II GSK 71/22

II GSK 71/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Kręcisz
Wojciech Sawczuk
Symbol z opisem
6460 Znaki towarowe
Hasła tematyczne
Własność przemysłowa
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1262/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-23
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 286
art. 169 ust. 1 pkt 1, art. 170
Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk Protokolant asystent sędziego Małgorzata Krawiec po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych: 1) Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej, 2) S. "P." w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1262/21 w sprawie ze skargi U. Sp. z o.o. w Ł. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargi kasacyjne.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 23 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1262/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] marca 2021 r. nr Sp.[...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o kosztach postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
22 lipca 2019 r. do Urzędu Patentowego RP wpłynął wniosek S. "P." z siedzibą w B. (dalej: wnioskodawca) o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy LUXURY CREAM FUDGE o numerze R.46052, do którego uprawnionym jest A. sp. z o. o. z siedzibą w Ł. (dalej: uprawniony). Powyższy znak towarowy przeznaczony został do oznaczania towarów zawartych w klasie 30 Międzynarodowej Klasyfikacji Towarów i Usług (zwanej dalej klasyfikacją nicejską), a mianowicie wyrobów cukierniczych i słodyczy.
Wnioskodawca wskazał jako podstawę prawną wniosku art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 286 ze zm., dalej: p.w.p.). W uzasadnieniu wnioskodawca podniósł, że według jego wiedzy przedmiotowy znak nie był używany w Polsce w sposób wymagany przez przepisy prawa w okresie znacznie dłuższym niż okres pięciu lat liczonych wstecz od daty wniosku. Z uwagi na powyższe wnioskodawca wniósł o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na ten znak towarowy z najwcześniejszą możliwą datą.
Urząd Patentowy RP, po przeprowadzeniu postępowania swoją decyzją z 3 marca 2021 r., na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1, art. 169 ust. 2 i art. 169 ust. 6 p.w.p. oraz art. 98 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 p.w.p., stwierdził wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy LUXURY CREAM FUDGE o numerze R.46052 z dniem 2 grudnia 1971 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1262/21, uchylił decyzję Urzędu Patentowego RP z 3 marca 2021 r.
W ocenie WSA skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia procedury administracyjnej, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Zauważył, że wnioskodawca podnosił w toku postępowania o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego, że przedmiotowy znak towarowy skarżącej nie był używany w sposób wymagany prawem w okresie dłuższym, niż okres pięciu lat poprzedzających złożenie powyższego wniosku. Natomiast uprawniony ze znaku w toku postępowania przedstawił szereg materiałów, które jej zdaniem potwierdzają używanie znaku, w tym przykładowe owijki i opakowania zbiorcze, katalog A. z 2018 r. Zostały też przestawione wydruki z oficjalnej strony internetowej zagranicznego dystrybutora przedstawiające opakowania z serii Luxury Cream Fudge oraz informacje potwierdzające ponad pięćdziesięcioletnią współpracę z poprzednikami prawnymi skarżącej. Przedstawiony został także nowy projekt owijki zawierającej znak Luxury Cream Fudge przygotowanej w 2019 r. Ponadto, przyjmując datę stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego do znaku towarowego wskazaną przez Wnioskodawcę, tj. 2 grudnia 1971 r., Urząd Patentowy nie wziął pod uwagę twierdzeń i materiałów odnoszących się do tej daty, w tym oświadczenia o używaniu znaku towarowego znajdujące się w aktach sprawy, które składał pierwszy Uprawniony, tj. PHZ A. Przedmiotowe oświadczanie dotyczy używania spornego znaku w latach 1966-1986, to znaczy, że jak najbardziej odnosi się do relewantnego okresu dla przyjętej przez Urząd Patentowy daty wygaśnięcia prawa do znaku (tj. 2 grudnia 1971 r.).
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ma jednoznacznego stanowiska, czy organ wziął pod uwagę to oświadczenie, ewentualnie dlaczego uznał je za niewystarczające lub niewiarygodne. Ponadto, Urząd Patentowy w kontekście przyjętej daty nie odniósł się do informacji z oficjalnych stron internetowych arabskiego dystrybutora, które przedstawiają opakowania krówek z serii Luxury Cream Fudge i zawierają informację o ponad pięćdziesięcioletniej współpracy tego podmiotu z poprzednikami prawnymi Skrzącej, co stanowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77, 80 oraz 107 § 3 k.p.a.
Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wnieśli Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej oraz S. "P." w B. (wnioskodawca).
Organ zaskarżył powyższy wyrok w całości i zarzucił mu naruszenie:
1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art 77 § 1, art 80 i art 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 169 ust. 1 pkt 1 oraz w zw. z art. 170 p.w.p.- poprzez bezpodstawne przyjęcie, że Urząd Patentowy w przedmiotowej sprawie nie dokonał jednoznacznej oceny zgłoszonych przez Uprawnionego dowodów w sytuacji, gdy Urząd Patentowy w zaskarżonej decyzji jednoznacznie i całościowo przedstawił argumentację przemawiającą za wydanym rozstrzygnięciem i uzasadnił szczegółowo zajęte stanowisko, wskazując jednocześnie na jakich dowodach rozstrzygnięcie to zostało oparte oraz wyjaśniając dlaczego zgromadzone w aktach sprawy dowody, w związku z ustalonym, konkretnym pięcioletnim przedziałem czasowym, w którym ocena ta była dokonywana, nie mogły determinować korzystnego rozstrzygnięcia dla strony uprawnionej;
2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. art. 256 ust. 1 p.w.p., poprzez bezpodstawne przyjęcie, że Urząd Patentowy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, będące wynikiem nieuwzględnienia przez Sąd specyfiki postępowania spornego oraz jego kontradyktoryjnego charakteru, granic badania sprawy przez Urząd, które wyznaczone są zakresem żądania wnioskodawcy stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego oraz dowodami przedstawionymi przez stronę uprawnioną, na której spoczywał ciężar wykazania używania znaku towarowego w relewantnym okresie, a w konsekwencji pominięcie roli organu, który w ramach wnikliwej, pełnej i wyczerpującej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazanego przez strony, nie ma obowiązku określania z urzędu jakie dowody są niezbędne do ustalenia stanu faktycznego, jak również przeprowadzania dowodów z urzędu. Powyższe aspekty postępowania prowadzonego w trybie spornym znalazły natomiast odzwierciedlenie w wydanej decyzji, w której Urząd, pełniąc rolę arbitra, jednoznacznie i całościowo przedstawił argumentację przemawiającą za wydanym rozstrzygnięciem i uzasadnił szczegółowo zajęte stanowisko;
3. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego jest wadliwe z uwagi na brak wskazania przyczyn, dla których Urząd Patentowy nie uwzględnił przedstawionego materiału dowodowego przez Uprawnionego, w sytuacji gdy z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wprost wynika, iż Urząd Patentowy przeanalizował cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a wnioski przeprowadzonej analizy zostały w sposób wyczerpujący przedstawione w wydanej przez Urząd decyzji.
W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie na rzesz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
S. "P." w B. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:
I. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj:
1. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uzasadnienie skarżonego wyroku w sposób pobieżny, a w kluczowych punktach - niejasny, wyrażające się w szczególności w:
i] braku należytego wyjaśnienia podnoszonego uchybienia organu polegającego na nieuwzględnieniu powołanych przez Uczestnika postępowania materiałów na okoliczność rzeczywistego używania znaku R.046052 w okresie 1.12.1966 r. - 1.12.1971 r. w sytuacji, gdy te materiały oczywiście nie mogą stanowić dowodów używania ww. znaku we wskazanym okresie (w szczególności, takim dowodem nie jest oświadczenie PHZ A. z 1986 r., które - jako oświadczenie poprzednika prawnego Uczestnika - może być postrzegane jedynie jako twierdzenie strony);
ii] braku odniesienia się do obszernego stanowiska Skarżącego kasacyjnie kwestionującego materiały przedstawione przez Uczestnika na okoliczność używania znaku R.046052;
iii] braku wyjaśnienia co do naruszenia przez organ przepisu art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p.;
2. art. 145 §1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 §1, 80 oraz 107 §3 k.p.a. poprzez stwierdzenie naruszenia przez organ przepisów postępowania, w stopniu uzasadniającym uchylenie skarżone] decyzji, polegającego na zaniechaniu oceny materiałów przedstawionych przez Uczestnika na okoliczność rzeczywistego używania znaku R.046052 w sytuacji, gdy Urząd nie dopuścił się takiego kwalifikowanego naruszenia, w szczególności uwzględnił materiały odnoszące się do okresu pięciu lat po dniu wydania decyzji o rejestracji znaku, uznając, że Uczestnik nie wykazał rzeczywistego używania znaku w tym okresie, co uzasadniało wygaszenie rejestracji znaku z datą 2.12.1971 r.,
3. art. 145 § 1 ust. 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 255 ust 4 p.w.p., a to przez brak uwzględnienia, że ramy kontradyktoryjnego postępowania o wygaszenie prawa ochronnego na znak R.046052 zostały wyznaczone przez stanowiska Stron z tym skutkiem, że konsekwentne stanowisko Uczestnika o rzeczywistym używaniu znaku w całym okresie jego ochrony - wobec żądania Skarżącego kasacyjnie wygaszania rejestracji znaku z datą 2.12.1971 r. - obligowało Uczestnika do przedstawienia dowodów rzeczywistego używania znaku w okresie 1.12.1966 r. - 1.12.1971 r.;
II. prawa materialnego (art 174 pkt, 1 p.p.s.a.). a mianowicie; art 169 ust 1 pkt 1 p.w.p. poprzez błędną interpretację, polegającą na przyjęciu wadliwej metodyki oceny rzeczywistego używania znaku R.046052, a to poprzez:
i] uznanie, że dowodami rzeczywistego używania znaku towarowego mogą być materiały, które oczywiście nie spełniają kryteriów dowodu;
ii] pominięcie, że kluczowym okresem, z punktu widzenia oceny rzeczywistego używania znaku R.046052 był przedział czasowy 1.12.1966 r. - 1.12.1971 r.;
iii] niezbadanie zastrzeżeń Skarżącego kasacyjnie wobec materiałów przedstawionych przez Uprawnionego na okoliczność używania znaku.
W związku z powyższym wnioskodawca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie na rzesz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargi kasacyjne organu i wnioskodawcy, uprawniony wniósł o ich oddalenie jako bezzasadnych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargi kasacyjne nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu.
Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia oparte na art. 174 p.p.s.a., determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Granice skargi są więc wyznaczone przez podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż – z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej – Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2000 r., sygn. akt IV CKN 1518/2000, OSNC 2001/3, poz. 39 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36, wyrok NSA z 12.09.2019 r., II GSK 634/19, LEX nr 2739689).
Skargi kasacyjne zostały oparte na podstawach kasacyjnych, wymienionych zarówno w art. 174 pkt 1 jak i pkt 2 p.p.s.a., to jest na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszeniu przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po ustaleniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania wykładni prawa materialnego oraz subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., sygn. akt FSK 618/04, wyrok NSA z 3.12.2024 r., II GSK 1000/24, LEX nr 3788107).
W pierwszej kolejności należy rozważyć zarzut najdalej idący, a więc dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., który został podniesiony przez skarżącego kasacyjnie uczestnika postępowania.
Zgodnie z ustalonym już orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 141 § 4 p.p.s.a. określa elementy, które powinny znaleźć się w uzasadnieniu wyroku. Zgodnie z jego dyspozycją uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego, jeżeli nie wiadomo, jaki stan faktyczny sąd I instancji przyjął jako podstawę wyrokowania, a także w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może być podstawą uwzględnienia skargi kasacyjnej, gdy wada uzasadnienia nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia lub gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. W ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska sądu I instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa.
Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku.
W niniejszej sprawie postawiony zarzut w pkt I.1 petitum skargi jest nietrafny, gdyż skarżąca za jego pośrednictwem kwestionuje prawidłowość ustalenia stanu faktycznego, a nie prawidłowość sporządzenia samego uzasadnienia.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji realizuje wymagania określone art. 141 § 4 p.p.s.a. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego. Wprawdzie same rozważania Sądu I instancji są lakoniczne, tym niemniej jasno z nich wynika z jakich powodów procesowych WSA uchylił zaskarżoną decyzję. To, że skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznacza, że został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie uprawnia do czynienia takiego zarzutu. Za pomocą tego zarzutu nie można bowiem zwalczać zaaprobowanej przez Sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, czy też stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 27 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1467/11 oraz z 13 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 358/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a taką próbę podejmuje skarżąca kasacyjnie. Z tego też względu stanowisko Sądu I instancji w zakresie oceny zgromadzonego materiału dowodowego odmienne od prezentowanego przez skarżącą nie może uzasadniać twierdzenia o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a.. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia przepisów proceduralnych, których uchybienie, zdaniem obu skarżących kasacyjnie, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz zarzut dotyczące naruszenia prawa materialnego, sformułowany przez jednego ze skarżących kasacyjnie są ze sobą funkcjonalnie powiązane i z tego względu należy rozpoznać je łącznie.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 169 ust. 1 p.w.p. prawo ochronne na znak towarowy wygasa również na skutek:
1) nieużywania zarejestrowanego znaku towarowego w sposób rzeczywisty dla towarów objętych prawem ochronnym w ciągu nieprzerwanego okresu pięciu lat, po dniu wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, chyba że istnieją ważne powody jego nieużywania.
Z art. 154 p.w.p. wynika, iż używanie znaku towarowego polega w szczególności na:
1) umieszczaniu tego znaku na towarach objętych prawem ochronnym lub ich opakowaniach, oferowaniu i wprowadzaniu tych towarów do obrotu, ich imporcie lub eksporcie oraz składowaniu w celu oferowania i wprowadzania do obrotu, a także oferowaniu lub świadczeniu usług pod tym znakiem;
2) umieszczaniu znaku na dokumentach związanych z wprowadzaniem towarów do obrotu lub związanych ze świadczeniem usług;
3) posługiwaniu się nim w celu reklamy.
Z kolei ust. 4 art. 169 p.w.p. dodatkowo przewiduje, że przez używanie znaku, w rozumieniu ust. 1, rozumie się również używanie znaku:
1) różniącego się od znaku, na który udzielono prawa ochronnego, w elementach, które nie zmieniają jego odróżniającego charakteru;
2) przez umieszczanie znaku na towarach lub ich opakowaniach wyłącznie dla celów eksportu;
3) przez osobę trzecią za zgodą uprawnionego;
4) przez osobę upoważnioną do używania wspólnego znaku towarowego lub znaku towarowego gwarancyjnego.
W sytuacji, gdy wnioskodawca wnosi o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, w przypadkach określonych w art. 169 p.w.p., Urząd Patentowy prowadzi postępowanie w trybie postępowania spornego. Skutkuje to przerzuceniem ciężaru dowodu, na okoliczność, iż znak towarowy był "rzeczywiście używany" w rozumieniu tego przepisu, na właściciela (uprawnionego) z tego znaku. Koncepcja ta jest przyjęta zarówno w prawie krajowym, jak i w prawie unijnym (zob. np. wyrok z 22 października 2020 r., Ferrari, C‑720/18 i C‑721/18, EU:C:2020:854, pkt 82) i nie budzi wątpliwości, zwłaszcza że art. 169 ust. 6 p.w.p. stanowi, że w przypadku wszczęcia postępowania w sprawie o wygaśnięcie prawa ochronnego, obowiązek wykazania używania znaku towarowego lub istnienia ważnych powodów usprawiedliwiających nieużywanie znaku spoczywa na uprawnionym z tytułu prawa ochronnego.
W niniejszej sprawie skarżący zarzucają uprawnionemu brak rzeczywistego używania zgłoszonego znaku towarowego. Stąd istotną kwestią jest wskazanie, co należy rozumieć pod pojęciem rzeczywistego używania oraz w jaki sposób uprawniony ma udowodnić ten fakt.
W doktrynie przyjmuje się, że "znak towarowy jest rzeczywiście używany, jeżeli:
1) używanie ma charakter poważny, a nie jedynie symboliczny;
2) używanie ma charakter zewnętrzny, nakierowany na odbiorców towarów (usług), a nie tylko realizowany wewnątrz przedsiębiorstwa lub związku przedsiębiorstw;
3) znak jest używany w funkcji znaku towarowego w celu oznaczania pochodzenia towarów (usług) z określonego przedsiębiorstwa;
4) znak jest używany w odniesieniu do zarejestrowanych towarów (usług);
5) znak jest używany w postaci zarejestrowanej lub nieznacznie zmienionej (jedynie w takim zakresie, by zmiany nie wpływały na charakter odróżniający znaku);
6) znak jest używany na określonym terytorium objętym zakresem prawa wyłącznego do znaku." (J. Sitko [w:] T. Demendecki, A. Niewęgłowski, J. Szczotka, G. Tylec, J. Sitko, Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2015, art. 169.).
Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że, z "rzeczywistym używaniem" znaku towarowego mamy do czynienia wówczas, gdy jest on używany zgodnie z jego podstawową funkcją, jaką jest zagwarantowanie tożsamości pochodzenia towarów lub usług, których dotyczy rejestracja, w celu stworzenia lub zachowania rynku zbytu dla tych towarów lub usług; rzeczywiste używanie znaku nie obejmuje natomiast używania o charakterze symbolicznym wyłącznie w celu zachowania praw przyznanych przez znak. Przy ocenie, czy używanie znaku towarowego jest rzeczywiste, należy wziąć pod uwagę, po pierwsze, wszystkie fakty i okoliczności istotne dla ustalenia, czy komercyjne wykorzystanie znaku ma realny charakter w obrocie handlowym, a w szczególności, czy takie używanie jest uznawane za uzasadnione w danym sektorze gospodarki dla zachowania lub zdobycia udziału w rynku dla towarów lub usług chronionych przez znak towarowy, dalej - właściwości tych towarów lub usług, cechy rynku oraz skalę i częstotliwość używania znaku towarowego. Jeżeli używanie znaku towarowego służy prawdziwemu celowi komercyjnemu, we wskazanych wyżej przypadkach, nawet minimalne używanie znaku lub używanie tylko przez jednego importera w danym Państwie Członkowskim mogą być wystarczające dla stwierdzenia rzeczywistego używania znaku. Samo używanie znaku musi mieć miejsce w obrocie gospodarczym, i być zauważalne dla odbiorców (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 lutego 2005 r. sygn. I CK 626/04; wyrok NSA z 24 maja 2006 r. sygn. II GSK 70/06). Uważa się przy tym, że odbiorcą może być w tym przypadku nie tylko klient indywidualny, ale również nabywca towaru pośredniczący w sprzedaży np. przedsiębiorca prowadzący sklep, czy hurtownię. Jak wspomniano na wstępie, wymagane jest bowiem, by używanie znaku zmierzało do stworzenia lub zachowania rynku zbytu dla towarów chronionych znakiem (wyrok NSA z 10.07.2019 r., II GSK 2051/17, ONSAiWSA 2020, nr 5, poz. 74).
W orzecznictwie unijnym również wskazuje się, że znak towarowy jest rzeczywiście używany wówczas, gdy jest on używany zgodnie ze swoją podstawową funkcją, jaką jest zapewnienie identyfikacji pochodzenia towarów lub usług, dla których znak ten został zarejestrowany, tak aby stworzyć lub zachować rynek zbytu dla tych towarów i usług, z wyłączeniem wypadków używania o charakterze symbolicznym, mającego na celu wyłącznie utrzymanie praw do znaku towarowego (wyroki: z 11 marca 2003 r., Ansul, C‑40/01, EU:C:2003:145 pkt 43; z 8 czerwca 2017 r., W.F. Gözze Frottierweberei i Gözze, C‑689/15, EU:C:2017:434, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo, z 3 lipca 2019 r, Viridis Pharmaceutical Ltd., C‑668/17, EU:C:2019:557, pkt 38). Wobec powyższego rzeczywiste używanie znaku towarowego wymaga, by był on używany na rynku dla towarów lub usług nim chronionych, a nie jedynie na wewnętrzne potrzeby zainteresowanego przedsiębiorstwa. Używanie znaku towarowego musi dotyczyć towarów i usług, które są już wprowadzone do obrotu lub których wprowadzenie do obrotu, przygotowane przez przedsiębiorstwo w celu zdobycia klientów, w szczególności w ramach kampanii reklamowych, jest bliskie (zob. podobnie wyrok z 11 marca 2003 r., Ansul, C‑40/01, EU:C:2003:145 pkt 37).
Należy przy tym zaznaczyć, że w niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie spółdzielnia w postępowaniu przed Urzędem Patentowym wskazała, jako datę od której żąda stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy 01.12.1971 r. Zgodnie z uchwałą NSA z 23.04.2008 r. (II GPS 1/08, ONSAiWSA 2008, nr 5, poz. 77) datą stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy na podstawie art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., o której mowa w art. 172 tej ustawy, jest ostatni dzień pięcioletniego okresu liczonego od początkowej daty nieużywania znaku. Stąd decyzja stwierdzająca wygaśnięcie prawa ma charakter deklaratoryjny.
Należy jednak mieć w tym wypadku na względzie również interpretację przepisów prawa unijnego dokonaną przez TSUE w wyroku z 17 grudnia 2020 r. (Husqvarna AB przeciwko Lidl Digital International GmbH & Co. KG, C-607/19, ECLI:EU:C:2020:1044, pkt 37 i n.), w którym stwierdzono, że zasadniczo z przepisów rozporządzenia nr 207/2009 regulujących obowiązujący system wynika jednak, że datą, w której należy ustalić, czy upłynął nieprzerwany okres pięciu lat nieużywania, jest data zgłoszenia odnośnego żądania. Trybunał stwierdził, że o ile art. 55 ust. 1 rozporządzenia nr 207/2009 przewiduje, iż w drodze wyjątku skutki wygaśnięcia można ustalić na dzień wcześniejszy niż dzień zgłoszenia roszczenia wzajemnego, o tyle nie daje on takiej możliwości w odniesieniu do daty późniejszej niż data zgłoszenia tego roszczenia wzajemnego. Trybunał wprawdzie wypowiadał się w tym orzeczeniu o możliwości stwierdzenia wygaśnięcia znaku towarowego z data późniejszą niż data złożenia wniosku, tym niemniej podkreślił również wyjątkowość żądania wygaśnięcia znaku towarowego z datą wcześniejszą niż data złożenia wniosku.
Powyższe ma również znaczenie dla przeprowadzonego postępowania dowodowego. Im bardziej bowiem oddalony w czasie od dnia złożenia wniosku, żądany dzień stwierdzenia wygaśnięcia z powodu braku rzeczywistego używania znaku, tym bardziej utrudnione dla uprawnionego jest dostarczenie dowodów rzeczywistego używania, zwłaszcza w sytuacji kilkakrotnej zmiany uprawnionego do znaku towarowego. Stąd również wymogi dowodowe obciążające uprawnionego muszą ulec złagodzeniu.
Trafnie wskazuje się, że ocena rzeczywistego charakteru używania znaku towarowego powinna być oparta na wszystkich faktach i okolicznościach pozwalających na ustalenie, czy znak był faktycznie wykorzystywany handlowo, w szczególności zaś powinna ona uwzględniać sposoby korzystania ze znaku uznawane w danym sektorze gospodarczym za uzasadnione z punktu widzenia zachowania lub wykreowania udziałów w rynku dla towarów lub usług, których dotyczy dany znak towarowy, charakter tych towarów lub usług, cechy danego rynku oraz zasięg i częstotliwość używania znaku.
Ponadto rzeczywiste używanie znaku towarowego nie może zostać dowiedzione za pomocą uprawdopodobnień lub domniemań, ale musi się opierać na konkretnych i obiektywnych dowodach, które wykazują faktyczne i wystarczające korzystanie ze znaku towarowego na danym rynku. Należy dokonać całościowej oceny uwzględniającej wszystkie istotne w danej sprawie czynniki i zakładającej pewną współzależność branych pod uwagę czynników (Wyrok S(PI) z 12.12.2018 r., Der Grüne Punkt – Duales System Deutschland GmbH T-253/17, ECLI:EU:T:2018:909, pkt 27-28).
Należy też wskazać, że zasada, zgodnie z którą właściciel znaku towarowego jest zobowiązany przedstawić dowód rzeczywistego używania tego znaku, ogranicza się w rzeczywistości do wyrażenia tego, co wynika ze zdrowego rozsądku i podstawowego wymogu skuteczności postępowania. W istocie to właściciel kwestionowanego znaku towarowego znajduje się w najlepszym położeniu, aby przedstawić dowód konkretnych działań pozwalających poprzeć twierdzenie, zgodnie z którym znak towarowy był rzeczywiście używany (wyrok z 22 października 2020 r., Ferrari, C‑720/18 i C‑721/18, EU:C:2020:854, pkt 78, 81, wyrok TSUE z 10 marca 2022 r., Maxxus Group GmbH & Co. KG przeciwko Globus Holding GmbH & Co. KG,C‑183/21, ECLI:EU:C:2022:174, pkt 35). Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy wnioskodawca żąda stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy z datą wcześniejszą niż data wystąpienia ze stosownym wnioskiem.
W doktrynie wskazuje się, że "przykładowo można wymienić następujące typy dowodów, które będą mieć znaczenie dla oceny używania:
– próbki fizyczne towarów, na których umieszczany był znak;
– faktury i inne dokumenty sprzedaży, wskazujące wielkość sprzedaży w poszczególnych okresach, wysokość obrotu, wielość odbiorców;
– reklamy, foldery, oferty;
– badania opinii publicznej;
– zeznania świadków." M. Kondrat [w:] H. Fedorowicz, M. Jezierska-Zięba, A. Przytuła, J. Stefańczyk-Kaczmarzyk, M. Kondrat, Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2021, art. 169.
Natomiast budzi wątpliwości pogląd, zwłaszcza w sytuacji żądania wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy z datą wcześniejszą niż data wystąpienia z wnioskiem, że "należy zwrócić uwagę na to, że wszystkie dokumenty przedstawiane w sprawie w charakterze materiału dowodowego muszą zawierać informacje pozwalające na ustalenie daty użycia znaku, formy, w jakiej znak został użyty, rodzaju towarów, dla jakich użyto znaku, oraz zakresu terytorialnego jego użycia (zob. szerzej na temat postępowania dowodowego w odniesieniu do rzeczywistego używania znaku M. Trzebiatowski, Obowiązek używania znaku towarowego. Studium z prawa polskiego na tle prawnoporównawczym, Warszawa 2007, s. 471-472, 476-488)." (J. Sitko [w:] T. Demendecki, A. Niewęgłowski, J. Szczotka, G. Tylec, J. Sitko, Prawo własności przemysłowej. Komentarz, Warszawa 2015, art. 169.). Znaczyłoby to bowiem dla uprawnionego ze znaku konieczność gromadzenia materiału dowodowego na zapas i jego ciągłego archiwizowania, na wypadek wystąpienia kogoś z wnioskiem o wygaśniecie jego prawa. Ponadto zaprzeczałoby to treści art. 75 § 1 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Stąd dowody, które są pozbawione daty nie są pozbawione wartości dowodowej, w sytuacji gdy potwierdzają okoliczności wynikające z innych dowodów (zob. również M. Bohaczewski [w:] Prawo własności przemysłowej. Komentarz, pod red. Ł. Żelechowskiego, tom VIIIB, s. 730).
Istotne znaczenie w niniejszej sprawie ma fakt, że skarżąca kasacyjnie Spółdzielnia zwróciła się z wnioskiem o wygaszenie prawa ochronnego na znak towarowy z datą 1 grudnia 1977r. Od tego czasu upłynęło ponad pół wieku, i w tym czasie dokonywały się zmiany uprawnionych do spornego znaku towarowego. Należy również mieć na względzie ówczesny brak możliwości cyfryzacji prowadzonej działalności gospodarczej w tym elektronicznego przetwarzania informacji dotyczących obrotu towarami opatrzonymi spornym znakiem towarowym i zapisywania ich na serwerach, co umożliwiałoby ustalenie konkretnych dat takiego obrotu. Dodatkowo należy zauważyć, że z uwagi na fakt, że pierwotnie uprawniony ze spornego znaku był przedsiębiorstwem państwowym (Centrala handlu zagranicznego) wszelkie wytworzone przez niego materiały wchodziły w skład państwowego zasobu archiwalnego (zob. rozporządzenie Rady Ministrów z 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego, Dz. U. Nr 12, poz. 66 z późn. zm.). Zgodnie z § 10 ust. 2 powołanego rozporządzenia materiały archiwalne typu dokumentacji mechanicznej przechowywane są w urzędach, instytucjach, organizacjach i przedsiębiorstwach przez 5 lat. § 11 ust. 1 stanowił, że materiały archiwalne wchodzące w skład państwowego zasobu archiwalnego, znajdujące się w składnicach akt urzędów, instytucji, organizacji i przedsiębiorstw, po upływie ustalonego w § 10 okresu przechowywania ich w składnicach, podlegają przekazaniu do właściwych archiwów państwowych na zasadach ustalonych przez Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych. Z kolei jego § 12 ust. 1 przewidywał, że materiały archiwalne nie posiadające określonej w § 1 historycznej wartości politycznej, społecznej, gospodarczej, kulturalnej i naukowej, które utraciły znaczenie praktyczne, podlegają po upływie terminu ich przechowywania (§ 8) wybrakowaniu i przekazaniu na zniszczenie. Trudno sobie wyobrazić, aby dokumenty handlowe dotyczące sprzedaży konkretnego produktu opatrzonego spornym znakiem miały wartość historyczną i nie podlegały brakowaniu. Same więc regulacje prawne wskazują na duże trudności w gromadzeniu konkretnego materiału dowodowego, z którego wynikałby bezpośrednio fakt rzeczywistego używania znaku towarowego w tak odległym od dnia dzisiejszego czasie.
Dodatkowo trudno sobie także wyobrazić, w sytuacji, gdy uprawniony jest kolejnym następcą prawnym podmiotu, który uzyskał prawo z rejestracji spornego znaku towarowego, aby mógł on legitymować się fakturami, czy innymi dowodami wprost odnoszącymi się do okresu od 1966 do 1971 r., gdyż nawet pierwotnie uprawniony nie miał obowiązku przechowywania takich dokumentów. W takiej sytuacji należy się oprzeć na dowodach, które pośrednio wskazują na używanie znaku towarowego. Takimi dowodami niewątpliwie może być pismo z 29 października 1986 r., czy wydruk ze strony internetowej zagranicznego dystrybutora. Skoro sam dystrybutor wskazuje na 50 letnią tradycję współpracy z poprzednikiem prawnym uprawnionego i przedstawia opakowanie z serii Luxury Cream Fudge, to niewątpliwie miał miejsce eksport towarów w opakowaniach z naniesionym spornym znakiem towarowym. Co więcej ze zgormadzonego materiału dowodowego wynika, że cukierki – krówki opakowane w sporny znak towarowy były znane na rynkach arabskich. Z kolei dla oceny rzeczywistego używania znaku towarowego nie ma znaczenia ilość przedstawionych dowodów.
Należy przy tym zwrócić uwagę na kontekst usytuowania w ustawie Prawo własności przemysłowej art. 170. Zgodnie z ust. 1 powołanego przepisu Urząd Patentowy oddala, z zastrzeżeniem ust. 2, wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego w przypadku, o którym mowa w art. 169 ust. 1 pkt 1, jeżeli przed złożeniem tego wniosku rozpoczęło się lub zostało wznowione rzeczywiste używanie znaku. Skoro dopuszczalne jest wyjątkowo żądanie stwierdzenia wygaśnięcia znaku towarowego z datą wcześniejszą niż data wniosku, a więc potencjalnie może zostać wskazana data nawet sprzed 100 lat, to właśnie zaworem bezpieczeństwa jest art. 170 ust. 1 p.w.p., który umożliwia uprawnionemu wykazanie rzeczywistego używania znaku towarowego przed złożeniem wniosku w postępowaniu spornym bez potrzeby sięgania głęboko wstecz. Należy bowiem zauważyć, że późniejsze używanie znaku towarowego konsumuje fakt wcześniejszego jego nieużywania, a wykładnia wskazanego przepisu powinna mieć charakter funkcjonalny w odniesieniu do art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p., zwłaszcza w takich sytuacjach jak w niniejszej sprawie, kiedy uprawniony ma przedstawić dowody rzeczywistego używania sprzed ponad pół wieku. Trafnie, jak już wyżej zostało wskazane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości UE zwraca się uwagę na współzależność branych pod uwagę czynników. Stąd wykazywanie używanie znaku towarowego w późniejszych okresach niewątpliwie wpływa na ocenę dowodów dotyczących okresu od 1966 do 1971 r.
Należy przy tym zauważyć, że organ w swoim uzasadnieniu powołał się na wyrok NSA z 10.07.2019 r. (II GSK 2051/17, ONSAiWSA 2020, nr 5, poz. 74) w odniesieniu do interpretacji art. 170 p.w.p., tym niemniej we wskazanym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadniczo za przedwczesne rozważania dotyczące art. 170 p.w.p. Z kolei w kolejnym powołanym wyroku NSA z 4.07.2019 r. (II GSK 2477/17, LEX nr 2691972) odmienny był stan faktyczny, gdyż żądano w nim unieważnienia znaku z datą cofniętą w porównaniu do daty wystąpienia z wnioskiem jedynie o kilka lat.
Na marginesie należy jedynie stwierdzić, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z jednej strony, organ odmawia uprawnionemu możliwości powołania się na przywilej określony w art. 170 ust. 1 p.w.p. właśnie z uwagi na używanie przez niego i jego poprzedników prawnych spornego znaku towarowego, a z drugiej strony, stwierdza, że uprawniony nie używał w sposób rzeczywisty znaku we wnioskowanym okresie. Takie wywody są nielogiczne i świadczą o dowolności rozstrzygnięcia.
Sąd I instancji trafnie w zaskarżonej decyzji przyjął, że faktycznie brak jest ustosunkowania się do wszystkich dowodów przedstawionych przez uprawnionego. Generalnie zostały jedynie przedstawione stanowiska stron w postępowaniu administracyjnym, ale w ogóle nie odniesiono się kolejno do całego zgromadzonego materiału dowodowego. Organ bowiem w swojej decyzji przedstawił jedynie poglądy stron, a nie przedstawił własnego stanowiska w sprawie każdego dostarczonego dowodu. Natomiast takie odniesienie się powinno być bardzo drobiazgowe, z uwzględnieniem również terminu żądanego wygaśnięcia prawa ochronnego oraz faktu, że uprawniony jest trzecim kolejnym właścicielem spornego znaku. Należy także wskazać, że ocena dokonana przez organ zgromadzonego materiału dowodowego nie uwzględniała wyżej wymienionych okoliczności oraz związku funkcjonalnego pomiędzy art. 170 p.w.p. a art. 169 ust. 1 pkt 1 p.w.p.
Stąd zarzuty zawarte w pkt I.2, I.3 oraz w pkt II petitum skargi kasacyjnej skarżącej Spółdzielni oraz w pkt 1-3 petitum skargi kasacyjnej wniesionej przez organ są nieusprawiedliwione.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.