II GSK 6/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że wspólnik spółki jawnej podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od momentu nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce, nawet jeśli jest spadkobiercą zmarłego wspólnika.
Sprawa dotyczyła ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez W.O. jako wspólnika spółki jawnej od dnia śmierci poprzedniego wspólnika. Sąd I instancji uznał, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika ze samego statusu wspólnika, niezależnie od faktycznego prowadzenia działalności. Skarżący kasacyjnie zarzucał błędną wykładnię przepisów, twierdząc, że jako spadkobierca nie nabył statusu wspólnika z chwilą śmierci, lecz z chwilą przyjęcia spadku. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, podkreślając, że status wspólnika spółki jawnej, a tym samym obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, powstaje z chwilą nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce, co w przypadku spadkobiercy następuje z chwilą otwarcia spadku.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną W.O. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Prezesa NFZ o podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sprawa dotyczyła ustalenia, czy W.O., będący spadkobiercą zmarłego wspólnika spółki jawnej, podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od dnia śmierci poprzedniego wspólnika (13 grudnia 2021 r.). Sąd I instancji uznał, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wspólnika spółki jawnej wynika z samego statusu prawnego, a nie z faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślono, że spadkobierca wstępuje do spółki z mocy prawa z chwilą śmierci spadkodawcy, jeśli umowa spółki na to zezwala i spadek zostanie przyjęty. Skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, twierdząc, że jako spadkobierca nie nabył ogółu praw i obowiązków w spółce z chwilą otwarcia spadku, lecz z chwilą złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku. Kwestionował również interpretację przepisów dotyczących podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym przez wspólników spółek jawnych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 13 pkt 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wspólnicy spółki jawnej podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom od dnia wpisania spółki do KRS lub od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce. Sąd podkreślił, że ustawodawca nie różnicuje tytułu nabycia tych praw i obowiązków, a w przypadku spadkobiercy, nabycie następuje z chwilą otwarcia spadku. W niniejszej sprawie, śmierć wspólnika nastąpiła 13 grudnia 2021 r., a umowa spółki przewidywała wstąpienie spadkobierców. W związku z tym, NSA uznał, że skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od tej daty, a zarzuty skargi kasacyjnej nie były zasadne.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, spadkobierca nabywa ogół praw i obowiązków w spółce jawnej z chwilą otwarcia spadku, co skutkuje powstaniem obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego od tej daty.
Uzasadnienie
Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 13 pkt 4b) oraz Kodeksu spółek handlowych (art. 60 § 1) wskazują, że status wspólnika spółki jawnej, a tym samym obowiązek ubezpieczenia, powstaje z chwilą nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce. W przypadku spadkobiercy, nabycie to następuje z chwilą otwarcia spadku, a nie z chwilą złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku. Umowa spółki przewidująca wstąpienie spadkobierców potwierdza ten mechanizm.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (24)
Główne
u.ś.o.z. art. 66 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
u.ś.o.z. art. 5 § pkt 21
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
u.ś.o.z. art. 69 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
u.ś.o.z. art. 82 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
u.s.u.s. art. 8 § ust. 6 pkt 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 13 § pkt 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 13 § pkt 4b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
k.s.h. art. 60 § § 1
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych
k.s.h. art. 251
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych
k.s.h. art. 84 § § 1
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych
Dz.U. 2023 poz. 1230 art. 13 § pkt 4b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2023 poz. 1230 art. 8 § ust. 6 pkt 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2023 poz. 1230 art. 13 § pkt 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2023 poz. 1230 art. 8 § ust. 6 pkt 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Pomocnicze
Dz.U. 2024 poz. 146
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Dz.U. 2023 poz. 1230
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2024 poz. 18
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych
Dz.U. 2018 poz. 646
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców
Dz.U. 2024 poz. 1023
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców
Dz.U. 2023 poz. 1230
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2006 r. Prawo pomocy społecznej
Dz.U. 2023 poz. 1230
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych
Dz.U. 2024 poz. 18
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych
Dz.U. 2024 poz. 497
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2024 r., poz. 146
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c u.ś.o.z. w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. w zw. z art. 60 § 1 k.s.h. poprzez uznanie, że skarżący jest wspólnikiem spółki jawnej, a nie spadkobiercą zmarłego wspólnika. Naruszenie art. 69 ust. 1 u.ś.o.z. w zw. z art. 13 ust. 4b u.s.u.s. w zw. z art. 60 § 1 k.s.h. poprzez uznanie, że skarżący objęty jest obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym od dnia śmierci wspólnika, a nie od dnia złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku.
Godne uwagi sformułowania
obowiązek ubezpieczenia wspólnika spółki jawnej powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego, nie zaś z prowadzeniem działalności gospodarczej posiadanie statusu wspólnika już od momentu wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) rodzi obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego spadkobiercy zmarłego wspólnika wstępują do spółki jawnej z mocy samego prawa z chwilą śmierci spadkodawcy-wspólnika samodzielną – i zarazem wystarczającą – podstawę podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu stanowi więc posiadanie statusu wspólnika spółki jawnej wpisanej do KRS ustawodawca operuje funktorem alternatywy rozłącznej – "albo" – to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że status wspólnika spółki jawnej powstaje wraz z zaistnieniem jednej z wymienionych sytuacji, która aktualizuje tym samym sam tytuł podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom
Skład orzekający
Wojciech Kręcisz
przewodniczący sprawozdawca
Wojciech Maciejko
sędzia
Anna Ostrowska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie momentu powstania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego dla spadkobierców wspólników spółek jawnych oraz interpretacja przepisów dotyczących statusu wspólnika jako tytułu do ubezpieczenia."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji spadkobiercy wspólnika spółki jawnej, gdzie umowa spółki przewiduje wstąpienie spadkobierców.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z ubezpieczeniami społecznymi i spółkami handlowymi, które ma praktyczne znaczenie dla wielu przedsiębiorców i ich spadkobierców.
“Spadkobierco wspólnika spółki jawnej, ubezpieczenie zdrowotne płacisz od dnia śmierci poprzednika!”
Dane finansowe
WPS: 240 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII GSK 6/25 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-07-29 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-01-02 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Ostrowska Wojciech Kręcisz /przewodniczący sprawozdawca/ Wojciech Maciejko Symbol z opisem 652 Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Sygn. powiązane VI SA/Wa 1602/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-09-10 Skarżony organ Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 18 art. 251, art. 84 § 1, art. 60 § 1 Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t. j.) Dz.U. 2023 poz 1230 art. 13 pkt 4b, art. 13 pkt 4, art. 8 ust. 6 pkt 1 i pkt 4 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia NSA Anna Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 1602/24 w sprawie ze skargi W.O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 13 marca 2024 r. nr 86/07/2024/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od W.O. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 10 września 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 1602/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 13 marca 2024 r. nr 86/07/2024/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 24 stycznia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Siedlcach zwrócił się do Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia Delegatura w Siedlcach o wydanie decyzji w sprawie podlegania przez W. O. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu bycia wspólnikiem spółki jawnej od dnia 13 grudnia 2021 r. Zakład wskazał, że W. O. z chwilą śmierci wspólnika R. O., tj. w dniu 13 grudnia 2021 r. nabył ogół praw i obowiązków w spółce jawnej "U. spółka jawna" i nie dokonał zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. ZUS poinformował, że W. O. w okresie od dnia 13 grudnia 2021 r. do dnia 30 listopada 2022 r. nie spełniał warunków do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik spółki jawnej z uwagi na podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, natomiast od dnia 1 grudnia 2022 r. spełniał warunki do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik spółki jawnej. Do wniosku ZUS dołączył dowody potwierdzające powyższe okoliczności. Decyzją z dnia 13 marca 2024 r., Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, na podstawie art. 109 ust. 1 i 4, art. 5 pkt 21, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 69 ust. 1 i art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. oświadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146) oraz art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 13 pkt 4 i 4b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2023 r. poz. 1230, ze zm.) ustalił, że W. O. podlegał od dnia 13 grudnia 2021 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą będąca wspólnikiem ww. spółki jawnej. Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że decyzja ta nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podniósł, że wspólnik spółki jawnej objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia bez względu na fakt prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ obowiązek ubezpieczenia wspólnika spółki jawnej powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego, nie zaś z prowadzeniem działalności gospodarczej. W przypadku wspólników spółek jawnych w sytuacji spełniania przez nich warunków do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wynika z samego statusu osoby jako wspólnika spółki i trwa od dnia uzyskania tego statusu do dnia jego utraty i jest niezależny od prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania przychodów. Sąd podkreślił, że o ile podleganie ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą wiąże się nierozerwalnie z faktycznym jej prowadzeniem, to posiadanie statusu wspólnika spółki już od momentu wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) rodzi obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Bez znaczenia pozostaje zatem to, od kiedy rozpoczęto faktyczne wykonywanie czynności na rzecz spółki. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy Sąd I instancji wyjaśnił, że skarżący jako spadkobierca wspólnika spółki jawnej stał się wspólnikiem tej spółki od dnia otwarcia spadku, czyli z chwilą śmierci zmarłego wspólnika tj. od dnia 13 grudnia 2021 r., natomiast postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku przez spadkobierców, czy notarialne poświadczenie dziedziczenia są wydawane w razie śmierci osoby fizycznej i mają charakter deklaratoryjny. Z tego powodu spadkobiercy zmarłego wspólnika wstępują do spółki jawnej z mocy samego prawa z chwilą śmierci spadkodawcy-wspólnika. Następnie Sąd podniósł, że w sytuacji, gdy umowa spółki jawnej zawiera zapis, że w razie śmierci wspólnika spółka nie ulega rozwiązaniu, a na jego miejsce wchodzą spadkobiercy, to stają się oni z mocy prawa wspólnikami tej spółki, o ile przyjmą spadek, co w niniejszej sprawie miało miejsce. W konsekwencji Sąd I instancji potwierdził ustalenia organu, że skarżący został we wskazanym terminie objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił skarżący, zaskarżając ten wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono: 1. naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 5 pkt 21 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 146 z późń. zm., dalej "u.ś.o.z.") w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 497 z późń. zm., dalej "u.s.u.s.") w zw. z art. art. 60 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2024 r., poz. 18 z późń. zm., dalej "k.s.h.") poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że skarżący jest wspólnikiem spółki jawnej, tj. osobą prowadzącą pozarolniczą działalność w rozumieniu u.s.u.s., co skutkować ma objęciem skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, podczas gdy skarżący jest w świetle przepisów spadkobiercą zmarłego wspólnika spółki jawnej, któremu przysługują prawa zmarłego wspólnika, nie zaś wspólnikiem spółki jawnej; 2. naruszenie art. 69 ust. 1 u.ś.o.z. w zw. z art. 13 ust. 4b u.s.u.s. w zw. z art. 60 § 1 k.s.h. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że skarżący objęty jest obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym od dnia 13 grudnia 2021 r., tj. od dnia śmierci wspólnika spółki jawnej R. O., w sytuacji gdy skarżący, jako spadkobierca zmarłego wspólnika spółki jawnej nie wszedł w ogół praw i obowiązków ww. wspólnika z chwilą otwarcia spadku, a z chwilą złożenia stosownego oświadczenia o przyjęciu spadku. Odpowiadając na skargę kasacyjną organ administracji wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od skarżącego na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego stosownie do obowiązujących w tym zakresie norm. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi wniesionej na tę decyzję na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że przeprowadzone przez organ administracji ustalenia faktyczne – wobec ich prawidłowości – uzasadniały przyjęcie ich za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie oraz zaakceptowanie dokonanej na ich podstawie oceny, że od dnia 13 grudnia 2021 r. skarżący podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności, jako wspólnik spółki jawnej, którym – jako spadkobierca zmarłego wspólnika – stal się z dniem otwarcia spadku. Skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, nie uzasadnia twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu I instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie. Wobec istoty spornej w sprawie kwestii – i zarazem w odpowiedzi na zarzuty skargi kasacyjnej, których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie – wymaga przede wszystkim podkreślenia, że w rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, że z postanowień umowy spółki jawnej "U. Spółka jawna" wynika, że w razie śmierci wspólnika spółka nie podlega rozwiązaniu, a w miejsce zmarłego wspólnika wstępują jego spadkobiercy, zaś prawa jakie miał zmarły wspólnik, przysługują wszystkim jego spadkobiercom wspólnie, a spadkobiercy powinni wskazać jednego z nich do wykonywania ich praw w spółce (§ 9 ust. 2 umowy), a ponadto, że w dniu 13 grudnia 2021 r. zmarł wspólnik wymienionej spółki jawnej – R. O. – po którym spadek na podstawie ustawy nabył, między innymi, skarżący (akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 7 grudnia 2022 r.). Przywołane okoliczności nie są pozbawione istotnego prawnie znaczenia i nie pozostają bez wpływu na wniosek, że nie ma podstaw, aby podważać prawidłowość prawnej ich oceny przez Sąd I instancji, a co za tym idzie przez organ administracji publicznej. Zwłaszcza, gdy podkreślić, że z art. 13 pkt 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w okresach określonych tym przepisem prawa, a mianowicie wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej oraz komplementariusze w spółce komandytowo-akcyjnej – od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Przywołany przepis prawa – jak należałoby przyjąć – stanowi rozwinięcie regulacji prawnej zawartej w pkt 4 art. 13 wymienionej ustawy, zgodnie z którym obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność, z wyłączeniem osób, o których mowa w pkt 4a i 4b – od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, co wobec zakresu wyłączenia, o którym jest w nim mowa prowadzi do wniosku, że nie jest to bez znaczenia dla prawidłowej rekonstrukcji normatywnej treści pkt 4b art. 13. Jeżeli zasadą jest, że obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności (z wyłączeniem okresu, na który jej wykonywanie zostało zawieszone), to jednak – wobec wyraźnej i jednoznacznej treści pkt 4a i pkt 4b art. 13 ustawy – z wyłączeniem, między innymi, wspólników spółki jawnej, którzy obowiązkowi temu podlegają od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce (z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone przez spółkę na podstawie przepisów ustawy dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców). Zestawiając treść pkt 4 z pkt 4b art. 13 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za uzasadniony trzeba więc uznać wniosek, że zakresy ich normowania są różne, albowiem o ile pierwszy z nich odnosi się do osób fizycznych prowadzących pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia jej wykonywania do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, co w zakresie odnoszącym się do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom jest siłą rzeczy związane z czynnościami faktycznymi podejmowanymi w ramach prowadzenia przedsiębiorstwa i wynika z rzeczywistego prowadzenia działalności gospodarczej, nie zaś z samego wpisu do rejestru (CEIDG) i posiadania formalnego statusu przedsiębiorcy, o tyle drugi dotyczy osób fizycznych, w odniesieniu do których samodzielną podstawą podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom jest posiadanie formalnego statusu wspólnika spółki jawnej, albowiem przedsiębiorcą jest spółka, nie zaś jej wspólnicy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I USK 17/22). Podkreślając w korespondencji do powyższego, że przepisy art. 8 ust. 6 pkt 1 oraz pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jednoznacznie odróżniają – co wynika z ich zestawienia – pojęcie tytułu ubezpieczeniowego, którym jest prowadzenie pozarolniczej działalności oraz prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców trzeba więc stwierdzić, że rozróżnienie tych dwóch pojęć – jak wyjaśniono w przywołanym orzeczeniu Sądu Najwyższego – jest kluczowe w kontekście ustalenia okresów podlegania ubezpieczeniom społecznym przez osoby będące wspólnikami niektórych spółek, w tym spółki jawnej. Prowadzenie pozarolniczej działalności przez wspólnika polega wyłącznie na legitymowaniu się takim statusem i nie ma w tym względzie znaczenia fakt, czy spółka faktycznie działalność gospodarczą prowadzi czy też zaprzestała jej prowadzenia. Prawnie doniosłe znaczenie ma bowiem fakt istnienia spółki jawnej, który – gdy chodzi o okres istnienia spółki – jest jednoznacznie wyznaczony i ustalony przepisami k.s.h., z których wynika, że spółka jawna powstaje z chwilą wpisu do rejestru (art. 251 k.s.h.), zaś jej ustanie następuje z chwilą wykreślenia z rejestru (art. 84 § 1 k.s.h.), co prowadzi do wniosku, że o jej istnieniu decyduje sam wpis do rejestru przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym, który ma konstytutywny charakter, co nie mniej jasno wynika z przepisów Kodeksu spółek handlowych. Samodzielną – i zarazem wystarczającą – podstawę podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu stanowi więc posiadanie statusu wspólnika spółki jawnej wpisanej do KRS, a w tym kontekście wpis spółki jawnej do KRS i brak jej wykreślenia ((zob. w tej mierze również: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt I UK 337/19; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2023 r, sygn. akt III USK 180/23 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 2020 r., sygn. akt II UK 295/18 i przywołane tam orzecznictwo, w tym zwłaszcza uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., sygn. akt I UZP 4/05; zob. również np. wyroki NSA z dnia: 25 października 2018 r., sygn. akt II GSK 3852/16; 11 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 4623/16; 22 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 187/17; zob. także wyrok NSA z dnia 12 września 2024 r., sygn. akt II GSK 856/24). Wynikający z posiadania statusu wspólnika spółki jawnej tytuł podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu istnieje – jak stanowi art. 13 pkt 4b przywołanej ustawy – od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce. Jeżeli w tym też kontekście podkreślić, że ustawodawca operuje funktorem alternatywy rozłącznej – "albo" – to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że status wspólnika spółki jawnej powstaje wraz z zaistnieniem jednej z wymienionych sytuacji, która aktualizuje tym samym sam tytuł podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom, a mianowicie od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce. W tym też kontekście oraz wobec istoty sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie wymaga podkreślenia – albowiem nie jest to bez znaczenia – że regulacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – wobec jej przedmiotu, celu ustanowienia oraz jej funkcji – podlega wykładni ścisłej, na co nota bene zwraca również uwagę sama strona skarżąca (s. 6 skargi kasacyjnej), która jednak nie uwzględnia w dostatecznym stopniu znaczenia wszystkich konsekwencji wynikających z takiego właśnie – i postulowanego przez nią samą – podejścia do rozumienia przepisów wymienionej ustawy, które stanowiły materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji i mają przy tym – co nie mniej istotne – charakter ius cogens. Jeżeli więc – co ponownie trzeba podkreślić – z art. 13 pkt 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w okresach określonych tym przepisem prawa, a mianowicie, między innymi, wspólnicy spółki jawnej od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce, to wobec istoty spornej w sprawie kwestii – która dotyczy początkowej daty okresu podlegania przez stronę wymienionemu obowiązkowi – za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że Sąd I instancji bez naruszenia prawa ocenił, że organ administracji publicznej prawidłowo ustalił okres podlegania temu obowiązkowi poczynając od dnia 13 grudnia 2021 r. Stanowiąc, że podleganie omawianemu obowiązkowi aktualizuje się "[...] od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce [...]", trzeba stwierdzić, że ustawodawca nie dość, że operuje zwrotem kategorycznym – "[...] obowiązkowo [...] podlegają [...] od dnia [...]" – to również – co nie mniej istotne z punktu widzenia omawianej kwestii spornej – operuje pojęciem "nabycia ogółu prawa i obowiązków w spółce" nie różnicując przy tym – bo nic takiego nie wynika z przywołanego przepisu prawa – tytułu nabycia ogółu tych praw i obowiązków. Wobec celu ustanowienia, funkcji oraz przedmiotu regulacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz charakteru jej przepisów, a w tym kontekście także wobec konwencji językowej stosowanej przez ustawodawcę dla potrzeb opisu podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu oraz dla potrzeb opisu okresu istnienia tego obowiązku, który – co nie mniej istotne – istnieje z mocy prawa, lege non distinguente – zwłaszcza, że nec nostrum distinguere – za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że prawidłowej rekonstrukcji normatywnej treści art. 13 pkt 4b wymienionej ustawy w żadnym stopniu, ani też zakresie nie służy odwoływanie się do prawnej konstrukcji "tzw. wspólnika łącznego, czy też wspólnika zbiorowego" tworzonej w nauce prawa dla potrzeb – najogólniej rzecz ujmując – opisu wykonywania praw właścicielskich w spółce jawnej oraz relacji jej wspólników w sytuacji, o której stanowi art. 60 § 1 k.s.h. (s. 2 – 3 skargi kasacyjnej). Z wszystkich przedstawionych powodów oraz wobec przedmiotu rozpatrywanej sprawy nie jest ona bowiem przydatna dla wykazania tezy o wadliwości ustalenia początkowej daty okresu podlegania przez stronę obowiązkowym ubezpieczeniom. Zwłaszcza, gdy wobec znaczenia konsekwencji wynikających z operowania przez ustawodawcę pojęciem "nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce" (art. 13 pkt 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), w korespondencji do dotychczas przedstawionych argumentów za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że siłą rzeczy zakres tego pojęcia obejmuje "prawa jakie miał zmarły wspólnik", które po jego śmierci służą wszystkim spadkobiercom wspólnie (art. 60 § 1 k.s.h.), i którzy nabywają te prawa – to jest, co trzeba podkreślić, ogół praw i obowiązków, które przysługiwały zmarłemu wspólnikowi – wraz z otwarciem spadku po wspólniku, który zmarł, co w rozpatrywanej sprawie nastąpiło w dniu 13 grudnia 2021 r. Jeżeli więc, umowa spółki przewiduje, że prawa, jakie miał zmarły wspólnik, służą wszystkim spadkobiercom wspólnie – a tak właśnie stanowi przywołany powyżej § 9 ust. 1 umowy spółki jawnej – to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że wolą wspólników, która eliminowała tym samym śmierć wspólnika jako przyczynę rozwiązania spółki, jest dalsze jej trwanie ze spadkobiercami zmarłego wspólnika, którzy wraz z jego śmiercią wstępują w jego miejsce do spółki, co nie wymaga również składania w tym zakresie żadnych oświadczeń (zob. w tej mierze M. Dumkiewicz, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, WKP 2024, t. 1 do art. 60 oraz przywołana tam literatura; zob. również W. Wyrzykowski w: P. Pinior, J.A. Strzępka (red.) Kodeks Spółek handlowych. Komentarz, wyd. I, 2024 r., t. 2 do art. 60), co siłą rzeczy prowadzi do wniosku, że tym samym nabywają ogół praw i obowiązków w spółce, co zgodnie z art. 13 pkt 4b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi prawny tytuł podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu. W rekapitulacji wszystkich przedstawionych argumentów należało więc stwierdzić, że zarzuty skargi kasacyjnej nie podważają zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, albowiem nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI