II GSK 70/25

II GSK 70/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /sprawozdawca/
Wojciech Kręcisz /przewodniczący/
Wojciech Sawczuk
Symbol z opisem
6173 Biegli sądowi i tłumacze przysięgli
Hasła tematyczne
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1870/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-09-10
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 15 poz 133
§ 6 ust. 1 pkt 2, § 6 ust. 2, § 12
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 § 1, art. 135,  art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)  i  § 3, art. 176 § 1 pkt 2, art. 183 §1 i 2,  art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk Protokolant asystent sędziego Paweł Cholewski po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 1870/24 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 lipca 2019 r. nr DZP-VI.733.30.2019 w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 września 2024r., sygn. akt VI SA/Wa 1870/24, po rozpoznaniu skargi A. B. (dalej: Strona, Biegła) uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości (dalej: MS, Minister) z 30 lipca 2019 r. w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Decyzją z 25 września 2014 r. Prezes Sądu Okręgowego we Wrocławiu (dalej: Prezes SO) ustanowił Stronę biegłym sądowym przy Sądzie Okręgowym we Wrocławiu na okres 5 lat, z dziedziny psychologia, specjalizacja: psychologia rodziny i psychologia transportu. Okres ustanowienia upływał z dniem 31 grudnia 2019 r.
W dniu 11 stycznia 2016 r. S. B. (dalej: S.B.) złożył ustną skargę na Stronę w związku ze sporządzeniem przez nią, jako biegłą sądową, opinii dla Prokuratury Rejonowej dla Wrocławia-Śródmieście we Wrocławiu (dalej: Prokuratura Rejonowa) w sprawie o sygnaturze 3 Ds. 169/15.
Prokuratura Rejonowa, w odpowiedzi na pismo Prezesa SO wyjaśniła, że opinia została opracowana zgodnie z obowiązującymi przepisami i stanowi jeden z licznych dowodów w sprawie 3 Ds. 169/15. Także sędzia wizytator ds. karnych w stanowisku podał, że analiza akt postępowania w sprawie 3 Ds. 169/15 i pismo Prokuratora Rejonowego nie potwierdzają zasadności zarzutów nierzetelności opinii wydanej przez Biegłą, realizacji przez Biegłą obowiązków w sposób niewłaściwy lub sprzeczny z obowiązującymi przepisami.
Skargę na Biegłą ponowił S.B. wobec tego, że wyrokiem z 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt II K 503/16 Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia (dalej: Sąd Rejonowy) uniewinnił go od zarzucanych czynów, tj. z art. 207 §1 (znęcanie się) oraz art. 200 § 1 (seksualne wykorzystanie małoletniego) w zw. z art. 11 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. dalej: k.k.), a Sąd Okręgowy, po rozpoznaniu apelacji Prokuratora oraz pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej, wyrokiem z 11 grudnia 2018 r., sygn. akt IV Ka 907/18 utrzymał w mocy ww. orzeczenie.
Odpowiadając Prezesowi SO na zarzuty skargi S.B., Biegła podała m.in., że opiniowanie w postępowaniu przygotowawczym o sygn. akt 3 Ds. 169/15, a następnie w postępowaniu sądowym o sygn. akt II K 503/16 przeprowadziła zgodnie ze standardami opiniowania, po zapoznaniu się z całością udostępnionej jej dokumentacji. Podnosiła też, że to psycholog, dysponując niezbędną wiedzą, decyduje, jaka metodologia jest przydatna i potrzebna do wydania opinii, a ocena, jaki jest problem psychologiczny i w jaki sposób go rozwiązać, należy do biegłego. Uważała, że w opinii odniosła się do psychologicznej wiarygodności, a nie oceny tego, czy "świadek jest wiarygodny w sensie prawnym". Zaprzeczyła również, jakoby znała osobiście psycholog, która wydała opinię prywatną w sprawie.
Sędzia wizytator ds. karnych, po analizie akt postępowania karnego, uznała część zarzutów skargi S.B. za zasadne. Doszła do wniosku, że postępowanie Biegłej, polegające w szczególności na znacznym wykroczeniu poza zakres zleconej jej opinii oraz nieuprawnionym dokonaniu własnej oceny zebranych dowodów, mieści się w pojęciu "nierzetelnego wykonywania obowiązków przez biegłego" w rozumieniu § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133; dalej: rozporządzenie).
Podczas wysłuchania przez Prezesa SO Strona oświadczyła, że zapoznała się z dokumentacją postępowania wszczętego w wyniku skargi S.B., ale podtrzymała swoje stanowisko, także co do znajomości psycholog K.B.
Decyzją z 20 maja 2019 r. Prezes SO zwolnił, z dniem 20 maja 2019 r., Stronę z funkcji biegłego sądowego przy tym Sądzie, w podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołując art. 104 k.p.a. w związku z § 6 ust. 2 rozporządzenia.
Po rozpatrzeniu odwołania Biegłej, do którego załączyła m.in. opinie sądowo-psychologiczne przez nią sporządzone w innych postępowaniach karnych, zaskarżoną decyzją Minister utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Prezesa SO, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz § 6 ust. 2 rozporządzenia.
Minister podkreślił szczególne znaczenie opinii biegłego psychologa w sprawach karnych dotyczących małoletnich, zwłaszcza gdy zachodzi podejrzenie ich pokrzywdzenia. Tego rodzaju opinie odgrywają kluczową, a często decydującą rolę w kształtowaniu orzeczeń sądowych. Sprawy te często pojawiają się w kontekście konfliktu między rodzicami, zwłaszcza podczas postępowań rozwodowych, a ich rozstrzygnięcie ma daleko idące konsekwencje – nie tylko w zakresie odpowiedzialności karnej oskarżonego, ale również w odniesieniu do jego sytuacji rodzinnej, majątkowej, jak i życiowej sytuacji małoletniego. Z tego powodu biegły z zakresu psychologii ma obowiązek opiniować w sposób szczególnie wnikliwy, rzetelny i bezstronny. Ekspertyzy w tego typu sprawach powinny być sporządzane wyłącznie przez psychologów o najwyższym poziomie wiedzy i doświadczenia zawodowego. W przypadku naruszenia tych standardów, istnieją podstawy do zwolnienia biegłego sądowego na podstawie § 6 ust. 2 rozporządzenia. Decyzja jest uzasadniona interesem wymiaru sprawiedliwości, który wymaga, aby z grona biegłych sądowych wykluczyć osoby, których sumienność i rzetelność budzą poważne wątpliwości. Według Organu, jedynie Sąd jest uprawniony do oceny rzetelności sporządzonej przez biegłego opinii, mieszczącej się w zakresie niezależności jurysdykcyjnej sądu i nie podlega kontroli ani Prezesa SO, ani Ministra. Do tego decyzja o zwolnieniu Biegłej nie wynika z jej "nonkonformizmu" ani z kwestionowania jej prawa do niezależnej oceny materiału dowodowego. Opiera się na konkretnych, potwierdzonych przez sądy uchybieniach, które podważają rzetelność i bezstronność Biegłej. Zgromadzony materiał dowodowy rodzi wątpliwości co do posiadania przez Stronę odpowiednich kwalifikacji zawodowych na poziomie wymaganym do wydawania opinii w sprawach rodzinnych i dotyczących małoletnich.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję MS i Sąd ten wyrokiem z 3 września 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 2092/19 oddalił tę skargę.
Powyższe orzeczenie Strona zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 6 lutego 2024 r., sygn. akt II GSK 1227/20 uchylił orzeczenie WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. Sąd kasacyjny stwierdził, że WSA, kontrolując legalność decyzji o fakultatywnym zwolnieniu z funkcji biegłego sądowego na podstawie § 6 ust. 2 rozporządzenia, odwołał się do argumentacji prawnej i okoliczności, które mają zastosowanie przy podstawie z § 6 ust. 1 pkt 2 w związku z § 12 ust. 1 rozporządzenia, obligującej organ do zwolnienia z funkcji biegłego sądowego. Natomiast przesłanki prawne dotyczące obligatoryjnego i fakultatywnego zwolnienia biegłego z funkcji różnią się od siebie. Co istotniejsze, kontrola legalności decyzji związanych i uznaniowych charakteryzuje się odmiennymi cechami, a zakres i głębokość ingerencji nadzorczej sądu administracyjnego są zróżnicowane. NSA, wskazując na naruszenie art. 134 § 1 w związku z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), podkreślił, że Sąd I instancji, rekonstruując w uzasadnieniu podstawy prawne legalności zaskarżonej decyzji, nie tylko popełnił istotne błędy konstrukcyjne w ocenie prawnej, ale przede wszystkim zaniechał przeprowadzenia pełnej i adekwatnej kontroli materialnoprawnej. Taka kontrola powinna była obejmować analizę podstawy kompetencyjnej zastosowanej przez organ, z uwzględnieniem odpowiedniego orzecznictwa sądów administracyjnych.
Sąd I instancji ponownie rozpoznając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił decyzję Ministra.
Wobec tego, że rozpoznawał sprawę ponownie – na skutek uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku WSA o sygn. VI SA/Wa 2019/19 - stosownie do art. 190 p.p.s.a., był związany oceną prawną wyrażoną przez NSA.
Podkreślił, że podstawą rozstrzygnięcia w obu decyzjach był § 6 ust. 2 rozporządzenia, upoważniający Prezesa do zwolnienia biegłego z pełnienia funkcji z ważnych powodów, w szczególności w przypadku nienależytego wykonywania obowiązków.
Odwołał się WSA do przedstawionego przez NSA w sprawie o sygn. akt II GSK 1227/20 rozumienia przesłanki "ważnych powodów", określonej w § 6 ust. 2 rozporządzenia, które należy łączyć z formalnie stwierdzonymi i udokumentowanymi okolicznościami wskazującymi na wadliwe wykonywanie obowiązków biegłego sądowego, jak i interpretacji przesłanki z § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia dotyczącej obligatoryjnego zwolnienia przez Prezesa biegłego z pełnienia funkcji jeżeli biegły sądowy trwale utraci wymagane kwalifikacji do pełnienia tej funkcji lub wystąpił pierwotny brak spełniania tych wymagań (precyzyjnie określonych w § 12 ust. 1 rozporządzenia), który utrzymuje się w chwili orzekania.
W ocenie Sądu I instancji, decyzja Ministra zawierała te same wady, co uchylony przez NSA wyrok Sądu I instancji w sprawie VI SA/Wa 2092/19. Chociaż podstawą prawną wydania ww. decyzji był § 6 ust. 2 rozporządzenia, to jednak w uzasadnieniu odniesiono się zarówno do przesłanek zawartych w § 6 ust. 2, jak i tych wynikających z § 6 ust. 1 w związku z § 12 ust. 1 rozporządzenia. Przykładowo WSA przytoczył, że Minister w decyzji wskazał, że obowiązki biegłego z zakresu psychologii powinny być wykonywane wyłącznie przez osoby o najwyższym poziomie wiedzy i doświadczenia zawodowego, co sugeruje, że Strona nie spełniała tych kryteriów (str. 6 zaskarżonej decyzji), czy na str. 7 decyzji odniesiono się do zarzutów dotyczących braku bezstronności biegłej. Według WSA należało je uznać za przesłanki obligatoryjnego zwolnienia z funkcji biegłego, wynikające z § 6 ust. 1 w zw. z § 12 ust. 1 rozporządzenia. Z kolei w innym fragmencie uzasadnienia organ zwrócił uwagę na brak rzetelności biegłej, polegający między innymi na pominięciu fragmentów wypowiedzi małoletniego oraz sformułowaniu wniosków wykraczających poza tezę dowodową określoną w postanowieniu sądu, co mogłoby, według WSA, sugerować prawidłowe zastosowanie § 6 ust. 2 rozporządzenia.
Zdaniem WSA, zamieszczenie w uzasadnieniu decyzji wyjaśnień, które nie są w pełni spójne z przywołaną podstawą prawną zaskarżonej decyzji, a w niektórych fragmentach sugerują zastosowanie odmiennych przepisów jako podstawy prawnej, powodowało naruszenie obowiązku wynikającego z art. 107 § 3 k.p.a.
Ponadto podzielił stanowisko, że nienależyte wykonywanie obowiązków przez biegłego sądowego, stanowiące podstawę do jego zwolnienia na podstawie § 6 ust. 2, nie może być wykazane jedynie przez kwestionowanie merytorycznej treści jego opinii w konkretnej sprawie.
Sąd I instancji wyjaśnił, że skoro NSA w wiążącym wyroku stwierdził jedynie naruszenie proceduralne - art. 141 § 4 p.p.s.a., wynikające z braku zgodności między podstawą prawną a jej uzasadnieniem, a zaskarżona decyzja zawiera analogiczne uchybienia, naruszając w ten sposób art. 107 § 3 k.p.a., to należało uchylić wyłącznie zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., gdyż merytoryczna ocena zwolnienia Strony z funkcji biegłego sądowego, która mogłaby prowadzić do uchylenia obu decyzji, jest na tym etapie przedwczesna, również z uwagi na ich potencjalne skutki.
Sąd I instancji zalecił MS, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przeanalizował, czy decyzja organu I instancji zawiera te same wady, które zostały wskazane przez NSA oraz orzekający Sąd. W przypadku stwierdzenia takich wad, organ powinien uchylić decyzję oraz nakazać organowi I instancji: w przypadku uznania zasadności zwolnienia skarżącej z funkcji biegłego – wskazanie właściwej podstawy prawnej i odpowiednie uzasadnienie decyzji, a w przypadku braku podstaw do zwolnienia skarżącej z funkcji biegłego – umorzenie postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego organ- Minister, zaskarżając to orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 p.p.s.a. naruszenie:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z § 6 ust 2 rozporządzenia poprzez jego błędne zastosowanie skutkujące wadliwym uznaniem, że decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 lipca 2024 r utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 20 maja 2019 r zwalniającą A. B. z funkcji biegłej sądowej pomimo, iż jej podstawę prawną stanowi § 6 ust 2 rozporządzenia, to z uzasadnienia rozstrzygnięcia wynika, iż przy jej podejmowaniu odniesiono się również do odrębnych przesłanek zwolnienia z funkcji biegłego określonych w § 6 ust. 1 w zw. z § 12 rozporządzenia;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne stwierdzenie, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 107 § 3 k.p.a., podczas gdy uzasadnienie decyzji Ministra Sprawiedliwości nie zawiera wad wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i nie zawiera wyjaśnień , które nie są spójne z przywołaną podstawą prawną zaskarżonej decyzji i sugerują zastosowanie odmiennych przepisów jako podstawy prawnej;
3. art. 145 § 3 p.p.s.a. wobec niezastosowania tejże normy w sytuacji gdy istniały do tego podstawy;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie wskutek nietrafnego przyjęcia, że w sprawie zakończonej decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 lipca 2024 r. doszło do naruszenia § 6 ust. 2 rozporządzenia, podczas gdy organ II instancji prawidłowo zastosował przepisy rozporządzenia i przewidziane w
§ 6 ust. 2 rozporządzenia kryteria umożliwiające zwolnienie biegłego z funkcji z ważnych powodów, a decyzja została podjęta wbrew ustaleniom sądu I instancji wyłącznie w oparciu o § 6 ust. 2 powyższego rozporządzenia z pominięciem § 6 ust. 1 w zw. z § 12 rozporządzenia, a w konsekwencji powyższych uchybień nietrafnie uznanie przez Sąd I instancji, że decyzja Ministra Sprawiedliwości narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz wnosił o przeprowadzenie rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Minister przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną ustanowiony z urzędu pełnomocnik Strony wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów udzielonej pomocy prawnej z urzędu, nie opłaconych w całości ani w części.
Obecni na rozprawie przed NSA: pełnomocnik Ministra wnosił jak w skardze kasacyjnej, a Strona osobiście wnosiła o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna organu -Ministra nie zasługuje na uwzględnienie.
Wymaga wyjaśnienia na wstepie, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W kontrolowanej sprawie nie wystąpiły wyszczególnione w art. 183 §2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny był związany granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że zakres rozpoznania w postępowaniu kasacyjnym został ograniczony do weryfikacji zasadności zarzutów naruszenia prawa sformułowanych w skardze kasacyjnej.
Wymaga zauważenia, że mimo niesprecyzowania przez Ministra podstawy zaskarżenia wobec powołania się na art. 174 p.p.s.a., to w zarzutach 1 2, 4 podniesiono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a w zarzucie 3. – uchybienie art. 145 § 3 p.p.s.a., co wskazywałoby, że kasator oparł ww. zarzuty na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. czyli naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego strona wnosząca skargę kasacyjną, oprócz wskazania, w jaki sposób doszło do naruszenia konkretnych (wyartykułowanych) przepisów, miała obowiązek wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Przede wszystkim należy mieć na uwadze, że kontrolowany wyrok został poprzedzony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. II GSK 1227/20, którym na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylono wyrok WSA o sygn. VI SA/Wa 2092/19 (oddalający skargę Biegłej) i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, był związany wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II GSK 1227/20, nie mógł też wykraczać poza zakres kontroli i orzekania tego Sądu, który z kolei był związany granicami skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu kasacyjnym zaś – co wymaga podkreślenia -nie może dokonywać wykładni w zakresie niezaskarżonych części orzeczenia sądu I instancji, aby nie wykroczyć tym samym poza granice skargi kasacyjnej. W konsekwencji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 20 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1117/05; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Praw., Warszawa 2006, str. 420).
Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II GSK 1227/20 stwierdził, że wyrok WSA w sprawie VI SA/Wa 2092/19 został wydany z naruszeniem art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji bowiem, przeprowadzając kontrolę legalności decyzji, której podstawą prawną rozstrzygnięcia był § 6 ust. 2 rozporządzenia, nie tylko sformułował ocenę prawną w sposób istotnie wadliwy konstrukcyjnie, ale i uchylił się od dokonania pełnej, uwzględniającej powoływaną podstawę materialnoprawną, kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji w sprawie VI SA/Wa 2092/19 nie dostrzegł zasadniczych różnic kompetencyjnych i materialnoprawnych między odrębnymi podstawami decyzji właściwego prezesa sądu okręgowego rozstrzygającej sprawę zwolnienia z funkcji biegłego sądowego, określonych w § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 oraz w § 6 ust. 2 rozporządzenia. Uchybienie to z jednej strony skutkowało wyznaczeniem niewłaściwych przesłanek i zakresu kontroli zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji zamieszczeniem w uzasadnieniu wyroku ocen prawnych, których treść na tle zróżnicowania ww. podstaw zwolnienia z funkcji biegłego sądowego, została uznana przez NSA za niespójną i wewnętrznie sprzeczną.
Sąd kasacyjny stwierdził, że oprócz istotnej wadliwości konstrukcyjnej, uchybiającej wymogom z art. 141 § 4 p.p.s.a., uzasadnienie wyroku WSA w sprawie VI SA/Wa 2092/19 prowadziło także do wniosku, że nie została rozpoznana istota sprawy wskutek nieprzeprowadzenia pełnej kontroli legalności decyzji w granicach podstaw prawnych i faktycznych sprawy, wydanej na podstawie § 6 ust. 2 rozporządzenia, decyzji, która ma przecież charakter uznaniowy. Stanowiło to naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji w sprawie VI SA/Wa 2092/19, kontrolując legalność wydanej na podstawie § 6 ust. 2 rozporządzenia decyzji uznaniowej o zwolnieniu z funkcji biegłego sądowego, przywołał argumentację prawną oraz okoliczności prawne i faktyczne, które podlegają ocenie w świetle § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, normującego podstawę do wydania decyzji związanej w sprawie zwolnienia biegłego. Sąd kasacyjny wyjaśnił treść omawianych przesłanek i podkreślił, że mają charakter rozłączny.
Opisane wady: formalno-konstrukcyjne uzasadnienia wyroku WSA, w którym wśród przyczyn zwolnienia Strony z funkcji biegłego przytaczano też okoliczności mieszczące się w przesłankach obligatoryjnego zwolnienia z funkcji biegłego sądowego z § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 rozporządzenia, podparte orzeczeniami, jak w sprawie II SA 806/99, także dotyczącego zwolnienia z funkcji biegłego sądowego w oparciu o § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 rozporządzenia, mimo konsekwentnego twierdzenia przez organy i WSA, że podstawą prawną zwolnienia Strony z funkcji biegłego był wyłącznie § 6 ust. 2 ww. aktu, zdaniem NSA w sprawie II GSK 1227/20 uniemożliwiały przeprowadzenie merytorycznej weryfikacji kasacyjnej kontrolowanego orzeczenia (s. 6-8 uzasadnienia wyroku w sprawie II GSK 1227/20).
Mimo że stanowisko Sądu odwoławczego w sprawie II GSK 1227/20 odnosiło się zasadniczo do uzasadnienia wyroku WSA w sprawie VI SA/Wa 2092/19, stwierdzone niespójności i sprzeczności w treści tego uzasadnienia, stanowiące naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., wskazywały Sądowi I instancji, jak powinien ocenić analogiczne uchybienia, jeżeli takowe stwierdziłby w uzasadnieniu decyzji, mając na uwadze podstawę prawną rozstrzygnięcia decyzji - § 6 ust. 2 rozporządzenia.
Sąd I instancji, po wnikliwej analizie decyzji Ministra, przedstawił zapisy jej uzasadnienia (ze s. 6 i 7), mające wykazać wystąpienie okoliczności prowadzących do zwolnienia Strony z funkcji biegłego sądowego na podstawie § 6 ust. 2 rozporządzenia, choć, zgodnie z wykładnią § 6 ust. 1 i 2, § 12 rozporządzenia przeprowadzoną przez NSA w sprawie II GSK 1227/20, mieszczące się w podstawie z § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Należy podkreślić, że zakwestionowane przez WSA zapisy decyzji Ministra w kontrolowanym obecnie wyroku mają bardzo zbliżoną treść do sformułowań w wyroku VI SA/Wa 2092/19, podważonych przez NSA w sprawie II GSK 1227/20 (s. 8 uzasadnienia wyroku NSA). Dodać także należy, że NSA w sprawie II GSK 1227/20 przedstawiając stan sprawy, podał, że "Organ odwoławczy podkreślił, że zgromadzony w sprawie materiał budzi zastrzeżenia do posiadania przez skarżącą kwalifikacji zawodowych na poziomie wymaganym do wydawania opinii w sprawach dotyczących rodziny i małoletnich." (s. 3-4 uzasadnienia wyroku NSA), czyli zaznaczył, że Minister w ocenianej decyzji także wadliwie odwołał się do przesłanki obligatoryjnego zwolnienia z funkcji biegłego sądowego z § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, nie powołanej w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji.
Sąd I instancji wykazał więc niespójności i sprzeczności miedzy uzasadnieniem decyzji a podstawą jej rozstrzygnięcia, prawidłowo zakwalifikowane przez WSA jako naruszenie przez Ministra art. 107 § 3 k.p.a.
Wobec powyższego nietrafne okazały się zarzuty zgłoszone w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z § 6 ust. 2 i § 6 ust. 1pkt 2 w zw. z § 12 rozporządzenia, jak i w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.
Wobec tego, że doszło do rozbieżności między rozstrzygnięciem decyzji Ministra a jej uzasadnieniem, w którym organ przywołał także okoliczności mieszczące się w kryteriach z podstawy § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, mimo że w podstawie prawnej rozstrzygnięcia decyzji powołano § 6 ust. 2 rozporządzenia, nietrafny okazał się zarzut sformułowany w pkt 4. petitum skargi kasacyjnej, zwłaszcza że przy stwierdzonym uchybieniu nie można ustalić, czy przesłanki objęte podstawą z § 6 ust. 2 ww. aktu, przedstawione w decyzji, były wystarczające do odwołania Strony z funkcji biegłego sądowego.
Co do zarzutu zgłoszonego w pkt 3. petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 145 § 3 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że przepis ten określa jedynie kompetencję sądu administracyjnego w fazie orzekania. Tego rodzaju przepisy, mające charakter ogólny (blankietowy), nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, a zarzut skargi kasacyjnej nie może ograniczać się do wskazania naruszenia tego przepisu bez powiązania go z zarzutem naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania, co skarżący kasacyjnie organ uczynił (por. wyrok NSA z 14 czerwca 2024 r., sygn. akt III OSK 4333/21). Do tego uzasadnienie skargi kasacyjnej, mimo obowiązku nałożonego na kasatora przez art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie zawiera uzasadnienia tego zarzutu. Zatem zarzut ten jest bezskuteczny.
Z powyższych względów skargę kasacyjną organu – Ministra Sprawiedliwości jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 184 p.p.s.a. należało oddalić.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi Biegłej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a) przyznawane jest przez właściwy WSA w postępowaniu określonym w przepisach art. 258–261 p.p.s.a.