II GSK 677/23

II GSK 677/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas
Cezary Pryca /sprawozdawca/
Wojciech Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
657
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1793/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-11-21
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1467
art. 151 par. 3, art. 159
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej N. Sp. z o.o. w D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 1793/22 w sprawie ze skargi N. Sp. z o.o. w D. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 4 maja 2022 r. nr 92/2022/BP w przedmiocie interpretacji indywidualnej w zakresie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od N. Sp. z o.o. w D. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 listopada 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 1793/22, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę A. Sp. z o.o. z siedzibą w D. (dalej jako: "skarżąca") na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2022 r. w przedmiocie interpretacji indywidualnej.
Istota sprawy sprowadzała się do oceny wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej na podstawie art. 109a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1285 ze zm., dalej jako: "ustawa o świadczeniach"), czy w sytuacji wykonywania przez wspólnika spółki prawa handlowego (tj. prezes zarządu skarżącej spółki) wobec spółki określonych czynności (tj. zarządzania spółką) na podstawie umowy spółki i uzyskiwania w związku z tym wynagrodzenia, wspólnik będzie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a w szczególności czy wynagrodzenie wypłacane temu wspólnikowi stanowić będzie wynagrodzenie, o którym mowa w art. 66 ust.1 pkt. 35a ustawy o świadczeniach.
WSA w Warszawie w pierwszej kolejności powołał się na treść art. 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1467 ze zm.; dalej jako: "k.s.h."), który stanowi, iż w sprawach określonych w art. 1 § 1 k.s.h. nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej jako: "k.c."), bowiem jeżeli wymaga tego właściwość (natura) stosunku prawnego spółki handlowej, przepisy Kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio. Na zasadzie art. 3 k.s.h., przez umowę spółki handlowej wspólnicy albo akcjonariusze zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu przez wniesienie wkładów oraz, jeżeli umowa albo statut spółki tak stanowi, przez współdziałanie w inny określony sposób. W świetle art. 151 § 3 k.s.h., wspólnicy są zobowiązani jedynie do świadczeń określonych w umowie spółki. Z art. 159 k.s.h., wynika, że jeżeli wspólnikowi mają być przyznane szczególne korzyści lub jeżeli na wspólników mają być nałożone, oprócz wniesienia wkładów na pokrycie udziałów, inne obowiązki wobec spółki, należy to pod rygorem bezskuteczności wobec spółki dokładnie określić w umowie spółki. Przepis art. 176 § 1 k.s.h. stanowi natomiast, że jeżeli wspólnik ma być zobowiązany do powtarzających się świadczeń niepieniężnych, w umowie spółki należy oznaczyć rodzaj i zakres takich świadczeń. Stosownie do utrwalonych poglądów doktryny, w celu skutecznego ustanowienia instytucji opisanej w art. 176 § 1 k.s.h. strony umowy spółki powinny oznaczyć co najmniej rodzaj i zakres świadczeń. "Rodzaj" to przedmiot świadczenia, wskazanie, na czym świadczenie wspólnika będzie polegać. Z kolei "zakres", to wskazanie przede wszystkim rozmiarów i okresu, w jakim świadczenie to ma być spełniane. Co istotne musi być to świadczenie "powtarzające się" zatem periodyczne (okresowe). Artykuł 176 k.s.h. umożliwia tworzenie takich relacji między wspólnikiem a spółką, które pozwolą im wzajemnie odnosić określone korzyści. Dla spółki może to być pewność otrzymania w określonym czasie pewnych świadczeń, dla wspólnika możliwość zbytu świadczeń i otrzymania wynagrodzenia. Obowiązek taki ma sens przy istnieniu więzi kooperacyjnych, produkcyjnych, handlowych między spółką a wspólnikiem. Cechą wskazanego w art. 176 k.s.h. obowiązku jest jego powtarzalność. Nie będą więc spełniały tego warunku świadczenia jednorazowe ani mające charakter ciągły czy też stały.
Sąd podzielił stanowisko organu, że w kontekście powyższych unormowań, należało przyjąć, że wskazany przez skarżącą spółkę we wniosku o interpretację stosunek prawny nie mieści się w hipotezie ww. normy prawnej art. 176 k.s.h. Z treści wniosku wynika jednoznacznie, że wspólnik zgodnie z umową spółki ma realizować świadczenia polegające na zarządzaniu spółką. W odniesieniu do powyższego świadczenia Sąd zgodził się ze stanowiskiem, że wykonywanie ciągłych czynności wymienionych we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, za określoną odpłatnością nie podpada pod hipotezę normy zawartej w art. 176 k.s.h.
Dodatkowo Sąd wyjaśnił, że pełnienie funkcji, nawet nieodpłatnie, ma charakter trwały, realizowany na podstawie stosunku organizacyjnego. Nie jest więc możliwe pełnienie funkcji z otrzymywaniem wynagrodzenia dodatkowo za powtarzające się świadczenia niepieniężne.
Sąd w pełni podzielił wykładnię przepisów zaprezentowaną przez organ w zaskarżonej interpretacji stwierdzając prawidłowość zastosowania przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 66 ust.1 pkt.1 lit. e ustawy o świadczeniach oraz art. 176 k.s.h. w zw. z art. 153 § 3 k.s.h. w zw. z art. 159 k.s.h.
Sąd podkreślił, że podstawą rozstrzygnięcia sprawy jest charakter świadczeń, jakie mają być spełniane przez wspólniczkę (zarazem prezesa zarządu) skarżącej, której zakres czynności nie stanowi świadczeń powtarzających się (okresowych). Zatem treść art. 176 k.s.h. nie ma tu zastosowania.
Wobec powyższego w ocenie Sądu zasadnie organ przyjął, że stosownie do art. 2 k.s.h. kwalifikacji prawnej tak oznaczonego zobowiązania należy dokonać z zastosowaniem przepisów k.c. Cechy oraz treść tak ukształtowanego stosunku obligacyjnego wypełnia przesłanki tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym o jakim mowa w art. 66 ust.1 pkt. 1 lit. e ustawy o świadczeniach stosownie do którego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są: osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.
II
Skargę kasacyjną na przedmiotowy wyrok złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt. 1) lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 176 §1 k.s.h. w zw. z art. 153 § 3 k.s.h. oraz w zw. z art. 159 k.s.h., poprzez jego błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że zakres czynności wspólnika spółki z o.o. opisany we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej należy traktować jako świadczenia ciągłe polegające na "zarządzaniu spółką" a nie jako powtarzające się świadczenia niepieniężne, a tym samym, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa materialnego.
2. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt. 1) lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 66 ust. 1 lit a), c), d) oraz e) ustawy o świadczeniach ze środków publicznych, poprzez jego błędną interpretację polegającą na uznaniu, że w okolicznościach stanu faktycznego przedstawionego we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji, zachodzą podstawy do objęcia wspólnika obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie w/w przepisu, a tym samy, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa materialnego.
Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa procesowego w tym postępowaniu według norm prawem przepisanych. Na podstawie przepisu art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzeczono się rozprawy.
III
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył organ, wnosząc o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
IV
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w tym przypadku organ administracji publicznej, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art.182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił zatem od przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
W tym stanie rzeczy przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Z zarzutów skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie interpretacji indywidualnej w zakresie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – najogólniej rzecz ujmując – wynika, że w odpowiedzi na wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów prawa dotyczących podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego organ administracji publicznej zasadnie uznał przedstawione w nim (w kontekście opisu stanu faktycznego) stanowisko skarżącej spółki, za nieprawidłowe, albowiem zakres wskazanych we wniosku obowiązków jak i czas ich realizacji wskazują, że są to czynności charakteryzujące się stałym i bieżącym wykonywaniem przedstawionych zadań, a tym samym dotyczą one pracy o charakterze ciągłym, które to czynności nie mieszczą się w hipotezie normy prawnej z art.176 k.s.h.
Skarga kasacyjna skarżącej oparta została na naruszeniu prawa materialnego, a więc na podstawie kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.
Przechodząc do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej należy uznać, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oba zarzuty opisane w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślić należy, że trafnie wskazuje się w doktrynie, iż obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych jest dodatkowym – poza obowiązkiem wniesienia wkładu – obowiązkiem wspólnika spółki z o.o., który został wyraźnie wskazany i uregulowany przepisami kodeksu spółek handlowych. Ma on charakter umowny, ponieważ spoczywa na wspólniku tylko wówczas, gdy jest wyraźnie przewidziany w umowie spółki (art. 176 § 1 k.s.h.). Tak więc obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych stanowi dodatkowy przejaw współdziałania wspólnika w ramach wynikającego z umowy spółki zobowiązania do dążenia do osiągnięcia wspólnego celu, występującego w spółce z o.o., o ile umowa tak stanowi (por. W. Pyzioł, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. W. Pyzioł, 2008 r., s. 360).
Poza sporem pozostaje okoliczność, że obowiązek powtarzających się świadczeń niepieniężnych może zostać zastrzeżony w pierwotnej treści umowy bądź też wprowadzony później w drodze zmiany umowy spółki. Podlega on jednak rygorom, o których mowa w art.151 § 3 i w art.159 k.s.h. W związku z tym wskazuje się, że umowa spółki, przewidując obowiązek wspólnika powtarzających się świadczeń niepieniężnych, powinna określać rodzaj i zakres takich świadczeń, a ponieważ postanowienie takie nakłada na wspólnika dodatkowy obowiązek to konieczne jest dokładne jego określenie w umowie spółki pod rygorem bezskuteczności wobec spółki.
Podkreślić również należy, że przedmiotem obowiązku określonego w art. 176 § 1 k.s.h. mogą być wyłącznie świadczenia spełniające łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze, mogą to być tylko świadczenia powtarzające się, czyli mające charakter okresowy, a nie stały lub jednorazowy i po drugie mogą to być wyłącznie świadczenia niepieniężne (por. A. Kidyba red., Kodeks spółek handlowych. Tom II. Komentarz do art. 151-300).
W związku z powyższym podzielić należy stanowisko prezentowane w zaskarżonym wyroku przez Sąd pierwszej instancji a podkreślające, że obowiązki, o których mowa w art. 176 k.s.h. składają się na treść stosunku uczestnictwa łączącego wspólnika ze spółką i mają w związku z tym charakter korporacyjny. Od tych obowiązków należy odróżnić inne zobowiązania cywilnoprawne wspólników wobec spółki, które nie są objęte stosunkiem spółki. Trafnie więc wskazuje się w literaturze i orzecznictwie, że wszelkie obowiązki świadczeń niepieniężnych o charakterze jednorazowym (np. opracowanie znaku towarowego dla towarów spółki) lub stałym (np. stałe zatrudnienie w spółce w charakterze księgowego, radcy prawnego, stałe udostępnianie spółce powierzchni magazynowych) nie podlegają przepisom art. 176 k.s.h. (por. A. Kidyba red., Kodeks spółek handlowych. Tom II. Komentarz do art.151-300; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 775/23; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 803/23).
W świetle powyższego, zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że biorąc pod uwagę wskazany we wniosku zakres i ilość świadczeń niepieniężnych, ich ciągły lub stały charakter należy stwierdzić, iż planowane działania nie mają nic wspólnego z charakterem prawnym i celem wprowadzenia instytucji świadczeń niepieniężnych na gruncie art. 176 k.s.h.
Zdaniem NSA, w kontekście powyższych unormowań, należy przyjąć, że wskazany przez skarżącą spółkę we wniosku o interpretację stosunek prawny nie mieści się w hipotezie ww. normy prawnej art. 176 k.s.h. Z treści wniosku wynika jednoznacznie, że wspólnik spółki w osobie K. S. , pełniąc także funkcję prezesa zarządu bez pobierania z tego tytułu wynagrodzenia, zamierza realizować świadczenia polegające na stałym i bieżącym realizowaniu zadań przez okres i wymiarze wskazującym na pracę stałą. Opisane w sposób wskazany we wniosku czynności nie mają charakteru periodycznego, nadto nie pozwalają na ustalenie stałego rozmiaru świadczenia w jednostce czasu, co jest immanentną cechą świadczeń powtarzalnych. W odniesieniu do powyższego świadczenia należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że wykonywanie ciągłych czynności wymienionych we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, za określoną odpłatnością nie podpada pod hipotezę normy zawartej w art. 176 k.s.h.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji uwzględnił nie tylko ilość świadczeń, lecz również miejsce, czas i sposób ich wykonywania wskazując na konkretne wymienione przez skarżącą spółkę świadczenia podważył możliwość ich wykonywania w sposób okresowy lub periodyczny, wskazując, że mają one charakter ciągły lub stały i będą realizowane w ciągłym procesie powtarzających się czynności, tak jak w przypadku stałego zatrudnienia w spółce i świadczenia pracy na jej rzecz.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.