II GSK 645/21

II GSK 645/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Kabat-Rembelska
Wojciech Kręcisz /przewodniczący/
Wojciech Sawczuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Bk 739/20 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2020-12-22
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 859
art. 2 pkt 2a, 3a, 8, 9, 10, 16, art. 3 ust. 1, ust. 2 pkt 1 b), art. 10a ust. 1, art. 12a ust. 3, art. 22 ust. 1 pkt 3, ust. 2a, art. 26 ust. 1, ust. 2, ust. 5
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 859
art. 8 ust. 3 , art. 10a ust. 1 , art. 22 ust. 2a , art. 12a ust. 3 , art. 24 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 121 § 1 i 2, art. 122, art. 187 § 1 i 2, art. 191, art. 210 § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 15 zzs ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) Protokolant asystent sędziego Paweł Cholewski po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej U. (...)w K (...) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Bk 739/20 w sprawie ze skargi U. (...) w K. (...) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 28 sierpnia 2020 r. nr 2001-IOD.48.17.2020 w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od U. (...) w K. (...) na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I.
Decyzją z 4 czerwca 2020 r. znak 318000-COC3,48.154.2019.EC Naczelnik Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku, działając na podstawie art. 2 pkt 2a, 3a, 8, 9, 10, 16, art. 3 ust. 1, ust. 2 pkt 1 b), art. 10a ust. 1, art. 12a ust. 3, art. 22 ust. 1 pkt 3, ust. 2a, art. 26 ust. 1, ust. 2, ust. 5 ustawy z 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 859 - w brzmieniu obowiązującym w dniu kontroli; dalej ustawa o SENT), nałożył na U. w K. [...] - dalej także jako spółka, skarżąca:
- karę pieniężną w wysokości 20.000 zł za nieprzedstawienie na wezwanie Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego środka transportu wraz z towarem objętym zgłoszeniem [...] w Oddziale Celnym w Suwałkach;
- karę pieniężną w wysokości 10.000 zł, za niewywiązanie się z obowiązku, o którym mowa w art. 10a ust. 1 ustawy o SENT, tj. niezapewnienie przez przewoźnika w trakcie całej trasy przewozu towaru objętego zgłoszeniem [...] przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego tym zgłoszeniem.
Z materiałów sprawy wynika, że 20 marca 2019 r. po zakończeniu rejestracji zgłoszenia do systemu monitorowania przewozów drogowych, wraz z przekazaniem numeru referencyjnego zgłoszenia [...] Naczelnik Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego wezwał przewoźnika do przedstawienia środka transportu wraz z towarem w Oddziale Celnym w Suwałkach celem przeprowadzenia kontroli. Przewoźnik nie stawił się do kontroli we wskazanym miejscu.
W związku z wezwaniem przewoźnika do przedstawienia środka transportu wraz z towarem do kontroli sporządzono protokół nr 318000-CZR2-3.5063.25.2019 z 1 lipca 2019 r. opisujący stwierdzone nieprawidłowości.
Strona została zawiadomiona o przysługujących jej uprawnieniach, tj. prawie do wzięcia czynnego udziału w postępowaniu poprzez możliwość zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się, co do zebranych w sprawie materiałów i dowodów. Do dnia wydania niniejszej decyzji nie skorzystała z przysługującego jej prawa i nie zapoznała się z aktami sprawy.
Zdaniem organu I instancji w sprawie doszło bezspornie do dwóch naruszeń i nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od nałożenia kary.
II.
Decyzją z 28 sierpnia 2020 r. znak 2001-IOD.48.17.2020 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
III.
Wyrokiem z 22 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Bk 739/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę spółki na ww. decyzję.
Po pierwsze WSA wskazał, że według dokonanego zgłoszenia, przewozem miały być objęte towary podlegające monitorowaniu ze względu na klasyfikację i wagę (towar o kodzie CN 2707 i masie brutto 16.632 kg).
Organy wykazały, że skarżąca była przewoźnikiem zobowiązanym do dokonania zgłoszenia i uzyskania numeru referencyjnego dla przewozu, do przedstawienia środka transportu wraz z towarem we wskazanym miejscu oraz do przekazywania danych geolokalizacyjnych. Bezspornie spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie przewozu towarów (vide dokumenty włączone przez organ do akt administracyjnych z dostępnego powszechnie rejestru na stronie rekvizitai.lt). Nie kwestionowała przy tym samego faktu dokonania zgłoszenia przez wskazaną w nim osobę (T. K.) oraz nie kwestionowała, że środek transportu o numerach rejestracyjnych: samochód ciężarowy [...] i naczepa [...] pokonał drogę wskazaną w zgłoszeniu oraz że był to środek transportu do niej należący (lub którym się posługuje). Strona wskazuje wyłącznie, że nie jest w stanie powiązać zgłoszenia z żadnym przewozem, że środek transportu wykonał trasę na zasadzie "pustego" przejazdu wskutek niesfinalizowania umowy, że ww. osoba nie była uprawniona do odebrania wezwania do przedstawienia środka transportu do kontroli na wezwanie organu, że nie wiedziała o wezwaniu oraz że istnieje niebezpieczeństwo dokonywania zgłoszeń przez osoby niemające żadnego związku ze spółką.
Niewątpliwy jest jednak fakt dokonania zgłoszenia, w którym jako przewoźnika wskazano skarżącą oraz w którym wskazano środek transportu i numer geolokalizatora zarejestrowanego na spółkę (tej okoliczności nie zakwestionowano). Spółka nie przedstawiła także jakichkolwiek dowodów na okoliczność niedojścia do skutku umowy, skutkiem której miało być sporne zgłoszenie. Bezsprzecznie ustalono również fakt przekroczenia granicy w B. przez samochód ciężarowy o wskazanym w zgłoszeniu numerze rejestracyjnym.
Sąd pierwszej instancji zauważył, że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o SENT, w przypadku gdy przewóz towaru nie zostanie rozpoczęty, odpowiednio podmiot wysyłający, podmiot odbierający albo przewoźnik dokonuje aktualizacji zgłoszenia, podając informację o odstąpieniu od przewozu towaru. Organ takiej okoliczności nie ustalił, jak również nie wykazała jej skarżąca. Zgłoszenie [...] - niezaktualizowane przez wskazanie odstąpienia od przewozu, w sposób wiążący dla organu odzwierciedlało zatem zamiar dokonania przewozu, a w powiązaniu z ustalonym faktem przekroczenia granicy przez pojazd skarżącej 21 marca 2019 r. uprawniało do wniosku, że przejazd objęty zgłoszeniem, za pomocą wskazanego w nim środka transportu, wykonano. W tych okolicznościach argument o wygaśnięciu zgłoszenia po upływie 10 dni nie może odnieść zamierzonego skutku (art. 11 ust. 1 ustawy o SENT). Na marginesie powyższego WSA zauważył, że zgłoszenia dokonano 20 marca 2019 r., gdy tymczasem skarżąca wskazuje na zakończenie poprzedniego przewozu 18 marca 2019 r. i niedojście do skutku kolejnej umowy. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że nie dokonuje się zgłoszenia na przewóz, co do którego wiadomo, że nie zostanie zrealizowane.
Zdaniem WSA, prawidłowo wygenerowano zgłoszenie zawierające wystosowane do przewoźnika, na podstawie art. 12a ust. 3 ustawy o SENT, wezwanie do przedstawienia środka transportu w celu przeprowadzenia kontroli. Jak wynika ze zgłoszenia, wraz z wygenerowanym automatycznie numerem referencyjnym zgłoszenia przewoźnik otrzymał - zgodnie z art. 12a ust. 3 "przesłane wraz z numerem referencyjnym" - wezwanie do przedstawienia środka transportu wraz z towarem we wskazanym w wezwaniu miejscu. Jak wynika z formularza zgłoszenia na k. 11 akt adm., wezwanie stanowiło element tego formularza, jest sporządzone w trzech językach (polskim, angielskim i rosyjskim), wskazuje numer referencyjny zgłoszenia, którego dotyczy, zawiera pouczenie o możliwości przyspieszenia czynności kontrolnych przez zgłoszenie się pod wskazany adres, jak również zawiera pouczenie o karze pieniężnej w przypadku niewykonania obowiązku stawienia się do kontroli.
Nieskuteczny zdaniem WSA jest zarzut skargi o braku upoważnienia osoby dokonującej zgłoszenia do odebrania ww. wezwania do kontroli, w tym nieskuteczne jest powołanie się na treść pozycji nr 12 "Oświadczenia" formularza SENT. W tym zakresie argumentacja spółki jest wewnętrznie sprzeczna. Z jednej strony przyznaje ona, że zgłoszenia dokonano (tyle że nie doszło do wykonania przewozu, bowiem przejazd był "na pusto") oraz że następnie po upływie 10 dni utraciło ważność, z drugiej strony nie kwestionuje wprost upoważnienia osoby oznaczonej jako T. K. do dokonania tego konkretnego zgłoszenia wskazując wyłącznie że może dochodzić do sytuacji dokonywania zgłoszeń przez osoby nieuprawnione, a wreszcie kwestionuje upoważnienie do odebrania wezwania zawartego w skutecznie dokonanym zgłoszeniu.
Z art. 12a ust. 1 ustawy o SENT wynika, że wezwanie jest "przesłane wraz z numerem referencyjnym". Osoba dokonująca zgłoszenia w imieniu przewoźnika musi być zatem uprawniona do odebrania numeru referencyjnego, a jeśli wraz z tym numerem przesyłane jest wezwanie, to również i do odebrania tego wezwania. Twierdzenie, że uprawnienie do dokonania zgłoszenia nie jest równoznaczne z uprawnieniem do odebrania wezwania oznaczałoby również, że nie jest także jednoznaczne z uprawnieniem do otrzymania numeru referencyjnego zgłoszenia. Wynik takiego rozumowania nie wpisuje się w zasady doświadczenia życiowego oraz podważa konstrukcję zgłoszenia SENT. Wobec treści art. 12a ust. 1 i konstrukcji formularza zgłoszenia nie ma potrzeby poszukiwania odrębnych podstaw prawnych do legitymizowania osoby dokonującej zgłoszenia także do odebrania wezwania do kontroli. Automatyczność procesu rejestracji zgłoszenia, nadawania numeru referencyjnego i informowania o tym numerze wraz z wezwaniem, verba legis przesądza o tym, że pracownik uprawniony do zgłoszenia jest uprawniony do odebrania numeru referencyjnego i wezwania. Wąskie pojmowanie upoważnienia do zgłoszenia (literalnie jako wyłącznie "upoważnienie do złożenia niniejszego zgłoszenia w imieniu i na rzecz podmiotu zobowiązanego" - vide treść pozycji 12 zgłoszenia) oznaczałoby nie tylko wykluczenie otrzymania wezwania ale i wykluczenie uprawnienia do odebrania numeru referencyjnego. Ten zaś, jak wyżej wskazano, jest przesyłany razem z wezwaniem. Dodać przy tym należy, że zgodnie z art. 9 ust. 3 ustawy o SENT, przesłanie, uzupełnienie i aktualizacja zgłoszenia przez przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego albo przewoźnika pociągają za sobą skutki dla reprezentowanego. Nie sposób przyjąć, że takich skutków nie wywołuje działanie osoby dokonującej zgłoszenia, w wyniku którego - co nie jest kwestionowane - otrzymała ona numer referencyjny zgłoszenia i przekazała go przewoźnikowi, co umożliwiało zrealizowanie przewozu zgodnie z przepisami ustawy o SENT w zakresie obowiązku dokonania zgłoszenia. Dalej wskazać trzeba, że skoro nie wymaga się otrzymania potwierdzenia numeru referencyjnego zgłoszenia, a wezwanie jest przesyłane wraz z tym numerem, to i nie jest niezbędne potwierdzenie otrzymania wezwania i wykonywanie odrębnych czynności wskazujących na świadomość przewoźnika co do otrzymania wezwania. Dlatego zarzuty skargi w tym zakresie są bezzasadne, a odwoływanie się do nieistnienia w polskim porządku prawnym odpowiedzialności absolutnej (niezależnej od świadomości zobowiązanego) bezprzedmiotowe. Podobnie jak bezprzedmiotowe jest wskazanie na regulację art. 12a ust. 2 ustawy o SENT, zgodnie z którą odpowiednio podmiot wysyłający i podmiot odbierający są obowiązani przekazać przewoźnikowi treść wezwania wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze. WSA zauważył, że taki przepis jest niezbędny, bowiem otrzymanie wezwania przez podmiot wysyłający i odbierający nie jest równoznaczne z otrzymaniem go przez przewoźnika (dlatego podmioty te podlegają odrębnej karze - art. 21 ust. 2a ustawy o SENT), w odróżnieniu od sytuacji dokonywania zgłoszenia i otrzymywania numeru referencyjnego zgłoszenia (wraz z wezwaniem do kontroli) przez przewoźnika lub osoby działające przy tej czynności w jego imieniu.
WSA uznał za niezasadne także zarzuty dotyczące niebezpieczeństwa wykonywania zgłoszeń na rzecz przewoźników nieświadomych takich działań (podszywania się pod nich).
W trakcie postępowania wszczętego postanowieniem z 2 stycznia 2020 r. (doręczonym stronie 15 stycznia 2020 r.) strona nie przedstawiła żadnych przekonujących dowodów podważających ustalenia protokołu kontroli czy treść zgłoszenia. Z kolei analiza aktywności organu w trakcie postępowania (postanowienie o wszczęciu, kierowane wezwania i pouczenia, poinformowanie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów) wskazują, że nie doszło do naruszenia przepisów procesowych o zapewnieniu stronie udziału w postępowaniu oraz zasady budzenia zaufania do organów podatkowych i udzielania niezbędnych wyjaśnień (art. 121 § 1 O.p.).
Zdaniem WSA, wszystkie wezwania, w tym jeszcze przed wszczęciem postępowania (w ramach kontroli na podstawie art. 13 ustawy o SENT) kierowane były do spółki na adres wynikający ze zgłoszenia oraz z jej strony internetowej oraz były doręczane skutecznie (pismo z 9 maja 2019 r. doręczono 17 maja 2019 r., pismo z 2 lipca 2019 r. zawierające protokół kontroli doręczono 8 lipca 2019 r. - k. 4 i 8 akt administracyjnych). Poczta Polska potwierdziła doręczenie w dniu 15 stycznia 2020 r. postanowienia o wszczęciu postępowania. Z kolei postanowienie zawierające pouczenie o prawie zapoznania się z aktami sprawy i zajęcia stanowiska doręczono 15 maja 2020 r. (k. 33 akt administracyjnych). Począwszy zatem od maja 2019 r. spółka była poinformowana najpierw o czynnościach kontrolnych, a później o wszczętym postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się, przedstawienia dowodów i okoliczności mających wpływ na ponoszenie odpowiedzialności za stwierdzone w protokole kontroli naruszenia. Na żadnym z tych etapów się nie wypowiedziała, nie sygnalizowała również trudności w komunikacji z urzędem. W tych zatem okolicznościach zarzuty niezapewnienia czynnego udziału w postępowaniu czy niezrozumienia kierowanej do niej korespondencji są bezskuteczne.
Wszystkie wezwania i informacje przesyłano na dostępny adres spółki. Dane ze stron internetowych pozyskane przez organ są tożsame z danymi w zgłoszeniu SENT i pełnomocnictwie złożonym przed organem oraz przed sądem. Doręczenie korespondencji w toku postępowania było zatem skuteczne. Pismo z 8 maja 2020 r. (faktycznie - postanowienie o możliwości zapoznania się z aktami sprawy w terminie siedmiu dni) zostało doręczone skarżącej 15 maja 2020 r. Decyzja pierwszoinstancyjna została doręczona 12 czerwca 2020 r.
Odnosząc się do drugiego z przypisanych naruszeń ustawy o SENT, WSA podzielił argumentację organu, zgodnie z którą skarżąca spółka jako przewoźnik, a więc podmiot profesjonalny, jest obowiązana zaznajomić osoby działające w jej imieniu i świadczące na jej rzecz pracę wiążącą się z wypełnianiem konkretnych wymagań ustawowych - z tymi wymaganiami oraz umożliwić im wypełnienie tych wymagań. Organ zwrócił się o wyjaśnienie powodów niewypełnienia wymagania z art. 10a ust. 1 ustawy o SENT, tzn. wyjaśnienie co było powodem nieprzesyłania danych geolokalizacyjnych środka transportu o numerach rejestracyjnych [...]. Wezwanie to doręczono spółce 15 stycznia 2020 r. ale ta nie ustosunkowała się do niego. Organ ustalił fakt przekroczenia granicy przez samochód ciężarowy o numerach rejestracyjnych [...] w dniu 21 marca 2019 r. w miejscowości B., co świadczy o tym, że przejazd tym pojazdem był realizowany. To zaś, w powiązaniu z faktem dokonania zgłoszenie i jego niezdezaktualizowaniem na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy o SENT uprawnia do wniosku o prawidłowym przypisaniu spółce niezrealizowania obowiązków z art. 10a ust. 1 ustawy o SENT. W konsekwencji prawidłowo nałożono karę pieniężną w wysokości 10.000 zł na podstawie art. 22 ust. 2a ustawy o SENT.
Bez naruszenia prawa wykluczono również przesłanki uzasadniające odstąpienie od ukarania, wynikające z art. 22 ust. 3 ustawy o SENT.
IV.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła spółka zaskarżając go w całości i zarzucając:
I. naruszenie prawa procesowego, a to:
- art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 i 2, art. 122, art. 187 § 1 i 2, art. 191, art. 210 § 4 O.p., poprzez uznanie z naruszeniem ww. norm, iż organy nie były zobowiązane do prowadzenia postępowania dowodowego, w kierunku ustalenia podlegania wykonanego przewozu przepisom ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (dalej : ustawa SENT), zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy SENT, a to wobec podniesienia przez skarżącego, iż podczas wykonywanego w dniu 21/03/2019 r. przewozu nie dokonywano przemieszczenia ładunku określonego w art. 3 ust.2 ustawy SENT. Przy czym organy realnie mogły dokonać takiej weryfikacji poprzez wystąpienie do znanych im podmiotów wskazanych w zgłoszeniu [...] o udzielenie stosownych informacji. Wpływ tego naruszenia na wynik sprawy przejawia się tym, że przeprowadzenie przez organ postępowania z poszanowaniem tych przepisów mogłoby doprowadzić do uznania odpowiedzialności strony skarżącej, wynikającej z innej podstawy prawnej, tj. art. 8 ust. 3 i art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy SENT, tj. nałożenia kary za nie dokonania aktualizacji zgłoszenia. Natomiast ignorowanie twierdzeń strony, nakładanie na nią obowiązku przeprowadzenia dowodu na negatywny fakt - nie zawarcia umowy przewozu - i zastępowania dowodów przekonaniem o składaniu przez stronę twierdzeń nieprawdziwych, opartego o "doświadczenie życiowe" Sądu z zakresu transportu, stanowiło przejaw lekceważenia skarżącego i przez to naruszało zasadę zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1 OP). Naruszenie ww. przepisów, wynikało także na pozbawionym podstaw, opartym tylko na założeniu Sądu i organów, przyjęciu, że wobec osoby dokonującej zgłoszenia przewozu doszło do wyświetlenia komunikatu o obowiązku stawieniu się do kontroli, w sytuacji, gdy system informatyczny nie zapewniał potwierdzenia odbioru tego oświadczenia;
- naruszenie art. 10 p.p.s.a., poprzez rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w wyniku wadliwej wykładni art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, poprzez uznanie, iż przepisy te upoważniają przewodniczącego wydziału do zarządzenia rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, podczas gdy w ww. przepisie mowa jest o przewodniczącym składu orzekającego. Tym samym skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne nastąpiło z naruszeniem ww. przepisu. Nie wskazano przy tym nadzwyczajnych okoliczności epidemicznych uzasadniających taką decyzję, w sytuacji gdy sądy powszechne w kraju w grudniu 2020 prowadziły działalność orzeczniczą w zwykłym trybie, a co jest okolicznością notoryjną. W konsekwencji uniemożliwiło stronie przedstawienia stanowiska na rozprawie, bezpośrednio wobec Sądu.
II. naruszenie prawa materialnego, a to:
- art. 12a ust. 1 i 3 w zw. z art. 2 pkt 8 ustawy SENT, poprzez ich wadliwą wykładnię, polegająca na przyjęciu zapatrywania, że na ich mocy zawiązał się stosunek administracyjno-prawny polegający na skutecznym nałożeniu obowiązku stawienia do kontroli wobec skierowania takiego komunikatu do osoby dokonującej zgłoszenia, nie będącej przewoźnikiem w rozumieniu art. 2 pkt 8 ustawy SENT, ani nie posiadającej umocowania do działania w tym zakresie w jego imieniu, w sytuacji gdy z art. 151 § 1 Ordynacji podatkowej wynika sformalizowany sposób doręczania aktów administracyjnych, powodujących zawiązanie stosunku prawnego, podczas gdy wyświetlenie wezwania na monitorze zgłaszającego cech takiego formalizmu jest pozbawione.
- wadliwe zastosowanie art. 9 ust. 3 ustawy SENT, w sytuacji gdy przepis ten w ogóle nie odnosi się do "pasywnego" otrzymania przez przewoźnika wytworzonego przez organy skarbowe wezwania do poddania się kontroli i ma za przedmiot aktywności adresatów norm.
- w konsekwencji zarzucono wadliwe zastosowanie art. 22 ust. 1 pkt 3 i ust. 2a ustawy SENT, w sytuacja gdy odpowiedzialność skarżącego co najwyżej powinna wynikać z art. 24 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1, tj. nie dokonania aktualizacji zgłoszenia SENT20190320007105
Strona skarżąca kasacyjnie wniosła o przeprowadzenie dowodów z dokumentów:
- decyzji Naczelnika Podlaskiego UCS z dnia 19/02/2021 znak: 318000-COC3.48.718.2021.EC., na okoliczność istnienia praktyki potwierdzenia wykonania przewozu towarów objętych ustawą SENT. Dowód ma charakter obrazowy i powoływany na tym etapie ponieważ wcześniej decyzją taką nie dysponowano.
- pisma z dnia U. z dnia 21/08/2019 w sprawie 318000-CZR2-1.5063.1702019 na okoliczność braku czytelności, efektywności u odbiorców systemu powiadamiania o obowiązku dokonania kontroli.
Spółka wniosła także o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i poprzedzających go decyzji organów obu instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez ten Sąd lub organy oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych za obie instancje lub pozostawienie tego orzeczenia Sądowi I instancji.
V.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
VI.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a.
VII.
Niezasadny jest zarzut procesowy nr I tiret drugie skargi kasacyjnej.
Strona podnosi w nim naruszenie art. 10 p.p.s.a. (zasada rozpoznawania spraw jawnie) i art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 poz. 1842 ze zm. - stan na datę wydania wyroku przez WSA - dalej jako ustawa o zwalczaniu COVID).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, strona w sposób nieuzasadniony twierdzi, że z art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID nie wynika, aby upoważniał on przewodniczącego wydziału do zarządzenia rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, podczas gdy w przepisie tym - jej zdaniem - mowa jest o przewodniczącym składu orzekającego.
Wyjaśnić należy, że twierdzenie to nie znajduje jakiegokolwiek umocowania ani w treści samego przepisu, ani też w regułach wyznaczania w wojewódzkich sądach administracyjnych spraw na posiedzenia.
Zgodnie z powołaną przez stronę skarżącą regulacją "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów." Jest oczywiste, że przepis ten nie wskazuje jako uprawnionego przewodniczącego składu, jak błędnie wskazuje strona, a wyłącza przewodniczącego wydziału. Należy go odczytywać w związku z regulacjami określającymi zasady wewnętrznego funkcjonowania wojewódzkich sądów administracyjnych.
Zgodnie więc z § 21 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 5 sierpnia 2015 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (aktualny t.j. Dz.U. z 2024 poz. 779), do czynności sądowych wykonywanych przez przewodniczącego wydziału orzeczniczego należy ustalanie terminów posiedzeń jawnych i niejawnych w składach trzyosobowych, składów orzekających i ich przewodniczących.
Z art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID wynikała zatem kompetencja dla Przewodniczącego Wydziału II WSA w Białymstoku do wyznaczenia posiedzenia niejawnego, zamiast rozprawy.
Wbrew więc zarzutom skargi kasacyjnej dopuszczalne było rozpoznanie złożonej skargi na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID-19, gdyż Przewodniczący Wydziału II (ściślej jego zastępca - zob. k. 27 akt) uznał, że powinno to mieć właśnie miejsce. Powołane przepisy nie uzależniają możliwości skierowania sprawy przez przewodniczącego do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, od zgody strony (w tym zakresie por. m.in. wyroki NSA z 19 sierpnia 2021 r. sygn. akt I FSK 203/21; 15 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3550/21, III OSK 3642/21, III OSK 3743/21, III OSK 3688/21). Ocena, czy zachodzą w konkretnym przypadku okoliczności, o których mowa w art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy o zwalczaniu COVID-19 należy więc do przewodniczącego wydziału orzeczniczego.
Jedynie na marginesie wskazać należy, że przełom 2020 i 2021 roku, a więc moment, w którym podejmowane były decyzje o rozpoznaniu sprawy spółki na posiedzeniu niejawnym, to wedle ogólnie dostępnej i powszechnej wiedzy, okres ponownego wzrostu zakażeń wirusem SARS-Cov-2 i zachorowań na COVID-19 (por. https://experience.arcgis.com/experience/d332e064cd4a476198a007c256dcf5bc).
To zaś, że w kraju sądy powszechne w grudniu 2020 roku prowadziły działalność orzeczniczą w zwykłym trybie, nie ma znaczenia zarówno z uwagi na wskazane wyżej okoliczności, przepisy, jak również na istotne odmienności w procedowaniu (sądy administracyjne, w odróżnieniu do powszechnych, nie prowadzą bezpośrednio postępowania dowodowego, oceniając materiał zebrany przez organy w toku postępowania administracyjnego).
Chybione jest również naruszenie procesowe sprecyzowane w pkt I tiret pierwsze skargi kasacyjnej.
Strona zarzuca w nim błędne uznanie przez WSA, że organy nie były zobowiązane do przeprowadzenia postępowania dowodowego, w kierunku ustalenia podlegania przewozu przepisom ustawy o SENT. Spółka podniosła, że podczas wykonywanego 21 marca 2019 r. przewozu nie przemieszczano ładunku objętego wymogiem monitorowania (przejazd "na pusto"). Organy mając taką możliwość nie dokonały jednak weryfikacji tego faktu poprzez np. wystąpienie do znanych im podmiotów wskazanych w zgłoszeniu SENT o udzielenie informacji. Na poparcie tego twierdzenia strona złożyła kopię decyzji wskazującej, że w podobnych sprawach postępowanie takie jest prowadzone w celu wyjaśnienia nasuwających się wątpliwości. W konsekwencji to na stronę przerzucany jest jej zdaniem ciężar dowodzenia, w dodatku "na negatywny fakt - nie zawarcia umowy przewozu". WSA błędnie bazuje przy tym na "doświadczeniu życiowym", a także na pozbawionym podstaw założeniu, że wobec osoby dokonującej zgłoszenia przewozu doszło do wyświetlenia komunikatu o obowiązku stawieniu się do kontroli, w sytuacji, gdy system informatyczny nie zapewniał potwierdzenia odbioru tego rodzaju oświadczenia.
Odnosząc się do powyższego zarzutu należy przede wszystkim wskazać, że niezasadne jest powoływanie się przez stronę na załączoną decyzję w celu wykazania naruszenia przez organ obowiązku wyjaśnienia istoty sprawy.
Konieczność podjęcia określonych czynności dowodowych jest w każdym postępowaniu oceniana indywidualnie i o ile przepis szczególny nie wymaga prowadzenia konkretnie określonego dowodu np. z zaświadczenia, przesłuchania świadka, itp., to przeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie może obejmować środki określonego rodzaju, przy czym nie w każdej z nich, nawet jeżeli są one do siebie podobne rodzajowo, dany dowód musi zostać przeprowadzony. Wynika to z zasady prawdy obiektywnej określonej w art. 122 O.p. zgodnie z którą w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym oraz zasady oficjalności postępowania dowodowego, o której mowa w art. 187 § 1 O.p. (Organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy).
Istotne jest, czy dana okoliczność została w sprawie wykazana, nie zaś czy przeprowadzono całe spektrum dowodów, jakie są tylko możliwe do przeprowadzenia. W decyzji jaką strona załączyła do skargi kasacyjnej organ rzeczywiście prowadził postępowanie wyjaśniające, zwracając się do nadawcy wskazanego w zgłoszeniu SENT, który nie potwierdził okoliczności wskazywanych przez przewoźnika, co dało asumpt do określonego rozstrzygnięcia. Niemniej jednak ze stanu faktycznego tej sprawy wynika, że przewoźnik kwestionował od początku swoją odpowiedzialność podnosząc wprost, że przewozu nie wykonywał. Zwrócenie się więc do nadawcy potwierdziło całkowitą bezzasadność takich twierdzeń. Tymczasem w niniejszej sprawie, pomimo prawidłowego powiadomienia o toczącym się postępowaniu, strona nie kwestionowała w ogóle faktu zgłoszenia SENT, upoważnienia pracownika do jego złożenia, czy też samego przewozu, w tym nie wnioskowała, tak jak pośrednio czyni to obecnie w skardze kasacyjnej, o zwrócenie się do jej kontrahentów strony na okoliczność niedojścia umowy przewozu do skutku. Nawet obecnie nie załącza jakiegokolwiek dowodu, chociażby pośredniego, który wskazałby na to, że negocjacje w sprawie umowy przewozu z holenderskim kontrahentem, pomimo że nie zostały sfinalizowane, były prowadzone. Nie jest to przy tym nakładanie obowiązku wykazania "negatywnego faktu nie zawarcia umowy", a normalna w takich warunkach, wywołana twierdzeniami strony, realizacja zasady koniecznego współdziałania strony i organu w wyjaśnieniu istoty sprawy, jaką należy wywodzić z art. 122 O.p. Co istotne, strona konsekwentnie pomija także i ten argument Sądu pierwszej instancji - deprecjonując słusznie powołaną zasadę kierowania się przy ocenie określonych faktów "doświadczeniem życiowym" - który wskazuje na oczywisty brak logiki działania w sytuacji, w której przyjazd pojazdem do Holandii z Litwy miał się zakończyć 19 marca 2020 r., a więc także i zakończone fiaskiem w tym terminie miały być negocjacje z holenderskim partnerem co do przewozu powrotnego, w sytuacji, w której zgłoszenia SENT przewozu powrotnego z Holandii do Uzbekistanu przez Polskę dokonano dopiero 20 marca 2020 r. Nie odpowiada to, wynikającemu z doświadczenia życiowego, sposobowi organizowania operacji transportowych, zwłaszcza zaś unikania niewymaganych przestojów.
Podobnie należy ocenić próbę podważenia nieotrzymania przez osobę dokonującą zgłoszenia przewozu do systemu SENT, powiadomienia o konieczności poddania się kontroli przed opuszczaniem Polski we wskazanym urzędzie najbliżej miejsca wyjazdu. Słusznie bowiem wskazuje WSA na brak logiki w argumentacji strony próbującej rozróżniać uprawnienie do dokonania zgłoszenia, od uprawnienia do otrzymania powiadomienia o konieczności poddania się kontroli, które otrzymywane jest wraz z informacją o dokonaniu zgłoszenia i numerem referencyjnym. Stanowisko strony to zatem przyjęta linia obrony. Strona poprzez argumentowanie o rzekomej możliwości podszywania się pod nią przez inny podmiot, braku stosownego upoważnienia pracownika o obowiązku poddania się kontroli, czy też wygaśnięciu samego zgłoszenia, nie jest w stanie skutecznie podważyć okoliczności wskazanych przez organy oraz jego działań, których nie można widzieć jako dowolnych czy nieuzasadnionych. Stronie stworzono możliwość argumentowania i dowodzenia swoich racji, z czego do czasu ustanowienia pełnomocnika procesowego nie skorzystała. Czynienie organom i WSA zarzutu, że nie wyjaśniły okoliczności przewozu, nie jest więc trafne.
VIII.
Nie są także trafne zarzuty naruszenia prawa materialnego, których charakter uzasadnia ich łączne rozpoznanie.
Z art. 12a ust. 1 ustawy o SENT wynika, że w ramach analizy ryzyka stosowna władza może skierować do przewoźnika wezwanie do przedstawienia środka transportu do kontroli w określonym czasie i miejscu, co precyzuje art. 12a ust. 3 ustawy. Zawiadomienie o tym przesyłane jest wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze.
Z powołanych przepisów wynika zatem wprost, że zawiadomienie zostanie przesłane m.in. razem z numerem referencyjnym. Przewoźnikiem jest zaś, w myśl art. 2 pkt 8 ustawy, osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, prowadząca działalność gospodarczą, wykonująca przewóz towarów.
Strona zarzuca wadliwą wykładnię tych przepisów poprzez przyjęcie założenia o skutecznym nałożeniu na nią obowiązku stawienia się do kontroli wobec skierowania takiego komunikatu do osoby dokonującej zgłoszenia, nie będącej przewoźnikiem, ani nie posiadającej umocowania do działania w tym zakresie w jego imieniu, w sytuacji gdy z art. 151 § 1 O.p. wynika sformalizowany sposób doręczania aktów administracyjnych.
W niniejszej sprawie podzielić należy stanowisko WSA, że prawidłowo wygenerowano zgłoszenie zawierające wystosowane do przewoźnika, na podstawie art. 12a ust. 1 i 3 ustawy o SENT, wezwanie do przedstawienia środka transportu w oddziale celnym urzędu celno-skarbowego zlokalizowanego najbliżej miejsca zakończenia przewozu na terytorium kraju w celu przeprowadzenia kontroli.
Zgłoszenia dokonał T. K., który wraz z wygenerowanym automatycznie numerem referencyjnym zgłoszenia otrzymał, jako osoba upoważniona do dokonania zgłoszenia przez przewoźnika, wezwanie do przedstawienia środka transportu wraz z towarem we wskazanym miejscu. Jak wynika z formularza zgłoszenia, wezwanie stanowiło element tego formularza, jest sporządzone w trzech językach (polskim, angielskim i rosyjskim), wskazuje numer referencyjny zgłoszenia, którego dotyczy, zawiera pouczenie o możliwości przyspieszenia czynności kontrolnych przez zgłoszenie się pod wskazany adres, jak również zawiera pouczenie o karze pieniężnej w przypadku niewykonania obowiązku stawienia się do kontroli. Wszystkie te okoliczności WSA słusznie przywołał, a NSA akceptuje.
Skarżąca kasacyjnie spółka nie zaprzeczyła skutecznie, aby T. K. był jej pracownikiem. W zasadzie unika szerszych rozważań na temat jego statusu, kwestionując upoważnienie do odbioru komunikatu o obowiązku przedstawienia środka transportu i towaru do kontroli. WSA prawidłowo jednak przyjął, że skoro zgłoszenie SENT zostało przez niego dokonane w imieniu skarżącej, to także otrzymane zwrotnie powiadomienie wraz z numerem referencyjnym dotarło do przewoźnika, który ponosi skutki działań i zaniechań własnych pracowników.
Z art. 12a ust. 1 ustawy o SENT wynika, że wezwanie jest "przesłane wraz z numerem referencyjnym". Osoba dokonująca zgłoszenia w imieniu przewoźnika musi być więc uprawniona do odebrania numeru referencyjnego, a jeśli wraz z tym numerem przesyłane jest także wezwanie do kontroli, to również i do odebrania tego wezwania. Wobec treści art. 12a ust. 1 i konstrukcji formularza zgłoszenia, nie ma potrzeby poszukiwania odrębnych podstaw prawnych do odrębnego legitymizowania osoby dokonującej zgłoszenia jak i do odebrania wezwania do kontroli, tym bardziej, że następuje to w jednym kroku i immanentną cechą zgłoszenia jest otrzymanie zwrotnie numeru referencyjnego wraz z towarzyszącymi mu powiadomieniami. Automatyczność procesu rejestracji zgłoszenia, nadawania numeru referencyjnego i informowania o tym numerze wraz z wezwaniem, przesądza o tym, że pracownik uprawniony do zgłoszenia jest uprawniony także do odebrania numeru referencyjnego i wezwania. Zgodnie natomiast z art. 9 ust. 3 ustawy o SENT, przesłanie, uzupełnienie i aktualizacja zgłoszenia (...) przez przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, przewoźnika, podmiotu sprzedającego oraz podmiotu nabywającego pociągają za sobą skutki dla reprezentowanego. Nie zachodzi więc w sprawie "pasywne" otrzymanie przez przewoźnika wytworzonego przez organy skarbowe wezwania do poddania się kontroli. W niniejszej sprawie strona zobowiązana jest korzystać z systemu dokonywania zgłoszeń udostępnionego właśnie w tym celu. Sposób otrzymywania powiadomienia wynika zatem z funkcjonalności systemu, którą strona musi zaakceptować. Budowanie teorii o potrzebie odrębnego upoważnienia do dokonania zgłoszenia i odebrania powiadomienia o konieczności poddania się kontroli, jest sprzeczne z art. 12a ust.1 ustawy o SENT.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy, a za nimi WSA prawidłowo przyjęły także podstawę prawną ukarania w zakresie nieprzedstawienia środka transportu do kontroli i określiły wysokość kary (art. 22 ust. 1 pkt 3 i ust. 2a ustawy o SENT). Udowodnienie faktu nieprzedstawienia środka transportu do kontroli pomimo prawidłowego nałożenia obowiązku w tym zakresie, świadczy o bezskuteczności rozważań strony kierujących uwagę w stronę wskazywanej przez nią odpowiedzialności co najwyżej za brak dokonania aktualizacji zgłoszenia - art. 24 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy o SENT.
Końcowo należy wskazać, odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku dowodowego, że Naczelny Sąd Administracyjny bada prawidłowość dokonanej przez WSA kontroli legalności decyzji organu administracji przez pryzmat materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy. Sąd kasacyjny nie przeprowadza więc, co do zasady, postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Może to uczynić, podobnie jak sąd pierwszej instancji, w granicach zakreślonych w art. 106 § 3 p.p.s.a., ale nawet wówczas celem tego postępowania nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy prawidłowo sąd pierwszej instancji przyjął, że organy ustaliły stan faktyczny zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy prawidłowo zastosowały przepis prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Tymczasem wskazane dowody poza tym, że zawnioskowane zostały na okoliczności mające istotnie wpłynąć na ukształtowanie stanu faktycznego sprawy, to nadto są nieprzydatne z racji odmienności stanów faktycznych (zawnioskowana decyzja) oraz "odczuć" innego podmiotu (pismo ROTOMA), w zakresie czytelności powiadomień, co zresztą nie koresponduje z treścią tego dowodu, wskazującego, że "z powodu problemów technicznych związanych z pocztą e-mail" nie otrzymano informacji o wymogu przybycia na kontrolę.
W tej sytuacji na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zaś na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).