II GSK 638/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-05-29
NSAAdministracyjneWysokansa
sędziastan spoczynkuprzeniesieniedataPrezydent RPKRSNSAsąd administracyjnykontrolaustawa o Sądzie Najwyższym

NSA uchylił wyrok WSA i postanowienie Prezydenta RP dotyczące daty przeniesienia sędziego w stan spoczynku, uznając, że data ta powinna być datą uprawomocnienia się uchwały KRS, a nie datą wskazaną przez Prezydenta RP.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej sędziego NSA od wyroku WSA, który oddalił jego skargę na postanowienie Prezydenta RP stwierdzające datę przeniesienia sędziego w stan spoczynku. Sędzia domagał się stwierdzenia tej daty na wcześniejszy termin. NSA uchylił zaskarżony wyrok i postanowienie Prezydenta RP, uznając, że data przeniesienia w stan spoczynku powinna być datą uprawomocnienia się uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, a nie datą wskazaną przez Prezydenta RP, która była późniejsza i nie uwzględniała prawidłowo momentu uprawomocnienia się uchwały KRS.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną sędziego A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę sędziego na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 marca 2021 r. w przedmiocie stwierdzenia daty przeniesienia sędziego w stan spoczynku. Sędzia domagał się stwierdzenia, że przeniesienie nastąpiło z dniem 1 września 2018 r., podczas gdy Prezydent RP wskazał datę 24 lipca 2020 r. WSA oddalił skargę, uznając postanowienie Prezydenta RP za zgodne z prawem. Sąd pierwszej instancji analizował przepisy dotyczące przenoszenia sędziów w stan spoczynku, w tym art. 39 ustawy o Sądzie Najwyższym i art. 49 Prawa o ustroju sądów administracyjnych, a także kwestię kontrasygnaty premiera i obowiązku uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. Uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz postanowienie Prezydenta RP. Sąd podkreślił, że data przeniesienia sędziego w stan spoczynku powinna być datą uprawomocnienia się uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, a nie datą wskazaną przez Prezydenta RP, która była późniejsza i nie odzwierciedlała prawidłowo momentu prawomocności uchwały KRS. NSA stwierdził, że WSA błędnie uznał datę wskazaną przez Prezydenta RP za prawidłową i niepodlegającą sądowej ocenie. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok i postanowienie Prezydenta RP, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, postanowienie Prezydenta RP stwierdzające datę przeniesienia sędziego w stan spoczynku podlega kontroli sądu administracyjnego, ponieważ Prezydent RP w tym zakresie działa w sensie funkcjonalnym jak organ administracji publicznej, a pozbawienie sędziego możliwości zaskarżenia takiego aktu naruszałoby zasady konstytucyjne.

Uzasadnienie

NSA uznał, że Prezydent RP w zakresie potwierdzania faktu przejścia lub przeniesienia sędziego w stan spoczynku działa funkcjonalnie jak organ administracji publicznej, co otwiera drogę do sądowej kontroli jego działań. Odmienna interpretacja prowadziłaby do naruszenia zasad konstytucyjnych, pozbawiając sędziego możliwości sądowej kontroli działań mających wpływ na jego prawa i obowiązki.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

u.SN art. 39

Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

Data przejścia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku albo przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku stwierdza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.

u.SN art. 38 § § 1

Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

Sędziego Sądu Najwyższego przenosi się w stan spoczynku na jego wniosek albo na wniosek Kolegium Sądu Najwyższego, jeżeli z powodu choroby lub utraty sił został uznany przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków sędziego.

p.u.s.a. art. 49

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Odpowiednie zastosowanie przepisów o stanie spoczynku sędziów SN do sędziów NSA.

Pomocnicze

u.SN art. 111 § § 2

Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

Dotyczyło pierwotnego wniosku skarżącego o przejście w stan spoczynku.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kwalifikacja postanowienia Prezydenta RP jako aktu, o którym mowa w tym przepisie.

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konsekwencje stwierdzenia nieważności aktu.

p.p.s.a. art. 173

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa wniesienia skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie skargi przez NSA po uchyleniu wyroku WSA.

Konstytucja RP art. 144 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wymóg podpisu Prezesa Rady Ministrów na aktach urzędowych Prezydenta RP.

Konstytucja RP art. 126 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wykonywanie zadań przez Prezydenta RP.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego.

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sądu.

Konstytucja RP art. 10 § ust. 1 i 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Podział władzy.

Konstytucja RP art. 173

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Niezawisłość i niezależność sądów.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Data przeniesienia sędziego w stan spoczynku powinna być datą uprawomocnienia się uchwały KRS, a nie datą wskazaną przez Prezydenta RP. Postanowienie Prezydenta RP o stwierdzeniu daty przeniesienia sędziego w stan spoczynku podlega kontroli sądu administracyjnego. Postanowienie Prezydenta RP o stwierdzeniu daty przeniesienia sędziego w stan spoczynku nie wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów.

Odrzucone argumenty

Argumenty WSA dotyczące prawidłowości daty wskazanej przez Prezydenta RP. Argumenty Prezydenta RP o braku właściwości sądu administracyjnego w sprawie.

Godne uwagi sformułowania

Prezydent RP musi być więc traktowany jak organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym sama wadliwość Krajowej Rady Sądownictwa na skutek wyłonienia jej składu sędziowskiego na podstawie wymienionej ustawy nowelizującej nie jest wystarczającą przesłanką do wyłączenia sędziego akt o odmowie stwierdzenia przejścia w stan spoczynku, którego podjęcie umożliwiałoby jego sądową kontrolę Do przeniesienia skarżącego w stan spoczynku nie mogło przecież dojść - co trzeba uznać za oczywiste - z datą 24 lipca 2020 r., a mianowicie z datą, w której wymieniona uchwała KRS z 24 lipca 2020 r. nie była jeszcze prawomocna

Skład orzekający

Małgorzata Rysz

sprawozdawca

Monika Krzyżaniak

członek

Wojciech Kręcisz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie prawidłowej daty przeniesienia sędziego w stan spoczynku, kontrola sądowa aktów Prezydenta RP w sprawach sędziowskich, interpretacja przepisów dotyczących stanu spoczynku sędziów."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sędziów NSA i SN, związanej z przepisami o Sądzie Najwyższym i sądach administracyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy statusu sędziów i ich przenoszenia w stan spoczynku, co jest tematem budzącym zainteresowanie w kontekście reform sądownictwa. Analiza prawna daty przeniesienia i roli Prezydenta RP oraz KRS jest istotna dla prawników.

Kiedy sędzia przechodzi w stan spoczynku? NSA rozstrzyga spór o datę między Prezydentem RP a sędzią.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 638/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Rysz /sprawozdawca/
Monika Krzyżaniak
Wojciech Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6174 Sędziowie i asesorzy sądowi
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1289/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-10-13
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 825
art. 39, art. 111 § 2
Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym - tekst jedn.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 § 2 pkt 4, art. 146 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 10 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1, art. 126 ust. 3, art. 144 ust. 2, art. 173
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2019 poz 2167
art. 49
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak Protokolant starszy asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1289/21 w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 marca 2021 r. nr 1130.22.2021 w przedmiocie stwierdzenia daty przeniesienia sędziego w stan spoczynku 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 marca 2021 r. nr 1130.22.2021; 3. zasądza od Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz A. B. 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA", "Sąd pierwszej instancji") wyrokiem z 13 października 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1289/21, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej: "p.p.s.a."), oddalił skargę W. M. (dalej nazywanego: "skarżącym") na postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 5 marca 2021 r., nr 1130.22.2021
w przedmiocie stwierdzenia, że przeniesienie sędziego NSA W. M. w stan spoczynku nastąpiło z dniem 24 lipca 2020 r. Za podstawę prawną rozstrzygnięcia przyjęto art. 39 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2019 r.
poz. 825 oraz z 2020 r. poz. 190), w związku z art. 49 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 oraz z 2020 r. poz. 190 i 568).
Skarżący w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie na powyższe postanowienie, wniósł o jego uchylenie, uznanie przez sąd obowiązku organu do wydania aktu stwierdzającego datę przejścia w stan spoczynku
z dniem 1 września 2018 r. oraz zobowiązanie Prezydenta RP do wydania powyższego aktu w terminie 7 dni oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu opisanego na wstępie wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że bezsporne jest, że skarżący pismem z 4 kwietnia 2018 r., powołując się na art. 111
§ 2 ustawy o Sądzie Najwyższym w zw. z art. 49 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.; dalej zwanej "p.u.s.a."), złożył Prezesowi Naczelnego Sądu Administracyjnego, kierowane do Prezydenta RP, oświadczenie o przejściu w stan spoczynku z dniem 1 września 2018 r.
Kancelaria Prezydenta RP w pismach skierowanych do skarżącego bezpośrednio lub za pośrednictwem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego:
z 12 czerwca 2018 r., 13 września 2018 r., 25 kwietnia 2019 r. i 25 czerwca 2019 r. odmówiła zastosowania art. 111 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym do sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skarżący złożył 8 lipca 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Prezydenta RP. WSA wyrokiem
z 6 listopada 2019 r. sygn. akt VI SAB/Wa 54/19 w części uwzględnił skargę na bezczynność Prezydenta RP orzekając, że organ ten dopuścił się bezczynności
w sprawie stwierdzenia daty przejścia sędziego w stan spoczynku.
Po rozpoznaniu skarg kasacyjnych złożonych przez skarżącego oraz Prezydenta RP Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 30 września 2020 r., sygn. akt
II GSK 295/20, obie skargi kasacyjne oddalił uznając, że zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Uznał bowiem, że ma rację Prezydent RP twierdząc, że niedopuszczalne było zawarcie merytorycznych wskazówek co do konkretnego rozstrzygnięcia sprawy. Ocenił także, że działanie Prezydenta RP w sprawie wniosku skarżącego nie wynikało z lekceważenia jego praw, lecz było wynikiem odmiennej interpretacji przepisów prawa zarówno w warstwie procesowej, jak i materialnoprawnej. Ocenił, że sytuacja w sprawie nie była oczywista, ma charakter precedensowy i jej ocena wymagała dokonania rozbudowanej wykładni przede wszystkim w warstwie ustrojowej i procesowej. Ocenił za istotne, że wykładnia przyjęta przez organ była wynikiem przeprowadzenia obszernej analizy i została uzasadniona istotnymi argumentami. Nie może więc być mowy o tym, że chodziło
o sytuację jednoznaczną, wynikającą z jasnych, oczywistych i niewymagających głębszej wykładni przepisów lub lekceważące potraktowanie strony przez organ, tym bardziej, że organ kilkukrotnie informował skarżącego o swoim stanowisku.
Następnie Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego zwrócił się z wnioskiem
o wydanie przez Prezydenta RP postanowienia w trybie art. 39 ustawy o SN stwierdzającego datę przeniesienia W. M. w stan spoczynku. Do wniosku załączył uchwałę Krajowej Rady Sądownictwa nr 604/2020 z 24 lipca 2020 r.
w przedmiocie przeniesienia skarżącego w stan spoczynku z dniem 24 lipca 2020 r.
W jej uzasadnieniu KRS odwołała się do opinii lekarza orzecznika ZUS, który uznał, że skarżący jest trwale niezdolny do pracy na stanowisku sędziego. W tej sytuacji Krajowa Rada Sądownictwa przyjęła, że wniosek o przeniesienie skarżącego w stan spoczynku jest uzasadniony, z powodu choroby lub utraty sił i uznania skarżącego za trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków sędziego przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 38 § 1 ustawy o SN w związku z art. 49 p.u.s.a. Art. 38 § 1 ustawy o SN stanowi, że sędziego Sądu Najwyższego przenosi się w stan spoczynku na jego wniosek albo na wniosek Kolegium Sądu Najwyższego, jeżeli z powodu choroby lub utraty sił został uznany przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków sędziego.
Prezydent RP biorąc pod uwagę zarówno oceny prawne dokonane w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i okoliczności związane z podjęciem uchwały Krajowej Rady Sądownictwa nr 604/2020 z 24 lipca 2020 r. wydał dwa postanowienia dotyczące sprawy skarżącego w dniu 5 marca 2021 r.:
1) będące przedmiotem niniejszej sprawy postanowienie nr 1130.22.2021 stwierdzające, że przeniesienie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Pana W. M. w stan spoczynku nastąpiło z dniem 24 lipca 2020 r.
2) oraz postanowienie nr 1130.21.2021 odmawiające stwierdzenia daty przejścia sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Pana W. M. w stan spoczynku z dniem 1 września 2018 r.
Powyższe oznacza, że postanowienie z 5 marca 2021 r., wydane na podstawie art. 39 w związku z art. 111 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r. poz. 154) oraz art. 49 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w istocie odmawiało skarżącemu stwierdzenia daty przejścia w stan spoczynku z dniem oznaczonym we wniosku - 1 września 2018 r.
Następnie Sąd pierwszej instancji dokonał wykładni art. 39 ustawy o SN oraz
art. 49 p.u.s.a., a także art. 144 Konstytucji RP i stwierdził, że skoro przepisy p.u.s.a. odrębnych regulacji w przedmiocie stanu spoczynku sędziów NSA nie przewidują, odpowiednie zastosowanie znajdą tu wszelkie przepisy regulujące stan spoczynku sędziów Sądu Najwyższego, z przepisem art. 111 § 2 ustawy z 2017 r. o Sądzie Najwyższym włącznie (prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 6 listopada 2019 r.
VI SAB/Wa 54/19). Zastosowanie art. 39 ustawy o SN w związku z art. 49 p.u.s.a. na zasadzie analogii odnosi się do sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno w dacie wniosku takiego sędziego o przejście w stan spoczynku, który wpłynął po
28 listopada 2017 r., jak i w dacie wydania zaskarżonego postanowienia z 5 marca 2021 r. (Dz.U.2021.137 t.j. z dnia 2021.01.21). Przypomniał jednocześnie, że NSA,
w wyroku z 30 września 2020 r. II GSK 295/20 wydanym w sprawie skarżącego uznał, że nie można przyjąć, że stwierdzanie przejścia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku stanowi osobistą, autonomiczną kompetencję Prezydenta RP należącą do jego konstytucyjnych prerogatyw. Co więcej uznał, że to wykładnia prokonstytucyjna
art. 39 w zw. z art. 111 § 2 ustawy z 2017 r. o Sądzie Najwyższym musi prowadzić do uznania dopuszczalności zaskarżenia aktu Prezydenta RP stwierdzającego przejście sędziego Sądu Najwyższego (Naczelnego Sądu Administracyjnego) w stan spoczynku.
Sąd pierwszej instancji uznał też, że stwierdzenie przejścia w stan spoczynku sędziego Sądu Najwyższego/Naczelnego Sądu Administracyjnego jest aktem indywidualnym i podkreślił, że ujęta systemowo rola sądu administracyjnego i jego kontrola legalności wykonywania prawa - jest szczególna i nie przewiduje ingerencji władzy wykonawczej w procesie oznaczenia daty przeniesienia/przejścia w stan spoczynku wskutek wniosku sędziego, a przeciwnie - to sąd administracyjny kontroluje legalność działania administracji.
W ocenie WSA pomimo niekwestionowanego zapisu w art. 144 ust. 2 Konstytucji RP wymogu podpisu Prezesa Rady Ministrów "na aktach urzędowych Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej" - dla ich ważności, który przez to podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem, należałoby uznać, że wykonywanie prawa przez Prezydenta w tej indywidualnej sprawie i zastosowanie art. 39 ustawy o SN, nie stanowi w istocie "aktu urzędowego Prezydenta". Wymaganie podpisu Prezesa Rady Ministrów na czynności urzędowej jaką jest stwierdzenie daty przejścia/przeniesienia w stan spoczynku sędziego SN/NSA - wszak oparte o art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. - stanowiłoby ingerencję władzy wykonawczej w wykonywanie prawa przez Prezydenta RP. Wynika ona z obowiązku Prezydenta RP określonego w art. 39 ustawy o SN, a nie jego uprawnienia.
Rozważania w tym zakresie skonkludował stwierdzeniem, że postanowienie
z 5 marca 2021 r. stanowi czynność urzędową Prezydenta RP, a to uzasadnia brak na niej podpisu Prezesa Rady Ministrów. Czynność ta, przewidziana w art. 3 § 2
pkt 4 p.p.s.a. nie wymaga zatem ingerencji władzy wykonawczej w wykonywanie prawa przez Prezydenta RP opartego o art. 126 ust. 3 Konstytucji RP w związku z art. 39 ustawy o SN. Sąd stwierdził również, że wydane na gruncie niniejszej sprawy postanowienia Prezydenta RP, stwierdzające przejście, jak i przeniesienie skarżącego w stan spoczynku z datą wskazaną przez KRS i wynikającą z opinii lekarza orzecznika ZUS zostało wydane na wniosek sędziego NSA, zatem co do zasady potwierdza
w istocie wolę wyrażoną w oświadczeniu. Odrębną kwestią i to sporną, co ma miejsce
w sprawie niniejszej, jest wyłącznie data przejścia, a w istocie przeniesienia skarżącego - sędziego NSA w stan spoczynku oraz zastosowana podstawa prawna.
Odnosząc się do zarzutu skargi, odnośnie do skutków jakie wywołuje brak uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko skarżącego, że w sytuacjach braku wyraźnego określenia w ustawie obowiązku sporządzania uzasadnienia, taki obowiązek należy wyprowadzić z ogólnej zasady ustrojowej związania organów administracji publicznej prawem oraz z wyłącznie kontrolnych kompetencji sądów administracyjnych. Niemniej, w ocenie Sądu pierwszej instancji wskazane uchybienie procesowe nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro sam skarżący wskazał, że stan faktyczny i prawny sprawy jest bezsporny. Brak sporu co do stanu faktycznego i prawnego pozwala bowiem na dokonanie sądowej kontroli zaskarżonego aktu.
Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z twierdzeniem, że wprowadzenie daty "wstecznej" przeniesienia w stan spoczynku, może powodować pewne praktyczne perturbacje i sensownym wydaje się sprecyzowanie daty przejścia w stan spoczynku,
w jakiej podjęto zaskarżony akt. Skarżący złożył pismem z 4 kwietnia 2018 r., oświadczenie o przejściu w stan spoczynku z dniem 1 września 2018 r. Tymczasem zaskarżone postanowienie stwierdzało, że przeniesienie skarżącego w stan spoczynku nastąpiło z dniem 24 lipca 2020 r., czyli w istocie z datą późniejszą, niż określona we wniosku o prawie 22 miesiące. Data ta wynikała z uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z 24 lipca 2020 r., którą poprzedzała opinia lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do pracy na stanowisku sędziego, która z kolei uzasadniała spełnienie się warunków do przeniesienia sędziego NSA w stan spoczynku na podstawie art. 38 § 1 ustawy o SN w związku z art. 49 p.u.s.a. Analogiczne stanowisko wyraził w tym zakresie także Prezes NSA w korespondencji przesłanej do Prezydenta RP, tj. w piśmie z 23 lutego 2021r. wskazując, że za datę przejścia skarżącego w stan spoczynku należy uznać dzień podjęcia uchwały KRS z 24 lipca 2020 r. o przeniesieniu z tą datą
w stan spoczynku. Ponadto, istotną kwestią była okoliczność wynikająca
z korespondencji Prezesa NSA, którą skarżący potwierdził w pismach z 7 lutego
2021 r., że orzekał na posiedzeniach niejawnych 27 i 30 kwietnia 2020 r., a od 1 maja 2020 r. korzystał ze zwolnień lekarskich.
WSA stwierdził również, że postanowienie Prezydenta RP z 5 marca 2021 r. stwierdzające datę przeniesienia w stan spoczynku sędziego NSA, jako akt pozostający w obrocie prawnym, podlega kontroli sądu administracyjnego, skoro ujawnia interes prawny skarżącego w zapewnieniu mu skutecznego środka odwoławczego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący - na podstawie art. 173 § 1 i § 2 przy zastosowaniu art. 175 § 2 p.p.s.a., zaskarżając w całości ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
1. art. 144 ust. 2 Konstytucji poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż postanowienie o stwierdzeniu daty przeniesienia sędziego w stan spoczynku nie wymaga kontrasygnaty premiera i nie wymaga uzasadnienia i w jej wyniku zaniechanie stwierdzenia nieważności, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia,
2. art. 39 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w związku z art. 49 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez błędną wykładnię i uznanie, że zawarta w akcie o przeniesieniu sędziego w stan spoczynku data może być datą wsteczną, niepodlegającą w zasadzie ocenie sądu administracyjnego, zatem ujęta w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowa,
a w konsekwencji naruszenie wynikowych przepisów art, 151 i art. 146 § 1 w związku
z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania za obie instancje, a także rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym na zasadzie art. 182 § 2 p.p.s.a., zrzekając się rozprawy, ewentualnie na zasadzie art. 15zzs⁴ ust. 1, ewentualnie ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem przeciwdziałaniem
i zwalczaniem COVID-19 ... (Dz. U. z 2021 r,, poz. 2095).
Z uwagi na oczywistość zarzutów skarżący wniósł również o ponowne rozpoznanie sprawy przez WSA w Warszawie i uchylenie zaskarżonego wyroku oraz uwzględnienie skargi na zasadzie art. 179a p.p.s.a,
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto podniesione zarzuty.
Odpowiadając na skargę kasacyjną Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o jej odrzucenie ze względu na brak właściwości sądu administracyjnego w sprawie,
a w razie przyjęcia skargi do rozpoznania - o jej oddalenie, jako niezasługującej na uwzględnienie. Jednocześnie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W piśmie procesowym z 31 marca 2022 r. skarżący odniósł się do odpowiedzi na skargę kasacyjną, podtrzymując dotychczasowe twierdzenia i żądania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak
z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej
w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność
z prawem postanowienia Prezydenta RP w przedmiocie stwierdzenia daty przeniesienia sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego w stan spoczynku stwierdził, że akt ten nie jest niezgodny z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie
art. 151 p.p.s.a.
W punkcie wyjścia i zarazem w odpowiedzi na zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi z uwagi na brak jej dopuszczalności motywowany brakiem właściwości sądu administracyjnego
w rozpatrywanej sprawie, a co za tym idzie brakiem drogi sądowej w sprawie ze skargi na postanowienie Prezydenta RP w przedmiocie stwierdzenia daty przeniesienia sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego w stan spoczynku trzeba stwierdzić, że stanowisko Sądu pierwszej instancji, w tej kwestii nie jest nieprawidłowe, co wniosek ten czyni niezasadnym.
W ugruntowanym już orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego
w sprawach dotyczących zawiadomienia o dacie przejścia/przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku podkreśla się bowiem (zob. postanowienia
z 18 kwietnia 2018 r. sygn. akt II GZ 51/19 i sygn. akt II GZ 60/19, postanowienie
z 25 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GZ 62/19), że przyjęta w ustawie o Sądzie Najwyższym zmiana organu w zakresie odnoszącym się do potwierdzania faktu przejścia albo przeniesienia sędziego w stan spoczynku nie może prowadzić do pogorszenia sytuacji prawno-ustrojowej sędziego przez pozbawienie prawa zaskarżania aktów Prezydenta RP związanych z przeniesieniem albo przejściem w stan spoczynku. Na gruncie wymienionej ustawy Prezydent RP musi być więc traktowany jak organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym, co nie narusza jednak jego konstytucyjno-prawnego statusu, jako głowy państwa polskiego. Zwłaszcza, że zgodnie z art. 126 ust. 3 Konstytucji RP wykonuje on swoje zadania w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach, a rola jaką przyjmuje oraz w jakiej działa
w konkretnych normatywnych sytuacjach zależy od pozytywnej regulacji jego uprawnień. Wejście w rolę organu administracyjnego w ujęciu funkcjonalnym w ustawie o Sądzie Najwyższym otwiera więc drogę do sądowej kontroli działań Prezydenta RP
w zakresie statusu prawnego sędziów Sądu Najwyższego (odpowiednio, a to wobec znaczenia konsekwencji wynikających z art. 49 p.u.s.a., również wobec sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego). Zwłaszcza, że przyjęcie odmiennej interpretacji obowiązujących przepisów prawa prowadziłoby do naruszenia zasad wynikających
z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, bo de facto sędzia Sądu Najwyższego (odpowiednio, sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego) zostałby pozbawiony możliwości sądowej kontroli działań mających wpływ na zakres jego praw i obowiązków wynikających ze stosunku prawnego łączącego ten podmiot z państwem, a więc
w sferze stanowiącej o istocie wykonywania funkcji sędziego, bo dotyczącej stanu czynnego lub stanu spoczynku i tym samym rzutującej na możliwość wykonywania władzy sądowniczej i orzekania w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej (zob. również np.: wyroki NSA z: 26 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 335/21; 20 czerwca 2024 r., sygn. akt II GSK 1966/23; 17 września 2024 r., sygn. akt III OSK 540/22; czy też - pozostający w ścisłym funkcjonalnym związku z rozpatrywaną sprawą - wyrok NSA z 30 września 2020 r., sygn. akt II GSK 295/20; zob. także A. Chmielarz-Grochal, Kontrola sądowoadministracyjna aktu Prezydenta RP stwierdzającego datę przejścia sędziego
w stan spoczynku. Glosa do wyroku NSA z 30 września 2020 r. II GSK 295/20, "Państwo i Prawo" 2022 z. 4, s. 167 i n.; Z. Czarnik, Charakter prawny aktu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej stwierdzającego przejście sędziego Sądu Najwyższego
w stan spoczynku, "Ius Novum" 2020 nr 2, s. 135 i n.).
Afirmując pogląd prawny prezentowany w przywołanych judykatach, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku
i odrzucenie skargi nie jest uzasadniony.
Przechodząc do istoty sprawy za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają - zgodnie z zasadą dyspozycyjności - granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku uzasadnia twierdzenie, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie tego wyroku, której konsekwencją powinno być jego uchylenie, jakkolwiek - jak podniesiono na wstępie - nie wszystkie spośród tychże zarzutów zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach.
Odnosząc się na wstępie do kwestii eksponowanej w piśmie procesowym strony skarżącej z 31 marca 2022 r. - a mianowicie "[...] konieczności rozważenia z urzędu zagadnienia nieważności zaskarżonego wyroku z powodu zasiadania w składzie, który go wydał sędziego wadliwie powołanego, a co za tym idzie uzasadniającego wątpliwości co do jego bezstronności, w konsekwencji dającego podstawę do twierdzenia o niewłaściwym składzie sądu" - oczywiście nie sposób jest nie dostrzec, że niestety negatywną konsekwencją zmian wynikających z ustawy z 8 grudnia 2017 r.
o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw jest kwestionowanie w orzecznictwie sądów międzynarodowych i krajowych statusu sędziów powoływanych na wniosek KRS w składzie ukształtowanym tą ustawą nowelizującą,
a więc w składzie niezgodnym z Konstytucją RP (zob. np.: wyrok Wielkiej Izby TSUE
z 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych C-585/18, C-624/18 i C-625/18; wyroki ETPCz z: 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19, Reczkowicz przeciwko Polsce;
8 listopada 2021 r., skargi nr 49868/19 i 57511/19 Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce; 3 lutego 2022 r., skarga nr 1469/20, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce; wyrok Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III Po 7/18).
W tym też kontekście podkreśla się jednak (zob. szerzej w tej kwestii J. Chlebny, W. Chróścielewski test niezawisłości i bezstronności sędziego - forma przeciwdziałania kryzysowi w sądownictwie administracyjnym, "Państwo i Prawo" 2024, z. 6. s. 3 i n. oraz przywołane tam orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Sprawiedliwości), że sama wadliwość Krajowej Rady Sądownictwa na skutek wyłonienia jej składu sędziowskiego na podstawie wymienionej ustawy nowelizującej nie jest wystarczającą przesłanką do wyłączenia sędziego powołanego na wniosek tak ukształtowanej Rady ze względu na brak jego niezawisłości albo bezstronności, ani też nie jest podstawą do uznania, że skład sądu jest sprzeczny z przepisami prawa albo
w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.
Odnosząc się już do zarzutów skargi kasacyjnej trzeba stwierdzić, że zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważa zarzut naruszenia "[...] art. 144 ust. 2 Konstytucji poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż postanowienie
o stwierdzeniu daty przeniesienia sędziego w stan spoczynku nie wymaga kontrasygnaty premiera i nie wymaga uzasadnienia i w jej wyniku zaniechanie stwierdzenia nieważności, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia" (pkt 1. petitum skargi kasacyjnej).
W odpowiedzi na omawiany zarzut wymaga przypomnienia, że błędna wykładnia prawa materialnego, to wadliwe zrekonstruowanie normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) prawa, wyrażające się w mylnym zrozumieniu jego (ich) treści
(w tym, poprzez wadliwą klaryfikację znaczeń), a przez to w wadliwym ustaleniu jego (ich) sensu normatywnego przez sąd administracyjny pierwszej instancji, co - aby zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię mógł być rozpatrzony - wymaga wykazania na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa, co jednocześnie - jak należałoby podkreślić - oznacza potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej, a więc innymi słowy przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe (zob. np. wyroki NSA z: 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1925/21;
6 listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 742/20; 13 października 2017 r., sygn. akt
II FSK 1445/15).
Wobec przedstawionego rozumienia błędu wykładni oraz koniecznych wymogów, którym muszą czynić zadość zarzuty oparte na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a. trzeba stwierdzić, że teza o błędnej wykładni art. 144 ust. 2 Konstytucji nie jest jednak uprawniona.
Przede wszystkim dlatego, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby kwestionowany skargą kasacyjną pogląd prawny został w sposób przedstawiony
w skardze kasacyjnej wyrażony przez Sąd pierwszej instancji. Przywołany przepis prawa został co prawda zacytowany przez Sąd pierwszej instancji (s. 5 uzasadnienia kontrolowanego orzeczenia), a konsekwencją tego zabiegu - było wskazanie źródła kompetencji Głowy Państwa oraz sposobu ich wykonywania.
W rozpoznawanej sprawie - wobec konstrukcji i uzasadnienia omawianego zarzutu kasacyjnego należałoby jednak przyjąć - że rzeczywista istota stawianej na jego gruncie kwestii spornej dotyczy niewłaściwego zastosowania wymienionego przepisu prawa, jako wzorca kontroli legalności zaskarżonego aktu - co nota bene, w tym zwłaszcza wobec braku podważania kwalifikowania przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonego działania, jako aktu o którym jest mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a, (zob.
w tej mierze również np. wyroki NSA z: 17 września 2024 r., sygn. akt III OSK 540/22; 30 września 2020 r., sygn. akt II GSK 295/20) prowadzi do wniosku o braku zasadności żądania stwierdzenia jego nieważności (art. 146 § 1 p.p.s.a.) - to zarzut ten należałoby uznać za nieuzasadniony.
Formułowane na gruncie omawianego zarzutu kasacyjnego stanowisko -
i zarazem oczekiwanie - strony skarżącej odnośnie do wymogu kontrasygnowania przez Prezesa Rady Ministrów postanowienia Prezydenta RP o stwierdzeniu daty przejścia -
a co za tym idzie, także przeniesienia - sędziego w stan spoczynku, co miałoby stanowić konieczny warunek ważności oraz prawnej skuteczności tego aktu, nie jest uzasadnione. Zwłaszcza, gdy w tej mierze, w tym wobec celów oraz istoty instytucji kontrasygnaty - która najogólniej rzecz ujmując, zakłada wymóg współdziałania organów dualistycznej egzekutywy w określonych sferach jej wspólnej aktywności, zaś podpisanie przez Prezesa Rady Ministrów aktu Głowy Państwa (co zakłada również możliwość odmowy jego podpisania) powoduje, że ponosi on odpowiedzialność polityczną przed Sejmem za ten akt, której wobec politycznej neutralizacji nie ponosi tym samym Prezydent RP - przede wszystkim podkreślić, że - jak podniesiono już powyżej - przyjęte w 2017 r. w ustawie o Sądzie Najwyższym rozwiązania prawne polegające na zmianie organu właściwego w zakresie odnoszącym się do potwierdzania faktu przejścia albo przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego (odpowiednio, sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego) w stan spoczynku, uzasadniając wniosek o wejściu Głowy Państwa w rolę organu administracyjnego
w ujęciu funkcjonalnym, siłą rzeczy sprzeciwiają się jednak - jak należałoby przyjąć - kontrasygnowaniu aktów stwierdzających (potwierdzających) fakt przejścia albo przeniesienia sędziego w stan spoczynku. Jeżeli w korespondencji do tychże argumentów - i abstrahując już nawet od przyjmowanych w tej mierze w doktrynie prawa klasyfikacji prezydenckich aktów urzędowych (zob. P. Czarny, art. 144 Kontrasygnata aktów urzędowych Prezydenta w: konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (red. P. Tuleja), Komentarz, wyd. II, WKP 2023, Lex) - odwołać się również - jeżeli nie zwłaszcza - do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 10 ust. 1 i ust. 2 oraz
art. 173 Konstytucji RP, które akcentują odrębność oraz niezależność sądów
i trybunałów od innych władz, to stanowisko i oczekiwanie strony skarżącej odnośnie do wymogu kontrasygnowania postanowienia Prezydenta RP o stwierdzeniu daty przejścia - a co za tym idzie, także przeniesienia - sędziego w stan spoczynku, należy uznać za tym bardziej nieuzasadnione. Zwłaszcza, że w odniesieniu do wymienionych aktów również w wymiarze praktycznym stanowisko to prowadziłoby - gdyby uznać je za trafne - do daleko idących dysfunkcjonalności. W świetle przedstawionych argumentów - w tym zwłaszcza wynikających z art. 10 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 173 Konstytucji RP,
a więc argumentów natury systemowej - oraz wobec istoty i celów instytucji kontrasygnaty aktów urzędowych Głowy Państwa, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że postanowienie Prezydenta RP o stwierdzeniu daty przejścia albo przeniesienia sędziego w stan spoczynku nie wymaga kontrasygnaty, albowiem nie stanowi ona warunku ważności, ani też prawnej skuteczności tego aktu.
W odniesieniu natomiast do kwestii, która naruszenie art. 144 ust. 2 Konstytucji RP przez Sąd pierwszej instancji wiąże z brakiem uzasadnienia zaskarżonego postanowienia należałoby stwierdzić, że wymieniony przepis prawa, z którego wynika, że akty urzędowe Prezydenta Rzeczypospolitej wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem, nie może jednak stanowić adekwatnego wzorca kontroli legalności we wskazywanym w skardze kasacyjnej zakresie, albowiem wprost odnosząc się do zasady kontrasygnowania aktów urzędowych Głowy Państwa nie odnosi się jednak do ich formy, o której - i abstrahując w tej mierze od innego jeszcze rodzaju czynności urzędowych podejmowanych w ramach wykonywania przez Prezydenta swoich uprawnień - stanowi art. 142 ustawy zasadniczej.
Wskazany deficyt zaskarżonego aktu nie ma jednak istotnego znaczenia
w rozpatrywanej sprawie, albowiem za uzasadniony należało uznać zarzut z pkt 2. petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 39 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym w związku z art. 49 p.u.s.a. w tym zakresie,
w jakim podnosi błędne uznanie przez WSA, że ujęta w zaskarżonym akcie data przeniesienia w stan spoczynku jest datą niepodlegającą w zasadzie ocenie sądu administracyjnego i jest datą prawidłową.
W punkcie wyjścia wymaga przypomnienia, że z art. 39 przywołanej ustawy
o Sądzie Najwyższym wynika, że datę przejścia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku albo przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku stwierdza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.
Zakres i zarazem treść tak określonej kompetencji odnosi się więc - jak wprost stanowi o tym przywołany przepis prawa - zarówno do przejścia, jak i przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego (odpowiednio, sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego), zaś jej istotą jest potwierdzenie określonych faktów, wraz
z zaistnieniem których stwierdza on datę, w której następuje przejście sędziego ze stanu czynnego w stan spoczynku, co nie pozostaje bez wpływu i na ten wniosek, że nie bez uzasadnionych powodów wymieniony akt jest kwalifikowany, jako akt o którym stanowi art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., albowiem odpowiada on formule wykonawczej, która wyraża się w urzeczywistnianiu (realizacji) dyspozycji normy prawnej kreującej konkretny (a więc już istniejący) stosunek prawny i wynikające z niego uprawnienie lub obowiązek.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że strona skarżąca pierwotnie z wnioskiem o przejście w stan spoczynku na podstawie art. 111 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym, w związku z art. 49 p.p.s.a. wystąpiła w dniu 4 kwietnia 2018 r., co wobec niewydania aktu, o którym jest mowa w art. 39 ustawy o Sądzie Najwyższym skutkowało zainicjowaniem postępowania sądowoadministracyjnego ze skargi na bezczynność Prezydenta RP w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia sędziego w stan spoczynku, a w konsekwencji wydaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
w dniu 6 listopada 2019 r., sygn. akt VI SAB/Wa 54/19 wyroku uwzględniającego tę skargę w części, od którego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 30 września 2020 r., sygn. akt II GSK 295/20, oddalił skargę kasacyjną Prezydenta RP. Skarżący orzekał po dacie 1 września 2018 r., z jaką wnosił o przejście w stan spoczynku, to jednak wymaga podkreślenia, że skutecznie manifestując wolę przejścia w stan spoczynku, do czasu wydania aktu stwierdzającego datę przejścia ze stanu czynnego
w stan spoczynku skarżący nie mógł powstrzymywać się od wykonywania obowiązków orzeczniczych, co siłą rzeczy powodowało, że był narażony na to, że z powodu choroby lub utraty sił będzie trwale niezdolny do pełnienia obowiązków sędziego, co
w rozpatrywanej sprawie rzeczywiście nastąpiło i zmaterializowało się w jego wniosku
z dnia 24 czerwca 2020 r. do Kolegium NSA o przeniesienie w stan spoczynku ze względu na stan zdrowia, a następnie w uchwale Krajowej Rady Sądownictwa
nr 604/2020 z 24 lipca 2020 r. o przeniesieniu w stan spoczynku na podstawie art. 38
§ 1 ustawy o Sądzie Najwyższym. Wymienione czynności, działania i akty zostały podjęte już po dacie stwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie bezczynności Prezydenta RP w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia sędziego
w stan spoczynku (wyrok z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt VI SAB/Wa 54/19), co wobec istoty zainicjowanego sporu oraz stanu sprawy w toku - a także, jak należałoby przyjąć, wobec świadomości o równoległości wymienionych postępowań, a co za tym idzie ich swoistego zbiegu - uzasadniało, aby oczekiwać na jej ostateczne rozstrzygnięcie (zwłaszcza, że skarżący nie cofnął oświadczenia o woli przejścia w stan spoczynku), co nastąpiło - przy tym w nieodległej perspektywie czasu - wraz
z wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z 30 września 2020 r., sygn. akt II GSK 295/20. Do opisanej sytuacji - a co za tym idzie do niweczenia efektywności złożonego oświadczenia o przejściu w stan spoczynku - z całą pewnością by nie doszło - jak należałoby przyjąć - gdyby nie to, że w odpowiedzi na oświadczenie z 4 kwietnia 2018 r. o przejściu w stan spoczynku, do skarżącego bezpośrednio lub za pośrednictwem Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego były kierowane pisma Kancelarii Prezydenta RP (z dnia: 12 czerwca 2018 r., 13 września 2018 r., 25 kwietnia 2019 r. i 25 czerwca 2019 r.), z których wynikało, że art. 111 § 2 wymienionej ustawy nie ma zastosowania do sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego - co nie było działaniem prawidłowym - nie zaś akt o odmowie stwierdzenia przejścia w stan spoczynku z dniem 1 września 2018 r., którego podjęcie umożliwiałoby jego sądową kontrolę, i co w konsekwencji uzasadniało potrzebę sanowania tychże działań.
W każdym razie, bezpośrednim skutkiem wydania przez Krajową Radę Sądownictwa uchwały z 24 lipca 2020 r. (nr 684/2020) w przedmiocie przeniesienia skarżącego w stan spoczynku z dniem 24 lipca 2020 r. było wydanie zaskarżonego postanowienia Prezydenta RP stwierdzającego również, że datą przeniesienia skarżącego w stan spoczynku jest dzień 24 lipca 2020 r.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na logikę postępowania w sprawie przeniesienia w stan spoczynku i za uzasadniony należy uznać wniosek, że ma ono charakter dwuetapowy, a mianowicie, że podjęcie uchwały przez KRS o przeniesieniu
w stan spoczynku jest wieńczone aktem Prezydenta - o którym jest mowa w art. 39 przywołanej ustawy - a w konsekwencji i ten wniosek, że akt ten determinuje skuteczność samej tej uchwały. To bowiem dopiero wraz z wydaniem wymienionego aktu - nie zaś wraz tylko z podjęciem wymienionej uchwały - materializuje się skutek
w postaci przejścia sędziego ze stanu czynnego w stan spoczynku.
Do przeniesienia skarżącego w stan spoczynku nie mogło przecież dojść - co trzeba uznać za oczywiste - z datą 24 lipca 2020 r., a mianowicie z datą, w której wymieniona uchwała KRS z 24 lipca 2020 r. nie była jeszcze prawomocna, co tym bardziej wzmacnia argument z art. 45 ust. 1 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Jak się bowiem podkreśla nie bez uzasadnionych podstaw, w przypadku przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego (odpowiednio Naczelnego Sądu Administracyjnego) przez Krajową Radę Sądownictwa w stan spoczynku na jego wniosek albo na wniosek Kolegium Sądu Najwyższego (odpowiednio Kolegium Naczelnego Sądu Administracyjnego), jeżeli sędzia jest trwale niezdolny do pełnienia obowiązków
z powodu choroby lub utraty sił, datą przeniesienia w stan spoczynku stwierdzoną przez Prezydenta RP powinna być data uprawomocnienia się uchwały Krajowej Rady Sądownictwa o przeniesieniu sędziego w stan spoczynku (zob. K Szczucki, art. 39 t. 6 w: Ustawa o Sądzie Najwyższym. Komentarz, wyd. II, WKP 2021). W tym wypadku datą uprawomocnienia się uchwały KRS był 25 września 2020 r. Akt o takiej treści nie został jednak wydany.
Zgodnie z art. 39 ustawy o Sądzie Najwyższym wskazanie daty przeniesienia sędziego w stan spoczynku należy do wyłącznej kompetencji Prezydenta RP, zatem wskazanie daty w wyżej wymienionej uchwale Krajowej Rady Sądownictwa nie mogło być uznane za prawidłowe, i tym bardziej wiążące dla Głowy Państwa. Stąd stanowisko Sądu pierwszej instancji, który nie dostrzegł wadliwości zaskarżonego aktu i podstaw do jego wzruszenia z powodów wyżej przedstawionych nie mogło zostać podzielone.
Należało więc stwierdzić, że skarga kasacyjna zasadnie podważa zgodność
z prawem zaskarżonego wyroku, który podlegał uchyleniu. Wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii - a co za tym idzie, wobec zaktualizowania się przesłanek stosowania art. 188 p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę strony na postanowienie Prezydenta RP
w przedmiocie stwierdzenia daty przeniesienia sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego w stan spoczynku stwierdzając, że jest ona usprawiedliwiona, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego aktu.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188
w związku z art. 146 § 1 p.p.s.a. oraz na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI