II GSK 742/12

II GSK 742/12 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2013-09-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-04-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Rysz
Stanisław Gronowski /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Kręcisz
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1309/11 - Wyrok WSA w Warszawie z 2012-01-10
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
par. 9 ust. 1 pkt 1 lit a, par. 9 ust. 5 pkt 1
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 stycznia 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 1309/11 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1309/11, oddalił skargę J. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.
Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:
W dniu 17 czerwca 2004 r. J. W. (dalej: skarżąca) zwróciła się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z/s w W. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej: ONW) na rok 2004. Do płatności ONW zgłosiła działki rolne o łącznej powierzchni 59,12 ha, zlokalizowane na działce ewidencyjnej o nr 14/1 w obrębie ewidencyjnym T. oraz na działce ewidencyjnej nr 40/2 w obrębie ewidencyjnym T.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. z/s w W. decyzją z dnia: [...] stycznia 2005 r., [...] stycznia 2006 r., [...] grudnia 2006 r., [...] czerwca 2008 r., przyznał płatności ONW w wysokości odpowiednio: na rok 2004 – 9.766,24 zł (zrealizowana na rachunek bankowy skarżącej w dniu 9 marca 2005 r.), na rok 2005 - 9766,24 zł, na rok 2006 - 9766,24 zł, na rok 2007 - 9766,24 zł, na rok 2008 - 9766,24 zł (przelana na rachunek bankowy skarżącej w dniu 19 lutego 2009 r.).
W 2009 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z/s w W. wpłynął wniosek skarżącej o przyznanie pomocy finansowej z tytułu ONW na rok 2009, w którym skarżąca zadeklarowała zgłoszone w latach poprzednich działki. Następnie w dniu 28 grudnia 2009 r. skarżąca złożyła korektę tego wniosku, z uwagi na błędną deklarację działki ew. nr 14/1, w której zmieniła obręb ewidencyjny działki na T.
W trakcie prowadzonego postępowania organ ustalił, że o płatności do działki ew. nr 14/1, zlokalizowanej w obrębie T. oraz do działki ew. nr 40/2, zlokalizowanej w obrębie ewidencyjnym T., wystąpiła oprócz skarżącej także spółka A. reprezentowana przez C. W. W wyniku powyższego ustalono, że w roku 2009 faktycznym użytkownikiem spornych działek była spółka A., będąca jednocześnie ich właścicielem.
W związku z powyższym, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. z/s w W. decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. odmówił skarżącej przyznania płatności ONW na rok 2009 i nałożył sankcje w wysokości 9.766,24 zł, potrącane z przyznanej płatności, do której rolnik jest uprawniony. Od decyzji tej skarżąca nie złożyła odwołania.
Zawiadomieniem z dnia 4 lutego 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącej płatności ONW decyzją z dnia: [...] stycznia 2005 r., [...] stycznia 2006 r., [...] grudnia 2006 r., [...] czerwca 2008 r. oraz decyzją z [...] stycznia 2009 r.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., ustalił skarżącej nienależnie pobrane płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 48.831,20 zł. Jak wskazał, skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej objętej zobowiązaniem ONW w okresie trwania tego zobowiązania. Zatem, zobligowana była do zwrotu płatności ONW, pobranych w ramach kampanii 2004-2008.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 4 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm., dalej: ustawa o Agencji") utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jak uzasadnił organ odwoławczy skarżąca zobowiązała się do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za jaką otrzymała pierwszą płatność z tytułu ONW, przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej pomocy, tj. na areale 59,12 ha. W związku z tym, jak podkreślił organ odwoławczy, skoro pierwsza płatność ONW została beneficjentowi wypłacona w dniu 9 marca 2005 r., skarżąca została zobligowana do kontynuowania podjętego zobowiązania ONW do 9 marca 2010 r. Jednakże, jak ustalił organ odwoławczy, skarżąca w okresie trwania zobowiązania zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na całej powierzchni objętej przedmiotowym zobowiązaniem z powodu rozwiązania umowy dzierżawy przez wydzierżawiającego. Rozwiązanie umowy dzierżawy, skutkujące zaniechaniem prowadzenia przez skarżącą działalności rolniczej, nastąpiło w dniu 12 marca 2009 r. O zaistniałej okoliczności skarżąca nie zawiadomiła organu. Organ powziął tę informację dopiero na etapie prowadzonego postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia faktycznego użytkownika spornych działek. Dalej, jak podniósł organ, skarżąca mimo rozwiązania umowy złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2009. Nawet w dniu 28 grudnia 2009 r., nie będąc faktycznym użytkownikiem wskazanych działek, złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR korektę wniosku w zakresie działki ewidencyjnej nr 14/1, w której zmieniła jednie błędnie wpisany we wniosku obręb ewidencyjny, pozostawiając powierzchnię gruntów rolnych 31,69 ha.
Jak podkreślił organ odwoławczy w sprawie bezzasadne jest weryfikowanie z czyjej winy nastąpiło rozwiązanie umowy dzierżawy, skoro skarżąca nie dopełniła wymogu określającego termin na zgłoszenie zaistniałej okoliczności. A zatem, nie została spełniona przesłanka, zwalniająca producenta rolnego z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że umowa dzierżawy podpisana została w dniu 5 maja 2004 r. na okres do 30 września 2009 r. Toteż, w ocenie organu wątpliwość budzi możliwość dotrzymania przedmiotowego zobowiązania, nawet gdyby rozwiązanie umowy nie nastąpiło.
Organ odwoławczy podkreślił także, że Dyrektor ARiMR wezwaniem z 17 lutego 2011 r. umożliwił skarżącej złożenie oświadczenia przejmującego posiadanie działek rolnych lub ich części przez spółkę A. Jednak skarżąca z tej możliwości nie skorzystała.
Z powyższych względów, w ocenie organu odwoławczego, skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej objętej zobowiązaniem ONW w okresie trwania tego zobowiązania, będąc tym samym zobligowaną do zwrotu płatności ONW, pobranych w latach 2004-2008.
W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie mają zastosowania przepisy art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 dotyczące terminów przedawnienia, ponieważ wypłata płatności z tytułu ONW za rok 2004 nastąpiła dnia 9 marca 2010 r., natomiast decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW została doręczona w dniu 26 listopada 2010 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.
W następstwie skargi wniesionej przez skarżącą od powyższej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., o czym była mowa na wstępie, skargę tę oddalił.
Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji wypłacone skarżącej środki publiczne za lata 2004-2006 z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o Agencji. Natomiast środki publiczne za lata 2007-2008 z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy.
Zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 1 lit a. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" (Dz.U. Nr 40, poz. 329, ze zm., dalej "rozporządzenie ONW") w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem producent rolny zwraca całość płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania. Składając w dniu 17 czerwca 2004 r. wniosek o przyznanie płatności ONW skarżąca podpisała zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jej posiadaniu i położonych na obszarach ONW przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Również w kolejnych wnioskach o płatność ONW składanych w latach 2005-2008 skarżąca deklarowała do płatności ONW działki rolne o łącznej powierzchni 59,12 ha. Jak przypomniał Sąd pierwszej instancji przyczyną odmowy przyznania dofinansowania ONW za 2009 r. był fakt, że o płatności do przedmiotowych działek oprócz skarżącej wystąpiła spółka A., która poinformowała organ, że w dniu 12 marca 2009 r. została ze skarżącą umowa dzierżawy zawarta w dniu 5 maja 2004 r. Rozwiązanie umowy dzierżawy, skutkujące zaniechaniem prowadzenia przez producentkę działalności rolniczej, nastąpiło w dniu 12 marca 2009 r. Jednak o okoliczności tej skarżąca nie powiadomiła organu, a ponadto złożyła kolejny wniosek o przyznanie płatności na rok 2009 w dniu 28 kwietnia 2009 r., nie będąc faktycznym użytkownikiem przedmiotowych działek.
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji nie może być podstawą do zwolnienia skarżącej z obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności przyjęcie, że rozwiązanie umowy dzierżawy nastąpiło bezzasadnie, bez winy skarżącej (brak zapłaty podatku rolnego na rzecz spółki A.). Tego typu okoliczności nie mogą mieć w sprawie znaczenia, gdyż są to kwestie o charakterze cywilnoprawnym będące przedmiotem zainteresowania sądów powszechnych. W ocenie Sądu pierwszej instancji sama umowa dzierżawy z 5 maja 2004 r. zawarta do dnia 30 września 2009 r., budzi wątpliwości w zakresie możliwość dotrzymania 5-letniego zobowiązania ONW przez skarżącą. Skarżąca nie skorzystała też z możliwości złożenia oświadczenia przez przejmującego posiadanie działek rolnych, w tym przypadku spółki A., aby potwierdzić kontynuację wcześniejszego zobowiązania skarżącej.
Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się także naruszenia art. 44 ust. 1 i ust. 2 lit a Rozporządzenia komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) z 15 grudnia 2006. Bowiem w sprawie nie nastąpiło przekazanie posiadania wg norm tam określonych. Jak wynika z akt sprawy spółka A., która wypowiedziała umowę dzierżawy, nie złożyła stosownego oświadczenia o przejęciu zobowiązania ONW od skarżącej. Przypadek rozwiązania umowy dzierżawy przez wydzierżawiającego może być okolicznością zwalniającą z obowiązku zwrotu płatności na gruncie § 9 ust. 5 rozporządzenia z 11 marca 2009 r., jednak w przedmiotowej sprawie nie zostały dopełnione obowiązki warunkujące odstąpienie od żądania zwrotu, o których mowa w art. 47 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006. Bowiem, jak stanowi § 9 ust. 5, płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, ze zm., dalej "rozporządzeniem nr 1974/2006"), jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. Artykuł 47 ust. 1 powołanego rozporządzenia wskazuje okoliczności, w których nie będzie organ wymagał zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta, tj. śmierć beneficjenta, długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania lub katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich albo choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. W świetle ust. 2 powołanego rozporządzenia przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. W sprawie, jak podkreśla Sąd pierwszej instancji, te okoliczności nie wystąpiły, skarżąca nie była użytkownikiem działek, do których otrzymała płatność ONW, i nie zawiadomiła organu o tym fakcie w określonym terminie 10 dni.
W ocenie Sądu pierwszej instancji w sprawie nie doszło także do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności, ponieważ pierwsza płatność ONW miała miejsce 9 marca 2005 r., a decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została skarżącej doręczona 26 listopada 2010 r., a więc przed upływem 10 lat od daty płatności. Nie wystąpiły także warunki określone art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 zgodnie z którym, obowiązek zwrotu, nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Trudno jednak uznać, jak zaznaczył Sąd pierwszej instancji, że skarżąca działała w dobrej wierze, gdyż pomimo rozwiązania umowy dzierżawy złożyła wniosek o przyznanie płatności ONW do działek, co do których nie była już użytkownikiem. Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, iż mimo trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej, w jakiej znalazła się skarżąca, organ zobowiązany jest do ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, gdyż skarżąca nie dopełniła przyjętych zobowiązań.
W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. § 9 ust. 5 pkt 1 w zw. z § 1 pkt 7 rozporządzenia ONW oraz art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006 poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na uznaniu przez Sąd, że przypadki, w których nie jest wymagany zwrot płatności ONW określone w § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia ONW nie stanowią innych, dodatkowych przypadków wyłączających obowiązek zwrotu tych płatności niż te wskazane w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, co prowadzi do uznania, iż jedyne przypadki, w których zwrot płatności ONW, nie jest wymagany to te określone w art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, co z kolei doprowadziło do uznania przez Sąd, iż skarżąca jest zobowiązana do zwrotu otrzymanych płatności, mimo iż zaprzestanie przez nią wykonywania działalności rolniczej nastąpiło na skutek wypowiedzenia jej umowy przez wydzierżawiającego, z powodu wystąpienia okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, co na gruncie § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia ONW powinno stanowić przesłankę zwalniającą ją z obowiązku zwrotu otrzymanych płatności.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm., dalej: "p.u.s.a.") w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi zamiast jej uwzględnienia, a w konsekwencji nie uchylenia decyzji administracyjnych organów obu instancji, pomimo sformułowania na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie błędnego wniosku prowadzącego do uznania, że skarżąca działała w złej wierze, gdyż pomimo wypowiedzenia jej umowy dzierżawy przez wydzierżawiającego grunt, złożyła wniosek o przyznanie jej płatności ONW do działek objętych umową dzierżawy, co doprowadziło do uznania, iż w przedmiotowej sprawie okres przedawnienia obowiązku zwrotu wypłat przyznanych skarżącej przez ARiMR wynosi 10 lat, zamiast 4 lata i w związku z tym uznania, iż przedawnienie obowiązku zwrotu wypłat przyznanych skarżącej decyzją nr [...] z dnia [...].01.2005 r. nie nastąpiło i skarżąca ma obowiązek ich zwrotu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji.
Na wstępie należy wskazać, że rolnik podejmując zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na terenach ONW w odniesieniu do określonego gruntu na okres 5 lat odpowiada za wywiązanie się z tych obowiązków. Zgodnie z przepisami prawa regulującymi ten rodzaj pomocy istnieje możliwość zaprzestania prowadzenia działalności na gruntach ONW, przy czym w określonych warunkach możliwe jest, że zwrot udzielonej pomocy nie będzie wymagany.
Zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia ONW, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem ONW, to zwraca:
1) całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, gdy zaniechał prowadzenia tej działalności:
a. na wszystkich działkach rolnych lub wszystkich częściach działek rolnych położonych na obszarach ONW;
b. na części działki rolnej lub działek rolnych położonych na obszarach ONW, a ich łączna powierzchnia, na której nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż 1 ha;
2) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności, za cały okres jej pobierania, gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej 1 ha (§ 9 ust. 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia ONW).
Dla powstania obowiązku wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ONW, wystarczającą przesłanką jest ustalenie zaniechania prowadzenia działalności rolniczej i wykluczenie istnienia przesłanek określonych w § 9 rozporządzenia ONW, zwalniających beneficjenta z tej odpowiedzialności.
Zgodnie z § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia ONW, płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. W art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 wskazano, iż przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.
Z treści zacytowanego przepisu wynika, że wyłączenie zwrotu płatności ONW jest obwarowane ściśle określonymi warunkami. W przypadku zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej na deklarowanych obszarach ONW na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych w okresie zobowiązania, bez winy wydzierżawiającego możliwe jest zwolnienie beneficjenta od odpowiedzialności zwrotu nienależnie pobranych płatności pod warunkiem, że jednocześnie zostaną spełnione przesłanki określone w art. 47 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1974/2006, zgodnie z którym państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:
a) śmierć beneficjenta;
b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;
c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;
d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;
e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;
f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.
Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.
Z treści wskazanych przepisów jednoznacznie wynika, że § 9 ust. 5 należy interpretować łącznie z art. 47 rozporządzenia 1974/2006. Zatem, aby można było zastosować § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia ONW, musi jednocześnie zaistnieć przesłanka wskazana w art. 47.
W niniejszej sprawie skarżąca zaprzestała wykonywania działalności rolniczej w 2009 r. na zadeklarowanym przez siebie obszarze z uwagi na fakt iż, dzierżawca wypowiedział jej umowę dzierżawy. Jednocześnie, jak wynika z akt, powództwo skarżącej w przedmiocie naruszenia posiadania zostało oddalone przez sąd powszechny. Jednakże o zaistnieniu siły wyższej skarżąca nie tylko nie powiadomiła organu we wskazanym terminie 10 dni, lecz złożyła kolejny wniosek o przyznanie płatności ONW, deklarując w nim działki, które nie były już w jej posiadaniu. Organ, czego skarżąca nie kwestionuje, o okoliczności tej dowiedział się w wyniku kontroli krzyżowej. Zatem, już choćby z tego powodu organ nie mógł zastosować zwolnienia skarżącej ze zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW na podstawie § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia ONW, bowiem skarżąca nie spełniła warunku określonego w art. 47 ust. 2. W tych okolicznościach trudno także uznać, jak chce tego skarżąca, iż działała ona w dobrej wierze. Samo uznanie skarżącej, że wypowiedzenie umowy dzierżawy było nieskuteczne, nie dawało jej prawa ani do składania wniosku o przyznanie płatności na kolejny rok, ani też do uznania, że nie jest obowiązana powiadomić organu o zaistnieniu okoliczności.
Należy zaznaczyć, że składając wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2004, skarżąca podpisała oświadczenie w tab. X na stronie 4, "Oświadczenia i zobowiązania", że: 1. zobowiązuje się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR: a) o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznane płatności bezpośrednich; b) o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego, (...) 4. prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jego posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Dlatego skarżąca była świadoma ciążących na niej obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu ONW.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie doszło również do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.
Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.