II GSK 717/18

II GSK 717/18 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2018-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-03-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zbigniew Czarnik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6172 Notariusze i aplikanci notarialni
658
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Sygn. powiązane
III SAB/Kr 75/16 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2017-02-20
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 71d § 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M Z od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 lutego 2017 r. sygn. akt III SAB/Kr 75/16 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M Z na bezczynność Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie w przedmiocie nierozpatrzenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu wstępnego na aplikację notarialną postanawia: oddalić skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: WSA w Krakowie lub Sąd I instancji) odrzucił skargę M Z (dalej: skarżący) na bezczynność Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie (dalej: Komisja) w przedmiocie nierozpatrzenia wniosku o dopuszczenie do egzaminu wstępnego na aplikację notarialną.
Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że skarżący wniósł do WSA w Krakowie skargę na bezczynność Komisji w przedmiocie nierozpatrzenia jego wniosku z dnia 28 kwietnia 2016 r. o dopuszczenie do egzaminu wstępnego na aplikację notarialną wraz z wnioskiem o zwolnienie od opłaty za egzamin.
WSA odrzucając skargę wskazał, że akt lub czynność z zakresu administracji publicznej poddana jest kontroli sądowoadministracyjnej na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a., gdy jej przedmiotem jest ustalenie, stwierdzenie czy potwierdzenie uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisu prawa służącego temu podmiotowi, który skarży akt czy czynność. To z przepisu prawa ma wynikać obowiązek ustalenia, stwierdzenia lub potwierdzenia obowiązku lub uprawnień.
W ustawie z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 1796 ze zm.), dalej: p.n. zostały wskazane rodzaje spraw, które mogą się zakończyć wniesieniem skargi do sądu administracyjnego. W takich sprawach organy samorządu notarialnego podejmują akty o charakterze indywidualnym, władczym i jednostronnym, oparte wprost na przepisach ustawy, które podlegają kontroli sądów administracyjnych. Analiza p.n. prowadzi do wniosku, że ustawa nie przewiduje instytucji zwolnienia od opłaty za egzamin wstępny na aplikację notarialną. Skoro Komisja Egzaminacyjna nie ma kompetencji do rozpoznania wniosku w przedmiocie zwolnienia od opłaty za egzamin wstępny na aplikację, to skarga na bezczynność dotycząca rozpoznania takiego wniosku nie przysługuje w takiej sprawie.
M Z zaskarżył postanowienie w całości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
I. Przepisów prawa procesowego:
a) art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, nie odpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu niewydania postanowienia stanowiącego merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od opłaty za egzamin wstępny na aplikację notarialną, a także nieustosunkowanie się przez WSA w Krakowie w uzasadnieniu postanowienia do tych zarzutów i nieskonfrontowanie ww. zarzutów ze stanowiskiem Komisji oraz zgromadzonym materiałem dowodowym;
b) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy, nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz uchylenie się od dokonania szczegółowej oceny i uzasadnienia;
c) naruszeniu art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 k.p.a., polegające na odrzuceniu zamiast uwzględnienia skargi, pomimo że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono braku podjęcia przez Komisję stosownej uchwały w przedmiocie merytorycznego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie od opłaty za egzamin wstępny na aplikację notarialną;
II. Prawa materialnego, tj. art. 71d § 5 p.n. polegające na uznaniu, że Komisja nie ma kompetencji do rozpoznania wniosku w przedmiocie zwalniania od opłaty za egzamin notarialny a w konsekwencji uznanie, że skarga na bezczynność w rozpoznaniu takiego wniosku także nie przysługuje.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., skarga na bezczynność organu administracji przysługuje w sprawach, w których mogą być wydawane decyzje i postanowienia (art. 3 § 2 pkt 1, 2 i 3 p.p.s.a.), a także w tych sprawach, w których mogą być wydawane akty lub podejmowane czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.).
Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności (zob. T. Woś, H. Krysiak-Molczyk i M. Romańska, Komentarz do ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2005, s. 86; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SAB/Wr 66/09). Wniesienie skargi na "milczenie władzy" jest przy tym uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w przypadku odmowy wydania aktu mimo istnienia w tym względzie ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie sądził, że załatwienie sprawy nie wymaga wydania aktu (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 37).
Zatem, aby można było mówić o bezczynności organu, należy przede wszystkim stwierdzić, że ciąży na nim wynikający z przepisów prawa obowiązek wszczęcia postępowania i podjęcia w nim stosownego rozstrzygnięcia (stosownej czynności), a dopiero później, że obowiązku tego - w nakazanym terminie - organ nie wypełnia.
W p.n. wyraźnie zostały wskazane rodzaje spraw, które mogą się zakończyć wniesieniem skargi do sądu administracyjnego. Przykładowo wskazać należy na art. 71a § 3 tej ustawy, który dotyczy ostatecznej decyzji odmawiającej wpisu na listę aplikantów notarialnych, art. 74h § 11 Prawa o notariacie zgodnie z którym dopuszczalne są skargi na uchwałę komisji odwoławczej w sprawie wyniku egzaminu notarialnego, czy też art. 78a § 5 ww. ustawy dopuszczający skargę w sprawie skreślenia z listy aplikantów. Na podstawie powołanych wyżej przepisów organy samorządu notarialnego podejmują akty o charakterze indywidualnym, władczym i jednostronnym, oparte wprost na przepisach prawa, które podlegają kontroli sądów administracyjnych.
Obowiązki Komisji w postępowaniu egzaminacyjnym regulują szczegółowo przepisy p.n. Zgodnie z art. 71b § 1 Prawa o notariacie egzamin wstępny na aplikację notarialną przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane w drodze zarządzenia.
Artykuł 71d p.n. ustala warunki egzaminu wstępnego na aplikację notarialną stanowiąc, że w terminie do dnia 30 czerwca każdego roku Minister Sprawiedliwości zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej ogłoszenie o egzaminie wstępnym, w którym podaje w szczególności: 1) termin złożenia zgłoszenia o przystąpieniu do egzaminu wstępnego na aplikację notarialną, zwanego dalej "zgłoszeniem"; 2) adres siedziby komisji kwalifikacyjnej; 3) termin przeprowadzenia egzaminu wstępnego; 4) wysokość opłaty za egzamin wstępny, o której mowa w art. 71e § 1 ww. ustawy.
W art. 71d § 2 p.n. uregulowano, że zgłoszenie powinno zawierać wymienione w tym przepisie dokumenty, w tym wniosek o dopuszczenie do egzaminu wstępnego oraz oryginał dowodu uiszczenia opłaty za egzamin wstępny. Warunkiem dopuszczenia do egzaminu wstępnego kandydata jest złożenie przez niego w siedzibie komisji kwalifikacyjnej nie później niż 7 dni przed terminem egzaminu wstępnego dokumentów, o których mowa w art. 71d § 2 pkt 4 ww. ustawy. W wypadku nieuiszczenia przez kandydata opłaty za udział w egzaminie wstępnym, przewodniczący komisji kwalifikacyjnej wzywa go w trybie określonym w art. 71d § 4 p.n. do uiszczenia opłaty w terminie 7 dni (art. 71d § 6 tejże ustawy). Jeżeli kandydat pomimo wezwania nie uiścił opłaty za udział w egzaminie wstępnym, przewodniczący komisji kwalifikacyjnej wydaje postanowienie o zwrocie zgłoszenia. Na postanowienie to przysługuje zażalenie do Ministra Sprawiedliwości (art. 71d § 7 p.n.).
Z zacytowanych przepisów wynika, że jedynie zwrot zgłoszenia ze względu na nieuiszczenie opłaty podlega zaskarżeniu. Nie ma możliwości. zaskarżenia tego, że organ nie zwolnił wnioskującego od opłaty, ponieważ przepisy p.n. takiego zwolnienia nie przewidują.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.