II GSK 809/10

Naczelny Sąd Administracyjny2011-08-17
NSAubezpieczenia społeczneŚredniansa
ubezpieczenia społeczneskładkiumorzenieZUSskarga kasacyjnazaległościsytuacja materialnazdolność do pracy

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, uznając, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do umorzenia.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej A.K. od wyroku WSA we Wrocławiu, który oddalił jego skargę na decyzję ZUS odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie ponad 53 tys. zł. ZUS odmówił umorzenia, uznając, że skarżący nie wykazał całkowitej nieściągalności ani innych przesłanek uzasadniających umorzenie mimo braku takiej nieściągalności, wskazując na jego zatrudnienie, dochody, posiadanie mieszkania i brak nadzwyczajnych zdarzeń. WSA podzielił to stanowisko. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty procesowe za niezasadne i potwierdzając, że sąd badał sprawę według stanu faktycznego z daty wydania decyzji, a nowe okoliczności wymagałyby nowego wniosku do ZUS.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy w kwocie 53.328,11 zł. ZUS odmówił umorzenia, ponieważ skarżący nie wykazał całkowitej nieściągalności należności ani przesłanek do umorzenia mimo braku takiej nieściągalności, wskazując na jego zatrudnienie, dochody (średnio 1859 zł netto miesięcznie), dochody żony (1062,81 zł netto emerytury), współwłasność mieszkania oraz miesięczne wydatki gospodarstwa domowego (2250 zł), z których wynikała nadwyżka ok. 670 zł miesięcznie, którą można było przeznaczyć na spłatę zadłużenia. WSA we Wrocławiu oddalił skargę A.K., uznając, że organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i nie naruszył przepisów prawa, a decyzja o umorzeniu należyności należy do uznania administracyjnego, ograniczonego dyrektywami ustawowymi. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77, 136, 8, 9 k.p.a.) za niezasadne. Sąd podkreślił, że kontrola sądowa dotyczy stanu faktycznego i prawnego z daty wydania decyzji, a nowe okoliczności (utrata pracy, przepisanie mieszkania) zaistniałe po wydaniu decyzji ZUS nie mogły być uwzględnione w postępowaniu sądowym i wymagałyby nowego wniosku do ZUS. NSA stwierdził, że organ prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy, a skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających umorzenie należności, zwłaszcza że posiadał dochody i majątek, a umorzenie jest instytucją nadzwyczajną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ prawidłowo ocenił, że skarżący nie wykazał przesłanek do umorzenia należności, ponieważ posiadał dochody, majątek i nie zaszły nadzwyczajne zdarzenia uzasadniające umorzenie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ administracji prawidłowo przeanalizował sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną skarżącego, stwierdzając brak całkowitej nieściągalności oraz brak przesłanek do umorzenia mimo braku takiej nieściągalności, gdyż skarżący posiadał dochody i majątek, a umorzenie jest instytucją nadzwyczajną.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.s.u.s. art. 28 § ust. 1, ust. 3 i ust. 3a

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Przepisy te określają przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, w tym całkowitą nieściągalność oraz możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach mimo braku takiej nieściągalności, gdy opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Pomocnicze

Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust. 1

Określa szczegółowe zasady i przesłanki umorzenia należności mimo braku całkowitej nieściągalności, w tym sytuacje, gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, dłużnik poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, lub dłużnik cierpi na przewlekłą chorobę.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 136

Kodeks postępowania administracyjnego

Możliwość przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

k.p.a. art. 75

Kodeks postępowania administracyjnego

Dowody w postępowaniu administracyjnym.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji lub postanowienia sądu administracyjnego w przypadku naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi, jeśli brak podstaw do jej uwzględnienia.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie NSA w przedmiocie oddalenia skargi kasacyjnej.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia (nieuwzględnienie dowodu z oświadczenia Skarżącego z dnia 24 sierpnia 2009 r., wyliczenie średniomiesięcznego wynagrodzenia Skarżącego w oparciu tylko o dwa ostatnie miesiące i nieuwzględnienie faktu, że w okresie od dnia 14 lutego 2006 do 1 czerwca 2009 r. Skarżący pozostawał bez pracy). Naruszenie art. 136 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. przez pominięcie przepisu i niewykrycie prawdy obiektywnej, poprzez przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów, uwzględniając zmiany stanu faktycznego sprawy, które zaszły pomiędzy wydaniem decyzji organu I instancji a wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym (zmiany stanu majątkowego Skarżącego). Naruszenie art. 8 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie wskutek niepoinformowania Skarżącego, że jego oświadczenie z dnia 24 sierpnia 2009 r. nie stanowi wystarczającego środka dowodowego w zakresie ponoszonych przez Skarżącego kosztów utrzymania ( wydatków ), a także poprzez nieudzielanie mu w tym zakresie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Godne uwagi sformułowania

decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego sądowa kontrola decyzji administracyjnej obejmuje zbadanie, czy jej wydanie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem sąd nie ocenia wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej podstawową przesłanką, umożliwiającą w ogóle rozważenie zasadności zastosowania umorzenia, jest stwierdzenie przez organy tzw. "całkowitej nieściągalności" należności umorzenie jest instytucją nadzwyczajną i winno dotyczyć wyjątkowych zdarzeń sam fakt uciążliwości w spłacie zaległych należności – jako oczywisty sam w sobie - nie jest wystarczający do uznania zasadności umorzenia rozpoznając sprawę sądowoadministracyjną, bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu jego podjęcia i nie może uwzględniać nowych okoliczności zaistniałych po jej wydaniu

Skład orzekający

Anna Robotowska

przewodniczący

Urszula Raczkiewicz

sprawozdawca

Ludmiła Jajkiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasad oceny wniosków o umorzenie składek ZUS, znaczenie stanu faktycznego i prawnego z daty wydania decyzji dla kontroli sądowej, oraz ograniczenia uznania administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia wykonawczego. Interpretacja przepisów k.p.a. w kontekście postępowania przed ZUS.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje, jak sąd ocenia wnioski o umorzenie składek ZUS, podkreślając znaczenie aktualnej sytuacji materialnej i prawnej oraz ograniczenia dla sądu w uwzględnianiu nowych okoliczności. Jest to typowa, ale ważna sprawa dla osób zadłużonych wobec ZUS.

Czy ZUS może umorzyć Twoje długi? Sąd wyjaśnia, kiedy to możliwe, a kiedy nie.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 809/10 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2011-08-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-07-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Robotowska /przewodniczący/
Ludmiła Jajkiewicz
Urszula Raczkiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III SA/Wr 720/09 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2010-01-19
II GZ 125/12 - Postanowienie NSA z 2012-04-12
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
art 28 ust. 1, ust. 3 i ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art 7 , art 77, art 8, art 9w zw. z art 75
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Urszula Raczkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 720/09 w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z 19 stycznia 2010 r. sygn. akt. III SA/Wr 720/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalił skargę A.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Sąd uznał za miarodajny następujący stan faktyczny sprawy:
Decyzją z dnia [...] października 2009 roku wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną Nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r., odmawiającą uwzględnienia wniosku A.K. o umorzenie należności w kwocie 53.328,11 zł. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy.
W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na przepis art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., zwana dalej "u.s.u.s".) wskazał, że nie występują okoliczności pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek z powodu całkowitej nieściągalności. Rozważając możliwość umorzenia należności, mimo braku ich całkowitej nieściągalności na podstawie regulacji zawartej w art. 28 ust 3a u.s.u.s., w związku z § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) uznał, że nie ma ku temu podstaw.
Stwierdzono, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i jego wynagrodzenie netto średnie z dwóch miesięcy wynosi 1859 zł. Wymieniony prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.062,81 zł netto miesięcznie. Jest współwłaścicielem mieszkania we W., o powierzchni 41,30 m2. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że wydatki jego gospodarstwa domowego wynoszą 2000zł i składają się na nie: wydatki na czynsz w kwocie 387,20 zł, abonament TV - 59, 99 zł., energię elektryczną – 45,75 zł., gaz - 27, 85 zł, telefon – 63,62 zł., składka na ubezpieczenie – 22 zł. Ponadto, dodatkowo wydatki obejmują 250 zł na bilety komunikacji miejskiej i prywatne leczenie. Organ ustalił, że dochód gospodarstwa domowego wynosi 2920 zł. miesięcznie, wydatki stanowią łącznie kwotę 2250 zł, pozostaje więc jeszcze do dyspozycji kwota 670 zł miesięcznie, którą można przeznaczyć na spłatę zadłużenia, choćby w comiesięcznych ratach w ramach układu ratalnego. Stwierdził, iż ewentualne przeznaczenie "nadwyżki" wynagrodzenia na spłatę zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie pozbawi zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono także, że z przedłożonych w sprawie dokumentów nie wynika, iż w stosunku do wnioskodawcy mogła mieć zastosowanie przesłanka dotycząca poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.
Organ podniósł również, że w sprawie nie zostały przedstawione żadne dokumenty, które poświadczałyby, że stan zdrowia zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny powoduje, że nie ma on możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący pomimo chorób wykonuje pracę i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie, a zatem stan zdrowia nie uniemożliwia uzyskiwania dochodu, z którego możliwe jest uregulowanie należności poprzez zajęcie wynagrodzenia lub rozłożenie należności na raty.
Organ stwierdził, że podejmując rozstrzygnięcie powinien mieć na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Dopóki istnieją niewykorzystane możliwości wyegzekwowania należności, ich umorzenie byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Podejmując decyzję w sprawie umorzenia należy mieć na uwadze równość i powszechność opłacania składek oraz interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalając skargę A.K. stwierdził, że brak jest takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Sąd wskazał, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego, a uznanie to ograniczają jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust 2 – 4 u.s.u.s. oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku, w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W takiej sytuacji normatywnej sądowa kontrola decyzji administracyjnej obejmuje zbadanie, czy jej wydanie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd wskazał, że nie ocenia wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej.
W powołaniu na art. 28 ust. 2 u.s.u.s., Sąd stwierdził, że podstawową przesłanką, umożliwiającą w ogóle rozważenie zasadności zastosowania umorzenia, jest stwierdzenie przez organy tzw. "całkowitej nieściągalności" należności w rozumieniu art. 28 ust. 3 tej ustawy. Stan ten zachodzi wtedy, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Sąd odniósł się także do art. 28 ust 3a) u.s.u.s. gdzie przewidziano dla ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady i przesłanki umorzenia należności mimo braku całkowitej nieściągalności określone zostały w § 3 ust. 1 pkt. 1- 3 rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. stosownie do którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ - pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) dłużnik poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) dłużnik cierpi na przewlekłą chorobę lub konieczne jest sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W ocenie Sądu, organ dokonał właściwej oceny stanu faktycznego w sprawie w kontekście przedstawionych przesłanek, dokonując szczegółowej analizy w odniesieniu do każdej z nich i trafnie przyjmując, że żadna z nich nie zachodzi w omawianej sprawie.
Sąd stwierdził, że jak wynika z akt postępowania administracyjnego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przed wydaniem decyzji przeprowadził szczegółowe postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie aktualnej sytuacji życiowej i materialnej oraz zdrowotnej skarżącego, w tym co do źródeł jego dochodów oraz ponoszonych wydatków, kosztów utrzymania i znalazło to stosowne odzwierciedlenie tak w zebranym materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przed wydaniem obu decyzji zaznajomił stronę z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, umożliwiając jednocześnie złożenie dodatkowych wyjaśnień bądź żądań. Skarżący uczestniczył w czynnościach procesowych, przedkładał dowody w sprawie. Zgromadzony materiał dowodowy w sprawie jest kompletny. Nie doszło do uchybienia normom postępowania, tj. art. 7, 77 i art. 107 § 3 k.p.a.
Organy orzekające rozważyły wszystkie podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które są logiczne i mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Organ w szczególności nie podważał wysokości uzyskiwanego dochodu, czy kwoty ponoszonych wydatków. Organ wskazał, dlaczego zebrany materiał dowodowy nie przemawia za umorzeniem należności. Wyjaśnił, że stan zdrowia skarżącego (taki jaki był udokumentowany w dniu podjęcia decyzji) nie stanowił przeszkody w wykonywaniu zatrudnienia przez skarżącego. Organ ustalił, że skarżący osiągał stałe wynagrodzenie ze stosunku pracy i po porównaniu dochodów i deklarowanych wydatków wyliczył pozostającą kwotę około 670 zł miesięcznie, która mogłaby być przeznaczana na spłatę zadłużenia. Badając stan majątkowy organ ustalił, że skarżący jest współwłaścicielem mieszkania. Zasadnie zatem przyjęto, że - przy uwzględnieniu długiego jeszcze okresu do przedawnienia należności – są podstawy do ich wyegzekwowania, a nie można uznać spełnienia przesłanek z cytowanych wyżej norm prawnych ani dopatrzyć się w sytuacji skarżącego innego rodzaju takich okoliczności o wyjątkowym charakterze, które by umorzenie uzasadniały. Sam fakt uciążliwości w spłacie zaległych należności – jako oczywisty sam w sobie - nie jest wystarczający do uznania zasadności umorzenia.
Sąd stwierdził, że na tle brzmienia art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w którym mowa o "uzasadnionych przypadkach" oraz zważywszy, że § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia odwołuje się do takiego wyrażenia jak "zbyt ciężkie skutki" ocena organu, że umorzenie jest instytucją nadzwyczajną i winno dotyczyć wyjątkowych zdarzeń, a taki przypadek nie zachodzi w sytuacji skarżącego, z uwagi na możliwość pokrycia zobowiązań wobec ZUS z osiąganego wynagrodzenia lub przez ewentualną sprzedaż nieruchomości skarżącego jest niewadliwa. Sąd stwierdził, że nie przekracza w żadnym razie granic uznania administracyjnego przyjęcie przez organ, że niecelowym byłoby umorzenie należności, w sytuacji, gdy skarżący jest zatrudniony i posiada nieruchomość i nie można takiej ocenie przypisać znamion dowolności.
Sąd wskazał, że w piśmie procesowym z 4 stycznia 2010 r. i na rozprawie w dniu 19 stycznia 2010 r., skarżący podniósł nowe okoliczności, zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji, że jego sytuacja uległa zmianie i nie jest w stanie spłacić zobowiązań wobec ZUS albowiem stosunek pracy uległ rozwiązaniu z dniem 21 listopada 2009 r. oraz, że utracił zdolność do pracy z racji pogorszenia zdrowia. Nie posiada również żadnego majątku, który mógłby zbyć, gdyż mieszkanie przepisał na synów w zamian za opłatę połowy czynszu.
Sąd stwierdził, że rozpoznając sprawę sądowoadministracyjną, bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu jego podjęcia i nie może uwzględniać nowych okoliczności zaistniałych po jej wydaniu. W takiej sytuacji – co wymaga jednak inicjatywy strony skarżącej – można ewentualnie, wskutek zmiany okoliczności faktycznych, wystąpić do ZUS z nowym wnioskiem o udzielenie ulgi w spłacie, który będzie podlegał ocenie organu.
Powyższy wyrok A.K. zaskarżył skargą kasacyjną w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Zarzucił naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 października 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) poprzez jego niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy należało uchylić zaskarżoną decyzję w całości, albowiem naruszała ona przepisy prawa procesowego, tj:
1. art. 7 i 77 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia poprzez: nieuwzględnienie dowodu z oświadczenia Skarżącego z dnia 24 sierpnia 2009 r., wyliczenie średniomiesięcznego wynagrodzenia Skarżącego w oparciu tylko o dwa ostatnie miesiące i nieuwzględnienie faktu, że w okresie od dnia 14 lutego 2006 do 1 czerwca 2009 r. (a więc od wykreślenia prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej z ewidencji działalności gospodarczej do dnia zawarcia z H. sp. z. o. o. umowy o pracę) Skarżący pozostawał bez pracy, a co za tym idzie także bez wynagrodzenia (zawyżenie średniomiesięcznych dochodów Skarżącego ).
2. art. 136 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. - wskutek pominięcia przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pierwszego z wymienionych przepisów, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia wyrażonej w art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej ( do jej niewykrycia ), podczas gdy ww. przepis należało w niniejszej sprawie zastosować i przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów, uwzględniając zmiany stanu faktycznego sprawy, które zaszły pomiędzy wydaniem decyzji organu I instancji a wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym (zmiany stanu majątkowego Skarżącego).
3. art. 8 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie wskutek niepoinformowania Skarżącego, że jego oświadczenie z dnia 24 sierpnia 2009 r. nie stanowi wystarczającego środka dowodowego w zakresie ponoszonych przez Skarżącego kosztów utrzymania ( wydatków ), a także poprzez nieudzielanie mu w tym zakresie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, co w efekcie doprowadziło do poniesienia przez Skarżącego szkody z powodu nieznajomości prawa i osłabiło jego zaufanie do organów Państwa.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podał, że naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. – związane było z tym, że organ nie uwzględnił kosztów ponoszonych na bilety MPK oraz na prywatne wizyty lekarskie w kwocie 250 zł. a także faktu, że w okresie od 14 lutego 2006 do 1 czerwca 2009 r. skarżący zostawał bez pracy , a co za tym idzie także bez wynagrodzenia.
Ponadto, zdaniem kasatora Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 5 października 2009 r., nr 89/2009 naruszył art. 8 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. - wobec niepoinformowania Skarżącego, że jego oświadczenie z dnia 24 sierpnia 2009 r. nie stanowi wystarczającego środka dowodowego w zakresie ponoszonych kosztów utrzymania (wydatków), a także poprzez nieudzielenie w tym zakresie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, co w efekcie doprowadziło do poniesienia przez Skarżącego szkody z powodu nieznajomości prawa i osłabiło jego zaufanie do organów Państwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, jednakże bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w § 2 tego przepisu. Zakres instancyjnej kontroli orzeczenia wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyznaczają zatem zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej w ramach podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. W myśl art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna zawiera wyłącznie zarzuty procesowe. Mimo sporządzania skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika jej zarzuty nie zostały zbudowane w sposób w pełni prawidłowy. Wskazując jako podstawę kasacyjną art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. składający się z przepisów objętych kilkoma jednostkami redakcyjnymi kasator nie sprecyzował, który z tych przepisów został w jego ocenie naruszony przez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji naruszeń wymienionych w kasacji przepisów k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny, mając na względzie wnioski wypływające z uchwały pełnego składu NSA z 26 października 2009r. (ONSAiWSA 2010/1/1), obowiązany jest do odniesienia się do zarzutów naruszenia przepisów k.p.a. mimo braku skutecznego ich powiązania z przepisami p.p.s.a.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7 i 77 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W myśl powołanych przepisów organ administracji w ramach powinności wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy ma obowiązek zebrać i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący materiał dowodowy w jego całokształcie. W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez stronę w trakcie postępowania. Organ przeanalizował dokładnie sytuację finansową skarżącego i odniósł ją do przepisów art. 28 ust. 1, ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. Ustaleniami objęto wszystkie przychody i wydatki gospodarstwa domowego skarżącego podane przezeń w złożonych oświadczeniach. Stwierdzono, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i jego wynagrodzenie netto średnio z dwóch miesięcy wynosi 1859 zł., że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.062,81 zł. netto miesięcznie, że współwłaścicielem mieszkania we W., o powierzchni 41,30 m2. Wzięto także pod uwagę wszystkie dane z oświadczeń strony co do wydatków gospodarstwa domowego, z których wynikało, że wydatki te wynoszą łącznie kwotę 2250 zł obejmującą również wydatki w kwocie 250 zł miesięcznie na bilety komunikacji miejskiej i prywatne leczenie, co wynika wprost z motywów decyzji I instancji, zatem zarzut w tym zakresie jest niesłuszny. Niezasadne jest żądanie kasacji, by pod uwagę brana była sytuacja materialna skarżącego jaka istniała w przeszłości, bowiem przesłanki umorzenia należności muszą dotyczyć stanu aktualnego istniejącego w dacie wydania decyzji zaskarżonej.
Nieuprawniony jest także zarzut niedostrzeżenia przez Sąd I instancji naruszenia przez organ art. 136 w zw. z art. 7 k.p.a., co miało polegać na nieuwzględnieniu zmiany stanu majątkowego skarżącego, która miała zaistnieć pomiędzy wydaniem decyzji organu I instancji a wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym. Tymczasem tak nie jest. Nie ulega bowiem wątpliwości, co podkreślił Sąd I instancji, że owe zmiany zaszły już po wydaniu zaskarżonej decyzji i nie mogły być wzięte pod uwagę na etapie postępowania sądowego, w ramach którego brany jest pod uwagę stan faktyczny i prawny z daty wydania zaskarżonej decyzji. W motywach wyroku Sad I instancji odnotował, że skarżący w piśmie procesowym z dnia 4 stycznia 2010 r., podał, że 21 listopada 2009 r. stracił pracę i od 16 grudnia 2009 r. zarejestrowany jest jako osoba bezrobotna i pozostaje na utrzymaniu żony a na rozprawie w dniu 19 stycznia 2010 r. podał że mieszkanie, którego pozostawał współwłaścicielem zostało przepisane na jego synów, którzy obecnie uiszczają z tego tytułu połowę czynszu. Wszystko to działo się po wydaniu zaskarżonej decyzji z 5 października 2009 r.
Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 8 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie wskutek niepoinformowania Skarżącego, że jego oświadczenie z dnia 24 sierpnia 2009 r. nie stanowi wystarczającego środka dowodowego, gdyż odmowa umorzenia należności nie wynikała z niedostatku środków dowodowych ani z zakwestionowania przez organ danych zawartych w oświadczeniu lecz była podyktowana oceną, że przedstawiony przez stronę stan faktyczny w zakresie sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej, umorzenia należności nie uzasadniał. Nie jest także tak, że skarżący był pozbawiony niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, co w efekcie doprowadziło do poniesienia przez niego szkody z powodu nieznajomości prawa i osłabienia zaufanie do organów Państwa. Wymieniony podpisał oświadczenie z dnia 20 maja 2009 r., iż został poinformowany, że w przypadku zastosowania przesłanek umorzenia określonych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, to na dłużniku spoczywa ciężar udowodnienia tych okoliczności.
W świetle tego, co powiedziano wyżej nie można skutecznie postawić zarzutu Sądowi I instancji, że nie dostrzegł naruszenia przez organ zasad postępowania dowodowego, gdyż naruszeń takich nie ma.
Biorąc powyższe pod uwagę należało na mocy art. 184 p.p.s.a orzec jak w sentencji. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia związanego z udziałem w sprawie pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy - zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. - podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we W.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI