II GSK 594/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i decyzje organów obu instancji w sprawie opłaty za zajęcie pasa drogowego pod przyłącze kanalizacyjne, uznając je za urządzenie kanalizacyjne, a nie przyłącze.
Sprawa dotyczyła opłaty za zajęcie pasa drogowego pod przyłącze kanalizacyjne. WSA oddalił skargę spółki, uznając urządzenie za przyłącze. NSA uchylił wyrok WSA i decyzje organów, stwierdzając, że urządzenie, które spółka nabyła na własność i które zostało przyłączone do sieci, powinno być traktowane jako urządzenie kanalizacyjne, a nie przyłącze. W związku z tym opłata powinna być naliczana według niższych stawek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w przedmiocie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego. Sąd pierwszej instancji uznał, że sporne urządzenie kanalizacyjne stanowi przyłącze kanalizacyjne, a jego lokalizacja w pasie drogowym uzasadnia naliczenie opłaty według stawek przewidzianych dla przyłączy. Skarżąca spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego. Spółka argumentowała, że urządzenie, które nabyła na własność, powinno być traktowane jako urządzenie kanalizacyjne, a nie przyłącze, co skutkowałoby niższymi opłatami. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną, uchylając zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje organów obu instancji. Sąd uznał, że WSA błędnie zaakceptował stanowisko organów, iż sporne urządzenie stanowi przyłącze kanalizacyjne. Kluczową okolicznością było nabycie urządzenia przez spółkę na własność. NSA podkreślił, że przyłącze kanalizacyjne, po jego przyłączeniu do sieci i zespoleniu z nią, staje się elementem sieci i wchodzi w skład przedsiębiorstwa sieciowego. W związku z tym, opłata za zajęcie pasa drogowego powinna być ustalona według stawek właściwych dla urządzeń kanalizacyjnych, a nie przyłączy. Sąd zasądził od SKO na rzecz spółki koszty postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Po przyłączeniu do sieci i zespoleniu z nią, przyłącze kanalizacyjne staje się elementem sieci i wchodzi w skład przedsiębiorstwa sieciowego. W przypadku nabycia takiego urządzenia na własność przez podmiot ubiegający się o przyłączenie, powinno być ono traktowane jako urządzenie kanalizacyjne, a nie przyłącze.
Uzasadnienie
NSA uznał, że kluczowe jest nabycie urządzenia przez spółkę na własność oraz jego zespolenie z siecią. W takiej sytuacji przyłącze przekształca się w element sieci, a opłata za zajęcie pasa drogowego powinna być ustalana według stawek dla urządzeń kanalizacyjnych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (35)
Główne
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.z.z.w. art. 2 § pkt 5
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
Definicja przyłącza kanalizacyjnego; przyłącze łączy wewnętrzną instalację w nieruchomości z siecią, nie może się kończyć na granicy nieruchomości, chyba że nie ma studzienki.
u.z.z.w. art. 15 § ust. 2
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
Obowiązek zapewnienia budowy przyłączy na własny koszt przez osobę ubiegającą się o przyłączenie.
u.z.z.w. art. 2 § pkt 7
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
Definicja sieci jako przewodów w posiadaniu przedsiębiorstwa służących do dostarczania wody lub odprowadzania ścieków.
k.c. art. 49 § § 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Urządzenia przesyłowe jako odrębne od nieruchomości rzeczy ruchome.
k.c. art. 49 § § 2
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Rozstrzyga o własności urządzeń przesyłowych.
k.c. art. 191
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Część składowa nieruchomości.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego.
k.p.a. art. 7a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Rozstrzyganie wątpliwości na korzyść strony.
k.p.a. art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 8a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada zaufania obywateli do władzy publicznej.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 183 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie o kosztach postępowania.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie o kosztach postępowania.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. b
Stawki minimalne opłat za czynności radców prawnych.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. a
Stawki minimalne opłat za czynności radców prawnych.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 2 § pkt 2
Stawki minimalne opłat za czynności radców prawnych.
Uchwała Rady m.st. Warszawy Nr XXXI/666/2004 z dnia 27 maja 2004 r. § załącznik nr 2, poz. 4.2.A.
Stawka opłaty za zajęcie pasa drogowego dla przyłącza kanalizacyjnego.
Uchwała Rady m.st. Warszawy Nr XXXI/666/2004 z dnia 27 maja 2004 r. § załącznik nr 2, poz. 4.2.B.
Stawka opłaty za zajęcie pasa drogowego dla przyłącza kanalizacyjnego.
Uchwała Rady m.st. Warszawy Nr XXXI/666/2004 z dnia 27 maja 2004 r. § załącznik nr 2, poz. 4.1.A.
Stawka opłaty za zajęcie pasa drogowego dla urządzenia kanalizacyjnego.
Uchwała Rady m.st. Warszawy Nr XXXI/666/2004 z dnia 27 maja 2004 r. § załącznik nr 2, poz. 4.1.B.
Stawka opłaty za zajęcie pasa drogowego dla urządzenia kanalizacyjnego.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2007 r. art. III CZP 79/07
Odcinek przewodu kanalizacyjnego łączący wewnętrzną instalację z siecią, leżący poza granicą nieruchomości, stanowi urządzenie kanalizacyjne, a nie przyłącze.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2006 r. art. III CZP 105/05
Przyłącze kanalizacyjne jako odrębna rzecz ruchoma wchodząca w skład sieci; podłączenie do sieci nie zmienia statusu własnościowego przyłączanych urządzeń.
Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r. art. III CZP 26/11
Prawnorzeczowy status urządzeń przesyłowych jako własność osoby, która je wybudowała.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2014 r. art. II CSK 169/14
Prawnorzeczowy status urządzeń przesyłowych.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2004 r. art. III SK 39/04
Skutki prawne połączenia przyłącza z siecią.
Uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 1991 r. art. W 4/91
Zastosowanie art. 49 § 1 k.c.
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1995 r. art. III CZP 169/94
Zastosowanie art. 49 § 1 k.c.
u.d.p. art. 39
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
u.d.p. art. 40 § ust. 1, 2 pkt 2 i ust. 3, 5, 8 i 6, 11, 13, 13a, 15
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Urządzenie kanalizacyjne nabyte na własność przez spółkę i zespolone z siecią powinno być traktowane jako urządzenie kanalizacyjne, a nie przyłącze. Opłata za zajęcie pasa drogowego powinna być ustalona według stawek dla urządzeń kanalizacyjnych, a nie przyłączy.
Godne uwagi sformułowania
przyłącze kanalizacyjne jest odrębną rzeczą ruchomą, która wchodzi w skład sieci po przyłączeniu przyłącza kanalizacyjnego [...] jego status uległ zmianie, stanowi już element sieci, wchodzi w skład przedsiębiorstwa sieciowego
Skład orzekający
Zbigniew Czarnik
przewodniczący
Mirosław Trzecki
sprawozdawca
Andrzej Skoczylas
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja statusu prawnego urządzeń przesyłowych (przyłączy kanalizacyjnych) w kontekście opłat za zajęcie pasa drogowego oraz ich kwalifikacji jako urządzeń kanalizacyjnych po nabyciu na własność i zespoleniu z siecią."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji nabycia urządzenia na własność i jego przyłączenia do sieci, a także lokalnych uchwał dotyczących stawek opłat.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu opłat za zajęcie pasa drogowego, a orzeczenie NSA wprowadza istotne rozróżnienie między przyłączem a urządzeniem kanalizacyjnym, co ma praktyczne znaczenie dla wielu podmiotów.
“Czy Twoje przyłącze kanalizacyjne to tak naprawdę urządzenie? NSA wyjaśnia, jak płacić za pas drogowy.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII GSK 594/20 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2023-08-31 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2020-07-10 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Andrzej Skoczylas Mirosław Trzecki /sprawozdawca/ Zbigniew Czarnik /przewodniczący/ Symbol z opisem 6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane) Hasła tematyczne Drogi publiczne Sygn. powiązane VI SA/Wa 1822/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-01-29 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2018 poz 1152 art. 2 pkt 7, art. 15 ust. 2 Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków - tekst jedn. Dz.U. 2020 poz 1740 art. 49 par. 2, art. 191 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j. Publikacja w u.z.o. ONSAiWSA Nr 3/2024, poz.30 Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Protokolant Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1822/19 w sprawie ze skargi M. S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 17 lipca 2019 r. nr KOC/7792/Dr/16 w przedmiocie udzielenia zezwolenia na zajęcie pasa drogowego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m. st. Warszawa z dnia 22 listopada 2016 r., nr 97/U/REM/16; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz M. S.A. w W. 810 (osiemset dziesięć) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Wyrokiem z 29 stycznia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1822/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 17 lipca 2019 r. w przedmiocie udzielenia zezwolenia na zajęcie pasa drogowego. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Decyzją z 22 listopada 2016 r. Prezydent m.st. Warszawy udzielił M. S.A. w W. (dalej "skarżąca") zezwolenia na zajęcie pasa drogowego ul. [...] ([...]) w celu umieszczenia odcinka sieci kanalizacji sanitarnej stanowiącego przyłącze kanalizacji sanitarnej do posesji przy ul. [...] ([...]) w jezdni pasa drogowego o pow. 0,16 m2 oraz pozostałych elementach pasa drogowego o pow. 0,56 m2, tj. urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2040 r., ustalając opłatę za umieszczenie ww. urządzeń za okres 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. w kwocie 30,55 zł oraz opłatę roczną w kwocie 30,55 zł. Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o korektę stawek za zajęcie pasa drogowego, zgodnie ze stawkami wynikającymi z uchwały nr LXXXIII/2438/2010 Rady m.st. Warszawy z dnia 10 czerwca 2010 r. zmieniającej uchwałę w sprawie wysokości stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg publicznych na obszarze m.st. Warszawy, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych (Mazow. z 2010 r. Nr 138, poz. 3249) z kolumny 1A w wierszu 4. Skarżąca podała, że należało zastosować stawki jak dla urządzeń infrastruktury technicznej, tj. przewodów kanalizacyjnych. Decyzją z 17 lipca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy powyższą decyzję. Zdaniem organu, z uwagi na techniczno-funkcjonalny charakter spornego urządzenia wydanie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego przez przyłącze kanalizacji sanitarnej i ustalenie opłaty z zastosowaniem stawek przewidzianych dla przyłącza kanalizacyjnego było prawidłowe. WSA w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję. Sąd przywołał definicję "przyłącza kanalizacyjnego" z art. 2 pkt 5 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2018 r. poz. 1152 ze zm.; dalej "u.z.z.w."). Wskazał, że Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów 22 czerwca 2017 r., sygn. akt III SZP 2/16, przyjął, że przyłączem kanalizacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 5 u.z.z.w. jest przewód łączący wewnętrzną instalację kanalizacyjną zakończoną studzienką w nieruchomości odbiorcy usług z siecią kanalizacyjną, na odcinku od studzienki do sieci kanalizacyjnej. Skoro zaś przyłącze łączy wewnętrzną instalację w nieruchomości z siecią, to nie może się kończyć na granicy nieruchomości, lecz musi wykraczać poza nią. Tylko gdy nie ma studzienki, to przyłącze kończy się na granicy nieruchomości. Zdaniem WSA, świadczyło to o tym, że organ słusznie zakwalifikował sporne urządzenie kanalizacyjne jako przyłącze kanalizacji sanitarnej, co wiązało się z naliczeniem opłaty za zajęcie pasa drogowego z zastosowaniem stawek przewidzianych dla takiego przyłącza. WSA uznał, że skoro sporne urządzenie kanalizacyjne stanowiło przyłącze kanalizacji sanitarnej oraz zajmowało pas drogowy ulicy gminnej, to prawidłowe było ustalenie przez organ wysokości opłaty w oparciu o poz. 4.2.A. oraz poz. 4.2.B. załącznika nr 2 do Uchwały Nr XXXI/666/2004 Rady m.st. Warszawy z dnia 27 maja 2004 r. w sprawie wysokości opłat za zajęcie pasa dróg publicznych na obszarze m.st. Warszawy, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych. Sąd uznał, że fakt, że urządzenie kanalizacyjne znajduje się poza granicami nieruchomości nie oznacza, że nie jest ono przyłączem, a stanowi przewód kanalizacyjny. Jeżeli przyłącze łączy wewnętrzną instalację w nieruchomości z siecią, to nie może się kończyć na granicy nieruchomości, lecz musi wykraczać poza nią. Dopiero w przypadku braku studzienki, ustawodawca przyjmuje, że przyłącze kanalizacyjne kończy się na granicy nieruchomości gruntowej. W ocenie WSA, organ odwoławczy prawidłowo zatem uznał sporne urządzenie kanalizacyjne za przyłącze kanalizacji sanitarnej i ustalił wysokość należnej opłaty. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego i rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zarzuciła naruszenie : przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej "p.p.s.a.") w zw. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ; dalej "k.p.a."), 7a k.p.a., 77 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej i nieuznanie, że organ zaniechał podjęcia czynności mających na celu dokładne wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego oraz nierozstrzygnięcie wątpliwości na korzyść skarżącej pomimo tego, że istnieją wątpliwości co do treści art. 2 pkt 5 u.z.z.w. wynikające z orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, a przedmiotem postępowania administracyjnego było nałożenie na skarżącą obowiązku w postaci konieczności uiszczenia opłaty za zajęcie pasa drogowego drogi ul. [...], celem umieszczenia urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanej z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego, przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 8a k.p.a. poprzez naruszenia zasady zaufania obywateli do władzy publicznej poprzez przyjęcie w ślad za organem założenia, że część przewodu kanalizacyjnego przebiegającego do posesji na działce ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] przechodzącego przez pas drogowy ul. [...], tj. pod jezdnią i pod chodnikiem (działka ew. nr [...] z obrębu [...]), jest przyłączem kanalizacyjnym nie zaś urządzaniem kanalizacyjnym, co skutkowało błędnym uznaniem, że organ ustalił w sposób prawidłowy wysokość opłaty za zajęcie pasa drogowego z zastosowaniem stawek przewidzianych dla przyłącza kanalizacyjnego w oparciu o poz. 4.2 A. oraz poz. 4.2.B. załącznik nr 2 do uchwały Nr XXXI/666/2004 Rady m.st. Warszawy z dnia 27 maja 2004 r. w sprawie wysokości opłat za zajęcie pasa dróg publicznych na obszarze m.st. Warszawy, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, wbrew temu co wynika z dokumentów w postaci protokołu odbioru końcowego z 6 października 2016 r. oraz protokołu z narady koordynacyjnej z 30 czerwca 2015 r., gdzie ta część przewodu jest traktowana i definiowana jako przykanalik, czyli część urządzania kanalizacyjnego, zbieżnie wykładnią art. 2 pkt 5 u.z.z.w. wynikającą z uchwały Sądu Najwyższego z 13 września 2007 r., sygn. akt III CZP 79/07, gdzie Sąd stwierdził, że odcinek przewodu kanalizacyjnego łączący wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług z siecią kanalizacyjną stanowi w części leżącej poza granicą nieruchomości odbiorcy usług urządzanie kanalizacyjne, a nie przyłącze kanalizacyjne, prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy przez ich błędną wykładnię, tj. art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 2 pkt 5) u.z.z.w. i art. 39, art. 40 ust. 1, 2 pkt 2 i ust. 3, 5, 8 i 6, 11, 13, 13a, 15 u.d.p. poprzez dokonanie niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publiczne skutkujące błędnym zakwalifikowaniem przewodu kanalizacyjnego przebiegającego do posesji na działce ewidencyjnej nr [...] obręb [...] przechodzącego przez pas drogowy ul. [...], tj. pod jezdnią i pod chodnikiem (działka ew. nr [...] z obrębu [...]), jako przyłącze kanalizacyjne nie zaś jako urządzanie kanalizacyjne, co skutkowało błędnym uznaniem, że organ ustalił w sposób prawidłowy wysokości opłaty za zajęcie pasa drogowego z zastosowaniem stawek przewidzianych dla przyłącza kanalizacyjnego w oparciu o poz. 4.2 A. oraz poz. 4.2.B. załącznik nr 2 do uchwały Nr XXXI/666/2004 Rady m.st. Warszawy z dnia 27 maja 2004 r. w sprawie wysokości opłat za zajęcie pasa dróg publicznych na obszarze m.st. Warszawy, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych (Mazow. z 2004 r. Nr 148, poz. 3717 ze zm.; dalej "uchwała Nr XXXI/666/2004"). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Skarga kasacyjna spółki oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny co do zasady rozpoznaje w pierwszej kolejności podniesione w tej skardze zarzuty wskazujące na naruszenie przepisów postępowania, a dopiero w drugiej odnosi się do zarzutów kwestionujących stosowanie prawa materialnego. Zachowanie takiej kolejności oceny zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być rozpoznane tylko wtedy, gdy zostanie ustalone, że stan faktyczny sprawy jest między stronami bezsporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym. W niniejszej sprawie sposób sformułowania zarzutów oraz argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zostały tak przedstawione, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniono) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie – potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie autora skargi kasacyjnej uchybieniami materialnoprawnymi. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zasadne jest łączne rozpoznanie podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Sąd pierwszej instancji w prawidłowy sposób przyjął, że zasadniczą sporną kwestią w rozpoznawanej sprawie było ustalenie charakteru urządzenia kanalizacyjnego zlokalizowanego na działce ewidencyjnej nr [...] obręb [...] przechodzącego przez pas drogowy drogi gminnej ul. [...] , tj. pod jezdnią i pod chodnikiem, co wiązało się bezpośrednio z ustaleniem wysokości opłaty, jaką powinna ponieść skarżąca spółka za umieszczenie urządzenia kanalizacyjnego w pasie drogowym. W pierwszej kolejności rozstrzygnięciu podlegało, czy urządzenie, które zostało zainstalowane w opisanej wyżej działce, to przewód kanalizacyjny czy też przyłącze kanalizacji sanitarnej. Ustalenie, że w spornej sprawie urządzenie kanalizacyjne stanowi przyłącze kanalizacji sanitarnej oraz zajmuje pas drogowy ulicy gminnej, prowadzi do ustalenia wysokości opłaty w oparciu o poz. 4.2.A. oraz poz. 4.2.B. załącznika nr 2 do uchwały Nr XXXI/666/2004. Natomiast w przypadku przyjęcia, że jest to – jak twierdzi skarżąca spółka – przewód kanalizacyjny, opłata powinna być ustalona na podstawie poz. 4.1.A i 4.1.B załącznika nr 2 do ww. uchwały. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji błędnie zaakceptował stanowisko organów, że sporne urządzenie kanalizacyjne stanowiło przyłącze kanalizacji sanitarnej. Zarówno organy, jak i Sąd pierwszej instancji, podejmując powyższy pogląd, całkowicie pominęły bardzo istotna okoliczność związaną z przejęciem na własność ww. urządzenia przez skarżącą spółkę. Na podstawie zawartego 6 października 2016 r. porozumienia z właścicielem urządzenia kanalizacyjnego, który umieścił je i sfinansował jego budowę w opisanej wyżej działce ewid. nr [...] obr. [...]), skarżąca spółka nabyła przewód kanalizacyjny. Właśnie ten fakt zainicjował złożenie przez skarżącą spółkę wniosku o zezwolenie na zajęcie pasa drogowego w celu umieszczenia odcinka sieci kanalizacji sanitarnej stanowiącego przyłącze kanalizacji sanitarnej do posesji przy ul. [...] (działka ew. nr [...] obręb [...]) w jezdni pasa drogowego o pow. 0,16 m2 oraz pozostałych elementach pasa drogowego o pow. 0,56 m2. W przedstawionej wyżej sytuacji kluczowym zagadnieniem wymagającym przedstawienia na wstępie jest budowa przyłączy do sieci kanalizacyjnej i jej finansowanie. Z art. 15 ust. 2 u.z.z.w. wynika, że "realizację budowy przyłączy do sieci [...] zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci", co oznacza, że osoba ta ma zarówno sfinansować budowę przyłączy (na własny koszt), jak i doprowadzić do ich wybudowania (zapewnić realizację budowy przyłączy). Przepis art. 15 ust. 2 u.z.z.w. można zatem traktować jako nakładający na osobę ubiegającą się o przyłączenie do sieci wyłącznie obowiązek finansowego i organizacyjnego zastąpienia przedsiębiorstwa sieciowego w realizacji brakującego "odcinka sieci", który pozwoli na doprowadzanie wody do instalacji wewnętrznej albo odprowadzanie ścieków z instalacji wewnętrznej w nieruchomości (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2006 r., III CZP 105/05, OSNC 2006 nr 10, poz. 159). Jeśli chodzi o prawnorzeczowy status urządzeń przesyłowych, to są one własnością osoby, która je wybudowała i to niezależnie od uprawnień przysługujących jej do nieruchomości (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 26/11, OSNC 2012 nr 1, poz. 8; wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 2014 r., II CSK 169/14, LEX nr 1604626 i powołane tam orzecznictwo). W orzecznictwie przyjmuje się, że przyłącze kanalizacyjne jest odrębną rzeczą ruchomą, która wchodzi w skład sieci (por. uchwała Sądu Najwyższego z 8 marca 2006 r., III CZP 105/05). Podłączenie przyłącza kanalizacyjnego do urządzeń przedsiębiorstwa sieciowego nie zmienia statusu własnościowego przyłączanych urządzeń (por. uchwała Sądu Najwyższego z 8 marca 2006 r., III CZP 105/05, oraz wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2004 r., III SK 39/04). Wywołuje natomiast ten skutek, że dochodzi do zerwania z zasadą superficies solo cedit. W orzecznictwie przyjmuje się, że do zastosowania art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.; dalej "k.c.") wystarczający jest sam fakt połączenia urządzeń z urządzeniami przedsiębiorstwa sieciowego (por. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 1991 r., W 4/91 OTK 1991/22, s. 236; wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 1995 r., III CZP 169/94, OSNC 1995 nr 4, poz. 64). Kolejnym skutkiem prawnorzeczowym połączenia przyłącza z siecią jest powstanie odrębnej od nieruchomości gruntowej (której częścią składową byłoby takie urządzenia stosownie do art. 191 k.c.) rzeczy ruchomej, o własności której rozstrzyga art. 49 § 2 k.c. Dla rozpoznawanej sprawy ważne jest, że przyłącze kanalizacyjne rozciągające się przez inne nieruchomości (nienależące do osoby ubiegającej się o przyłączenie do sieci) na odcinku od granicy przyłączanej nieruchomości do sieci kanalizacyjnej stanowi – po przyłączeniu do sieci – własność tej osoby, a nie własność właścicieli nieruchomości, przez które przebiega przewód. Przyłącze kanalizacyjne po jego połączeniu do sieci należy traktować jako element składowy sieci. Przemawia za tym definicja sieci z art. 2 pkt 7 u.z.z.w. Skoro siecią są przewody w posiadaniu przedsiębiorstwa, które służą do dostarczania wody albo odprowadzania ścieków, to wskutek przyłączenia do sieci możliwe jest odprowadzanie cieczy od odbiorcy usługi. Najpóźniej z chwilą połączenia urządzenia z siecią przedsiębiorstwa sieciowego obejmuje ono władztwo nad urządzeniem w celach związanych z działalnością przesyłową. Połączenie sieci z instalacją wewnętrzną w nieruchomości ma na celu zapewnienie dostarczania mediów odbiorcy, zatem przyłącze ściśle wiąże się z funkcjami wykonywanymi przez sieć wodociągową albo kanalizacyjną (M. Balwicka-Szczyrba, Urządzenia przesyłowe – zagadnienia szczegółowe [w:] Korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorców przesyłowych – właścicieli urządzeń przesyłowych, LEX 2015), zaś granica między instalacją wewnętrzną a instalacją zewnętrzną jest jednocześnie granicą własności urządzeń należących, z jednej strony do podmiotu przyłączanego, a z drugiej właściciela sieci (R. Trzaskowski, Z problematyki stosunków własnościowych na tle art. 49 kodeksu cywilnego, Kwartalnik Prawa Prywatnego z 2001 r., z. 3, s. 581). Dlatego przyłącze powinno wchodzić ostatecznie w skład sieci, ponieważ służy do odprowadzania ścieków, jest przewodem i jest wykorzystywane w tym celu przez przedsiębiorstwo sieciowe. Założenie, zgodnie z którym konieczne jest ustalenie końcowego odcinka przyłącza kanalizacyjnego na granicy nieruchomości, ewentualnie na pierwszej studzience (od strony budynku) zlokalizowanej w obrębie przyłączanej nieruchomości, byłoby natomiast uzasadnione tylko wtedy, gdyby przyjąć, że definicja legalna sieci i przyłącza z ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę pozbawia przyłącza statusu urządzenia w rozumieniu art. 49 § 1 k.c. Podział odcinków przewodu kanalizacyjnego na stanowiące przyłącze i te, które są elementami sieci ulega zmianom w zależności od tego, w którym momencie oceniany jest stan posiadania przedsiębiorstwa wodnokanalizacyjnego. Jeżeli bowiem w wyniku realizacji budowy przyłącza dojdzie do jego zespolenia z istniejącą (w tym momencie) siecią, to przyłącze przekształci się w element sieci. Przedstawione rozważania, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prowadzą do wniosku, że po przyłączeniu przyłącza kanalizacyjnego w jezdni pasa drogowego o pow. 0,16 m2 oraz pozostałych elementach pasa drogowego o pow. 0,56 m2 jego status uległ zmianie, stanowi już element sieci, wchodzi w skład przedsiębiorstwa sieciowego, tj. skarżącej spółki. Natomiast po nabyciu na własność urządzenia kanalizacyjnego skarżąca spółka nabyła uprawnienia do wystąpienia o zezwolenie na zajęcie pasa drogowego. (działka ew. nr [...] obr [...]) W takiej sytuacji skarżąca spółka słusznie wywodzi, że opłata za zajęcie 1 m2 pasa jezdni i odpowiednio pozostałych elementów pasa drogi powinna być określona w oparciu o stawki z kolumny 1A i 1B załącznika nr 2 do uchwały. Wobec powyższego zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione, co w konsekwencji prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Rzeczą organu będzie wydanie decyzji w oparciu o przedstawione wyżej wywody prawne. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Zasądzając zwrot kosztów postępowania, NSA uwzględnił poniesione przez skarżącego koszty postępowania (wpis od skargi, opłatę kancelaryjną oraz wpis od skargi kasacyjnej) oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej za występowanie w sprawie przed WSA i sporządzenie skargi kasacyjnej.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI