II GSK 638/20

Naczelny Sąd Administracyjny2023-09-05
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo geologiczne i górniczekoncesjawydobycie kruszywaopłata dodatkowanaruszenie warunków koncesjiobszar górniczypostępowanie administracyjneskarga kasacyjnaNSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą opłaty dodatkowej za naruszenie warunków koncesji na wydobywanie kruszywa naturalnego, uznając wydobycie poza obszarem górniczym za rażące naruszenie.

Sprawa dotyczyła opłaty dodatkowej nałożonej na S.J. za wydobywanie kruszywa naturalnego poza wyznaczonymi granicami obszaru górniczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę strony, a Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał to orzeczenie w mocy. NSA uznał, że skarżący rażąco naruszył warunki koncesji, a zarzuty dotyczące procedury i przedawnienia nie były zasadne. Sąd podkreślił, że wydobycie poza obszarem górniczym, w sytuacji braku niezależnych od przedsiębiorcy okoliczności, stanowi rażące naruszenie warunków koncesji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną S.J. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Środowiska o nałożeniu opłaty dodatkowej za naruszenie warunków koncesji na wydobywanie kruszywa naturalnego. Sprawa dotyczyła wydobycia kruszywa poza wyznaczonym obszarem górniczym. Sąd pierwszej instancji uznał, że stan faktyczny został należycie wyjaśniony i doszło do rażącego naruszenia warunków koncesji, co obligowało organ do ustalenia opłaty dodatkowej. Skarżący podnosił zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym braku ustalenia terminu zdarzenia, zaniechania dowodu z opinii biegłego, oparcia się na opracowaniu w języku angielskim oraz naruszenia zasady dwuinstancyjności. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty za niezasadne. Sąd podkreślił, że uzasadnienie wyroku WSA było prawidłowe, a zebrany materiał dowodowy wystarczający do rozstrzygnięcia. Stwierdzono, że wydobycie poza obszarem górniczym, w sytuacji braku niezależnych od przedsiębiorcy okoliczności, stanowi rażące naruszenie warunków koncesji, a zarzuty dotyczące przedawnienia i procedury nie znalazły potwierdzenia. NSA zasądził od skarżącego koszty postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, wydobywanie kruszywa poza wyznaczonym obszarem górniczym, w sytuacji braku niezależnych od przedsiębiorcy okoliczności, stanowi rażące naruszenie warunków koncesji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że rażące naruszenie warunków koncesji musi charakteryzować się oczywistością, niedwuznacznością, bezspornością, wyjątkowością i nagannością świadomego działania. W tej sprawie wydobycie poza obszarem górniczym, które nie zostało wykazane jako spowodowane okolicznościami niezależnymi od przedsiębiorcy, spełnia te kryteria.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

p.g.g. art. 30 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze

p.g.g. art. 85a

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze

p.g.g. art. 133 § ust. 1

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze

p.g.g. art. 139 § ust. 1m

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze

p.g.g. art. 143 § ust. 1

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 141 § par. 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § par. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 10 § par. 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 15

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 61 § par. 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § par. 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78 § par. 1 i 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 79 § par. 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 84 § par. 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

p.g.g. art. 153

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wydobycie kruszywa poza obszarem górniczym stanowi rażące naruszenie warunków koncesji. Zebrany materiał dowodowy, w tym pomiary wykonane przez uprawnione osoby, jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego. Użycie języka angielskiego w urządzeniach GPS nie narusza ustawy o języku polskim. Data kontroli, podczas której stwierdzono naruszenie, stanowi podstawę do ustalenia biegu terminu przedawnienia. Organ nie miał obowiązku dopuszczać dowodu z opinii biegłego. Skarżący miał zapewniony czynny udział w postępowaniu.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania, w tym brak ustalenia terminu zdarzenia, zaniechanie dowodu z opinii biegłego, oparcie się na opracowaniu w języku angielskim. Naruszenie zasady dwuinstancyjności. Błędna wykładnia art. 139 ust. 1 p.g.g. poprzez przyjęcie, że doszło do rażącego naruszenia warunków koncesji. Naruszenie art. 143 p.g.g. poprzez wydanie decyzji z przekroczeniem terminu przedawnienia.

Godne uwagi sformułowania

rażące naruszenie warunków określonych w koncesji musi charakteryzować się oczywistością, niedwuznacznością, bezspornością, wyjątkowością i nagannością świadomego działania nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Skład orzekający

Wojciech Kręcisz

przewodniczący

Mirosław Trzecki

sprawozdawca

Marek Sachajko

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'rażącego naruszenia warunków koncesji' w prawie geologicznym i górniczym, obowiązki organów w zakresie dowodzenia, zasady postępowania administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji naruszenia warunków koncesji na wydobycie kruszywa naturalnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa górniczego i administracyjnego – odpowiedzialności za naruszenie warunków koncesji, co ma znaczenie dla przedsiębiorców z tego sektora. Wyjaśnia pojęcie 'rażącego naruszenia' i procedury dowodowe.

Przedsiębiorco, uważaj! Wydobycie poza obszarem koncesji to nie tylko mandat, ale i 'rażące naruszenie' z poważnymi konsekwencjami.

Dane finansowe

WPS: 329 535 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 638/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-07-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marek Sachajko
Mirosław Trzecki /sprawozdawca/
Wojciech Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6060 Poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin
Hasła tematyczne
Prawo geologiczne i górnicze
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1750/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-01-10
Skarżony organ
Minister Środowiska
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 134 par. 1, art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 10 par. 1, art. 15, art. 61 par. 4, art. 77 par. 1, art. 78 par. 1 i 2, art. 79 par. 1, art. 84 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 868
art. 30 ust. 1 pkt 2, art. 85a, art. 85a, art. 133 ust. 1, art. 139 ust. 1m art. 143 ust. 1, art. 153
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 5 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1750/19 w sprawie ze skargi S.J. na decyzję Ministra Środowiska z dnia 19 czerwca 2019 r. nr DGK-VII.4781.21.2019.MB w przedmiocie określenia opłaty dodatkowej za naruszenie warunków koncesji na wydobywanie kruszywa naturalnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S.J. na rzecz Ministra Środowiska 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 10 stycznia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1750/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S.J. na decyzję Ministra Środowiska z 19 czerwca 2019 r. w przedmiocie określenia opłaty dodatkowej za naruszenie warunków koncesji na wydobywanie kruszywa naturalnego.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Dnia 10 grudnia 2018 r., w związku z informacją otrzymaną w piśmie od Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu z 14 listopada 2017 r., Marszałek Województwa Wielkopolskiego wszczął postępowanie w sprawie ustalenia opłaty dodatkowej za działalność wykonywaną z rażącym naruszeniem warunków określonych w koncesji, polegającą na eksploatacji kopaliny poza wyznaczonymi granicami obszaru górniczego "[...]".
W trakcie kontroli przeprowadzonej 26 i 27 października 2017 r. stwierdzono nieprawidłowości w prowadzeniu ruchu ww. zakładu górniczego, m.in. naruszenie granic złoża i obszaru górniczego podczas prowadzenia prac górniczych. W związku z powyższym, organ koncesyjny decyzją z 26 stycznia 2018 r. wstrzymał działalność zakładu i zarządził przeprowadzenie oględzin.
Decyzją z 15 października 2018 r. Marszałek Województwa cofnął bez odszkodowania koncesję na wydobywanie kruszywa naturalnego ze złoża "[...]".
Pismem z 12 czerwca 2018 r. Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu poinformował Marszałka o wynikach dodatkowych pomiarów z 19 maja 2018 r., zgodnie z którymi objętość wydobytej kopaliny spod lustra wody obszaru górniczego wynosiła 61 025 m3, a całkowita objętość wydobytej kopaliny spod lustra wody 675 564 m3. W oparciu o powyższe wyliczenia organ koncesyjny określił, że ilość wydobytej kopaliny poza granicami obszaru górniczego wynosiła 109 845 ton.
Decyzją z 5 lutego 2019 r. Marszałek Województwa określił S.J. (dalej "skarżący") opłatę dodatkową w wysokości 329 535 zł za rażące naruszenie warunków określonych w koncesji.
Decyzją z 19 czerwca 2019 r. Minister Środowiska utrzymał w mocy powyższą decyzję.
Organ podkreślił, że z analizy zebranych dowodów wynikało, że skarżący wydobył spoza obszaru górniczego 109 845 ton kopaliny, co oznaczało, że naruszył warunki koncesji. Zdaniem organu, doszło do oczywistego naruszenia warunków koncesji, ponieważ działalność przedsiębiorcy prowadzona była wbrew warunkom w niej ustanowionym, tj. spoza obszaru górniczego, i pozostawała w oczywistej sprzeczności z treścią art. 21 ust. 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2019 r., poz. 868 ze zm., dalej "p.g.g.").
WSA w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję.
W ocenie Sądu, stan faktyczny sprawy został należycie wyjaśniony i dał podstawy do uznania, że sprawie doszło do wydobycia kopalin z rażącym naruszeniem warunków koncesji, co obligowało organ do ustalenia opłaty dodatkowej na podstawie art. 139 ust. 1 p.g.g., według zasad określonych w art. 139 ust. 3 p.g.g.
Skarżący nie wykazał bowiem, że wystąpiły niezależne od niego okoliczności uzasadniające/usprawiedliwiające naruszenie warunków koncesji. Organ istotne w ww. zakresie okoliczności ustalił w wyniku kontroli przeprowadzonej przez organ nadzoru górniczego, a w toku postępowania administracyjnego strona nie kwestionowała wielkości wydobycia ani faktu jego prowadzenia poza granicami obszaru górniczego.
Postawione w tym zakresie w skardze zarzuty Sąd uznał za niezasadne, ponieważ skarżący sformułował je w sposób ogólny, bez wskazania, czy i w jaki sposób wskazywane uchybienia niweczyły całość ustaleń opartych na dowodach i wnioskach przedstawionych w decyzji organu. Skarżący, który był przedsiębiorcą, nie przeciwstawił swoich wyliczeń odnoszących się do wielkości wybranej kopaliny i granic złoża. Jako profesjonalista powinien kontrolować wielkość i miejsce wydobycia właśnie po to, aby nie dopuścić do przekroczenia granic koncesji i móc wykazać prowadzenie prac górniczych zgodnie z posiadanymi uprawnieniami, tj. bez naruszenia granic złoża i obszaru górniczego. Poza tym, zdaniem WSA, nawet jeśli skarżący nie dysponował ww. przeciwdowodem to powinien podjąć merytoryczną polemikę z wyliczeniami organu.
W ocenie Sądu, bez znaczenia było, że istotne dla sprawy okoliczności nie zostały ustalone przez biegłego. Pomiarów dokonał mierniczy górniczy, legitymujący się uprawnieniami zawodowymi [...] w rozumieniu art. 58 ust. 2 pkt 2 i 3 p.g.g. Tak więc nie było potrzeby potwierdzania ustalonych przez tę osobę okoliczności. W opisie badania wskazane były numery seryjne urządzeń GPS oraz świadectwa poświadczające poprawność pracy i wiarygodność uzyskanych wyników. Użycie języka angielskiego w wykorzystanych instrumentach pomiarowych – w ocenie Sądu – nie zwalniało przedsiębiorcy z obowiązku odniesienia się do wyników dokonanych pomiarów.
Sąd stwierdził, że skarżący zakwestionował zebranie części dowodów przed wszczęciem postępowania (poza postępowaniem), jednakże nie wskazał, jaki miało to wpływ na wynik sprawy. Podkreślił, że strona brała udział czynnościach kontrolnych 26 i 27 października 2017 r., ponadto w toku postępowania miała możliwość zapoznania się ze wszystkimi dokumentami w sprawie i wypowiedzenia się na ich temat. O dokonanym 19 maja 2018 r. obmiarze była zaś mowa już w zawiadomieniu z 10 grudnia 2018 r. o wszczęciu postepowania w sprawie ustalenia opłaty dodatkowej. O zakończeniu postępowania przez organ odwoławczy skarżący został prawidłowo zawiadomiony w piśmie z 30 maja 2019 r. Strona nie zgłaszała żadnych konkretnych zastrzeżeń, które mogłyby poddać w wątpliwość ustalenia organu pierwszej instancji podzielone przez Ministra Środowiska.
Zdaniem Sądu, organy prawidłowo ustaliły istotne w sprawie okoliczności i dokonały ich subsumpcji pod właściwe przepisy prawa, obejmujące – z uwagi na dzień wszczęcia postępowania – także Obwieszczenie Ministra Środowiska z 5 września 2017 r. w sprawie stawek opłat na rok 2018 z zakresu przepisów Prawa geologicznego i górniczego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz uchylenie decyzji organów pierwszej i drugiej instancji, zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zarzucił:
na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. naruszenie:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej "p.p.s.a.") w zw. z art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. w zw. z art. 75 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775; dalej "k.p.a."), 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie tego, iż w trakcie postępowania administracyjnego organy nie podjęły wszystkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności:
nie ustaliły terminu zdarzenia skutkującego wydaniem zaskarżonej decyzji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na zastosowanie przepisów o przedawnieniu (art. 143 § 1 p.g.g.), a tym samym załatwienia sprawy z pominięciem słusznego interesu strony,
zaniechały przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geologa górniczego oraz przesłuchania skarżącego na okoliczność ustalenia przyczyn przekroczenia granic koncesyjnych i ilości wydobytego kruszywa, oparły się na opracowaniu obmiaru wyrobiska, które nie zostało sporządzone w języku polskim (tj. z naruszeniem art. 4 i art. 5 § 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim; Dz. U. z 2021 r. poz. 672), bez stosownych map uniemożliwiających zweryfikowanie dokładnej ilości wydobytej kopaliny poza granicami obszaru górniczego, a także z pominięciem dokumentów świadczących o uprawnieniach i kwalifikacjach osoby wykonującej pomiary,
przekroczyły granice swobodnej oceny dowodów skutkujące błędnym ustaleniem, iż skarżący wydobywał kopaliny z rażącym naruszeniem warunków określonych w koncesji,
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 61 § 1 i § 4, art. 7, art. 9, art. 10 § 1 k.p.a. i art. 15 k.p.a. poprzez:
zaliczenie w poczet materiału dowodowego i wydanie decyzji w oparciu o pismo Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu znak: POZ.050.30.2017.KO z 14 listopada 2017 r., które w istocie obejmowało przebieg i wnioski z kontroli zakładu górniczego "[...]", a także opracowania dokumentującego obmiar wyrobiska w części zawodnionej kruszywa naturalnego "[...]" oraz pisma Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego z 12 czerwca 2018 r., przeprowadzonych poza niniejszym postępowaniem (przed jego wszczęciem),
uniemożliwienie skarżącemu wzięcia realnego udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, co skutkowało rażącym naruszeniem zasady dwuinstancyjności,
zaakceptowanie kontrolnego, a nie merytorycznego postępowania organu drugiej instancji, co skutkowało rażącym naruszeniem zasady dwuinstancyjności;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, a w szczególności ustaleń co do terminu zdarzenia skutkującego wydaniem zaskarżonej decyzji, które były szczególnie istotne z punktu widzenia kwestii upływu terminu przedawnienia nałożenia na inwestora kary, jak również zarzutów skargi dotyczących ustaleń, iż wydobywanie kopalin miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
na podstawie art. 174 pkt 1) p.p.s.a. naruszenie:
4) 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.g.g. poprzez błędną wykładnię, zawężającą rozumienie rażącego naruszenia warunków koncesji wyłącznie do wypadków, gdy przekroczenie granic koncesji nastąpiło w okolicznościach niezależnych od przedsiębiorcy,
5) 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 143 p.g.g. poprzez wydanie decyzji z przekroczeniem 5-letniego terminu na jej wydanie, podnosząc tym samym zarzut przedawnienia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Skarga kasacyjna spółki oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny co do zasady rozpoznaje w pierwszej kolejności podniesione w tej skardze zarzuty wskazujące na naruszenie przepisów postępowania, a dopiero w drugiej odnosi się do zarzutów kwestionujących stosowanie prawa materialnego. Zachowanie takiej kolejności oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że naruszenia prawa materialnego mogą być rozpoznane tylko wtedy, gdy zostanie ustalone, że stan faktyczny sprawy jest między stronami bezsporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym.
Postępowanie w tej sprawie dotyczyło ustalenia opłaty dodatkowej za rażące naruszenie warunków określonych w koncesji na wydobycie kopaliny.
W rozpoznawanej sprawie – biorąc pod uwagę zarzuty skargi kasacyjne - istota sporu sprowadza się do oceny prawidłowości sądowoadministracyjnej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Ministra Środowiska, w której przyjęto, że skarżący swoją działalnością wydobywczą polegającą na eksploatacji złoża "[...]" poza granicami ówczesnego obszaru górniczego ustalonego pierwotną koncesją z 2007 r. w sposób rażący naruszył warunki określone w tej koncesji. Skarżący podważa przede wszystkim, że organ nie ustalił "terminu zdarzenia skutkującego wydaniem zaskarżonej decyzji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na zastosowanie przepisów o przedawnieniu (art. 143 § 1 p.g.g.)".
Rozpoczynając od oceny najdalej idącego zarzutu procesowego, tj. naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. podniesionego punkcie 3. petitum skargi kasacyjnej, NSA uznał, że jest on pozbawiony uzasadnionych podstaw.
Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym podstawowe elementy konstrukcyjne, które musi zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku sądu. Przepis ten wprowadza wymóg zawarcia w uzasadnieniu wyroku zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienia. Zatem naruszenie tego przepisu może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera tych elementów, w tym także gdy nie zawiera stanowiska co do przyjętego przez sąd stanu faktycznego, a więc gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej z powodu wadliwości sporządzonego uzasadnienia (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naruszenie to, w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a., musi być na tyle istotne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jasny i logiczny wywód, w którym zawarł stanowisko odnośnie do prawidłowości prowadzonego postępowania wyjaśniającego, wskazał na podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wynika z niego jednoznacznie, jakimi motywami kierował się Sąd, podejmując orzeczenie, co w konsekwencji umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń WSA w kwestionowanym zakresie.
Podkreślenia wymaga, że zupełnie inną kwestią jest siła przekonywania argumentów zawartych w uzasadnieniu orzeczenia. Brak przekonania strony, czy też organu o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym o przyjętym kierunku wykładni i zastosowania prawa – którego prawidłowość, aby mogła być oceniona, wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych – czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt więc, że stanowisko zajęte przez sąd administracyjny pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, iż uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Dlatego – co należy podkreślić – polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu pierwszej instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Dodać należy, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest możliwe kwestionowanie stanowiska sądu pierwszej instancji w zakresie prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. wyroki NSA z: 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I GSK 1821/14; 6 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 985/17). Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można zatem łączyć z ocenami i stanowiskiem, jakie prezentuje Sąd pierwszej instancji, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, a do tego właśnie zmierza uzasadnienie omawianego zarzutu w skardze kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podziela stanowisko judykatury, że sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku, wypełniając przesłanki wynikające z treści art. 141 § 4 p.p.s.a., nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów podniesionych w skardze oraz innych pismach procesowych sprawy i do każdego z argumentów na ich poparcie, może je oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to, aby z wywodów sądu wynikało dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 702/15; 19 czerwca 2018 r., sygn. akt II GSK 2336/16; 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 2671/16; 4 października 2018 r., sygn. akt II GSK 2983/16 ; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zawarty w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wywód – zgodnie z tym co podniesiono już wcześniej – w sposób jasny przedstawia stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i wskazuje na podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz zawiera jej wyjaśnienie.
Dodatkowo wskazać należy, że poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (por. np. wyroki NSA z: 26 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 1131/13; 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2081/13; 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13).
W związku z powyższym zarzut sformułowany w pkt 3. petitum skargi kasacyjnej polegający na braku odniesienia się do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego wyroku oraz do wszystkich zarzutów skargi dotyczących ustaleń w zakresie wydobycia kopaliny z rażącym naruszeniem prawa nie zasługuje na uwzględnienie.
Nie był zasadny zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy", o jakim mowa we wskazanym przepisie oznacza jedynie to, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym, jak również stwierdzić np. nieważność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jego uchylenie. Zakresem rozpoznania sądu stają się więc wszystkie czynności i akty wydane w danej sprawie administracyjnej, niezależnie od tego, w jakim stadium postępowania i w jakim trybie zostały podjęte.
Skuteczność zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. zależy zatem od wykazania, że sąd, rozpoznając skargę, dokonał oceny zgodności z prawem innej sprawy lub z przekroczeniem granic rozpoznawanej sprawy (por. m.in. wyrok NSA z 25 września 2009 r., sygn. akt II FSK 629/08). Granice rozpoznania przez wojewódzki sąd administracyjny określa sprawa administracyjna będąca przedmiotem zaskarżenia. Sąd ten jest zatem zobowiązany rozpatrzeć z punktu widzenia zgodności z prawem sprawę, której treść i zakres wyznaczają normy prawa determinujące treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym akcie i precyzujące czynności pozwalające zidentyfikować skonkretyzowany w nich stosunek prawny (por. np. wyroki NSA z 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 915/97, 15 stycznia 2005 r., sygn. akt II GSK 321/07).
Z uzasadnienia skargi kasacyjnych nie wynika, aby skarżący kasacyjnie wskazywał na zaistnienie sytuacji, które mogłaby uzasadniać twierdzenie, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie nie wykazał, że WSA dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy lub z przekroczeniem granic rozpoznawanej sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd pierwszej instancji nie wyszedł poza jej granice.
Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie może więc być uznany za usprawiedliwiony.
Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 w zw. z art. 8 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. w związku z art. 84 § 1 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. (pkt 1.a) petitum skargi kasacyjnej) NSA podnosi, że analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, który słusznie sformułował Sąd pierwszej instancji, że w sprawie nie doszło do wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego.
Skarżący w ramach zarzutu kasacyjnego wywodzi konieczność ustalenia przyczyn przekroczenia granic obszaru koncesyjnego. Strona skarżąca kasacyjnie twierdzi, że organy i Sąd pierwszej instancji wadliwie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, bowiem nie dopuściły dowodu z opinii geologicznej. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, nieprzeprowadzenie takiego dowodu przy ocenie ustaleń faktycznych poczynionych przez organy prowadziło do naruszenia zasad oceny dowodów w postępowaniu administracyjnym.
Stwierdzić należy, że kontrolowana przez Sąd pierwszej instancji decyzja została wydana w postępowaniu, które zostało przeprowadzone zgodnie ze standardami procedury administracyjnej. Stan faktyczny zaakceptowany przez Sąd pierwszej instancji nie został przez skarżącego kasacyjnie skutecznie podważony. Podnoszone w tym zakresie zarzuty skarżącego sprowadzały się w istocie rzeczy do prezentowania własnych ocen stanu faktycznego.
Z treści przepisu art. 77 § 1 k.p.a. wynika, że organ jest zobowiązany do zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. W taki sam sposób ma ten materiał ocenić. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że te wymogi zostały spełnione.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji w pełni zasadnie przyjął, że zgromadzony materiał dowodowy był kompletny i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia, tym bardziej, że skarżący nie kwestionował, że przystąpił do eksploatacji kopaliny z przekroczeniem granic obszaru górniczego wyznaczonych koncesją z 2007 r. W rozpoznawanej sprawie istotne ustalenia dla rozstrzygnięcia zostały stwierdzone protokołami kontroli i stosownym operatem sporządzonym przez osobę upoważnioną w zakresie prawa górniczego. Dowody te nie zostały zakwestionowane przez stronę jako wadliwe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro ustalenia te dokonane zostały przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej, na podstawie danych zgromadzonych i opracowanych przez osoby mające wymagane przepisami prawa kwalifikacje zawodowe, a nadto zostały udokumentowane i udostępnione stronie przed wydaniem decyzji w sprawie, to niewątpliwie możliwa była ich weryfikacja przez stronę. W tej sytuacji, wobec niezgłoszenia przez skarżącego prawidłowo umotywowanych zastrzeżeń do ustaleń organu, za nieskuteczną należy uznać próbę podważenia tych ustaleń jedynie w drodze pośredniego zarzutu, a mianowicie naruszenia przepisu art. 84 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Dowód ten ma charakter fakultatywny i powinien być dopuszczony jedynie wówczas, gdy jest konieczny (art. 78 § 1 k.p.a.), a więc gdy po przeprowadzeniu postępowania dowodowego okaże się, że pełna ocena okoliczności faktycznych wymaga wiadomości specjalnych, które wykraczają poza kompetencje organu, co w rozpoznawanej sprawie – jak wyżej wskazano – nie miało miejsca.
Uwzględniając więc materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że pomiary zostały wykonane przez pracownika organu posiadającego wymagane prawem uprawnienia geodezyjne oraz że wykonane pomiary stanowiły podstawę do opracowania dokumentacji ustalającej ilość kopaliny wydobytej bez koncesji.
Zauważyć wypada, że w rozpoznawanej sprawie ustalenia w zakresie ilości wydobytego kruszywa oparte zostały na metodach stosowanych standardowo przy tego typu sprawach i dokonane były przez organ, który ze względu na swoją właściwość i profesjonalny charakter może dokonywać takich ustaleń w prowadzonym przez siebie postępowaniu. Zatem organ taki posiada wymagane prawem wiadomości do dokonania ustaleń w zakresie wydobywanego kruszywa. W konsekwencji oznacza to, że w kontrolowanym obecnie postępowaniu nie miał on obowiązku korzystania z art. 84 § 1 k.p.a. i zasięgania wiedzy u biegłych. Podkreślić wreszcie należy, że żądania dowodowe strony w postępowaniu administracyjnym mają charakter ograniczony. Wprost wskazuje na to treść art. 78 § 2 k.p.a., gdy żądanie dotyczy okoliczności stwierdzonych innymi dowodami.
Nie znajduje również akceptacji twierdzenie skarżącego kasacyjnie, że opracowanie obmiaru wyrobiska nie zostało sporządzone w języku polskim, co stanowi naruszenie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy o języku polskim. W ocenie NSA, użycie w języku angielskim danych w urządzeniu pomiarowym typu GPS wynikających z zastosowania specjalistycznego programu do wyliczeń nie wskazuje na naruszenie powyższych przepisów. Podane wyliczenia są jednoznaczne, nie wymagające przy ich stosowaniu w toku obliczania opłaty eksploatacyjnej skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych wynikających z użycia języka angielskiego.
Jeśli zaś chodzi o zarzut nieustalenia terminu zdarzenia skutkującego wydanie zaskarżonej decyzji, który jest istotny z punktu widzenia zastosowania przepisu art. 143 ust. 1 p.g.g., podkreślenia wymaga, że obowiązek poniesienia opłaty eksploatacyjnej wiąże się z zaistnieniem określonego zdarzenia, a więc wydobyciem kopaliny, w przypadkach określonych w art. 85a p.g.g. wydobyciem bez koncesji lub z rażącym naruszeniem jej postanowień. To są fakty kreujące opłatę. Dodać należy, że na gruncie przepisów dotyczących opłaty eksploatacyjnej stosunek administracyjnoprawny między stroną a organem nawiązany zostaje z chwilą zaistnienia zdarzenia, a więc wydobycia kopaliny. Zatem decyzja wydana w takiej sprawie konkretyzuje i potwierdza jego istnienie określając wysokość opłaty, tym samym nie ma charakteru konstytutywnego (zob. wyrok NSA 15 marca 2019 r., II GSK 778/18).
Z niekwestionowanych, bezspornych ustaleń organów zaakceptowanych przez WSA jednoznacznie wynika, że do stwierdzenia przekroczenia przez skarżącego granic złoża i obszaru górniczego doszło 26 i 27 października 2017r. Wówczas w obecności skarżącego dokonano oględzin zakładu górniczego "[...]". Z protokołu oględzin wynika, że było prowadzone wydobycie kopaliny i stwierdzono naruszenie południowej granicy obszaru górniczego w obrębie działki nr [...] w pasie o długości ok 200 m o szerokości ok.10 m. Nie ulega zatem najmniejszych wątpliwości, że data oględzin zakładu górniczego, tj. 26 i 27 października 2017 r., jest zdarzeniem, które stanowiło podstawę faktyczną do wydania decyzji w trybie art. 139 p.g.g.
Dla ustalenia biegu przedawnienia terminu do wydania decyzji ustalającej opłatę eksploatacyjną dopuszczalne było przyjęcie, że początkiem tego terminu jest data dokonania kontroli zakładu górniczego, podczas której stwierdzono wydobycie kopaliny z poza obszaru koncesyjnego. Przyjęcie takiego poglądu opiera się na logicznym założeniu, że podmiot posiadający koncesję wydobywa legalnie kruszywo jedynie ze złoża określonego w decyzji koncesyjnej. Każde przekroczenie tego obszaru należy traktować jako naruszenie warunków koncesji uprawniające do ustalenia opłaty eksploatacyjnej podwyższonej. Tak też przyjęły organy i zaakceptował to Sąd pierwszej instancji.
W rozpoznawanej sprawie dowody w postaci protokołów z kontroli z 26 i 27 października 2017 r. pozwalały ustalić w sposób niewątpliwy istotne dla sprawy okoliczności. Tym samym nie było potrzeby prowadzenia innych dowodów, a w konsekwencji nie doszło do zarzucanego przez skarżącego naruszenia art. 77 § 1 k.p.a.
W odniesieniu do zarzutu, w którym podnosi się naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 61 § 1 i 4 art. 7 art. 9, art. 10 § 1 k.p.a. i art. 15 k.p.a., stwierdzić należy, że jest on nieuzasadniony.
Ze sformułowania zarzutu i jego uzasadnienia wynika, że jej autor za naruszony uważa art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Poza tym zdaniem skarżącego został naruszony art. 61 § 4 k.p.a., który nakłada na organ zawiadomienie strony o wszczęciu postępowania administracyjnego. Dopiero faktyczne wszczęcie postępowania umożliwia organowi przeprowadzanie i zbieranie dowodów. Wadliwość działania organu skarżący upatruje w niemożności uczestniczenia w czynnościach przed organem pierwszoinstancyjnym oraz zaliczenie do materiału dowodowego pism i opracowań Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu związanych z kontroli zakładu górniczego "[...]" jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie.
Twierdzenia skarżącego, że strona powinna zostać zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia czynności przynajmniej na siedem dni przed ich terminem nie mają oparcia w obowiązujących przepisach. Czynności dokonywane przez pracowników organu na podstawie art. 153 p.g.g , a więc czynności nadzoru i kontroli, przeprowadzane są jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego i – jak wynika z ich opisu w sprawie – właściciel gruntu w ich trakcie nie był jeszcze ustalony. Nie miał i nie mógł zatem do nich mieć zastosowania art. 79 § 1 k.p.a. dotyczący zawiadamiania strony postępowania na siedem dni przed terminem oględzin (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2021 r., sygn. akt II GSK 1018/18).
Jednocześnie, jak słusznie stwierdził WSA, skarżący miał możliwość zapoznania się z materiałami i ustaleniami dokonanymi przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Poznaniu z kontroli zakładu górniczego "[...]" jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie i składania wyjaśnień. Poza tym skarżący brał udział w czynnościach kontrolnych 26 i 27 października 2017 r. Po zakończeniu postępowania organ odwoławczy poinformował w piśmie z 30 maja 2019 r. o możliwości zapoznania się z materiałami sprawy i zgłoszenia wniosków dowodowych. W opisanych wyżej okolicznościach brak jest więc podstaw do twierdzeń, że skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw w sposób przedstawiony w skardze kasacyjnej.
W odniesieniu zaś do zarzutu naruszenia art. 15 k.p.a., zauważyć trzeba, że powyższy przepis, mający charakter normatywny, wyraża zasadę dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Nie chodzi o to, aby organ odwoławczy dokonał kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu w stosunku do orzeczenia organu pierwszej instancji. Konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzje, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 listopada 1992 r., V SA 721/92, ONSA 1992, nr 3-4, poz. 95). Rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest bowiem takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji.
Zaskarżona decyzja Ministra Środowiska spełnia wszystkie opisane wyżej przesłanki uzasadniające uznanie jej za decyzje w pełni merytoryczną, wydaną po dwukrotnym przeprowadzeniu postępowania.
W sytuacji, gdy wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania okazały się niezasadne ocena zasadności zarzutów skargi kasacyjnej opartych na podstawie kasacyjnej opisanej w art.174 pkt 1 p.p.s.a. może być dokonana wyłącznie przy uwzględnieniu stanu faktycznego przyjętego za podstawę faktyczną wyrokowania.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego opisanych w punkcie 4. i 5. petitum skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że w obu przypadkach zarzut ten obejmuje swym zakresem błędną wykładnię art.139 ust. 1 (jako oczywistą omyłkę należy potraktować wskazanie naruszenia art. 133 ust. 1 p.g.g., gdyż w uzasadnieniu prawidłowo podano naruszony przepis) i art. art.143 p.g.g.
Zarzuty naruszenia prawa materialnego wymagają należytej precyzji w ich konstruowaniu (por. wyrok NSA z 3 października 2013 r., sygn. akt II FSK 1020/12, LEX nr 1382183). W szczególności konieczne jest – oprócz wskazania, na czym polega błędna wykładnia – wskazanie konkretnych przepisów naruszonych zdaniem strony skarżącej przez sąd, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu oraz innych jednostek redakcyjnych.
Przepis art. 143 p.g.g. zawiera dwie jednostki redakcyjne, natomiast autor skargi kasacyjnej nie odniósł się zarówno w zarzucie, jak i w uzasadnieniu do żadnej z nich. Nie można pominąć, że sformułowany w pkt 5. petitum skargi kasacyjnej zarzut w ogóle nie zawiera uzasadnienia. Tymczasem w myśl poglądów judykatury warunek przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis prawa autor kasacji miał na uwadze, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego (por. wyrok NSA z 22 lipca 2004 r., sygn. akt GSK 356/04, ONSAiWSA 2004, Nr 3, poz. 72, s. 142; postanowienie NSA z 1 września 2011r., sygn. akt I OSK 1450/10) – tak jak ma to miejsce w przypadku tego zarzutu.
Z tych względów powyższy zarzut kasacyjny wyłącza się spod kontroli instancyjnej.
Przypomnieć należy, że błędna wykładnia prawa materialnego może polegać na nieprawidłowym odczytaniu normy prawnej wyrażonej w przepisie, mylnym zrozumieniu jego treści lub znaczenia prawnego, bądź też na niezrozumieniu intencji ustawodawcy (por. wyroki NSA z: 13 września 2005 r., sygn. akt II OSK 16/05; 23 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 539/04; 2 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1026/04 niepublikowane). Błąd zatem, jakiego może dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny, może dotyczyć nieprawidłowego odczytania normy, mylnego zrozumienia przepisu bądź niezrozumienia intencji ustawodawcy. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. W takiej sytuacji skarżący kasacyjnie organ winien wykazać, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia.
Jednocześnie podkreślić należy, że zarzut naruszenia prawa materialnego opisany w punkcie 4. petitum skargi kasacyjnej został uzasadniony poprzez odwołanie się do okoliczności faktycznych, które stanowiły o ustaleniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i w istocie stanowi polemikę z tymi ustaleniami faktycznymi. Zauważyć więc należy, że NSA wielokrotnie w orzecznictwie stwierdzał, że zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być uzasadniany poprzez odwołanie się do okoliczności faktycznych, które mogą być objęte kontrolą kasacyjną wyłącznie w ramach zarzutów zgłaszanych w ramach podstawy kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
W myśl art. 139 ust. 1 p.g.g., działalność wykonywana z rażącym naruszeniem warunków określonych w koncesji albo w zatwierdzonym albo w podlegającym zgłoszeniu projekcie robót geologicznych podlega opłacie dodatkowej. Z uwagi na treść wyżej wskazanego przepisu stwierdzić należy, że bezsporność naruszenia warunku koncesji na wydobycie kopalin nie jest wystarczającą przesłanką do uznania rażącego charakteru tego naruszenia. Ustawodawca określił bowiem, że opłacie dodatkowej podlega działalność wykonywana z rażącym naruszeniem warunków określonych w koncesji, nie zaś jakiekolwiek naruszeniem warunków określonych w koncesji. Zatem o zasadności stwierdzenia, iż doszło do rażącego naruszenia warunków koncesji decydują okoliczności konkretnej sprawy.
W ocenie NSA "rażące naruszenie warunków określonych w koncesji" musi charakteryzować się oczywistością, niedwuznacznością, bezspornością, wyjątkowością i nagannością świadomego działania podmiotu naruszającego warunki koncesji wydobywczej. Ustalenie takiego charakteru naruszenia warunków koncesji może nastąpić tylko poprzez analizę konkretnych okoliczności danej sprawy, a więc przede wszystkim poprzez uwzględnienie skali naruszenia.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy o "rażącym naruszeniu warunków określonych w koncesji" świadczy nie tylko bezsprzeczność naruszenia tych warunków, choć okoliczność ta jest bardzo istotna z punktu widzenia spełnienia przesłanki do nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w postaci opłaty dodatkowej, o której mowa w art. 139 ust. 1 p.g.g. Eksploatacja złóż kopalin podlega reglamentacji administracyjnej, co oznacza, że prowadzenie działalności gospodarczej w tym zakresie każdorazowo wymaga uprzedniego uzyskania koncesji. Wydanie koncesji oznacza uchylenie w indywidualnym przypadku generalnego zakazu wykorzystywania tych zasobów naturalnych w oparciu o indywidualnie spełnione przez przedsiębiorcę szczególne warunki. Spełnienie tych warunków w określonych okolicznościach faktycznych jest przedmiotem rozpoznania przez organ koncesyjny. Udzielona koncesja wyznacza przestrzeń, w granicach której może być jedynie wykonywana zamierzona działalność eksploatacyjna (art. 30 ust. 1 pkt 2 p.g.g.). Wydana skarżącemu 28 listopada 2007 r. koncesja na wydobywanie kopalin ze złoża "[...]" określiła granice obszaru i terenu górniczego. Przekroczenie tych granic w sytuacji, gdy nie mają miejsca okoliczności niezależne od przedsiębiorcy, musi być traktowane jako rażące naruszenie przez niego warunków koncesji. Pogląd taki prezentowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z: 9 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1100/11, 13 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2940/14, 9 lutego 2016 r., sygn. akt II GSK 2230/14, 9 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 4714/16, 13 czerwca 2023 r., sygn. akt II GSK 292/20). W rozpoznawanej sprawie nie zachodziły okoliczności niezależne od przedsiębiorcy. Skarżący w skardze kasacyjnej powoływał się na obsunięcie skarpy, co doprowadziło – jego zdaniem – do przekroczenia obszaru objętego koncesją. Okoliczność ta nie została w toku postępowaniu wykazana. W toku postępowania, wręcz przeciwnie, ustalono, że skarżący rozpoczął eksploatację złoża poza obszarem wyznaczonym koncesją świadomie i celowo.
W tych okolicznościach niezasadny okazał się sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego tj. art. 139 ust. 1 p.g.g. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuprawnionym przyjęciu, iż w sprawie nie zachodzi przesłanka do zastosowania tego przepisu, gdy tymczasem z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż działalność przedsiębiorcy, polegająca na wydobywaniu kopaliny spoza granic obszaru górniczego wyznaczonego koncesją, wykonywana była z rażącym naruszeniem warunków określonych w koncesji.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw oddalił na podsatwie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). NSA uwzględnił to, że pełnomocnik organu, który nie występował przed Sądem pierwszej instancji, wziął udział w rozprawie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI