. Oceny tej dokonał nie tylko w oparciu o dane wynikające
z Krajowego Rejestru Sądowego, ale także o dane w zakresie postępowania egzekucyjnego.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że wobec Spółki nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, jak również sąd właściwy d/s upadłościowych nie oddalił wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki z powodu braku środków na koszty tego postępowania. Nie nastąpiła również likwidacja Spółki. Wobec Spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego. Do dnia wydania decyzji przez Prezesa Zakładu organ egzekucyjny nie stwierdził, że Spółka nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję jak również, że w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Mimo że Zakład bardzo lakonicznie uzasadnił odmowę umorzenia w oparciu
o przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3 ustawy systemowej, to jednak nie sposób przyjąć, że naruszył ten przepis i zaniechał wnikliwego zbadania sprawy w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przepisów postępowania Zakład wskazuje, iż ustalenia
w powyższym zakresie tj. o braku przesłanek do umorzenia, zostały przez Zakład ustalone
z urzędu. W decyzji Zakład wskazał nie tylko na fakt braku wykreślenia Spółki KRS-u, ale również na fakt aktualnej egzekucji w Urzędzie Skarbowym, wykazując brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności. W ocenie organu całkowita nieściągalność winna być stwierdzona w sposób formalny, a nie w oparciu o dowody Spółki, zawierające dane dotyczące jej kondycji ekonomicznej. Zgromadzony w mniejszej sprawie materiał dowodowy był zatem wystarczający do wydania orzeczenia i właściwej oceny przedmiotu wniosku. Strona miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów i materiałów, zapoznała się
z nimi, jednak nie wniosła żadnych zastrzeżeń.
Mając powyższe na uwadze Prezes Zakładu nie znalazł podstaw do zmiany rozstrzygnięcia Zakładu i orzekł jak w zaskarżonej decyzji.
Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełnomocnik skarżącej Spółki wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Szczecinie, zarzucając decyzji Prezesa ZUS naruszenie tak prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania.
Ponawiając zarzut naruszenia przez Zakład przepisów wymienionych we wniosku
o ponownie rozpatrzenie sprawy, pełnomocnik Spółki zarzucił ponadto Prezesowi ZUS naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 127 § 3 Kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Zakładu, pomimo, iż wydana została z naruszeniem prawa materialnego
i procesowego oraz naruszenie art. 138 § 2 kpa w związku z naruszeniem art. 107 § 3 Kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Zakładu, niemożliwej do zbadania pod kątem jej merytorycznej poprawności i zasadności. Końcowo pełnomocnik skarżącej zarzucił decyzji naruszenie art. 10 § 1 kpa poprzez uniemożliwienie stronie zapoznania się
z materiałem dowodowym zgromadzonym przed wydaniem decyzji, tak przez organ I jak i II instancji.
Uzasadniając zarzuty formułowane względem decyzji Prezesa Zakładu pełnomocnik Spółki ponownie wskazał na okoliczności, które w jego ocenie zostały błędnie ocenione tak przez Zakład jak i Prezesa, szczególnie w odniesieniu do stwierdzenia całkowitej nieściągalności zobowiązań z tytułu składek. Wokół zarzutu braku właściwej oceny tej okoliczności skarżąca sformułowała pozostałe zarzuty, które w jej ocenie miały decydujący wpływ na wadliwość rozstrzygnięcia a dotyczyły uchybień natury proceduralnej.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.
Odnosząc się do treści zarzutów skargi organ stwierdził, iż są one pozbawione podstaw. Podkreślił, iż rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu odniósł się do zarzutów formułowanych przez pełnomocnika skarżącej. Dokonując oceny prawidłowości postępowania Zakładu Prezes stwierdził w sposób jednoznaczny, iż decyzja Zakładu dotknięta jest pewną wadą. Wada ta jednak nie powoduje automatycznie konieczności wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego. Okoliczność ta została przez Prezesa Zakładu obszernie wyjaśniona w uzasadnieniu decyzji. W ocenie Prezesa Zakładu stwierdzenie całkowitej nieściągalności zobowiązania w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy systemowej winno mieć charakter formalny, jest to bowiem podstawowa i jedyna przesłanka umorzenia należności z tytułu składek. Stąd też Prezes Zakładu uznał w tym zakresie postępowanie Zakładu za prawidłowe.
Ponadto organ zwrócił uwagę na fakt, iż umarzanie należności z tytułu składek
w przypadku stwierdzenia ich nieściągalności jest prawem a nie obowiązkiem Zakładu. Pomimo stwierdzenia całkowitej nieściągalności Zakład Ubezpieczeń Społecznych może odmówić umorzenia należności. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, np. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007r. sygn. akt GSK 141/07.
Reasumując organ stwierdził, iż nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem, iż decyzja Prezesa ZUS nie poddaje się kontroli instancyjnej, Prezes ZUS wskazał bowiem na okoliczności, które brał pod uwagę, dowody, które oceniał oraz wskazał na przesłanki, którymi kierował się utrzymując w mocy decyzję Zakładu.
Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 Kpa organ wskazał, że w dniu
11 grudnia 2008r. na skutek zawiadomienia ZUS w trybie art. 10 § 1 Kpa, działająca
w zastępstwie pełnomocnika skarżącej Spółki aplikantka adwokacka I.S. zapoznała się z aktami sprawy, składając na tę okoliczność stosowne oświadczenie.
W związku z faktem, iż rozpatrując ponownie sprawę Prezes Zakładu nie przeprowadzał dodatkowego postępowania dowodowego, opierając się na materiałach zgromadzonych
w postępowaniu przez organ I instancji, na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy czynności tej już nie powtarzano.
Mając powyższe okoliczności na uwadze Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi jako oczywiście bezzasadnej i utrzymanie zaskarżonej decyzji
w mocy.
W piśmie procesowym z dnia 23 czerwca 2009 r. skarżąca Spółka, podtrzymując dotychczasowe zarzuty, ponownie wskazała na naruszenie art. 10 kpa świadczące
o pozbawieniu strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skargę uznać należało za niezasadną, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa.
Na wstępie zauważyć należy, iż będąc powołanym do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem (art. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz sprawując tę kontrolę poprzez orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny orzeka
w granicach danej sprawy, a więc w granicach, jakie zakreślone zostały przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Kontroli sądu administracyjnego podlega zgodność aktów administracyjnych zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i przepisami postępowania administracyjnego. Kontrola ta sprowadza się zatem do badania, czy w toku rozpoznawanej sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć co najmniej istotny wpływ na jej wynik. Nie należy natomiast do kompetencji sądu administracyjnego rozstrzyganie samej sprawy administracyjnej.
W związku z tym, iż przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono skarżącej Spółce umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne liczonych od dnia wydania decyzji wymiarowych do dnia zapłaty wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74) należności
z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (odsetki od tych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. I tak, należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych, a mianowicie wtedy, gdy:
- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia
28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,
z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia
29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym;
- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, zaś w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) świadczących
o ważnym interesie zobowiązanego, których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W przedmiotowej sprawie z uwagi na fakt, iż skarżąca Spółka jako pracodawca była tylko płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne powyższe rozporządzenie nie będzie miało zastosowania.
Zgodnie zaś z art. 32 ustawy do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę jak należności pochodnej), co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie
o ubezpieczeń społecznych powierzyła, jak to wynika nie tylko z powołanego wyżej przepisu art. 28 ust. 1, ale także z przepisu art. 83 ust. 1, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.
Z przepisów tych wynika, że decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne
z powodu ich całkowitej nieściągalności może zostać wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu ("z urzędu"), jak i z inicjatywy zobowiązanego. W przypadku przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności ustawodawca Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych pozostawił swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakim jest całkowita nieściągalność, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi. Brak takiego uzasadnienia zasadnym czyni wniosek, iż rozstrzygnięcie o odmowie zastosowania ulgi oparte zostało nie na racjonalnym uznaniu, lecz podyktowane zostało dowolnością ocen.
Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo ustaliły i następnie uzasadniły, iż
w stosunku do skarżącej Spółki nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek z uwagi na brak trwałej i całkowitej ich nieściągalności. Jak to wyjaśnił organ w swoich decyzjach wobec Spółki nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, również sąd nie oddalił wniosku skarżącej o ogłoszenie upadłości z powodu braku środków na koszty postępowania upadłościowego. Nie doszło do likwidacji Spółki. Dodatkowo jak wskazał organ wobec Spółki prowadzone jest obecnie postępowanie egzekucyjne i w momencie wydawania decyzji organ egzekucyjny nie stwierdził aby skarżąca nie posiadała majątku, z którego można prowadzić egzekucję jak również, że
w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto Spółka nie została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego a zatem posiada płynność finansową. Należy bowiem wskazać, iż złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest obowiązkowe w razie niewykonywania przez dłużnika wymagalnych zobowiązań pieniężnych a w przypadku osoby prawnej także wówczas, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (art. 10 i 11 ustawy z dnia
28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60 poz. 535 ze zm.). Zgodnie zaś z art. 21 ust. 1 ustawy dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Biorąc to pod uwagę należy twierdzić, iż skoro zatem Spółka do dnia dzisiejszego takiego wniosku nie złożyła oznacza to, iż posiada majątek i nie jest niewypłacalna.
Wobec powyższego, zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy potwierdza stanowisko zajęte przez organy w obu decyzjach. Należy również pamiętać, iż nawet jeżeli występuje któraś z wymienionych w art. 28 ust. 3 sytuacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieją szansę na ich wyegzekwowanie zaś decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197). Umorzenie bowiem należności może nastąpić tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności a w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności zaś przepis art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi podstawy umorzenia należności z tytułu składek, jeżeli dłużnik ma realne możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2007 r., sygn. akt II UK 216/06, OSNP 2008/13-14/202). Trzeba także pamiętać, iż zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i korzystają
z pierwszeństwa zaspokojenia (z wyjątkiem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę) przed innymi należnościami, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek.
Zdaniem Sądu w sprawie nie doszło również do naruszenia wskazywanych w skardze przepisów prawa procesowego, mogących mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Spółka była zawiadamiana o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, z którego skorzystała. Trzeba bowiem pamiętać, że w sytuacji postawienia organom administracji publicznej zarzutu dotyczącego braku zawiadomienia strony przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych, koniecznym jest ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej nie mogła strona dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej (najczęściej w sferze postępowania dowodowego), a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 kpa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Kr 1055/08, LEX nr 478703). W przedmiotowej sprawie stron nie wykazała w jaki sposób brak powiadomienia jej o możliwości zapoznania się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy wpłynął na podjęte przez ten organ rozstrzygnięcie. W związku z powyższym niezasadny jest zarzut strony podnoszony w skardze i piśmie procesowym albowiem nie wykazała ona w jaki sposób naruszenie art. 10 kpa wpłynęło na wynik sprawy.
Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja ostateczna odpowiada przepisom prawa z przyczyn wyżej wskazanych, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.