II GSK 64/23

II GSK 64/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Ostrowska /przewodniczący/
Dorota Dąbek
Monika Krzyżaniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1753/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-08-26
II GZ 367/21 - Postanowienie NSA z 2021-10-29
II GZ 107/22 - Postanowienie NSA z 2022-05-10
Skarżony organ
Inspektor Farmaceutyczny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Ostrowska Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant asystent sędziego Magdalena Czyżewska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. Sp. j. w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 1753/21 w sprawie ze skargi W. Sp. j. w C. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 21 stycznia 2021 r. nr PORZI.503.258.2019.DPA.3 w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od W. Sp. j. w C. na rzecz Głównego Inspektora Farmaceutycznego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 1753/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. sp. j. z siedzibą w miejscowości c. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z 21 stycznia 2021 r. nr PORZI.503.258.2019.DPA.3 w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego oddalił skargę.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, nieprawomocnym wyrokiem z 6 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Po 914/18, oddalił skargę H.H. i A.H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do września 2013 r. oraz orzekającą o solidarnej odpowiedzialności byłych wspólników za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do wrzesień 2013 r. wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu sąd powołał się m.in. na postępowanie karne zakończone wyrokiem Sądu Rejonowego w Kutnie z 14 stycznia 2016 r. II K 370/15.
W dniu 6 czerwca 2019 r. Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w Szczecinie otrzymał odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Kutnie z dnia 14 stycznia 2016 r. II K 370/15, którym uznano H.H. – wspólnika skarżącej spółki – za winną popełnienia zarzucanego jej czynu wypełniającego znamiona przestępstwa z art. 270 § 1 w zw. z art. 12 i art. 65 § 1 Kodeksu karnego, polegającego na tym, iż wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru użyła poprzednio podrobionych przez siebie 358 recept w celu wykupienia leku [...] na łączną kwotą 821.247,40 zł, a następnie tak uzyskane przynajmniej 1014 opakowań leku sprzedała jako A. sp. j. za łączną kwotę nie mniejszą niż 993.720 zł hurtowni farmaceutycznej P. sp. z o.o. i w ten sposób z popełnienia przestępstwa uczyniła sobie stałe źródło dochodu.
Pismem z 19 czerwca 2019 r. zawiadomiono spółkę o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie cofnięcia zezwolenia nr 101 wydanego przez Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w Szczecinie na prowadzenie punktu aptecznego o nazwie [...].
Decyzją z 19 lipca 2019 r. znak: FASZ.8530.4.2.2019 Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny cofnął zezwolenie z 10 grudnia 2018 r. [...], znak: [...] wydane przedsiębiorcy "W. sp.j. z siedzibą w C., na prowadzenie punktu aptecznego o nazwie [...]. Powyższa decyzja została podjęta w związku ze skazaniem wspólnika spółki – H.L. (poprzednio H.) za przestępstwo ściśle związane ze sprzedażą produktów leczniczych. W tej sytuacji, zdaniem organu, zaistniała przesłanka do cofnięcia zezwolenia, ponieważ spółka nie daje rękojmi należytego prowadzenia punktu aptecznego. Podkreślono, że ze wszystkich wspólników tylko H.L. jest wpisana na listę farmaceutów.
Po rozpatrzeniu sprawy Główny Inspektor Farmaceutyczny decyzją z 21 stycznia 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego z 19 lipca 2019 r. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 112 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 115 ust. 1 pkt 4 oraz art. 37ap ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 101 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001r. - Prawo farmaceutyczne (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 944 ze zm.; dalej: p.f.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że "karalność wspólnika spółki jawnej ma decydujące znaczenie dla oceny działalności danej spółki jawnej i tego, czy dana spółka daje rękojmię należytego prowadzenia działalności, skoro to na wspólnikach ciąży odpowiedzialność za zobowiązania spółki i to wspólnik jest uprawniony do jej reprezentowania". W ocenie GIF, organ zezwalający udziela zezwolenia na prowadzenie wspomnianej apteki tylko wtedy, gdy wnioskodawca daje rękojmię należytego jej prowadzenia. Rękojmia ta jest warunkiem uzyskania zezwolenia na prowadzenie apteki. Niemniej jednak, przedsiębiorca musi legitymować się rękojmią należytego prowadzenia działalności objętej zezwoleniem przez cały czas jej prowadzenia. Jeśli zatem przedsiębiorca działa w sposób świadczący o utracie rękojmi, przestaje on spełniać warunki wymagane do wykonywania działalności określonej w zezwoleniu i uzasadnia obligatoryjne cofnięcie zezwolenia na podstawie art. 37ap ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 101 pkt 4 p.f.
Zdaniem GIF, uwzględniając zawodowy charakter prowadzonej działalności i tym samym większą miarę staranności, którą wykazać powinna była strona, warunek rękojmi należytego prowadzenia apteki należy odnieść do cechy rzetelności i uczciwości strony, a w przypadku, gdy stroną jest spółka - jej wspólników. Każdy ze wspólników Spółki podejmującej się działalności reglamentowanej, której prowadzenie wymaga rękojmi należytego jej prowadzenia, winien sam dawać rękojmię należytego prowadzenia takiej działalności, w szczególności, gdy posiada prawo do samodzielnego reprezentowania spółki.
Organ zaznaczył, iż w trakcie postępowania odwoławczego zmianie uległ stan faktyczny sprawy. H.H., obecnie L., nie widnieje aktualnie w Kartotece Karnej. Oznacza to, iż skazanie uległo zatarciu. Zatarcie skazania niewątpliwie wywołuje skutki w sferze prawnej, gdyż tworzy fikcję niekaralności osoby skazanej. Nie może jednak usunąć obiektywnie istniejących faktów. Nie niweczy zatem ani popełnionego przestępstwa, ani wydanego wyroku.
Dalej GIF wyjaśnił, że powaga przestępstwa, jakiego dopuściła się H.L. (wówczas H.) w ramach czynu ciągłego, czyniąc sobie z tego stałe źródło dochodu, nastręcza poważne i w pełni uzasadnione wątpliwości co do spełniania warunku rękojmi należytego prowadzenia apteki. Nieistotne przy tym jest, że obrót lekami uzyskanymi z podrobionych recept odbywał się poza przedmiotowym punktem aptecznym, na którego prowadzenie jest cofane zezwolenie. Istotne natomiast jest, iż czynów tych dokonywała H.H., czyli wspólnik spółki - adresata zezwolenia. Mając zatem na względzie, iż art. 37ap ust. 1 pkt 2 p.f. zawiera nakaz dla organu cofnięcia zezwolenia każdorazowo w przypadku, gdy przedsiębiorca przestał spełniać warunki określone przepisami prawa, wymagane do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu, organ I instancji zasadnie wydał decyzję o cofnięciu zezwolenia spółce z uwagi na brak rękojmi należytego jej prowadzenia.
Odnosząc się do dalszych zarzutów podniesionych w odwołaniu GIF wyjaśnił, że postępowanie w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego, czy apteki jest postępowaniem niezależnym od faktu czy doszło do pozbawienia określonej osoby prawa wykonywania zawodu czy prowadzenia określonej działalności, jak i od tego czy przeprowadzone zostało postępowanie dyscyplinarne. Bez znaczenia pozostaje również argument, iż względem H.H. i wobec spółki nie toczyło się żadne postępowanie podatkowe ani karnoskarbowe dotyczące działalności gospodarczej tych podmiotów. Nie ma to wpływu na ustalenia dokonane w związku z postępowaniem karnym zakończonym ww. wyrokiem.
W ocenie GIF ustalenia dokonane w niniejszej sprawie nie nastręczają wątpliwości. Przepisy dotyczące postępowania w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej czy punktu aptecznego nie obligują natomiast wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego do współdziałania w trybie art. 106 § 1 k.p.a. z samorządem aptekarskim, w tym znaczeniu, że wydanie decyzji w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenia apteki ogólnodostępnej nie jest uzależnione od uprzedniego wyrażenia przez właściwą okręgową radę aptekarską opinii, o jakiej mowa w art. 7 ust. 2 pkt 7 ustawy o izbach aptekarskich.
Natomiast odnosząc się do kwestii wyłączenia organu I instancji od załatwienia sprawy GIF wskazał, że reguluje to art. 25 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej podlega wyłączeniu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych: jego kierownika lub osób pozostających z tym kierownikiem w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3 k.p.a. (swego małżonka oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia, a także osoby związanej z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli) lub osoby zajmującej stanowisko kierownicze w organie bezpośrednio wyższego stopnia lub osób pozostających z nim w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3 k.p.a. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie nie mamy do czynienia z żadną z powyższych sytuacji, a ponadto strona nie złożyła wniosku o wyłączenie w toku postępowania przez organem I instancji.
Skargę na powyższą decyzję wniosła W. sp.j. w C., zaskarżając ją w całości i domagając się jej uchylenia i uchylenia decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej z naruszeniem:
1/ art. 37ap ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 101 pkt 4 p.f. poprzez jego zastosowanie w wyniku błędnego ustalenia, że Spółka nie daje odpowiedniej rękojmi prowadzenia apteki ze względu na skazanie jej wspólnika H.L. prawomocnym wyrokiem Sądu w sytuacji, gdy:
- czyn H.L. objęty wyrokiem karnym miał miejsce na 2 lata przed powstaniem Spółki i 5 lat przed uzyskaniem zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego,
- dotychczas zarówno Spółka, jak i H.L. dawali odpowiednią rękojmię prowadzenia aptek, otrzymując zezwolenia na prowadzenie kolejnych aptek i punktów aptecznych,
- zachowanie H.L. sprzed powstania Spółki nie rzutuje na kwestię rękojmi prowadzenia aptek dawanej przez samą Spółkę,
- H.L. nie została pobawiona prawa wykonywania zawodu ani prawa prowadzenia określonej działalność;
- wobec H.L. i wobec Spółki nie toczyły się żadne postępowania podatkowe ani karnoskarbowe dotyczące działalności gospodarczej Spółki,
- H.L. poinformowała Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w Szczecinie K.P. o fakcie skazania zaraz po wydaniu wyroku, a o samym postępowaniu toczącym się w tej sprawie przed Prokuraturą Rejonową w Kutnie K.P. wiedział już od czerwca 2015 r.;
- H.L. nie prowadziła działalności tzw. odwróconego łańcucha, nie wykupowała leków w aptekach, bowiem w tym czasie przebywała we własnej aptece w C., nie została za taką dystrybucję skazana na podstawie art. 126b p.f., lecz jedynie za fałszowanie dokumentów na podstawie art. 270 § 1 Kodeksu karnego;
2/ art. 7 k.p.a. w zw. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w sposób wszechstronny i wyczerpujący, w szczególności niezwrócenie się do organu samorządu aptekarskiego o wydanie opinii na temat H.L. i nieprzeprowadzenie dowodu z tej opinii, jak i nieprzesłuchanie w charakterze świadków Ł.S. i A.H. na okoliczność wiedzy K.P. o toczącym się postępowaniu i wydanym wyroku;
3/ art. 24 § 3 k.p.a. lub "art. 25 § 1 ust. 1" k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez niewyłączenie Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w Szczecinie K.P. od udziału w niniejszej sprawie, ewentualnie niewyłączenie organu, mimo okoliczności mogących wywołać wątpliwość co do jego bezstronności.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Farmaceutyczny wniósł o jej oddalenie w całości.
Wskazanym na wstępie wyrokiem z 26 sierpnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. sp. j.
W przedmiotowej sprawie WSA przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organy, albowiem zostały one ustalone z zachowaniem reguł procedury administracyjnej.
Sąd I instancji za niezasadne uznał podnoszone w skardze zarzuty dotyczące niedostatecznego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy tj. niezwrócenie się do organu samorządu aptekarskiego o wydanie opinii na temat H.L., nieprzesłuchanie w charakterze świadków Ł.S. i A.H. na okoliczność wiedzy K.P. o toczącym się postępowaniu zakończonym wydanym wyrokiem karnym, gdyż nie mogą mieć wpływu na treść decyzji, albowiem dotyczą kwestii irrelewantnych dla treści rozstrzygnięcia. Wnioskowane dowody, zdaniem WSA, w świetle całokształtu okoliczności sprawy, wbrew stanowisku spółki, nie były niezbędne dla prawidłowego rozstrzygania kontrolowanej sprawy administracyjnej. Wskazując na orzecznictwo NSA, Sąd I instancji podkreślił, że przepisy dotyczące postępowania w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej nie obligują wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego do współdziałania w trybie art. 106 § 1 k.p.a. z samorządem aptekarskim, w tym znaczeniu, że wydanie decyzji w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenia apteki ogólnodostępnej nie jest uzależnione od uprzedniego wyrażenia przez właściwą okręgową radę aptekarską opinii, o jakiej mowa w art. 7 ust. 2 pkt 7 ustawy o izbach aptekarskich.
Dalej WSA wyjaśnił, że z treści art. 37ap ust. 1 Prawa farmaceutycznego wynika obowiązek organu cofnięcia zezwolenia w przypadku wystąpienia okoliczności w nim wymienionych. Decyzja wydana na podstawie tego przepisu jest decyzją związaną. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że organ cofa zezwolenie, jeżeli przedsiębiorca przestał spełniać warunki określone przepisami prawa, wymagane do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu. Odsyła więc do art. 101 p.f., który mówi, w jakich okolicznościach zezwolenie nie będzie udzielone czyli jakie kryteria przedsiębiorca musi spełniać, aby zezwolenie uzyskać. Natomiast w art. 101 pkt 4 Prawa farmaceutycznego wśród warunków, których spełnienie jest konieczne do uzyskania zezwolenia wymienia się rękojmię należytego prowadzenia apteki. W ocenie WSA nie ulega wątpliwości, że wymóg rękojmi należytego prowadzenia apteki jest warunkiem, jaki przedsiębiorca musi spełniać nie tylko na etapie ubiegania się o uzyskanie zezwolenia, ale także w czasie prowadzenia apteki. Nie powinno zatem budzić wątpliwości, że wymóg dawania rękojmi należytego prowadzenia apteki to jeden z warunków prowadzenia apteki, niespełnienie którego dawało podstawy do obligatoryjnego cofnięcia zezwolenia na podstawie art. 37ap p.f.
W sprawie niniejszej, jak zauważył WSA, przyczyną cofnięcia wydanego zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego było przyjęcie, że skarżąca spółka utraciła rękojmię należytego prowadzenia apteki. Powodem takiego uznania było powzięcie przez organ I instancji informacji o prawomocnym skazaniu jednego ze wspólników W. sp.j. za przestępstwo z art. 270 § 1 w związku z art. 12 w związku z art. 65 § 1 Kodeksu karnego, polegające na tym, że wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru użyła poprzednio podrobionych przez siebie 358 recept, w celu wykupienia leku [...] na łączną kwotę 821 247,40 zł, a następnie tak uzyskane przynajmniej 1014 opakowań leku sprzedała jako A. sp.j. za łączną kwotę nie mniejszą niż 993 720 zł hurtowni farmaceutycznej P. sp. z o.o. i w ten sposób z popełnienia przestępstwa uczyniła sobie stałe źródło dochodu. Organ zasadnie wskazał przy tym, że karalność wspólnika spółki jawnej ma decydujące znaczenie dla oceny działalności danej spółki jawnej i tego, czy dana spółka daje rękojmię należytego prowadzenia działalności, skoro to na wspólnikach ciąży odpowiedzialność za zobowiązania spółki i to wspólnik jest uprawniony do jej reprezentowania. Aktywność, działanie, postawa wspólnika takiej spółki osobowej ma decydujące znaczenia dla działalności takiej spółki jako przedsiębiorcy prowadzącego aptekę. Utrata rękojmi prawidłowego prowadzenia apteki przez wspólnika rzutuje na utratę takiej cechy przez spółkę osobową będącą przedsiębiorcą prowadzącym aptekę.
WSA wskazał, że w dotychczasowym orzecznictwie dotyczącym podobnego stanu faktycznego i prawnego jak w sprawie niniejszej, które sąd orzekający w tej sprawie podziela, wojewódzki sąd administracyjny wskazał, że z utratą wymaganej rękojmi mamy do czynienia również wtedy, gdy wyjdą na jaw okoliczności o zdarzeniach poprzedzających otrzymanie przez danego przedsiębiorcę zezwolenia na prowadzenie apteki, które to okoliczności jednoznacznie świadczą o braku istnienia wymaganej rękojmi należytego prowadzenia apteki w momencie otrzymania zezwolenia (np. wyrok WSA w Warszawie z 7.12.2021 r. V SA/Wa 2925/21). Zdaniem WSA w realiach sprawy niniejszej wspólnik spółki osobowej (spółki jawnej) dopuścił się przestępstw ściśle związanych z prowadzeniem apteki. Miały one miejsce przed uzyskaniem przez spółkę (której wspólnikiem była skazana) jako przedsiębiorcę zgody na prowadzenie apteki. Późniejsze wyjście na jaw faktu popełnienia przestępstw (potwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym przełamującym domniemanie niewinności) nie oznacza automatycznie, w ocenie WSA, jak oczekuje skarżąca, że przedsiębiorca w momencie uzyskania zezwolenia i prowadzenia działalności dawał rękojmię prawidłowego prowadzenia apteki. Nie odzyskał jej także automatycznie z chwilą wykluczenia skazanego wspólnika z grona wspólników w toku postępowania. W orzecznictwie wskazuje się, że uwzględniając zawodowy charakter prowadzonej działalności i tym samym większą miarę staranności, którą wykazać powinna była strona wypada stwierdzić, że warunek rękojmi należytego prowadzenia apteki należy odnieść do cechy rzetelności i uczciwości strony, a w przypadku, gdy stroną jest spółka - jej wspólników. Każdy ze wspólników spółki, podejmującej się działalności reglamentowanej, której prowadzenie wymaga rękojmi należytego jej prowadzenia, winien sam dawać rękojmię należytego prowadzenia takiej działalności, w szczególności, gdy posiada prawo do samodzielnego reprezentowania spółki. A zatem argumentacja skargi, że wadliwie przyjęto, iż okoliczności dotyczące wspólnika spółki (wyrok skazujący) mają – w tej sprawie – wpływ na ocenę rękojmi samej spółki, nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zdaniem WSA okoliczność, że aktualnie H.L. nie figuruje w rejestrze karnym, nie ma wpływu na wynik sprawy. Zatarcie skazania wywołuje skutki w sferze prawnej, gdyż tworzy fikcję niekaralności osoby skazanej. Nie może jednak usunąć obiektywnie istniejących faktów, tj. nie niweczy popełnionego przestępstwa, ani wydanego wyroku. Zatarcie skazania nie wpływa również na skutki, jakie wywołuje ono na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego (tak: NSA w wyroku z 18.01.2017 r. II OSK 1036/15). Jak wskazał WSA w świetle art. 11 p.p.s.a. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Zatarcie skazania nie oznacza na gruncie postępowania administracyjnego, szczególnie przy badaniu przesłanki dawania rękojmi należytego wykonywania obowiązków, że czyn nie został popełniony, a wyrok skazujący nie został wydany. Jest pewną fikcją prawną i oznacza, że skazanemu ponownie przysługuje status osoby niekaranej, bowiem przyjmuje się, że skazanie jako zdarzenie historyczne nie miało w ogóle miejsca. Nie oznacza to, że zatarcie skazania stwarza niewzruszalne prawne domniemanie niewinności w stosunku do danego czynu. Nie chodzi tu bowiem o domniemanie, lecz o fikcję prawną. Trudno mówić o domniemaniu, skoro zostało ono już wcześniej obalone prawomocnym wyrokiem. Zatarcie skazania nie oznacza więc anulowania treści wyroku, tj. wyeliminowania go z mocą wsteczną z porządku prawnego jako w ogóle niewydanego, i nie niweluje też całkowicie wszystkich skutków skazania (zobacz: wyrok NSA z 11.04.2011 r. II GSK 279/13).
W ocenie WSA powaga przestępstwa, jakiego dopuściła się H.L. (wówczas H.) w ramach czynu ciągłego, czyniąc sobie z niego stałe źródło dochodu nastręcza poważne i w pełni uzasadnione wątpliwości, co do spełniania warunku rękojmi należytego prowadzenia apteki. Nieistotne przy tym jest, że obrót lekami, uzyskanymi z podrobionych recept odbywał się poza punktem aptecznym, na którego prowadzenie obecnie jest cofane zezwolenie. Istotne natomiast jest to, że przestępstw tych dopuściła się wspólnik Spółki - adresata zezwolenia. Również i kwestia nieorzeczenia wobec H.L. środka karnego w postaci prawa wykonywania zawodu czy prawa prowadzenia określonej działalności, ewentualnie prowadzenia w stosunku do niej postępowania dyscyplinarnego, nie ma wpływu, zdaniem WSA, na wynik sprawy, gdyż postępowanie administracyjne w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na prowadzenia apteki, jest postępowaniem niezależnym od postępowania karnego czy dyscyplinarnego. Bez znaczenia pozostaje również argument, że ani wobec H.L., ani wobec spółki, nie toczyły się postępowania podatkowe, ani karno-skarbowe, dotyczące działalności gospodarczej Spółki. WSA zwrócił uwagę, że wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 6 marca 2019 r. I SA/Po 914/18 (nieprawomocny), oddalona została skarga na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec - wrzesień 2013 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych wspólników (w tym H.H.) za zaległości podatkowe spółki (innej aniżeli w niniejszej sprawie) w podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec - wrzesień 2013 r., wraz z odsetkami za zwłokę.
W ocenie WSA, w realiach sprawy nie znajduje także usprawiedliwionych podstaw zarzut braku wyłączenia od rozstrzygania w sprawie Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego K. P. Przede wszystkim w sprawie nie został naruszony art. 25 § 1 k.p.a. dotyczący wyłączenia organu. Zdaniem WSA materiał dowodowy nie wskazuje na zaistnienie wskazanych w tym przepisie przesłanek.
W ocenie Sądu I instancji, podejmując rozstrzygnięcie, organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania, co dało podstawę do oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła W. sp.j. z siedzibą w miejscowości C. zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 37 ap ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 101 pkt 4 p.f. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że utrata rękojmi przez osobę uprawnioną do reprezentowania innego podmiotu będącego podmiotem praw i obowiązków wynikających z posiadanego zezwolenia na prowadzenie apteki lub punktu aptecznego skutkuje jednocześnie utratą rękojmi i cofnięciem zezwolenia na prowadzenie apteki lub punktu aptecznego przez podmiot, który taka osoba reprezentuje nawet w sytuacji, gdy utrata rękojmi przez przedstawiciela takiego podmiotu dotyczy zachowań niezwiązanych z działalnością tego podmiotu;
2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
a. naruszenie art. 151 p.p.s.a w związku z art. 7 k.p.a. w zw. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w związku z 3 § 1 p.p.s.a poprzez nieprawidłową kontrolę działalności administracji publicznej i oddalenie skargi z uwagi na niedostrzeżenie naruszeń art. 7 k.p.a. w zw. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. na etapie postępowania przed organami administracyjnymi przejawiającą się niedostatecznym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób wszechstronny i wyczerpujący, w szczególności niezwrócenie się do organu samorządu aptekarskiego o wydanie opinii na temat H.L. i nieprzeprowadzenie dowodu z tej opinii, jak i nieprzesłuchanie w charakterze świadków Ł.S. i A.H. na okoliczność wiedzy K.P. o toczącym się postępowaniu i wydanym wyroku, a przede wszystkim na okoliczność zasad funkcjonowania spółki, w szczególności zasad reprezentacji i podziału obowiązków między wspólnikami,
b. naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 24 § 3 k.p.a. lub 25 § 1 ust. 1 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w związku z 3 § 1 p.p.s.a. poprzez niewyłączenie Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w Szczecinie K.P. od udziału w niniejszej sprawie, ewentualnie niewyłączenia organu, mimo istnienia okoliczności mogących wywołać wątpliwość co do jego bezstronności, a także uznanie, że do oceny przesłanek wyłączenia konieczny jest wniosek strony, którego złożenie jest ograniczone czasowo.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, spółka wniosła: na podstawie art. 185 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie od Głównego Inspektora Farmaceutycznego w Warszawie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie na jego rzecz od skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do oceny zasadności podstaw kasacyjnych, którymi, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., mogą być zarzuty: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez precyzyjne sformułowanie zarzutów kasacyjnych. Z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej – NSA może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego w jego całokształcie.
Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej w tak zakreślonych granicach wyznaczonych zakresem podniesionych w niej zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok, którym Sąd I instancji oddalił skargę W. Sp. j. w C. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia 21 stycznia 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w Szczecinie o cofnięciu zezwolenia nr 101 z dnia 10 grudnia 2018 r. na prowadzenie punktu aptecznego o nazwie [...] z uwagi na utratę rękojmi należytego prowadzenia apteki.
Wniesiona przez skarżącą od powyższego wyroku skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych. W ramach podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. sformułowano jeden zarzut naruszenia prawa materialnego - tj. art. 37ap ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 101 pkt 4 p.f. poprzez jego błędną wykładnię. Natomiast w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. sformułowano dwa zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które, zdaniem skarżącej, miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Jakkolwiek generalną zasadą jest rozpoznawanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych, to w niniejszej sprawie, w świetle bezsporności przyjętych przez sąd w zaskarżonym wyroku okoliczności faktycznych, kluczowe znaczenie ma ocena zasadności podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu materialnoprawnego. Wynik tego aspektu kontroli kasacyjnej zostanie następnie nałożony na ocenę zarzutów naruszenia przepisów postępowania.
W ramach zarzutu materialnego, skarżąca zarzuca Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 37ap ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 101 pkt 4 p.f. poprzez jego błędną wykładnię, co zdaniem skarżącej skutkowało błędnym uznaniem, że utrata rękojmi przez osobę uprawnioną do reprezentowania innego podmiotu będącego podmiotem praw i obowiązków wynikających z posiadanego zezwolenia na prowadzenie apteki jest jednocześnie utratą rękojmi przez podmiot, który taka osoba reprezentuje, nawet w sytuacji, gdy utrata rękojmi przez przedstawiciela takiego podmiotu dotyczy zachowań niezwiązanych z działalnością tego podmiotu (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej). Uzasadniając ten zarzut skarżąca wskazuje, iż jej zdaniem, organy oraz Sąd I instancji, wychodzą z błędnego założenia, że "skarżąca jako spółka jawna posiadająca zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej nie daje rękojmi należytego prowadzenia tej apteki z tego względu, że jednym z jej wspólników, z mocy samego prawa umocowanego do jej reprezentowania, jest osoba, wobec której wydano wyrok skazujący". Zdaniem skarżącej "spółka jawna jest odrębnym aniżeli jej wspólnicy podmiotem praw i obowiązków", zaś "spółka i wspólnicy to zupełnie inne podmioty", co oznacza, że wszelkie negatywne zachowania wspólników nie oddziałują automatycznie na spółkę. Ponadto skarżąca na uzasadnienie powyższego zarzutu podkreśla, że zezwolenie na prowadzenie punktu aptecznego jest przypisane do konkretnego podmiotu i tylko w kontekście postępowania tego podmiotu, który stara się o zezwolenie lub je posiada należy oceniać czy daje on rękojmię należytego prowadzenia punktu aptecznego, natomiast skazanie wspólnika przedmiotowej spółki jawnej – H.H. - dotyczyło zachowań sprzed powstania spółki oraz sprzed otrzymania zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego, tak więc, zdaniem skarżącej, zachowania tego wspólnika nie miały żadnego związku z działalnością skarżącej spółki.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak sformułowany zarzut nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaprezentowana przez skarżącą wykładnia art. 37ap ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 101 pkt 4 p.f. nie jest prawidłowa.
Art. 37ap ust. 1 pkt 2 p.f. przewiduje, że organ zezwalający cofa zezwolenie, w przypadku gdy przedsiębiorca przestał spełniać warunki określone przepisami prawa, wymagane do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu. Warunki wymagane do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu na prowadzenie apteki lub punktu aptecznego określa natomiast m.in. art. 101 p.f. Przepis ten w pkt 4 stanowi, że wojewódzki inspektor farmaceutyczny odmawia udzielenia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej, gdy wnioskodawca nie daje rękojmi należytego prowadzenia apteki. W procesie prawidłowej wykładni ww. przepisów p.f. mających w sprawie zastosowanie istotne znaczenie ma również art. 70 ust. 4 p.f., zgodnie z którym "prowadzenie punktów aptecznych wymaga uzyskania zezwolenia. Przepisy art. 95a, art. 99 ust. 2 i 3, art. 100 ust. 1-3, art. 101-104 oraz art. 107 stosuje się odpowiednio." Z powyższego przepisu art. 70 ust. 4 p.f. jednoznacznie wynika, iż do podmiotu prowadzącego punkt apteczny odpowiednie zastosowanie ma art. 101 pkt 4 p.f. ustanawiający rękojmię należytego prowadzenia apteki jako bezwzględny warunek wymagany do wykonywania działalności gospodarczej określonej w zezwoleniu.
W orzecznictwie NSA ugruntowane jest stanowisko, że ustawodawca przewidział wymóg rękojmi należytego prowadzenia apteki przez cały czas wykonywania tego rodzaju szczególnej - regulowanej - działalności, nie zaś jedynie na etapie wydawania stosownego zezwolenia (m.in. wyrok NSA z 13 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 3610/17). W orzecznictwie podkreśla się również związek rękojmi należytego prowadzenia apteki lub punktu aptecznego z "rękojmią należytego wykonywania zawodu", którym w tym przypadku jest zawód farmaceuty. Wskazuje się w tym zakresie, że pojęcie "rękojmi należytego wykonywania zawodu" oznacza całość zdarzeń i okoliczności dotyczących wykonywania danego zawodu, składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego oraz cechy takie jak m.in. prawość, uczciwość także w życiu zawodowym. "Rękojmię należytego prowadzenia apteki" daje pomiot, którego zachowanie świadczy o przestrzeganiu ustawowych zasad prowadzenia określonego rodzaju działalności. Obowiązki nałożone na ten podmiot przepisami ustawy - Prawo farmaceutyczne wyznaczają granice, w jakich prowadzący aptekę może poruszać się prowadząc tę reglamentowaną działalność. Pojęcie "rękojmi należytego wykonywania zawodu" to zagwarantowanie, że z racji posiadanych cech, zawód ten będzie wykonywany prawidłowo. Rękojmia to całość cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących wykonywania danego zawodu, składających się na jego wizerunek jako zawodu zaufania publicznego. Pojęcie rękojmi zawiera takie cechy, jak: szlachetność, prawość, uczciwość osoby wykonującej ten zawód. Przekroczenie przez podmiot prowadzący aptekę granic zakreślonych w ustawie obowiązków stanowi zatem przyczynę utraty rękojmi, skutkującą cofnięciem zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej (por. przykładowo wyroki NSA z 17 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 367/20, z 5 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 12/17, z 16 października 2025 r., sygn. akt II GSK 2202/22).
W rozpatrywanej sprawie istotna jest także definicja samej instytucji "rękojmi". W tym zakresie NSA niejednokrotnie stwierdzał, iż "rękojmia" to poręcznie, zagwarantowanie (czegoś), gwarancja, zapewnienie (o czymś), przyrzeczenie (czegoś), co odnieść należy do poręczenia (zagwarantowania, gwarancji, zapewnienia, przyrzeczenia) należytego prowadzenia apteki ogólnodostępnej, a należyte prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na prowadzeniu apteki ogólnodostępnej, to przede wszystkim przestrzeganie przepisów prawa w zakresie jej prowadzenia, w tym rzecz jasna warunków wynikających z udzielonego zezwolenia, które ma przecież ściśle określony przedmiot i zakres. O braku rękojmi należytego prowadzenia apteki ogólnodostępnej należy wnioskować na podstawie takich działań podejmowanych przez podmiot ją prowadzący, które stoją w jaskrawej opozycji do podstawowych zasad prowadzenia oraz działania apteki ogólnodostępnej i naruszają przez to przepisy prawa określające prowadzenie apteki oraz zezwolenie na jej prowadzenie poprzez wykraczanie tymi działaniami poza wyznaczone nimi granice (por. przykładowo wyrok NSA z 17 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 527/20).
Z przywołanych przepisów p.f. oraz przywołanego orzecznictwa NSA jednoznacznie wynika, iż wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia apteki ogólnodostępnej lub punktu aptecznego jest ściśle związane z zawodem farmaceuty, co posiada istotne znaczenie w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy dotyczącej utraty rękojmi przez spółkę jawną, której wszyscy wspólnicy, zgodnie z aktualnym wymogiem określonym w art. 99 ust. 4 p.f. muszą być farmaceutami posiadającymi prawo wykonywania zawodu. Podkreślenia też wymaga, że z mocy k.s.h. wspólnicy spółki jawnej są upoważnieni do jej reprezentowania i tego upoważnienia nie da się wyłączyć umownie (art. 29 § 3 k.s.h.).
W rozpatrywanej sprawie utrata przez spółkę jawną rękojmi należytego prowadzenia punktu aptecznego związana była z popełnieniem przestępstwa fałszowania recept przez jednego ze wspólników tej spółki, który wykonuje zawód farmaceuty. Osoba wykonująca ten zawód zobowiązana jest przestrzegać zasad etyki zawodowej określonych w ustawie z dnia 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 608) oraz w Kodeksie Etyki Farmaceuty RP przyjętym uchwałą Nr VI/25/2012 VI Krajowego Zjazdu Aptekarzy z dnia 22 stycznia 2012 r. w sprawie przyjęcia Kodeksu Etyki Aptekarza Rzeczypospolitej Polskiej (opub.: BIP Naczelnej Izby Aptekarskiej). Zgodnie z art. 13 ust. 1 przywołanej ustawy o zawodzie farmaceuty, prawo do wykonywania zawodu farmaceuty przyznaje się jeśli osoba, która ma go wykonywać, wykazuje nienaganną postawę etyczną i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu farmaceuty oraz przestrzegania zasad etyki i deontologii opracowanych przez Krajowy Zjazd Aptekarzy na podstawie art. 37 pkt 1 ustawy z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz.1693), a także nie była prawomocnie skazana za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Zgodnie natomiast z art. 27 ww. ustawy, farmaceuta ma obowiązek wykonywać zawód z należytą starannością, poszanowaniem praw pacjenta, dbałością o jego bezpieczeństwo zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy farmaceutycznej i medycznej, dostępnymi mu metodami oraz zgodnie z zasadami etyki i deontologii zawodowej.
Uwzględniając treść przywołanych przepisów oraz przytoczone orzecznictwo NSA dotyczące "rękojmi należytego prowadzenia apteki lub punktu aptecznego", które łączy ją ściśle z pojęciem "rękojmi należytego wykonywania zawodu" oraz z definicją samej "rękojmi", nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w rozpatrywanej sprawie stwierdzenie niespełniania przez jednego ze wspólników spółki jawnej warunków określonych przepisami prawa – tj. rękojmi należytego prowadzenia apteki - skutkuje cofnięciem zezwolenia.
Nietrafna jest argumentacja skarżącej kasacyjnie, że rękojmię należytego prowadzenia apteki należy badać wyłącznie w odniesieniu do spółki jawnej, jako odrębnego od wspólników tej spółki podmiotu posiadającego zezwolenie na prowadzenie apteki ogólnodostępnej lub punktu aptecznego. Każda bowiem z osób wchodząca w skład organu zarządzającego tym podmiotem, jak i każdy ze wspólników uprawnionych do reprezentowania spółki jawnej lub partnerskiej posiadającej ww. zezwolenie, musi dawać rękojmię należytego prowadzenia apteki lub punktu aptecznego i nie jest to, jak twierdzi skarżąca kasacyjnie, "wykładnia zbyt daleko idąca patrząc na skutki braku takiej rękojmi." Przywoływane zaś przez skarżącą w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przepisy Kodeksu spółek handlowych, w tym dotyczące zasad odpowiedzialności wspólników spółki jawnej za zobowiązania spółki, nie mają przy tym rozstrzygającego znaczenia w rozpatrywanej sprawie. Wymienione wyżej przepisy Prawa farmaceutycznego oraz ustawy o zawodzie farmaceuty dotyczące wymogu posiadania rękojmi należytego prowadzenia apteki lub punktu aptecznego są bowiem w tym przypadku lex specialis w stosunku do przepisów k.s.h. i jako takie mają w tym zakresie wyłączne zastosowanie. Badanie rękojmi należytego prowadzenia apteki lub punktu aptecznego odbywa się na podstawie przepisów Prawa farmaceutycznego oraz innych przepisów dotyczących wykonywania zawodu farmaceuty, nie zaś na podstawie przepisów Kodeksu spółek handlowych.
Zważywszy na omówiony przez organy obu instancji materiał dowodowy, zgromadzony w aktach sprawy (do którego odniósł się również WSA), nie sposób również podzielić stanowiska skarżącej kasacyjnie, iż zachowania wspólnika spółki jawnej (H.H., obecnie L.) posiadającej zezwolenie na prowadzenie przedmiotowego punktu aptecznego, skutkujące skazaniem jej wyrokiem karnym za przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. w związku z art. 12 k.k. w związku z art. 65 § 1 k.k., polegające na sfałszowaniu 358 recept w celu wykupienia leku [...] na łączną kwotę 821.247,40 złotych, a następnie jego sprzedaży jako A. Sp.j. za łączną kwotę nie mniejszą niż 993.720 złotych hurtowni farmaceutycznej P. sp. z o.o. i uczynieniu sobie z popełnionego przestępstwa stałego źródła dochodu, "nie miały żadnego związku z działalnością skarżącej", gdyż, jak uzasadnia skarżąca, skazanie to "dotyczyło zachowań sprzed powstania spółki oraz sprzed otrzymania zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego".
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż uwzględniając charakter przestępstwa popełnionego przez H.H. (obecnie L.), będącą wspólnikiem spółki jawnej posiadającej zezwolenie na prowadzenie przedmiotowego punktu aptecznego oraz będącej farmaceutą (Centralny Rejestr Farmaceutów, [...], Okręgowa Izba Aptekarska w Łodzi, [...]), które polegało na fałszowaniu recept, wspomniana przez skarżącą chronologia zdarzeń nie ma wpływu na ocenę spełniania przez nią rękojmi należytego prowadzenia punktu aptecznego. Rękojmię tę podmiot ubiegający się o zezwolenie na prowadzenie punktu aptecznego, w tym wszyscy wspólnicy spółki jawnej ubiegający się o takie zezwolenie, muszą posiadać zarówno w dacie składania wniosku o udzielenie zezwolenia, jak w całym okresie prowadzenia punktu aptecznego.
W przypadku badania rękojmi należytego prowadzenia apteki ogólnodostępnej lub punktu aptecznego znaczenie ma sam fakt zaistnienia (ujawnienia) przesłanki uzasadniającej utratę rękojmi i w ślad za nią obowiązek organu cofnięcia zezwolenia, nie zaś data zaistnienia tej przesłanki (w tym przypadku data popełnienia przestępstwa i data skazania). Badanie rękojmi należytego prowadzenia apteki ogólnodostępnej lub punktu aptecznego, jako instytucji gwarantującej pacjentom bezpieczeństwo oraz dostępność i prawidłową opiekę farmaceutyczną, jest bowiem procesem niezależnym od chronologii zdarzeń faktycznych mających negatywny wpływ na tę rękojmię. Co więcej, również zdarzenia prawne, w tym nowelizacja Prawa farmaceutycznego wprowadzona z dniem 25 czerwca 2017 r., nie mają wpływu na badanie tej rękojmi, gdyż instytucja ta, jako warunek udzielenia zezwolenia na prowadzenie apteki lub punktu aptecznego, funkcjonuje od początku obowiązywania Prawa farmaceutycznego (od 31 października 2001 r.). Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie NSA, iż po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej z 2017 r., nawet wszelkie zmiany zezwolenia muszą być zgodne z Prawem farmaceutycznym w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. "Dlatego też, po wejściu w życie nowelizacji, nie jest możliwe dokonanie zmiany zezwolenia według "starych" zasad, prowadzące do naruszenia nowych (aktualnych) zasad prowadzenia apteki. Przyjęcie odmiennego poglądu doprowadziłoby w istocie do obejścia obowiązujących od 25 czerwca 2017 r. zasad prowadzenia apteki (zob. wyrok NSA z 11 lipca 2023 r., sygn. akt II GSK 1398/22). Stanowisko to ma adekwatny wymiar w odniesieniu do instytucji rękojmi należytego prowadzenia apteki ogólnodostępnej lub punktu aptecznego.
Słusznie więc w tym zakresie stwierdził Sąd I instancji w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku, że z "utratą wymaganej rękojmi mamy do czynienia również wtedy, gdy wyjdą na jaw okoliczności o zdarzeniach poprzedzających otrzymanie przez danego przedsiębiorcę zezwolenia na prowadzenie apteki, które to okoliczności jednoznacznie świadczą o braku istnienia wymaganej rękojmi należytego prowadzenia apteki w momencie otrzymania zezwolenia. W realiach sprawy wspólnik spółki osobowej (spółki jawnej) dopuściła się przestępstw ściśle związanych z prowadzeniem apteki." Ponadto, należy także wskazać, że wspomniany w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku wyrok WSA w Poznaniu z 6 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Po 914/18, dotyczący zaległości podatkowych spółki w podatku od towarów i usług, powstałych w związku z wystawianiem fikcyjnych faktur VAT, stał się prawomocny, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 12 września 2023 r., sygn. akt I FSK 1025/19, oddalił skargę kasacyjną H.H. i A.H., będących wspólnikami W. Sp. j. w C.
Mając zatem na uwadze wcześniejsze rozważania należy stwierdzić, że skazanie prawomocnym wyrokiem jednego ze wspólników spółki jawnej posiadającej zezwolenie na prowadzenie punktu aptecznego za popełnienie przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów (fałszowania recept) stanowiło w tej sprawie uzasadnioną przesłankę utraty przez tę spółkę rękojmi należytego prowadzenia punktu aptecznego i tym samym zobowiązywało organ do wydania decyzji o cofnięciu zezwolenia na podstawie art. 37ap ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 101 pkt 4 p.f.
W konsekwencji uznać należy, że dokonana przez Sąd I instancji wykładnia art. 37ap ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 101 pkt 4 p.f. była prawidłowa. Tym samym zarzut naruszenia prawa materialnego sformułowany w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej jest niezasadny.
W odniesieniu natomiast do sformułowanych w pkt 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej dwóch zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż kwestie w nich przywoływane były przedmiotem skargi złożonej do WSA, zaś ich rozpatrzenie przez Sąd I instancji było prawidłowe.
Przepisy dotyczące postępowania w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej lub punktu aptecznego, nie obligują wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego do współdziałania w trybie art. 106 § 1 k.p.a. z samorządem aptekarskim w tym znaczeniu, że wydanie decyzji w sprawie cofnięcia zezwolenia na prowadzenia apteki ogólnodostępnej nie jest uzależnione od uprzedniego wyrażenia przez właściwą okręgową radę aptekarską opinii, o jakiej mowa w art. 7 ust. 2 pkt 7 ustawy o izbach aptekarskich (por. wyrok NSA z dnia 15 października 2019 r., sygn. akt II GSK 2475/17). Nie doszło także do naruszenia przepisów procesowych poprzez nieprzesłuchanie świadków, gdyż te okoliczności dla ustalenia których mieliby być oni przesłuchiwani, nie miałyby żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalanie w drodze dowodu z przesłuchania świadków praktyki reprezentowania i podziału obowiązków w skarżącej spółce nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy, gdyż zasady reprezentacji spółki jawnej, będącej spółką osobową, są ustalone ustawowo bez możliwości ich zmodyfikowania umownie, o czym była mowa powyżej. Bez znaczenia byłoby też czynienie w postępowaniu administracyjnym ustaleń co do tego kiedy K.P. dowiedział się o popełnieniu przestępstwa, tj. czy wiedział o tym przed wydaniem spółce zezwolenia na prowadzenie apteki, ta okoliczność faktyczna nie ma bowiem wpływu na ocenę posiadania przez spółkę rękojmi, o czym szerzej także była mowa powyżej. Z tych powodów nie jest zatem zasadny zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a, w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej).
Nie znajduje także usprawiedliwionych podstaw zarzut braku wyłączenia od rozstrzygania w sprawie Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego K.P. (pkt 3 petitum skargi kasacyjnej). Jak słusznie podkreśla Sąd I instancji, wyłączenie pracownika na żądanie strony na podstawie art. 24 § 1 k.p.a, jest jej uprawnieniem bezpośrednio gwarantującym rozpoznanie sprawy w sposób bezstronny. Realizowanie tej gwarancji procesowej wymaga więc działań strony w sytuacji, w której wie, że jej prawa mogą być zagrożone, a pracownik organu lub jego przełożony nie podejmują działań skutkujących wyłączeniem. Wskazany zarzut oparty na twierdzeniach dotyczących osobistych relacji K.P. i H.H. (obecnie L.) Skarżąca zaczęła formułować dopiero po rozpoznaniu sprawy przez organ I instancji, po wydaniu niekorzystnej dla siebie decyzji. Z powyższego wynika, że w toku postępowania I instancyjnego art. 24 § 3 k.p.a. nie został naruszony. Nie doszło także do naruszenia art. 25 § 1 ust. 1 k.p.a., w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły bowiem przewidziane w nim przesłanki do wyłączenia organu I instancji rozpoznającego niniejszą sprawę, tj. nie dotyczyła ona interesów majątkowych kierownika organu lub osób pozostających z tym kierownikiem w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3 (jego małżonka oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia lub osoby związanej z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli). Natomiast organ II instancji zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego samodzielnie rozstrzygnął sprawę ponownie, dochowując wszelkich gwarancji procesowych strony. Nie doszło więc do naruszenia art. 8 k.p.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a., kontrola wydania w niniejszej spawie przez organy inspekcji farmaceutycznej I i II instancji decyzji o cofnięciu zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego, została przez Sąd I instancji dokonana w oparciu o wszechstronną analizę stanu faktycznego sprawy i prawidłową wykładnię przepisów p.f. uwzględniającą orzecznictwo sądowe dotyczące rękojmi należytego prowadzenia apteki.
Poza zakresem badania przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie pozostała natomiast kwestia skutków zatarcia skazania, wspomniana jedynie w końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej (s. 8-9), co do tej kwestii nie sformułowano bowiem odrębnego zarzutu kasacyjnego, a Naczelny Sąd Administracyjny nie jest umocowany do wyjścia poza granice zarzutów skargi kasacyjnej.
W tym stanie rzeczy, ponieważ skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. (punkt 1 sentencji).
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c), § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Zasądzona kwota 480 zł stanowi zwrot kosztów wynagrodzenia z tytułu stawiennictwa na rozprawie i sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną przez profesjonalnego pełnomocnika, który nie występował przed Sądem pierwszej instancji (punkt 2 sentencji).