II GSK 762/21

II GSK 762/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-04-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Cezary Pryca /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Kabat-Rembelska
Krzysztof Sobieralski
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Gry losowe
Sygn. powiązane
II SA/Ke 788/20 - Wyrok WSA w Kielcach z 2020-12-16
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 201 poz 1540
art. 2 ust. 6 i 7, art. 6 ust. 4, art. 89 ust. 1 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski Protokolant asystent sędziego Marta Górniak po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 788/20 w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 22 czerwca 2020 r. znak sprawy 2601-IOA.4246.3.2020 w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 788/20, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę M. R. (dalej jako: "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 22 czerwca 2020 r. w przedmiocie kary pieniężnej.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 8 listopada 2016 r. funkcjonariusze Świętokrzyskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Kielcach w prowadzonym przez skarżącą lokalu o nazwie [...] przy ul. [...] w S. przeprowadzili kontrolę. W toku czynności procesowych ustalono, że w ww. lokalu znajdują się trzy urządzenia o nazwie: Csani Money Transfer nr [...], Csani Money Transfer b/n oraz Hot Spot nr Mag [...]. Funkcjonariusze ustalając, że skarżąca nie posiada koncesji na prowadzenie kasyna gry, salonu gier na automatach, ani zezwolenia na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych, przeprowadzili eksperyment procesowy, polegający na doświadczalnym odtworzeniu przebiegu dostępnych na ww. automatach gier i ustalili, że przedmiotowe automaty są urządzeniami elektronicznymi, gry urządzane na ujawnionych automatach cechuje cel komercyjny, o czym świadczy obowiązkowa odpłatność za ich udostępnienie oraz fakt uzyskania wygranych pieniężnych i rzeczowych (możliwość przedłużania gry bez konieczności wpłaty), a wynik gry nie zależy o zręczności gracza, dostępne na automatach gry mają charakter losowy. Zatrzymane w lokalu skarżącej automaty do gier zostały tam poprzednio wstawione przez dwie firmy, tj. przez A. w W. i B. Sp. z o.o. w K.
Decyzją z dnia 30 grudnia 2019 r. Naczelnik Świętokrzyskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Kielcach nałożył na skarżącą karę pieniężną w łącznej wysokości 24 000 złotych za urządzanie gry na automatach poza kasynem: Csani Money Transfer nr [...], Csani Money Transfer b/n oraz umorzył, jako bezprzedmiotowe, postępowanie w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gry poza kasynem gry na automacie o nazwie Hot Spot nr [...].
Na skutek odwołania, decyzją z dnia 22 czerwca 2020 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Skargę na powyższą decyzję organu złożyła skarżąca. Sąd pierwszej instancji skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że brak było podstaw do żądanego w skardze umorzenia postępowania w odniesieniu do automatów Csani, a organy prawidłowo rozpoznały sprawę w sposób merytoryczny. Jeśli chodzi zaś o umorzenie postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry na trzecim z ujawnionych automatów o nazwie Hot Spot nr [...] (umowa zawarta z B. Sp. z o.o. w K.), to organ odwoławczy, w ocenie Sądu, prawidłowo wskazał na brak przesłanek umożliwiających uznanie skarżącej za urządzającą gry na tym urządzeniu w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., poz. 1540; dalej jako: "ustawa o grach hazardowych").
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wbrew zarzutom skargi, organy nie naruszyły w niniejszej sprawie ustawowych reguł prowadzenia postępowania i prawidłowo zgromadziły oraz rozpatrzyły, w sposób wyczerpujący, materiał dowodowy, pozwalający na wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym, zdaniem Sądu, brak było podstaw do przeprowadzenia dowodów wskazywanych uzupełniająco przez stronę.
W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca urządzała gry na automatach poza kasynem gry, a jej działanie nie polegało jedynie na udostępnianiu dzierżawcy powierzchni lokalu. Analizując umowę dzierżawy 2 m2 powierzchni użytkowej lokalu skarżącej zawartą przez skarżącą z A., Sąd pierwszej instancji stwierdził, że tak skonstruowane zapisy umowy niewątpliwie znacznie wykraczają poza zakres regulacji zawartych w art. 693-709 ustawy z dnia ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1740; dalej jako: "Kodeks cywilny"). W tym zakresie Sąd zwrócił uwagę, że regulacja umowna dotycząca stawki czynszu nie została powiązana wyłącznie z samym udostępnieniem powierzchni. Strony umowy powiązały stawkę czynszu z przychodami uzyskiwanymi z eksploatacji przedmiotowych urządzeń, a jego wysokość określono na 40% od sumy zrealizowanych przez urządzenia przekazów pieniężnych, zwanych przychodem, przy czym za przychód uznano sumę wpłat i wypłat rozliczanego kiosku. Zatem rozliczenia za dzierżawę powierzchni lokalu odbywały się na podstawie odczytu danych z monitora ww. urządzeń.
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił także, że, wbrew twierdzeniom skarżącej, organy celne nie miały również obowiązku dopuszczania dowodu z badania spornego urządzenia przeprowadzonego przez upoważnioną przez Ministra Finansów jednostkę badającą. Sąd zwrócił uwagę, że w sytuacji, gdy bez zwracania się o rozstrzygnięcie do Ministra Finansów i bez zwracania się o opinię do uprawnionej jednostki badającej strona podejmuje działalność w postaci gier na automatach, należy uznać, że świadomie pomija wskazany wyżej etap wstępnych ustaleń charakteru gry. W tym stanie rzeczy, według Sądu, strona musi liczyć się z tym, że w przypadku zakwestionowania gry przez organy celne, dalsze postępowanie będzie się toczyć na podstawie przepisów o postępowaniu dowodowym zawartym w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. 2018, poz. 800; dalej jako: "Ordynacja podatkowa").
Mając na uwadze powyższe Sąd pierwszej oddalił skargę.
II
Od przedmiotowego wyroku skarżąca złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy o grach hazardowych, poprzez błędną wykładnie ww. przepisów, polegającą na uznaniu, że sam fakt dzierżawienia części lokalu podmiotom, o których mowa w art. 6 ust. 4 ustawy o grach hazardowych stanowi już czynność obarczoną znamionami "urządzania gier", co skutkowało oddaleniem złożonej w sprawie skargi i utrzymaniem w obrocie prawnym wadliwej decyzji organu, a także przyjęciem, że wykonywanie czynności serwisowych związanych z urządzeniami Csani stanowi znamię ustawowego zwrotu "urządzania gier", co w szczególności stanowiło obowiązek skarżącej wynikający z zawartej umowy dzierżawy,
2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy o grach hazardowych, poprzez błędną wykładnie ww. przepisu, polegającą na przyjęciu w stosunku do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, że ustalenie czynszu dzierżawnego jako procentu z zysku uzyskiwanego przez dzierżawcę z dokonywanych na przedmiotowych urządzeniach transakcji stanowi znamię uzasadniające przyjęcie, że skarżąca jest podmiotem "urządzającym gry", zaś tak skonstruowana umowa dzierżawy znaczenie wykracza poza zakres uregulowanej w przepisach Kodeksu cywilnego,
3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 6 i 7 ustawy o grach hazardowych poprzez błędną wykładnię ww. przepisów, polegającą na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji organu i oddaleniu skargi, pomimo braku decyzji ministra właściwego do spraw finansów publicznych rozstrzygającej, czy gra lub zakład posiadające cechy wymienione w art. 2 ust. 1-5 zainstalowane w przedmiotowych urządzeniach (Csani) są grą losową, zakładem wzajemnym albo grami na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, co z kolei skutkowało uznaniem, że ustalenie charakteru gry w drodze opinii jednostki badającej jest trybem, który nie znajduje zastosowania w toku postępowania o nałożenie kary pieniężnej za prowadzenie gier bez stosownych uprawnień,
4. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 i art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie w zaskarżonym rozstrzygnięciu Sądu, że materiał dowodowy w oparciu, o który Sąd ustalił stan faktyczny sprawy, został zebrany w sposób prawidłowy i wystarczający dla prawidłowej oceny legalności decyzji w sytuacji, w jakiej materiał dowodowy nie był zupełny, co stanowiło samoistną przesłankę do uchylenia przez Sąd decyzji organu, a co skutkowało oddaleniem skargi i utrzymaniem w obrocie prawnym wadliwej decyzji organu, a co z kolei winno zostać postrzegane w odniesieniu do charakteru przedmiotowych urządzeń (opinii z ich oględzin) i do przyjęcia, że skarżąca uczestniczyła w procederze "urządzania gier" poprzez realizacje zawartej umowy dzierżawy – w konsekwencji – na błędnym uznaniu skarżącej za podmiot urządzający gry hazardowe, podczas gdy skarżąca wykonywała czynności powierzone jej w ramach zawartej umowy dzierżawy,
5. w konsekwencji powyższego zarzutu, tj. nieprawidłowym uznaniu, że materiał zgromadzony w sprawie został zebrany w sposób prawidłowy i wystarczający dla prawidłowej oceny legalności zaskarżonej decyzji, skarżąca zarzuciła zaskarżonemu rozstrzygnięciu błąd logiczny przyjętego w sprawie wnioskowania, uzewnętrzniony w przyjęciu przez Sąd w ślad za organem, że skarżąca brała udział w procederze "urządzania gier", podczas gdy przeprowadzenie dowodów zawnioskowanych przez skarżącą na etapie postępowania przed organem w sposób jednoznaczny dowiodłoby tego, że oprogramowanie zainstalowane na ujawnionych na wydzierżawianej przez skarżącą powierzchni w jej lokalu stanowi instrument finansowy, nie zaś oprogramowanie wykorzystywane w automatach do gier,
6. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez rozstrzygnięcie materialno-prawnych wątpliwości w zakresie możliwości nałożenia kary pieniężnej na podstawie przepisów art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych nie niekorzyść podatnika, mimo że nie można czynić podatnikom zarzutu naruszenia przepisów, jeżeli przepisy te są niejednoznaczne, a podatnik wybrał jedno z możliwych stanowisk oraz nieuwzględnienia wniosków dowodowych skarżącej, mimo iż stronie postępowania przysługuje inicjatywa dowodowa jako bezpośredni sposób wpływania na wynik sprawy w której rozstrzygnięciu ma interes.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, według norm przepisanych, w szczególności kosztów zastępstwa adwokackiego w niniejszej sprawie. Skarżąca wniosła także o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (punkt 1), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (punkt 2). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach, w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają przedstawionego stanowiska Sądu pierwszej instancji.
Nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty podane w punkcie 4. i punkcie 5. petitum skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 133 § 1 p.p.s.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw do uznania, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W tym kontekście należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1485/11). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i – w razie kontroli instancyjnej – Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1751/11).
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji realizuje powyższe wymagania. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni oraz zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego. To, że strona skarżąca nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznacza, że został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie uprawnia do czynienia takiego zarzutu. Za pomocą tego zarzutu nie można bowiem zwalczać zaaprobowanej przez Sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, czy też stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego (por. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1467/11; wyrok NSA z dnia 13 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 358/12), a taką próbę podejmuje strona skarżąca kasacyjnie, polemizując ze stwierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Niezasadny jest także zarzut naruszania art. 133 § 1 p.p.s.a. Ustanowiony tym przepisem zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w aktach sprawy oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. będzie więc takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu, które doprowadzi do przedstawienia przez wojewódzki sąd administracyjny stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09). Innymi słowy do naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. mogłoby dojść, gdyby Sąd pominął dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, czy też dokonał własnych.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego takie błędy nie miały miejsca w niniejszej sprawy. Sąd wydając zaskarżony wyrok oparł się na materiale zgromadzonym przez organy administracji, nie pominął żadnych dowodów, nie orzekał na podstawie dowodów nieistniejących.
Uzupełniając powyższe podkreślić należy, że art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, jak i ustaleń oraz oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego dokonanych przez sąd pierwszej instancji, z którą nie zgadza się strona skarżąca (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1350/11; wyrok NSA z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1609/10). W ramach tego zarzutu skarżąca kasacyjnie nie mogła zatem skutecznie kwestionować niekompletności akt sprawy wynikającej z nieprzeprowadzenia wnioskowanych dowodów.
Mając na uwadze powyższe za nieusprawiedliwione należało uznać zatem zarzuty wskazane w punkcie 4. i punkcie 5. petitum skargi kasacyjnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nietrafny był także zarzut ujęty w punkcie 6. petitum skargi kasacyjnej.
W zakresie powyżej wskazanego zarzutu trzeba podkreślić, że o naruszeniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych penalizującego urządzanie gier na automatach poza kasynem gry oraz o naruszeniu art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej i wyrażonej na jego gruncie zasady zaufania nie sposób jest wnioskować na podstawie racji prezentowanych w uzasadnieniu omawianego zarzutu kasacyjnego.
O naruszeniu zasady nakazującej organom administracji prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do tych organów, nie można wnioskować na podstawie podjęcia przez organ administracji w danej sprawie rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez stronę, która ma prawo do własnego subiektywnego przekonania odnośnie do zasadności jej racji (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt I FSK 1048/16). Zwłaszcza w sytuacji, gdy tak jak w rozpatrywanej sprawie, decyzja o nałożeniu na stronę kary administracyjnej odpowiada prawu (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2011 r., sygn. akt II FSK 2367/10), a prezentowane przez skarżącą racje oraz towarzyszące im oczekiwania, trzeba jednak uznać za oparte na nieuprawnionych przesłankach. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, kwestia podejścia do wykładni oraz stosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych w sprawach takich, jak w niniejszej oraz towarzyszące temu w swoim czasie wątpliwości orzecznictwa sądowego, nie mogą stanowić podstawy usprawiedliwienia naruszenia prawa. Zwłaszcza w sytuacji, gdy – a trzeba to podkreślić – w orzecznictwie tym stanowczo wyrażany był również pogląd, że przywołany przepis ustawy o grach hazardowych nie ma charakteru technicznego i może stanowić materialnoprawną podstawę wydania decyzji nakładającej kare pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, co znalazło następnie swoje potwierdzenie w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie II GPS 1/16. Istnienie podnoszonych przez stronę wątpliwości, w kontekście znaczenia argumentu z racjonalności podejmowania decyzji odnośnie do wyboru prowadzonej działalności, w tym wiążących się z tym ryzyk, nie może więc zwalniać z odpowiedzialności w sytuacji, gdy działalność ta nie jest zgodna z prawem, ani też nie może uzasadniać twierdzenia o naruszeniu wymienionej powyżej zasady, ani też odnośnie do przyjmowania domniemań niekorzystnych dla strony. Przy tym – co we wskazanym kontekście trzeba również podkreślić – eksponowane przez skarżącą wątpliwości, jeżeli rzeczywiście istniały, to powinny jednak raczej – jak w pełni zasadnie należałoby założyć – stanowić źródło refleksji skutkującej daleko idącą ostrożnością, gdy chodzi o podejmowanie działania, którego prawna ocena miałaby nie być jednoznaczna. Co więcej, o naruszeniu wymienionych zasad nie sposób jest również wnioskować na podstawie argumentów osadzonych na gruncie podejścia do spornej w sprawie kwestii przez sądy powszechne w sprawach karnych. Przede wszystkim dlatego, że zakresowo, odpowiedzialność administracyjna za naruszanie warunków urządzania gier na automatach w zakresie odnoszącym się do miejsca ich urządzania oraz odpowiedzialność karna za urządzanie gier hazardowych nie wykluczają się wzajemnie. Odpowiedzialność karno-skarbowa oparta jest na z gruntu odmiennych przesłankach niż odpowiedzialność za delikt administracyjny. O ile pierwsza z nich, oparta jest na zasadzie winy – którą można przypisać osobie fizycznej – to druga oparta jest już na przesłance obiektywnego naruszenia prawa. Ponadto – co nie mniej istotne – podnieść należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku w sprawie P 32/12 stwierdził, że art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych w zakresie, w jakim zezwalają na wymierzenie kary pieniężnej osobie fizycznej, skazanej uprzednio prawomocnym wyrokiem na karę grzywny za wykroczenie skarbowe z art. 107 § 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (aktualnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 628 ze zm.), są zgodne z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą proporcjonalnej reakcji państwa na naruszenie obowiązku wynikającego z przepisu prawa.
Prowadzi to do wniosku, że orzekając w sprawie o nałożenie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, organ administracji nie jest zwolniony z obowiązku dokonywania własnych ustaleń faktycznych oraz własnej ich oceny, co podlega kontroli sądu administracyjnego w sprawie ze skargi na decyzję nakładającą wymienioną karę pieniężną. W tym też kontekście trzeba podnieść, że z utrwalonego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż w toku postępowania o nałożenie kary pieniężnej organ administracji celnej – aby zastosować sankcję wynikającą z ustawy o grach hazardowych – nie jest zobligowany dysponować rozstrzygnięciem Ministra Finansów wydanym na podstawie art. 2 ust. 6 przywołanej ustawy, a brak tego rozstrzygnięcia nie stanowi o naruszeniu wymienionego przepisu prawa. Brak tego rozstrzygnięcia nie stanowi więc również o wadliwości ustaleń faktycznych przeprowadzonych w sprawie o nałożenie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Prowadząc postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych, właściwy organ jest bowiem uprawniony do czynienia ustaleń odnośnie do charakteru danej gry (por. w tej mierze, aktualny również w odniesieniu do postępowań prowadzonych na podstawie art. 89 ustawy o grach hazardowych pogląd prawny Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt V KK 15/13). W konsekwencji za niezasadny należało również uznać zarzut z punktu 3. petitum skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi natomiast na zarzuty zawarte w punkcie 1. i 2. petitum skargi kasacyjnej, których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie, trzeba na wstępie podnieść, że, jak podkreślono w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16, podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry.
Z ugruntowanego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika również, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 89 ust. 2 pkt 2 przywołanej ustawy może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie, co znajduje swoje uzasadnienie w potrzebie uwzględniania szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", motywowanej tak przedmiotem i istotą regulowanych ustawą o grach hazardowych postępowań w sprawach nałożenia kary pieniężnej, jak i koniecznością zapewnienia realnego charakteru systemu kontroli oraz skuteczności przewidzianych przez ustawodawcę sankcji.
Jakkolwiek więc ustawa o grach hazardowych – w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie – nie definiuje pojęcia "urządzającego gry", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2, to jednak posługuje się nim w wielu przepisach, które umożliwiają określenie i ustalenie jego treściowego zakresu. Na ich podstawie, przy uwzględnieniu potrzeby szerokiego podejścia o rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach", o czym mowa była powyżej, w pełni zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.
Powyższe rozumienie "urządzania" potwierdza przy tym definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić — urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować [jakąś imprezę], jakieś przedsięwzięcie itp.", "zapewnić komuś dobre warunki" (por. https://sjp.pwn.pl/sjp/urzadzic;2533410.html).
"Urządzanie", to wedle powyżej przedstawionego słownikowego rozumienia tego zwrotu również – a trzeba to podkreślić – "stwarzanie komuś odpowiednich warunków", co w rozpatrywanej sprawie wprost i bezpośrednio odnieść należy do tworzenia warunków do urządzania gier na automatach poza kasynem gry.
W okolicznościach stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy – który nie został skutecznie zakwestionowany – polegało to na tym, że skarżąca w ramach umowy dzierżawy przyjęła na siebie część ryzyka działalności polegającej na urządzaniu gry, gdyż jej wynagrodzenie zostało ustalone jako pewien procent od przychodu generowanego z eksploatacji automatu. Ustalony w umowie czynsz miał wynosić 40% od sumy zrealizowanych przez urządzenie przekazów pieniężnych, więc był on ściśle związany z samą grą na automacie. W ten sposób skarżąca nie działała już tylko i wyłącznie jako podmiot udostępniający lokal otrzymujący stały czynsz niezależny od przychodów osiąganych z automatu, ale była zainteresowana, aby te były jak najwyższe, gdyż wtedy również ona osiągała wyższe przychody. Fakt podziału przychodu jest charakterystyczny dla osób współorganizujących działalność nie zaś dla podmiotów z których jeden jest urządzającym grę, a drugi tylko podwykonawcą nie będącym takim podmiotem (urządzającym grę).
Nie sposób jest zatem twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie niezasadnie doszło do przypisania stronie skarżącej deliktu, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych, a także że niezasadnie nałożono na nią karę pieniężną za urządzenie gier na automatach poza kasynem, skoro w świetle przedstawionych argumentów – w tym przedstawionego rozumienia pojęcia "urządzającego gry" oraz "urządzania gier na automatach" – nie może i nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że skarżąca powinna być – i zasadnie za taką została uznana – adresatem decyzji stanowiącej przedmiot kontroli w rozpatrywanej sprawie. Przyjąć bowiem należy, że strony wymienionej umowy wspólnie realizowały przedsięwzięcie polegające na połączeniu składników majątkowych, a mianowicie lokalu użytkowego skarżącej oraz pozostających w dyspozycji dzierżawcy automatów do gier, które wspólnie umożliwiały uruchomienie na nim gier w sposób i w miejscu dostępnym dla ogółu, a więc ich "urządzanie", w przedstawionym powyżej rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych. Tym samym, za uzasadniony należy uznać wniosek, że "celem" umowy, a zarazem "zgodnym zamiarem" stron było nie tyle zawarcie klasycznej umowy dzierżawy, ile podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony tych umów (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 września 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 71/16).
Z przedstawionych powodów zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadne.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, na podstawie art. 184 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.