II GSK 813/22

II GSK 813/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący sprawozdawca/
Karolina Kisielewicz-Sierakowska
Wojciech Kręcisz
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1377/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-30
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska Protokolant starszy asystent sędziego Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1377/21 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 lutego 2021 r. nr DZP-I.6011.20.2021 w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz J. P. 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1377/21, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) oddalił skargę J. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 lutego 2021 r. w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów adwokackich.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Komisja Egzaminacyjna Nr 2 ds. aplikacji adwokackiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie uchwałą nr 31/2020 z dnia 27 września 2020 r. ustaliła pozytywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką J. J. P. Odpis uchwały został doręczony J. J. P. w dniu 2 października 2020 r.
J. J. P. wnioskiem z dnia 26 października 2020 r. zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie o wpis na listę aplikantów adwokackich.
Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie uchwałą z dnia 18 listopada 2020 r. Pkt 4. Poz. 68 dokonała wpisu J. J. P. na listę aplikantów adwokackich tej Izby. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono, że kandydat złożył wniosek o wpis na listę aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w Warszawie i uzyskał pozytywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację adwokacką, który odbył się w dniu 26 września 2020 r. oraz spełnia warunki wymienione w art. 65 pkt 1-3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1651 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.o.a.).
W dniu 25 listopada 2020 r. do Ministra Sprawiedliwości w trybie art. 69 ust. 1 p.o.a. wpłynęła uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia 18 listopada 2020 r. Pkt 4. Poz. 68 wraz z aktami osobowymi J. J. P. Do akt osobowych zostały dołączone notarialnie poświadczone odpis dyplomu, potwierdzający ukończenie studiów z tytułem Master of Laws na kierunku prawo konkurencji na [...] będącego częścią Uniwersytetu Londyńskiego w Wielkiej Brytanii wraz z tłumaczeniem przysięgłym i oryginałem pisemnej informacji od Dyrektora Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej ("NAWA").
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 24 lutego 2021 r., wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.) w związku z art. 69a ust. 1 i z art. 65 pkt 1 w zw. z art. 75 ust. 2 p.o.a. sprzeciwił się wpisowi J. J. P. na listę aplikantów adwokackich prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w Warszawie, dokonanemu uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia 18 listopada 2020 r. Pkt 4. Poz. 68.
Na powyższą decyzję organu J. J. P. złożył skargę do WSA w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 75 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 3 p.o.a., a także naruszenie zasady pogłębiania zaufania wyrażonej w art. 8 k.p.a, w szczególności art. 8 § 2 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.
Z protokołu rozprawy przeprowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 30 września 2021 r. przy użyciu urządzeń technicznych, umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku wynika, że po wywołaniu sprawy o godz. 11:00 skarżący nie stawił się osobiście, ani nie zgłosił się przez urządzenie zdalne, zaś o terminie rozprawy został prawidłowo powiadomiony. W imieniu organu stawił się osobiście ustanowiony w sprawie pełnomocnik, natomiast w imieniu uczestnika postępowania nikt się nie stawił, o terminie rozprawy również powiadomiony prawidłowo. Po przeprowadzeniu rozprawy Przewodniczący zamknął rozprawę i po naradzie ogłosił wyrok przez odczytanie sentencji, podając ustnie zasadnicze powody rozstrzygnięcia. Posiedzenie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym zakończono o godzinie 11:30.
J. P., w wiadomości mailowej z dnia 30 września 2021 r., godz. 11:45:23 skierowanej do WSA w Warszawie (informacja@warszawa.wsa.gov.pl), podniósł, że dołączył do rozprawy na platformie Webex i od 10:50 oczekuje na rozpoczęcie rozprawy. W tej samej wiadomości skarżący zwrócił się z pytaniem, czy wiadomo jakie jest opóźnienie.
Skarżący wnioskiem z 3 października 2021 r., złożonym na podstawie art. 133 § 2 p.p.s.a., zażądał ponownego otwarcia sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że oczekiwał na rozpoczęcie spotkania na komunikatorze Webex i nie został do niego dopuszczony przez organizatora spotkania, czym pozbawiono go prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP. Skarżący zaznaczył, że jest świadomy, iż jego stawiennictwo podczas rozprawy było nieobowiązkowe, jednakże - w przypadku wyrażenia przez niego chęci uczestniczenia w rozprawie i po podjęciu wymaganych kroków - Sąd powinien mu to umożliwić.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 października 2021 r. odrzucił wniosek skarżącego o ponowne otwarcie rozprawy zamkniętej w dniu 30 września 2021 r.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 września 2021 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1377/21 Sąd I instancji oddalił skargę J. P., wskazując, że dokumenty znajdujące się w aktach sprawy potwierdzają słuszność stanowiska zaprezentowanego przez Ministra Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji, w której organ sprzeciwił się wpisowi skarżącego na listę aplikantów adwokackich. Sąd I instancji nie znalazł podstaw aby zakwestionować czynności organu naczelnego podejmowane w toku sprawy, a zmierzające do jej wyjaśnienia.
Zdaniem WSA, wyczerpująco zbadano istotne w sprawie okoliczności, przeprowadzono w tym celu postępowanie służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.).
Wskazano również, że organ naczelny oparł się na materiale prawidłowo i wyczerpująco zebranym w toku postępowania, dokonując jego odpowiedniej oceny, a swoje stanowisko uzasadnił zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem WSA to, że ocenę organu strona skarżąca interpretuje odmiennie, nie może prowadzić do wniosku o jej wadliwości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. P., zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o stwierdzenie, że zachodzi nieważność postępowania i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także o uwzględnienie skargi. W przypadku niestwierdzenia nieważności postępowania, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a w razie uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - o uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Ponadto skarżący kasacyjnie wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Na podstawie art. 174 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
1. przepisów postępowania poprzez pozbawienie skarżącego możliwości wzięcia udziału w rozprawie i obrony swych praw i tym samym naruszenie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż uniemożliwiło skarżącemu przedstawienie argumentów i wniosków procesowych na rozprawie;
2. prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 75 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 3 p.o.a., polegającą na uznaniu, że w stosunku do kandydatów na aplikantów adwokackich, którzy uzyskali tytuł magistra prawa wydany przez uprawnioną uczelnię działającą w systemie szkolnictwa wyższego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, konieczne jest przeprowadzenie postępowania nostryfikacyjnego;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. przez oddalenie skargi w warunkach naruszenia zasady pogłębiania zaufania wyrażonej w przepisach k.p.a., w szczególności w art. 8 § 2 k.p.a., przez nieuzasadnione odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw wpisu na listę aplikantów adwokackich osób, które uzyskały tytuł magistra prawa wydany przez uprawnioną uczelnię działającą w systemie szkolnictwa wyższego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej
przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do art. 183 § 1 zd. 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jednak nieważności postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.).
Podstawy nieważności postępowania zostały sformułowane w art. 183 § 2 p.p.s.a. poprzez wyliczenie enumeratywne. Jedna z podstaw nieważności zachodzi, gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Wyrażenie ustawowe będące jej realizacją, w swym zakresie znaczeniowym, obejmuje różne sytuacje, których de facto skutki należy ocenić w kategoriach pozbawienia możności obrony praw danej strony. Może tu zatem zachodzić sytuacja pozbawienia możności podjęcia, bądź realizacji obrony praw strony. W doktrynie wskazuje się, że wskazana podstawa nieważności postępowania oznacza ,,(...)pozbawienie strony możliwości udziału w postępowaniu lub w jego istotnej części na skutek wad procesowych sądu lub strony przeciwnej(...)" – B. Dauter (w), B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el 2021, komentarz do art. 183.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, na co zasadnie wskazała strona skarżąca kasacyjnie w zarzucie sformułowanym w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej, opisując przebieg postępowania sądowego w tej sprawie i wskazując na pozbawienie skarżącego możliwości wzięcia udziału w rozprawie oraz obrony swych praw i tym samym naruszenie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 9 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 2822/21, gdzie przyjęto, że "(...)nieważność postępowania z przyczyny, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi wówczas, gdy strona, wskutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji, nie uczestniczy w postępowaniu, nie otrzymuje zawiadomień, zostaje pozbawiona możliwości przedstawienia swojego stanowiska(...)". Jak zatem wskazano powyżej, w konkretnym przypadku nieważność postępowania z przyczyny określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. będzie miała miejsce, gdy jako skutek naruszenia przepisów przez sąd pierwszej instancji, strona nie otrzymuje zawiadomień, czy też zostaje pozbawiona możliwości zaprezentowania swojego stanowiska w sprawie. Tak określona podstawa nieważności zachodzi także wówczas, gdy ,,(...)strona zostanie zawiadomiona o terminie posiedzenia, ale na skutek innych zaniechań sądu pierwszej instancji, nie będzie w stanie zająć stanowiska w sprawie(...)’’ – wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 4864/21.
Stwierdzenie uchybienia kwalifikowanego w ramach podstawy nieważności nie wymaga wykazania związku pomiędzy tym uchybieniem, a wynikiem sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 4134/21).
Odnosząc te uwagi o charakterze ogólnym do przedmiotu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zawiadomieniem z dnia 27 sierpnia 2021 r. sekretariat Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w wykonaniu zarządzenia z dnia 24 sierpnia 2021 r., poinformował skarżącego o posiedzeniu Sądu, które odbędzie się dnia 30 września 2021 r. przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających jego przeprowadzenie na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W zawiadomieniu wskazano, że udział w rozprawie jest możliwy m.in. za pomocą komunikatora Webex poprzez link do spotkania. Warunkiem uczestnictwa w rozprawie bez obecności w budynku Sądu jest złożenie oświadczenia najpóźniej w terminie 7 dni przed terminem rozprawy wskazanym w zawiadomieniu o rozprawie - w formie dokumentu elektronicznego wyłącznie w formie elektronicznej skrzynki podawczej ePUAP potwierdzającego, że strona posiada urządzenie techniczne umożliwiające transmisję obrazu i dźwięku. Zgodnie z zawiadomieniem oświadczenie powinno być podpisane podpisem elektronicznym osoby uprawnionej do złożenia oświadczenia oraz zawierać wyraźnie wskazany adres ePUAP. Po złożeniu oświadczenia na podany adres elektronicznej skrzynki podawczej ePUAP zostanie wysłany link umożliwiający udział w rozprawie.
Pismem z dnia 20 września 2021 r., zgodnie z pouczeniem zawartym w zawiadomieniu o rozprawie z 27 sierpnia 2021 r., skarżący złożył do WSA oświadczenie, że wyraża zgodę na przeprowadzenie rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku za pomocą komunikatora Webex oraz że posiada urządzenie techniczne umożliwiające transmisję obrazu i dźwięku.
Skarżący kasacyjnie wskazał, iż w dniu rozprawy o godzinie 10:52 dołączył pod wskazany przez WSA link. Na komunikatorze Webex pojawiła się informacja, że dołączył on do spotkania pod nazwą "VI SA/Wa 1377/21", którego hostem (organizatorem) był "Wydział VI". Zgodnie z tą informacją, do dołączenia do rozprawy potrzebne było rozpoczęcie spotkania przez organizatora oraz dopuszczenie skarżącego do Rozprawy. Skarżący kasacyjnie nie został jednak dołączony do rozprawy.
W zawiązku z zaistniałą sytuacją skarżącego, Prezes WSA pismem z dnia 7 października 2021 r. udzielił Skarżącemu wyjaśnień odnośnie do sytuacji zaistniałej w dniu rozprawy i ustalił, na podstawie informacji uzyskanych przez zespół informatyczny WSA, że "nie można wykluczyć, iż zaistniał błąd techniczny uniemożliwiający Skarżącemu połączenie z Sądem i uwidocznienie w tzw. "poczekalni", która prezentuje na monitorze składowi orzekającemu i protokolantowi osoby zalogowane do systemu i oczekujące na rozprawę".
Jak trafnie wskazał skarżący kasacyjnie, informacja ta potwierdza, iż pomimo oczekiwania przez stronę na dopuszczenie do spotkania pod przesłanym przez WSA linkiem, skład orzekający nie widział, że skarżący oczekuje na dołączenie do rozprawy. W ocenie zespołu informatycznego WSA, skład orzekający podłączony był do innego spotkania, do którego skarżący nie otrzymał zaproszenia. Zgodnie z wyżej wskazanymi wyjaśnieniami Prezesa WSA, okoliczność niedopuszczenia skarżącego do rozprawy "mogła być spowodowana błędem technicznym".
Z powyższych okoliczności wynika, że na skutek zaistniałego uchybienia Sądu pierwszej instancji skarżący kasacyjnie został zatem pozbawiony możliwości przedstawienia stanowiska w sprawie przed wydaniem wyroku, co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skutkowało ograniczeniem prawa do jawnego rozpatrzenia sprawy. Zdaniem NSA, sytuację tę należy zakwalifikować w ramach spełnienia podstawy nieważności postępowania określonej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., wobec czego ziściła się przesłanka pozbawienia strony możności obrony swych praw.
Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Wobec przyjęcia przez NSA, że zachodziła w tej sprawie nieważność postępowania sądowego, przedwczesne jest odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 wyroku, na mocy art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Zasądzona na rzecz skarżącego kwota stanowi wynagrodzenie adwokata za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, który nie występował przed Sądem pierwszej instancji (360 zł), a także za uiszczenie opłaty kancelaryjnej od uzasadnienia wyroku Sądu I instancji (100 zł) oraz za uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (100 zł).