II GSK 693/10
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną B.B. od wyroku WSA w G., który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. w sprawie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia. Problem dotyczył czterostronnej reklamy umieszczonej na przyczepie samochodowej, będącej własnością B.B. Właściciel twierdził, że przyczepa została wydzierżawiona osobie trzeciej (J.D.), która miała ją umieścić w pasie drogowym, a on sam nie ponosi odpowiedzialności. Organy administracji oraz WSA uznały jednak, że B.B. jako właściciel przyczepy jest stroną odpowiedzialną za zajęcie pasa drogowego, zwłaszcza w obliczu niespójności jego oświadczeń składanych na różnych etapach postępowania. WSA podkreślił, że umowa dzierżawy dotyczyła jedynie nośników reklamowych, a nie samej przyczepy, i nie zwalniała właściciela z odpowiedzialności administracyjnoprawnej. NSA, analizując przepisy ustawy o drogach publicznych oraz orzecznictwo, potwierdził, że co do zasady odpowiedzialność spoczywa na właścicielu obiektu zajmującego pas drogowy. Sąd uznał, że B.B. nie wykazał, iż to inna osoba faktycznie dokonała zajęcia pasa drogowego, a jego argumentacja dotycząca części składowej rzeczy (nośnika reklamowego) była nietrafna. NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że właściciel przyczepy był bezspornie jej właścicielem w chwili wydawania decyzji i nie udowodnił, że zajęcie nastąpiło bez jego wiedzy i wbrew jego woli.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie odpowiedzialności właściciela za zajęcie pasa drogowego przez jego własność (np. przyczepę reklamową), nawet jeśli została ona wydzierżawiona, gdy nie wykaże on skutecznie działania innej osoby i gdy jego zeznania są niespójne. Interpretacja pojęcia części składowej rzeczy w kontekście umów cywilnoprawnych i odpowiedzialności administracyjnej.
Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów ustawy o drogach publicznych. Kluczowe jest udowodnienie przez właściciela, że to inna osoba faktycznie dokonała zajęcia pasa drogowego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy właściciel przyczepy samochodowej, na której umieszczono reklamę, jest osobą zajmującą pas drogowy i zobowiązaną do zapłaty kary pieniężnej, nawet jeśli przyczepa została wydzierżawiona osobie trzeciej, za działania której właściciel nie ponosi odpowiedzialności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, właściciel przyczepy jest co do zasady stroną odpowiedzialną za zajęcie pasa drogowego, chyba że udowodni, iż faktycznego zajęcia dokonała inna osoba, działając na własną rzecz i we własnym imieniu, a okoliczności sprawy nie pozwalają na obciążenie właściciela odpowiedzialnością.
Uzasadnienie
NSA potwierdził, że odpowiedzialność za zajęcie pasa drogowego spoczywa na właścicielu obiektu. Umowa dzierżawy nośników reklamowych nie zwalnia właściciela przyczepy z odpowiedzialności administracyjnoprawnej, zwłaszcza gdy nie wykazał on, że to dzierżawca faktycznie umieścił przyczepę w pasie drogowym, a jego zeznania były niespójne.
Czy nośnik reklamowy umieszczony na przyczepie samochodowej stanowi jej część składową w rozumieniu Kodeksu cywilnego, a tym samym czy umowa dzierżawy nośnika obejmuje również przyczepę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nośnik reklamowy nie jest częścią składową przyczepy samochodowej w rozumieniu art. 47 k.c., ponieważ nie tworzy z nią gospodarczej całości, a jego oddzielenie nie powoduje uszkodzenia ani istotnej zmiany żadnego z tych elementów.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przyczepa samochodowa służy celom transportowym, a nie jako podstawa ekspozycji reklamy, co wyklucza istnienie gospodarczej całości. Oddzielenie nośnika od przyczepy nie narusza ich użyteczności gospodarczej.
Czy umowa cywilnoprawna (dzierżawa) może zmienić przepisy prawa administracyjnego dotyczące odpowiedzialności za zajęcie pasa drogowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa cywilnoprawna wiąże strony, ale nie jest władna zmienić bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa administracyjnego dotyczących legitymacji procesowej i odpowiedzialności w postępowaniu administracyjnym.
Uzasadnienie
NSA powołał się na wcześniejsze orzecznictwo, zgodnie z którym kwestii legitymacji do bycia stroną postępowania o nałożenie sankcji publicznoprawnej nie jest władna zmienić umowa cywilna.
Przepisy (12)
Główne
u.d.p. art. 40 § 1
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg wymaga zezwolenia zarządcy drogi.
u.d.p. art. 40 § 2
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Zezwolenie dotyczy m.in. reklam.
u.d.p. art. 40 § 3
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Za zajęcie pasa drogowego pobiera się opłatę.
u.d.p. art. 40 § 6
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Określa sposób ustalania opłaty za zajęcie pasa drogowego w przypadku reklam.
u.d.p. art. 40 § 12
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia wymierza się karę pieniężną w wysokości 10-krotności opłaty.
Pomocnicze
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny materiału dowodowego.
k.c. art. 47 § 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
Część składowa rzeczy może być osobnym przedmiotem czynności prawnych.
k.c. art. 47 § 2
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
Definicja części składowej rzeczy.
k.c. art. 47 § 3
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
Przedmioty połączone z rzeczą tylko do przemijającego użytku nie są częściami składowymi.
p.p.s.a. art. 183
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa wniesienia skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego).
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzekania przez NSA.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Dzierżawa przyczepy osobie trzeciej zwalnia właściciela z odpowiedzialności za zajęcie pasa drogowego. • Nośnik reklamowy jest częścią składową przyczepy samochodowej. • Właściciel przyczepy nie ponosi odpowiedzialności za działania osoby trzeciej, na które nie miał wpływu.
Godne uwagi sformułowania
kwestii legitymacji do bycia stroną postępowania o nałożenie sankcji o charakterze publicznoprawnym, wynikającej z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, nie jest władna zmienić umowa. • nie jest wykluczona sytuacja, w której przyczepa zajmująca pas drogowy pozostaje we władaniu innej niż jej właściciel osoby, na podstawie określonego stosunku prawnego (np. umowy cywilnoprawnej). • nie można uznać za część składową rzeczy złożonej, jaką jest przyczepa samochodowa. • organy administracji podejmujące decyzje w sprawie skarżącego - dostrzegając wyraźną sprzeczność między oświadczeniami skarżącego składanymi w postępowaniu administracyjnym i pismach procesowych - miały, przy uwzględnieniu zasady swobodnej oceny materiału dowodowego (art. 80 Kpa), prawo odmówić im wiarygodności i przyjąć, że skarżący nie wykazał, iż to nie on dokonał zajęcia pasa drogowego.
Skład orzekający
Janusz Trzciński
przewodniczący
Cezary Pryca
członek
Janusz Zajda
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie odpowiedzialności właściciela za zajęcie pasa drogowego przez jego własność (np. przyczepę reklamową), nawet jeśli została ona wydzierżawiona, gdy nie wykaże on skutecznie działania innej osoby i gdy jego zeznania są niespójne. Interpretacja pojęcia części składowej rzeczy w kontekście umów cywilnoprawnych i odpowiedzialności administracyjnej."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów ustawy o drogach publicznych. Kluczowe jest udowodnienie przez właściciela, że to inna osoba faktycznie dokonała zajęcia pasa drogowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest udowodnienie swojej niewinności i konsekwencja w zeznaniach w postępowaniu administracyjnym. Pokazuje też, że umowy cywilnoprawne nie zawsze chronią przed odpowiedzialnością administracyjną.
“Czy dzierżawa przyczepy zwalnia Cię z odpowiedzialności za zajęcie pasa drogowego? Sąd mówi: niekoniecznie!”
Dane finansowe
WPS: 3490,9 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII GSK 693/10 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2011-06-29 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2010-06-10 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Cezary Pryca Janusz Trzciński /przewodniczący/ Janusz Zajda /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane) Hasła tematyczne Drogi publiczne Sygn. powiązane II SA/Gl 1034/09 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2010-03-10 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2007 nr 19 poz 115 art 40 ust. 1, 3, 6, 12 Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity Dz.U. 1964 nr 16 poz 93 art 47 par 1, 2 , 3 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Dz.U. 1960 nr 30 poz 168 art 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Trzciński Sędziowie NSA Cezary Pryca Janusz Zajda (spr.) Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 10 marca 2010 r. sygn. akt II SA/Gl 1034/09 w sprawie ze skargi B.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia oddala skargę kasacyjną Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z 8 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 1035/09 oddalił skargę B.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2009 r., wydaną w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia. Sąd orzekał w następującym stanie sprawy: Podjętą z upoważnienia Prezydenta G. decyzją z [...] czerwca 2009 r., nr [...] Zarząd Dróg Miejskich w G. orzekł o nałożeniu na B.B. kary pieniężnej w wysokości 3490,90 zł za zajęcie bez zezwolenia zarządcy pasa drogowego drogi powiatowej (ul. Tarnogórskiej) w dniach 23, 24 i 27 kwietnia 2009 r. oraz w dniach 5, 6, 25 i 26 maja 2009 r. - przez umieszczenie czterostronnej reklamy o treści "Night Club Queens" o łącznej powierzchni ekspozycyjnej 27,70 m2, zamocowanej do przyczepy o nr rejestracyjnym [...]. W odwołaniu, które od ww. decyzji złożył B.B., decyzji zarzucono naruszenie prawa w szczególności przez przyjęcie, że krótkotrwałe zaparkowanie w pobliżu drogi sprawnej technicznie i zarejestrowanej przyczepy samochodowej, przewożącej ładunek w postaci tablic zawierających zdjęcia i napisy, niepowodujący jakiegokolwiek zagrożenia dla ruchu drogowego, stanowi świadome i samowolne zajęcie pasa drogowego. W piśmie uzupełniającym odwołanie z 11 września 2009 r. B.B. wskazał na brak legitymacji po jego stronie. Przyznał, że jest właścicielem przyczepy, lecz przyczepę tę wynajął osobie trzeciej, tj. J.D. Stąd też - zdaniem odwołującego - nie może ponosić odpowiedzialności za działania najemcy, w szczególności za zaparkowanie przyczepy. Na dowód swych twierdzeń do pisma dołączono opatrzony datą 1 kwietnia 2009 r. aneks do umowy dzierżawy powierzchni reklamowej, zawartej pomiędzy "V." B.B. a J.D. stwierdzający, iż przedmiotem umowy jest dzierżawa 15 sztuk nośników reklamowych usytuowanych na przyczepach samochodowych w celu umieszczenia na nich reklamy informacyjnej. Decyzją z [...] września 2009 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził m.in., że treść umowy dzierżawy z 14 stycznia 2008 r. wskazuje na to, że to wydzierżawiający jest właścicielem nośników umieszczonych na przyczepach samochodowych. Zdaniem organu okoliczność, że przyczepy pozostawały w dyspozycji dzierżawcy, nie ma znaczenia, bowiem stosunki pomiędzy wydzierżawiającym a dzierżawcą regulują przepisy kodeksy cywilnego. SKO zwróciło także uwagę na poważne rozbieżności zachodzące między pismem z 11 września 2009 r. a treścią wniesionego odwołania z 7 lipca 2009 r. B.B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G., domagając się uchylenia decyzji obu instancji. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 40 ust. 12 pkt 1 w związku z art. 40 ust. 1 i 2 pkt 3 i ust. 6 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2007 r., nr 19, poz. 115 ze zm.; dalej utd) - przez błędne przyjęcie, że właściciel przyczepy samochodowej na której umieszczono reklamę jest osobą zajmującą pas drogowy, zobowiązaną do zapłaty kary pieniężnej w sytuacji, gdy przyczepa ta została wydzierżawiona osobie trzeciej niezależnej od niego, za działania której nie ponosi odpowiedzialności, a która to osoba umieściła przyczepę w pasie drogowym. Wyrokiem z 8 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 1034/09 WSA w G. oddalił skargę B.B. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że niewątpliwe jest, iż na zajęcie pasa drogowego przez umieszczenie w nim reklamy (przyczepy wraz z planszami reklamowymi) nie została udzielona zgoda, a zatem zajęcie pasa wyczerpywało znamiona określone w art. 40 ust. 12 pkt 1 utd. W przekonaniu WSA ustalenia dokonane przez organy nie wskazywały na to, aby przyczepa znalazła się w pasie drogowym wskutek okoliczności, za które właściciel przyczepy nie ponosi odpowiedzialności (np. gdyby została porzucona przez sprawcę kradzieży lub z innych przyczyn umieszczona przez osobę trzecią wbrew woli właściciela). WSA dodał, że okoliczności takich nie podnosił również sam skarżący w trakcie postępowania przed organem I instancji. Podkreślił, że zarówno skarżący jak i jego pełnomocnik brali czynny udział w postępowaniu, zostali zapoznani z materiałem dowodowym i nie wnieśli do niego zastrzeżeń. WSA odnotował, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji, złożonym w piśmie z 7 lipca 2009 r., B.B. nie tylko nie podniósł okoliczności, które mogłyby wskazywać na to, iż to nie on zajął pas drogowy, lecz w sposób dobitny i jednoznaczny przyznał, że to właśnie on "zaparkował" przyczepę w miejscu, w którym została znaleziona. Zdaniem Sądu I instancji pełnomocnik skarżącego potwierdził, że zaparkowanie przyczepy w pasie drogowym było działaniem skarżącego, wskazując jedynie, że skarżący nie był świadom tego, iż działanie to było niedozwolone. Także w ciągu kolejnych przeszło dwóch miesięcy trwania postępowania przed organem II instancji odwołujący się nie zakwestionował przyznanych przez siebie faktów. Jak wskazał WSA, dopiero pismem z 11 września 2009 r. pełnomocnik B.B. zaprzeczył treści odwołania podnosząc, że B.B. przyczepę wynajął osobie trzeciej, a zatem nie może ponosić odpowiedzialności za działania najemcy. W konsekwencji, organ II instancji nie dał wiary sugestii, iż to nie właściciel umieścił przyczepę w pasie drogowym. Zdaniem Sądu I instancji, taka ocena była uprawniona. Na ocenę taką zezwalała nieumotywowana, nagła zmiana dotychczasowych wyjaśnień i brak jakiegokolwiek odniesienia się przez skarżącego do treści przyznanych w odwołaniu. W ocenie Sądu I instancji ocena taka była prawidłowa. Przedłożona umowa dzierżawy powierzchni reklamowej nie stanowiła żadnego dowodu na to, aby właściciel przyczep i ich samoistny posiadacz wydzierżawił te przyczepy osobie trzeciej, przekazując jej prawo do dysponowania nimi i samodzielnego usytuowania w ich wybranych przez dzierżawcę lokalizacjach. Przedmiotem umowy dzierżawy nie były bowiem przyczepy, lecz usytuowane na nich nośniki reklamowe przystosowane do zamieszczenia reklamy, do dysponowania którymi zachował prawo wydzierżawiający. Z aneksu do umowy nie wynika zatem, zdaniem WSA, że to dzierżawca był uprawniony do dysponowania przyczepą, decydowania gdzie zostanie ona usytuowana i do faktycznego jej ustawienia. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. B.B. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając powyższe rozstrzygnięcie w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 40 ust. 12 pkt 1 w związku z art. 40 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 6 ustawy o drogach publicznych - przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że to właściciel przyczepy samochodowej, na której umieszczono reklamę, jest osobą zajmującą pas drogowy, obowiązaną do zapłaty przedmiotowej kary pieniężnej nawet w sytuacji, gdy przyczepa ta została przez niego wydzierżawiona osobie trzeciej, niezależnej od niego, za działania której nie ponosi odpowiedzialności, a która to osoba umieściła przyczepę we wskazanym w wyroku miejscu, a więc jest osobą, która dokonała zajęcia pasa drogowego. Ponadto skarżący zarzucił wyrokowi przyjęcie, że wydzierżawiona powierzchnia reklamowa, umieszczona na przyczepie, nie jest częścią składową tej przyczepy i może być potraktowana odrębnie, jedynie jako umieszczony na tej przyczepie nośnik reklamowy. Skarżący zakwestionował również przyjęcie przez Sąd I instancji, że właściciel przyczepy ponosi odpowiedzialność za przyczepę pozostawioną przez osobę trzecią, tj. dzierżawcę, wraz z nośnikiem reklamowym, a w konsekwencji bezprawne obciążenie odpowiedzialnością właściciela za działania osoby trzeciej, na które nie miał on wpływu. Z tych przyczyn skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślił, że żaden przepis prawa nie stwierdza, iż to właściciel przedmiotu, który został zamieszczony na obszarze pasa drogowego drogi publicznej, jest zawsze tą osobą, na którą nakłada się karę pieniężną za zajęcie tego pasa bez zezwolenia. W ocenie skarżącego wykładnia literalna art. 40 ustawy o drogach publicznych nakazuje "zwrócić większą uwagę" na osobę, która samodzielnie i z własnej woli dokonuje rzeczywistego umieszczenia określonego przedmiotu na obszarze pasa drogowego drogi publicznej (na dokonującego czynność, czyli na zajmującego pas drogowy), niż na osobę, której własnością jest dany przedmiot (na właściciela). Jak wskazał skarżący, mogą się zdarzyć przypadki, w których właściciel danego przedmiotu oddał go na mocy odpłatnej umowy innej osobie do korzystania. W sytuacjach takich oczywistym jest, że właściciel nie może ponosić odpowiedzialności za działania osoby, której oddał ten przedmiot. Skarżący podniósł, że w sprawie, której dotyczył zaskarżony wyrok WSA w G., odpowiedzialność za zajęcie pasa drogowego powinien ponosić dzierżawca przyczepy, który nią władał i który umieścił ją we wskazanym w decyzji miejscu. Po stronie skarżącego zachodzi więc, w jego ocenie, brak legitymacji procesowej biernej. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że rozbieżność między jego odwołaniem z 7 lipca 2009 r. a uzupełnieniem odwołania z 11 września 2009 r. wynikała wyłącznie z faktu, że skarżący o umowie dzierżawy powiadomił swego pełnomocnika dopiero po sporządzeniu przez niego odwołania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono również, że Sąd I instancji pominął fakt, iż nośniki reklamowe są usytuowane na przyczepach samochodowych i numery tych przyczep są wymienione w aneksie do przedmiotowej umowy. Zdaniem skarżącego wynika z tego, że nośniki reklamowe są częścią składową przyczepy. Nie mogą wszakże funkcjonować samodzielnie i nie można tych nośników porównać do tablic, słupów, czy innych samodzielnie istniejących miejsc reklamowych. Skarżący wskazał, że częścią składową rzeczy jest wszystko, co nie może być od niej odłączone bez zmiany istoty całej rzeczy lub bez zmiany części składowej. Część składowa rzeczy, do chwili zgodnego z prawem wyodrębnienia, nie może być - w przekonaniu skarżącego - odrębnym przedmiotem czynności prawnej i praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania. Zdaniem NSA, skarga kasacyjna spełnia przesłanki formalne tego środka prawnego. Jest oparta na zarzucie naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, a zatem wniesiono ją na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy o drogach publicznych, zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg wymaga zezwolenia zarządcy drogi, w drodze decyzji administracyjnej. Zezwolenie, o którym mowa, dotyczy m.in. reklam (art. 40 ust. 2 pkt 3 ww. ustawy). Za zajęcie pasa drogowego pobiera się opłatę (art. 40 ust. 3 ww. ustawy). Ustala się ją na podstawie algorytmu, określonego w stosownych przepisach ustawy. W przypadku reklam przepisem wskazującym na sposób ustalania opłaty jest art. 40 ust. 6 ustawy o drogach publicznych. Natomiast za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi wymierza się, w drodze decyzji administracyjnej, karę pieniężną w wysokości 10-krotności opłaty za zajęcie pasa drogowego (art. 40 ust. 12 pkt 1 ustawy o drogach publicznych). Z powyższych przepisów wynika, że w sytuacji, gdy pas drogowy został zajęty bez zezwolenia na skutek umieszczenia tam określonego obiektu, to podmiotem, wobec którego powinna być skierowana decyzja administracyjna o nałożeniu kary pieniężnej, jest co do zasady właściciel takiego obiektu. W orzecznictwie NSA przyjmuje się, że "stroną postępowania w przedmiocie umieszczenia reklamy w pasie drogowym, a zatem obowiązanym do uzyskania stosownej decyzji zarządcy drogi jest właściciel danej reklamy. On jest bowiem w tym zakresie podmiotem stosunku publicznoprawnego w relacjach z organem administracji publicznej. Zatem to właściciel reklamy umieszczonej w pasie drogowym bez zgody zarządcy drogi jest biernie legitymowany w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, toczącym się w trybie przepisu art. 40 ust. 12 pkt 1 [ustawy o drogach publicznych]" (wyrok NSA z 3 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 560/08). Ponadto, jak wskazał NSA w powołanym wyroku, "kwestii legitymacji do bycia stroną postępowania o nałożenie sankcji o charakterze publicznoprawnym, wynikającej z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, nie jest władna zmienić umowa. Umowa, jako instrument prawa cywilnego, co do zasady wiąże tylko strony, które ją zawarły, nie zaś niebędący jej stroną organ administracji publicznej". Powyższe stanowisko NSA nie wyklucza jednak, że w konkretnym stanie faktycznym może okazać się, iż to nie właściciel obiektu powinien być podmiotem kary pieniężnej wymierzonej za samowolne zajęcie pasa drogowego. Chodzi w szczególności o sytuację, gdy zostanie wykazane, że osobą, która faktycznie dokonała zajęcia pasa drogowego przez umieszczenie określonego obiektu, jest osoba inna niż właściciel tego obiektu, a okoliczności sprawy nie pozwalają na obciążenie właściciela odpowiedzialnością za działalność takiej osoby. Wówczas organ administracji powinien - po dokładnym zebraniu materiału dowodowego - ustalić, kto rzeczywiście dokonał zajęcia pasa drogowego bez zezwolenia (por. wyrok NSA z 26 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 832/08). W analizowanej sprawie obiektem, który umieszczono w pasie drogowym bez zezwolenia, była czterostronna reklama zamocowana do platformy przyczepy samochodowej. Bezspornie przyczepa ta była własnością skarżącego. W orzecznictwie sądów administracyjnych rozstrzygane były już podobne sprawy. Przyjęto, że w sytuacji, gdy reklama zamieszczona jest na przyczepie, karę pieniężną nakłada się co do zasady na właściciela przyczepy (por. wyrok WSA w Gliwicach z 19 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 57/10). Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela powyższe stanowisko. Trzeba jednak dodać, że nie jest wykluczona sytuacja, w której przyczepa zajmująca pas drogowy pozostaje we władaniu innej niż jej właściciel osoby, na podstawie określonego stosunku prawnego (np. umowy cywilnoprawnej). Nie można wówczas wykluczyć, że podmiotem zobowiązanym do zapłaty kary pieniężnej powinna być osoba władająca przyczepą, a nie jej właściciel. Rozstrzygnięcie w tej mierze wymaga jednak analizy okoliczności konkretnej sprawy, a w szczególności treści stosunku prawnego łączącego właściciela przyczepy z osobą, w której posiadaniu przyczepa się znajduje. Z przedstawionej przez skarżącego umowy dzierżawy, zawartej w 14 stycznia 2008 r. pomiędzy skarżącym a J.D. wynika, że przedmiotem tego stosunku prawnego były wyłącznie nośniki reklamowe usytuowane na przyczepach samochodowych (§ 1). W § 2 aneksu doprecyzowano, że wydzierżawiający oddaje dzierżawcy "w/w nośniki do używania w celu zamieszczenia reklamy informacyjnej". Treść umowy nie pozwala zatem przyjąć, jakoby przedmiotem dzierżawy miały być - poza nośnikami reklamowymi - również jakiekolwiek inne rzeczy, w tym przyczepy samochodowe. Z treści umowy wynika również, że wydzierżawiający jest właścicielem przyczep samochodowych oraz nośników reklamowych umieszczonych na tych przyczepach. Przedmiotem umowy dzierżawy było oddanie do używania dzierżawcy nośników reklamowych w celu zamieszczenia reklamy, co oznacza, że przedmiotem umowy jest powierzchnia reklamowa, a nie przyczepa samochodowa. W konsekwencji nie jest tak, że na skutek zawarcia umowy dzierżawy skarżący był zobowiązany do wydania drugiej stronie przyczep samochodowych. Jeżeli do wydania takiego doszło, to - jak słusznie wskazał Sąd I instancji - skarżący dokonał tego na własne ryzyko. Nie można przyjąć, że skutkiem wydania przyczep samochodowych było przeniesienie na inną osobę odpowiedzialności za ewentualne powinności administracyjnoprawne oraz sankcje związane z ich niedopełnieniem. Skarżący dobrowolnie przenosząc na inną osobę posiadanie przyczep samochodowych, będących jego własnością, wraz z wydzierżawionymi przez niego nośnikami reklamowymi, powinien spodziewać się, że przedmioty te - ze względu na ich przeznaczenie - mogą być umiejscowione w pasie drogowym, co z kolei wymaga uzyskania stosownego zezwolenia. Skarżący uznał, że nośnik reklamowy jest częścią składową przyczepy samochodowej, a zatem nośnik taki nie może być odrębnym przedmiotem czynności prawnej. Jak się wydaje, skarżący zmierza do wykazania, że wskazanie jako przedmiotu umowy dzierżawy wyłącznie nośnika reklamowego obejmuje tym stosunkiem prawnym całą rzecz, tj. przyczepę samochodową. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko skarżącego jest nietrafne. Abstrahując do tego, że - wbrew stanowisku skarżącego - część składowa rzeczy może być osobnym przedmiotem czynności prawnych rodzących stosunek zobowiązaniowy, do jakich zalicza się umowa dzierżawy (por. art. 47 § 1 k.c.), należy wskazać, że częścią składową rzeczy jest "wszystko, co nie może być od niej odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu odłączonego" (art. 47 § 2 k.c.), przy czym nie są częściami składowymi "przedmioty połączone z rzeczą tylko do przemijającego użytku" (art. 47 § 3 k.c.). O tym, czy mamy do czynienia z częścią składową decyduje obiektywna ocena gospodarcza fizycznego i funkcjonalnego związku między określonymi rzeczami (por. S. Rudnicki, uwagi do art. 47 k.c. [w:] S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2006, s. 196 i cyt. tam wyrok SN z 28 czerwca 2002 r., sygn. akt I CK 5/02). Część składowa wraz z pozostałymi częściami rzeczy powinna stanowić "całość w sensie gospodarczym i fizycznym" (zob. A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2001, s. 236). W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego nośnika reklamowego nie sposób uznać za część składową rzeczy złożonej, jaką jest przyczepa samochodowa. Wynika to z dwóch przyczyn. Po pierwsze, nośnik reklamowy razem z pozostałymi elementami obiektu, którego dotyczy sprawa skarżącego, nie tworzą "gospodarczej całości" powiązanej fizycznie i funkcjonalnie w taki sposób, że stanowią łącznie jedną rzecz, tj. przyczepę samochodową. Przyczepa samochodowa służy co do zasady innym celom gospodarczym, to znaczy jest środkiem transportu, a nie obiektem służącym jako fizyczna podstawa ekspozycji reklamy. Po drugie, oddzielenie nośnika reklamowego od przyczepy samochodowej nie prowadzi do uszkodzenia lub do istotnej zmiany takiej przyczepy, czy też samego nośnika. Ani bowiem przyczepa samochodowa, ani nośnik reklamowy nie tracą swej użyteczności gospodarczej na skutek oddzielenia tych dwóch rzeczy. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał, iż faktycznego zajęcia pasa drogowego dokonał inny podmiot, działając na własną rzecz i we własnym imieniu. Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dokładnie zreferował niespójności w oświadczeniach skarżącego, składanych na poszczególnych etapach postępowania administracyjnego. Najpierw, w postępowaniu przed organem I instancji, po zapoznaniu się z materiałem dowodowym, skarżący nie podnosił żadnych zastrzeżeń. Następnie, w odwołaniu od decyzji organu I instancji, skarżący nie zaprzeczył temu, że to on dokonał umieszczenia przyczepy w pasie drogowym. Zarzuty odwołania koncentrowały się na nieprawidłowej kwalifikacji prawnej działania skarżącego. Skarżący twierdził, że doszło nie do zajęcia pasa drogowego, lecz wyłącznie do zaparkowania przyczepy w miejscu dozwolonym. Dopiero w piśmie uzupełniającym odwołanie skarżący podniósł, że to jednak nie on sam, lecz osoba będąca stroną przedstawionej przez skarżącego umowy dzierżawy umieściła przyczepy w obrębie pasa drogowego. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego organy administracji podejmujące decyzje w sprawie skarżącego - dostrzegając wyraźną sprzeczność między oświadczeniami skarżącego składanymi w postępowaniu administracyjnym i pismach procesowych - miały, przy uwzględnieniu zasady swobodnej oceny materiału dowodowego (art. 80 Kpa), prawo odmówić im wiarygodności i przyjąć, że skarżący nie wykazał, iż to nie on dokonał zajęcia pasa drogowego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza w tym miejscu, że jeżeli rzeczywiście przyczepy samochodowe zostały umieszczone bez zezwolenia w pasie drogowym bez wiedzy i wbrew woli skarżącego, czego w niniejszej sprawie nie wykazano, to nie można wykluczyć, iż skarżący na skutek obciążenia karą pieniężną poniósł szkodę pozostającą w związku przyczynowym z działaniem innej osoby. Naprawienia tej szkody może skarżący dochodzić w stosownym postępowaniu przed sądem powszechnym. W sprawie dla rozstrzygnięcia istotne było to, że bezspornie B.B. był w chwili wydawania decyzji właścicielem przyczepy, którą zajęto pas drogowy bez zezwolenia. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.