II GSK 584/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-16
NSApodatkoweWysokansa
SENTkara pieniężnatransport drogowymonitorowanie przewozudane geolokalizacyjneustawa o SENTodpowiedzialność przewoźnikaprawo unijnezasada proporcjonalnościinteres publiczny

NSA oddalił skargę kasacyjną przewoźnika w sprawie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów, uznając, że nie doszło do naruszenia prawa unijnego ani krajowego.

Spółka T. Sp. z o.o. została ukarana karą pieniężną za niezapewnienie przekazywania danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego systemem SENT. Skarga kasacyjna kwestionowała zasadność kary, powołując się na przedawnienie, naruszenie zasady proporcjonalności i neutralności VAT oraz błędną wykładnię pojęcia interesu publicznego przy odmowie odstąpienia od kary. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że art. 165b Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania, a przepisy ustawy o SENT są zgodne z prawem UE, a także że organy prawidłowo oceniły brak przesłanek do odstąpienia od nałożenia kary.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej nałożonej na przewoźnika T. Sp. z o.o. za naruszenie przepisów ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów (SENT), polegające na niezapewnieniu przekazywania danych geolokalizacyjnych środka transportu. Wojewódzki Sąd Administracyjny utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarga kasacyjna podniosła zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania (przedawnienie) oraz prawa materialnego (niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy o SENT, naruszenie zasady proporcjonalności i neutralności VAT, błędna wykładnia pojęcia interesu publicznego przy odmowie odstąpienia od kary). Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że zarzut przedawnienia jest niezasadny, ponieważ art. 165b Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania do postępowań w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie ustawy o SENT. Sąd odrzucił również zarzut naruszenia prawa unijnego, w tym zasady neutralności VAT, wskazując, że przepisy ustawy o SENT, mimo surowości, przewidują możliwość odstąpienia od nałożenia kary, co zapewnia zgodność z zasadą proporcjonalności. Analiza przesłanki interesu publicznego wykazała, że organy prawidłowo oceniły, iż w okolicznościach sprawy nie zachodzą podstawy do odstąpienia od nałożenia kary, podkreślając wagę obowiązku monitorowania przewozu towarów wrażliwych i brak możliwości bagatelizowania formalnych uchybień. Sąd podkreślił, że naruszenie polegające na braku przekazywania danych geolokalizacyjnych jest istotne z perspektywy funkcjonowania całego systemu monitorowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, art. 165b § 1 Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o SENT.

Uzasadnienie

NSA wskazał na ukształtowaną i stabilną linię orzeczniczą, zgodnie z którą art. 165b o.p. nie znajduje zastosowania w postępowaniach o nałożenie kary pieniężnej na podstawie ustawy o SENT.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

ustawa o SENT art. 10a § 1

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi

ustawa o SENT art. 22 § 2a

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi

ustawa o SENT art. 22 § 3

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi

Pomocnicze

o.p. art. 165b § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

ustawa o SENT art. 22 § 2

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi

ustawa o SENT art. 26 § 3

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi

ustawa o SENT art. 26 § 5

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi

Dyrektywa 2006/112/WE art. 2

Dyrektywa Rady z dnia 28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej

Dyrektywa 2006/112/WE art. 273

Dyrektywa Rady z dnia 28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej

TUE art. 4 § 3

Traktat o Unii Europejskiej

TFUE art. 325

Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Art. 165b Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania do postępowań o nałożenie kary pieniężnej na podstawie ustawy o SENT. Przepisy ustawy o SENT są zgodne z prawem UE, w tym z zasadą proporcjonalności i neutralności VAT. Organy prawidłowo oceniły brak przesłanek do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej z uwagi na ważny interes publiczny.

Odrzucone argumenty

Zastosowanie art. 165b Ordynacji podatkowej i umorzenie postępowania z powodu przedawnienia. Naruszenie zasady proporcjonalności i neutralności VAT przez wysokość kary pieniężnej. Istnienie przesłanek uzasadniających odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej z uwagi na ważny interes publiczny.

Godne uwagi sformułowania

dominującą, stabilną i przede wszystkim aktualną na dzień orzekania jest druga z wymienionych linii orzeczniczych automatycznie przenosi tezy z obu wskazanych wyroków na grunt ustawy o SENT kara z ustawy o SENT nie jest karą nakładaną w sposób absolutny i zawsze nie ma zatem mowy o tym, aby rozwiązania ustawy o SENT można było wprost, niejako 1:1, przyrównać do rozwiązań ocenionych negatywnie przez TSUE zasada neutralności nie może być zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego odczytywana przy tym jako postulat nie egzekwowania w istocie naruszeń obowiązków prawnych z uwagi na ich pozorną błahość, czy niezawiniony charakter działania "sprawcy" naruszenie to jest istotne z perspektywy działania całego systemu monitorowania przewozów i nie stanowi wyłącznie nieistotnego uchybienia o charakterze formalnym.

Skład orzekający

Mirosław Trzecki

przewodniczący

Wojciech Sawczuk

sprawozdawca

Zbigniew Czarnik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o SENT, stosowanie art. 165b Ordynacji podatkowej, zgodność przepisów krajowych z prawem UE w zakresie kar administracyjnych, ocena przesłanek odstąpienia od nałożenia kary."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji naruszenia obowiązków w systemie SENT; ocena interesu publicznego jest zawsze indywidualna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego systemu monitorowania przewozu towarów i wiąże się z potencjalnie wysokimi karami, co jest istotne dla branży transportowej i prawników zajmujących się prawem administracyjnym i podatkowym. Wyjaśnia też relację między prawem krajowym a unijnym.

Kara 10 tys. zł za błąd w systemie SENT – czy polskie prawo jest zgodne z UE?

Sektor

transportowe

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 584/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Trzecki /przewodniczący/
Wojciech Sawczuk /sprawozdawca/
Zbigniew Czarnik
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
III SA/Gl 239/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-10-25
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 165b par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 104
art. 10a ust. 1, art. 10b, art. 22 ust. 2, 2a i 3, art. 26 ust. 3 i 5
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (t.j.)
Dz.U.UE.L 2006 nr 347 poz 1 art. 2, art. 273
Dyrektywa Rady z dnia  28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej
Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
art. 4 ust. 3
Traktatu o Unii Europejskiej
Dz.U. 2004 nr 90 poz 864
art. 325
Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. Sp. z o.o. w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 października 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 239/22 w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 10 stycznia 2022 r. nr 2401-IOA.48.182.2021.JK w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od T. Sp. z o.o. w R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach 1.350 (tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I.
Decyzją z 21 października 2021 r. nr 38000-COC2.4108.141.2020.JB, Naczelnik Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Katowicach na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 2, art. 26 ust. 1, 2 i 5, art. 27 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 859 - dalej jako ustawa o SENT), nałożył na T. Sp. z o.o. w R. karę pieniężną w kwocie 10.000 zł za zgłoszenie danych niezgodnych ze stanem faktycznym, innych niż dotyczące towaru w zgłoszeniu o numerze referencyjnym SENT [...].
Wskazał, że 30 lipca 2019 r., na drodze krajowej [...] w miejscowości [...], funkcjonariusze Śląskiego UCS w Katowicach przeprowadzili kontrolę przewozu drogowego towarów dokonywanego zespołem pojazdów, składającym się z ciągnika samochodowego marki DAF (nr rej. [...]) oraz naczepy ciężarowej marki Koessbohrer (nr rej. [...]). Według informacji zawartej w zgłoszeniu o numerze referencyjnym SENT [...], obejmowało ono olej rzepakowy o wadze 24.880 kg, klasyfikowany do pozycji CN 1514, podlegający obowiązkowej rejestracji w systemie monitorowania drogowego przewozu towarów. Podmiotem wysyłającym towar była S. z o.o. z K., a podmiotem odbierającym była K. Sp. z o.o. z W. Przewoźnikiem była skarżąca spółka.
W wyniku weryfikacji przedstawionych w trakcie kontroli dokumentów ze zgłoszeniem o numerze referencyjnym SENT [...], stwierdzono brak wskazywania aktualnej lokalizacji zespołu samochodowego przez urządzenie geolokalizacyjne o nr [...] wskazane w systemie SENT. Szczegółowe ustalenia dotyczące przeprowadzonej kontroli zawarto w protokole kontroli z 30 lipca 2019 r., do którego nie zgłoszono uwag.
Ustalono także, że system GEO SENT działał w tym czasie prawidłowo.
Wyjaśniono również że w momencie rozpoczęcia kontroli o godz. 20:40 stwierdzono brak przekazywania danych geolokalizacyjnych z lokalizatora nr [...] (podanego w zgłoszeniu SENT). W celu sprawdzenia prawidłowego odczytu skontaktowano się z SDK Katowice, który potwierdził brak przekazywania danych z lokalizatora w zgłoszeniu [...]. W trakcie wykonywania czynności kierowca oznajmił, że rozmawiał z szefem i teraz lokalizator powinien działać prawidłowo. Po sprawdzeniu zgłoszenia SENT, nastąpiła jego modyfikacja o godz. 21:15 (co potwierdza wydruk z systemu). Został zmieniony numer lokalizatora na [...]. Dane przekazywane z nowego lokalizatora były poprawne.
Kierowca nie potrafił wskazać, w którym miejscu w samochodzie znajduje się lokalizator.
W ocenie organu ziściły się wszystkie przesłanki do ukarania spółki karą pieniężną. Nie ma też podstaw do odstąpienia od ukarania.
II.
Po rozpatrzeniu odwołania spółki, decyzją z 10 stycznia 2022 r. nr 2401-IOA.48.182.2021.JK, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Uznał, że organ pierwszej instancji niewłaściwie zinterpretował stan faktyczny i niewłaściwie dokonał jego subsumpcji pod przepis prawa. Materiał dowodowy wskazuje na niezapewnienie przekazywania danych lokalizacyjnych, na skutek podania niewłaściwego numeru lokalizatora, (a nie zgłoszenie do SENT niewłaściwego numeru) co stanowi o naruszeniu obowiązku wskazanego w art. 10a ust. 1 ustawy o SENT i w konsekwencji prowadzi do nałożenia kary na podstawie art. 22 ust. 2a ustawy o SENT, a nie jak przyjęto na podstawie art. 24 ust. 1 pkt 2.
W pozostałym zakresie organ podzielił zaprezentowaną argumentację, zwłaszcza co do przesłanek odstąpienia od kary.
III.
Wyrokiem z 25 października 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 239/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę spółki na ww. decyzję DIAS.
Wyjaśnił, że czynności kontrolne, podczas których stwierdzono nieprawidłowości nie były prowadzone w ramach kontroli podatkowej, o której mowa w dziale VI Ordynacji podatkowej, tak więc art. 165b § 1 Ordynacji podatkowej nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Termin sześciu miesięcy na wszczęcie postępowania od zakończenia kontroli odnosi się wyłącznie do postępowania podatkowego, nie zaś do postępowania, w wyniku którego nakładana jest kara pieniężna, która nie jest podatkiem, lecz ma charakter sankcji administracyjnej. W związku z tym zarzut dotyczący przedawnienia prawa do wszczęcia i prowadzenia w tej sprawie postępowania uznano za niezasadny.
Następnie WSA przybliżył istotę i cel ustawy o SENT, w tym zasady kontroli przewozu towarów wrażliwych. Wskazał w kontekście tego, że z ustaleń organów wynika, że przewoźnik towaru nie podawał danych lokalizacyjnych środka transportu, którym dokonywany był przewóz objęty zgłoszeniem SENT, bowiem jak ustalono w zgłoszeniu został podany lokalizator, który w ogóle nie przekazywał danych geolokalizacyjnych do systemu, co nie pozwalało na odtworzenie trasy przejazdu transportu wykonującego przewóz drogowy objęty zgłoszeniem od miejsca załadunku towaru do miejsca kontroli. Dopiero w czasie kontroli został zmieniony numer lokalizatora na prawidłowy. Tymczasem to przewoźnik ma obowiązek zapewnić przekazywanie aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego zgłoszeniem. Spółka wykonując przewóz nie dołożyła zatem, należytej staranności w realizacji tego obowiązku. Nie wskazano także, aby powyższe było wynikiem szczególnych okoliczności, w tym niedostępnością rejestru przyjmującego zgłoszenia.
Jak dalej wskazano, w art. 22 ust. 3 ustawy o SENT wprowadzona została instytucja odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej jako wyraz tendencji ustawodawcy do łagodzenia odpowiedzialności administracyjnoprawnej. Zwolnienie z kary jest uzasadnione w sytuacjach bardzo szczególnych i wyjątkowych, na które strona nie miała wpływu i które były niezależne od sposobu jej postępowania.
WSA przedstawił także przybliżył także przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary, o których mowa w art. 22 ust. 3 ustawy o SENT (ważny interes przewoźnika lub interes publiczny).
W ocenie WSA organ odwoławczy dopełnił czynności mających na celu ustalenie istnienia po stronie skarżącej spółki jej ważnego interesu lub interesu publicznego. Ustalił na podstawie informacji z ZUS, organów skarbowych i danych rejestrowych, że skarżąca jest w kondycji finansowej pozwalającej na zapłatę kary.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji w interesie publicznym leży, aby dłużnicy publicznoprawni przestrzegali przepisów prawa oraz aby była przestrzegana zasada równości i sprawiedliwości. Organ prawidłowo dokonał w sprawie analizy istnienia interesu publicznego i stwierdził jego brak. Na podstawie zebranego materiału dowodowego należy stwierdzić, że skarżąca jest w stanie uiścić nałożoną karę pieniężną za niewykonanie ustawowo określonego obowiązku. Nałożenie kary pieniężnej nie pozwala też stwierdzić, że w sprawie doszło do naruszenia zasady proporcjonalności. Wysokość kary administracyjnej, aby mogła spełnić swoją rolę prewencyjną, nie może być zbyt niska, a zasada proporcjonalności nie może służyć za podstawę ochrony interesu wynikającego z naruszenia prawa (por. wyrok TK z 26 marca 2002 r. sygn. akt SK 2/01).
Brak nałożenia kary za stwierdzone uchybienie byłby zatem zachwianiem zasady proporcjonalności i stawianiem strony w pozycji uprzywilejowanej względem innych podmiotów, którzy z różnych przyczyn dokonują nieprawidłowych zgłoszeń SENT i ponoszą odpowiedzialność z tego tytułu. O naruszeniu tej zasady, nie może stanowić podjęcie przez organ podatkowy rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez skarżącą. Strona ma bowiem prawo własnego subiektywnego przekonania o zasadności jej zarzutów, jednakże przekonanie to nie musi mieć odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawnych i ich wykładni. Przepis art. 22 ust. 3 ustawy o SENT ma charakter uznaniowy i w ocenie Sądu pierwszej instancji organ nie przekroczył granic tego uznania. W warunkach niniejszej sprawy organy obu instancji dokonały w pełni właściwej wykładni art. 22 ust. 3 ustawy o SENT w zakresie przesłanek odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej.
W podsumowaniu stwierdzono, że wbrew zarzutom skargi organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych oraz prawidłowo zastosowały w sprawie przepisy ustawy o SENT, wyprowadzając z ich treści i w oparciu o poczynione ustalenia, obowiązek nałożenia na skarżącą kary pieniężnej przewidzianej w art. 22 ust. 2a. Przepis ten miał zastosowanie w sprawie, co skutkowało nałożeniem kary pieniężnej. Jednocześnie organy zasadnie uznały, że nie zachodzą podstawy do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej na przewoźnika. Wydana decyzja nie narusza zasad postępowania jak i prawa materialnego. Jak słusznie podkreślił organ odwoławczy, przepisy ustawy o monitorowaniu drogowego przewozu towarów nie wyłączają odpowiedzialności przewoźnika nawet za uchybienia, które popełnione zostały wskutek błędów, czy pomyłek. Przepisy ustawy o SENT mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie przewidują wartościowania przyczyn naruszenia przez odpowiedzialne podmioty zasad systemu monitorowania drogowego przewozu tzw. wrażliwych towarów. Odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej ma natomiast charakter fakultatywny i uznaniowy.
Organ przedstawił w zaskarżonej decyzji obszerne ustalenia i rozważania co do wniosku strony skarżącej o odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej. WSA podzielił przedstawioną argumentację i zajęte w tym przedmiocie stanowisko oparte na analizie sytuacji finansowej spółki i interesu publicznego.
W ocenie WSA organ odwoławczy prawidłowo ustalił stan faktyczny i dokonał właściwej subsumcji przepisów ustawy SENT oraz szeroko i przekonująco uzasadnił swoje stanowisko. Wbrew postawionym zarzutom nie dopatrzono się naruszenia zasad procesowych, w tym art. 120, art. 121, art. 122, art. 124 oraz art. 187, art. 191 jak i pozostałych przepisów Ordynacji podatkowej, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak również nie stwierdzono naruszenia art. 22 ust. 3 i art. 10a ustawy o SENT.
Nieuzasadniony jest także zarzut skargi, że organy administracji błędnie nie zastosowały przepisów art. 189a § 2 pkt 1-3, art. 189d, art. 189e oraz art. 189f k.p.a. Do wymierzenia kar pieniężnych na podstawie ustawy o SENT w ogóle nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W zakresie nieuregulowanym do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej, co wynika z art. 26 ust. 5 ustawy o SENT.
IV.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła T. Sp. z o.o. w R. kwestionując go w całości i zarzucając:
1. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 145 § 3 p.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach naruszenia przez organy przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym petryfikowanie naruszenia przez organy:
1. art. 165b § 1 Ordynacji podatkowej (dalej: o.p.) w zw. z art. 26 ust. 5 ustawy o SENT poprzez nałożenie na stronę kary pieniężnej w toku postępowania wszczętego postanowieniem z dnia 18 września 2020 r., a dotyczącego kontroli przeprowadzonej na drodze i udokumentowanej protokołem kontroli z dnia 30 lipca 2019 r., a zatem postępowania, które zostało wszczęte znacznie później niż w terminie 6 miesięcy od zakończenia kontroli, a zatem powinno zostać umorzone;
2. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj.:
1. art. 10a ust. 1, art. 22 ust. 2, 2a i 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o SENT poprzez zaakceptowanie nieodstąpienia przez organy od nałożenia kary pieniężnej pomimo, że przemawiał za tym interes publiczny, którego prawidłowa wykładnia powinna odbyć się z poszanowaniem zasad zawartych w art. 120, art 121 § 1, art. 122, art. 124 oraz art. 187 § 1 o.p., art. 191, art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 o.p., w szczególności zasady proporcjonalności, bezpieczeństwa i zaufania do organów państwa; pominięcie przez organy przy ocenie pojęcia "interesu publicznego" rzeczywistej intencji ustawodawcy i celu ustawy, którym jest ochrona wpływów budżetowych, a w związku z brakiem przekazywania danych geolokalizacyjnych nie wystąpiło chociażby najmniejsze hipotetyczne ryzyko uszczuplenia należności publicznoprawnych;
2. art. 2, art. 273 dyrektywy nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej oraz art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 325 TFUE i wyrażonej w tym przepisie zasady neutralności w zw. z art. 22 ust. 2a ustawy o SENT poprzez zaakceptowanie nałożenia na przewoźnika wysokiej kary pieniężnej (sankcji) w związku ze stwierdzonym niedopełnieniem warunku formalnego, w sytuacji gdy w związku z przewozem towaru nie istniało jakiekolwiek ryzyko uszczuplenia należności publicznoprawnej, a stwierdzone naruszenie nie było zawinione przez przewoźnika, a zatem sankcja w wysokości 10.000,00 zł jest nieproporcjonalna i nieadekwatna do wagi naruszenia (por. orzeczenie TSUE z 21.10.2021 r., C-583/20) oraz nie uwzględnia okoliczności powstania stwierdzonej nieprawidłowości, rodzaju i stopnia naruszenia ciążącego na przewoźniku obowiązku, wagi stwierdzonej nieprawidłowości, działań podjętych przez przewoźnika by przewóz był wykonywany zgodnie z prawem (por. wyrok TSUE z 15.04.2021 r., C-935/19).
Strona skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Gliwicach,
Ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i poprzedzających go decyzji organów obydwu instancji w całości i umorzenie postępowania w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w całości. W obu przypadkach wniesiono także o orzeczenie o kosztach postępowania.
Strona wniosła ponadto o
Ponadto wnoszę o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prejudycjalnym następującej treści:
"czy art. 273 dyrektywy Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej i zasadę proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym takim jak art. 22 ust. 2 i 2a o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (SENT), w zakresie w jakim przewidują one wysoką, sztywno określoną sankcję administracyjną (podatkową) - w wysokości 10.000 zł, za wyłącznie formalne nieprawidłowości popełnione w związku z przewozem tych towarów, tj. zgłoszeniem i monitorowaniem ich przewozu w specjalnie do tego utworzonym systemie monitorowania drogowego przewozu towarów (SENT), które to nieprawidłowości cechuje brak przesłanek wskazujących na oszustwo, uszczuplenie lub narażenie na uszczuplenie wpływów do Skarbu Państwa; a jednocześnie przepisy nie przewidują możliwości miarkowania tej sankcji oraz rzeczywistych i jednoznacznych kryteriów odstępowania od niej w przypadku braku zagrożenia dobra prawnie chronionego (por. orzeczenia TSUE: C-583/20 z 21.10.2021 r., C-935/19 z 15.04.2021 r.)."
V.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Pismem z 18 stycznia 2023 r. do postępowania przystąpił Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców przyłączając się do argumentacji i wniosków strony skarżącej kasacyjnie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
VI.
Skarga kasacyjna jest w okolicznościach niniejszej sprawy nieuzasadniona.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a.
VII.
Niezasadny jest zarzut procesowy nr 1.1.1. skargi kasacyjnej. Istota tego uchybienia wynika z przekonania strony, że art. 165b § 1 O.p. w zw. z art. 26 ust. 5 ustawy o SENT powinien znaleźć zastosowanie w sprawie, bo skoro postępowanie wszczęto postanowieniem z 18 września 2020 r., a dotyczy ono kontroli przeprowadzonej na drodze i udokumentowanej protokołem z 30 lipca 2019 r., to doszło do przedawnienia możliwości wszczęcia postępowania. Skoro zatem nie wszczęto postępowania w terminie 6 miesięcy od dnia zakończenia kontroli tylko później, to w tej sytuacji powinno ono zostać umorzone.
Wskazania w tym miejscu wymaga, że na tle spraw dotyczących administracyjnej kontroli przestrzegania przepisów ustawy o SENT, w zakresie terminu wszczęcia postępowania, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego kształtowały się ówcześnie dwie linie orzecznicze. Pierwsza, na którą powołuje się strona, prezentowała pogląd, że uzasadnione jest odpowiednie stosowanie art. 165b § 1 O.p. do postępowania w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie ustawy o SENT. Druga, zgodnie z którą przyjęto, że art. 165b § 1 O.p. nie ma zastosowania w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów wskazanej ustawy.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że dominującą, stabilną i przede wszystkim aktualną na dzień orzekania jest druga z wymienionych linii orzeczniczych, a więc ta, w której stwierdza się, że art. 165b § 1 O.p. nie ma zastosowania w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o SENT.
Potwierdzenie tego stanu prawnego znalazło swój wyraz w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lipca 2023 r. sygn. akt II GPS 1/23, w którym odmówiono podjęcia uchwały na wniosek Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców w celu wyjaśnienia: "Czy przepis art. 165b § 1 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 1997 r. Nr 137 poz. 926, dalej jako "OP") w zakresie jakim dotyczy terminu wszczęcia postępowania, znajduje odpowiednie zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz. U. 2017 poz. 708, dalej jako "Ustawa SENT") oraz art. 26 ust. 5 ustawy SENT oraz art. 94 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. 2016 r. poz. 1947, dalej jako "ustawa o KAS")?".
Jakkolwiek nie jest to sprawa zakończona w formie uchwały rozstrzygającej wskazane zagadnienie prawne, to jednak wyjaśnić należy, że przyczyną odmowy jej podjęcia było potwierdzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny, że po dniu 3 marca 2022 r., w której to dacie wydano wyrok w sprawie o sygnaturze akt II GSK 35/22, linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego była już ukształtowana w sposób jednolity i trwały, zgodnie z poglądem wynikającym z przywołanej wyżej drugiej linii orzeczniczej, a więc tej przyjmującej, że art. 165b § 1 O.p. nie ma zastosowania w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o SENT.
W związku z tym zarzut naruszenia art. 165b § 1 O.p. w zw. z art. 26 ust. 5 ustawy o SENT jest niezasadny.
VIII.
Za niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznaje również zarzut nr 2.2. skargi kasacyjne, a w związku z tym bezprzedmiotowy jest również wniosek o przedstawienie TSUE pytania prejudycjalnego - mówiąc w uproszczeniu - co do naruszenia przez ustawę o SENT zasady neutralności podatku VAT poprzez wprowadzenie nadzwyczajnie surowej sankcji i brak swego rodzaju "wentyli bezpieczeństwa", ową surowość łagodzących.
W kwestii tej zauważyć wypada, że odwołując się do art. 2, art. 273 dyrektywy nr 2006/112/WE oraz art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 325 TFUE i wyrażonej w tym przepisie zasady neutralności podatku VAT w zw. z art. 22 ust. 2a ustawy o SENT, strona sformułowała twierdzenie, że sankcja za ustalone naruszenie prawa w kwocie 10.000 zł jest nieproporcjonalna do niego (będącego wszak naruszeniem formalnym, nie powodującym w praktyce ryzyka uszczuplenia należności publicznoprawnych), a przepisy prawa nie przewidują możliwości miarkowania kary stosownie do okoliczności powstania stwierdzonej nieprawidłowości, rodzaju i stopnia naruszenia ciążącego na przewoźniku obowiązku, wagi stwierdzonej nieprawidłowości, działań podjętych przez przewoźnika by przewóz był wykonywany zgodnie z prawem.
W zasadzie twierdzenie strony opiera się na tezach i praktycznym rozumieniu wyroków TSUE z 21 października 2021 r. sygn. akt C-583/20 oraz z 15 kwietnia 2021 r. sygn. akt C-935/19.
Wskazać zatem należy, że w pierwszym z nich uznano, że art. 273 dyrektywy Rady z 28 listopada 2006 r. nr 2006/112/WE oraz zasadę proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one uregulowaniu krajowemu (w tym przypadku węgierskiemu), które nakłada na podatnika zakwalifikowanego jako "podatnika obarczonego ryzykiem" w rozumieniu prawa krajowego grzywnę mającą na celu ukaranie nieprawidłowości, jakich dopuścił się on przy deklarowaniu wysyłki towarów, której wysokość w żadnym wypadku nie może być niższa niż od 30% do 40% wartości towarów.
W drugim, dotyczącym polskiej regulacji - ustawy o VAT - uznano, że art. 273 dyrektywy Rady z 28 listopada 2006 r. nr 2006/112/WE i zasadę proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, które nakładają na podatnika, który błędnie zakwalifikował transakcję zwolnioną z podatku od wartości dodanej (VAT) jako transakcję podlegającą temu podatkowi, sankcję wynoszącą 20% kwoty zawyżenia zwrotu VAT nienależnie żądanej, w zakresie, w jakim sankcja ta ma zastosowanie bez rozróżnienia zarówno w sytuacji, w której nieprawidłowość wynika z błędu w ocenie popełnionego przez strony transakcji co do podlegania przez dostawę opodatkowaniu, który to błąd cechuje brak przesłanek wskazujących na oszustwo i uszczuplenia wpływów do skarbu państwa, jak i w sytuacji, w której nie występują takie szczególne okoliczności.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, obie sprawy jakkolwiek mogą zostać uznane za nawiązujące do regulacji ustawy o SENT, to jednak nie świadczą o naruszeniu przepisów unijnych przez rozwiązania w tym akcie prawnym zawarte.
Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że strona skarżąca kasacyjnie automatycznie przenosi tezy z obu wskazanych wyroków na grunt ustawy o SENT, klasyfikując jej przepisy sankcyjne, mające zastosowanie w jej indywidualnej sprawie, jako naruszające zasadę neutralności VAT z uwagi na znaczną - w jej ocenie - sankcję za nieprzekazywanie danych geolokalizacjyjnych do systemu, wynoszącą 10.000 zł. Strona uznaje przy tym, że owa wysokość sankcji, jest nieproporcjonalna do naruszenia przez co nie uwzględnia formalnego charakteru uchybienia, braku powstania uszczupleń podatkowych, okoliczności powstania nieprawidłowości, rodzaju i stopnia naruszenia ciążącego na przewoźniku obowiązku, wagi stwierdzonej nieprawidłowości, działań podjętych przez przewoźnika by przewóz był wykonywany zgodnie z prawem.
W istocie strona nawiązuje tym zarzutem do oceny przesłanek odstąpienia od nałożenia kary, nadając swoim twierdzeniom formę naruszenia zasady neutralności (pomija instytucję odstąpienia).
Zauważyć zatem trzeba, że oba powołane wyroki dotyczą takich rozwiązań prawnych, które w sposób sztywny i nie dopuszczający rozsądnego luzu decyzyjnego, który wszak łagodziłby nadmierny formalizm prawa, określały sankcje związane czy to z naruszeniem obowiązków przewozowych (sprawa węgierska), czy to dodatkową sankcje za naruszenia przepisów ustawy o VAT (sprawa polska).
Jakkolwiek więc ustawa o SENT przewiduje względem przewoźników sztywne stawki kar za stwierdzone naruszenia, to jednak stawki te są przede wszystkim zróżnicowane, z uwzględnieniem charakteru naruszenia (im poważniejsze naruszenie, tym wyższa kara), co stanowi pierwszy poziom uwzględnienia konstytucyjnej zasady proporcjonalności, a także zasady neutralności VATu.
Co równie istotne i czego brak było w rozwiązaniach ocenianych przez TSUE, a co strona pomija w uzasadnieniu swego stanowiska, kara z ustawy o SENT nie jest karą nakładaną w sposób absolutny i zawsze. Choć niewątpliwie rozwiązania te są surowe, co w sposób oczywisty wymusza i zarazem uzasadnia potrzeba ochrony systemu podatkowego przed jego naruszaniem, zwłaszcza w sposób zorganizowany, to jednak w każdym indywidualnym przypadku zastosowanie kary poprzedzone musi zostać analizą przesłanek odstąpienia od niej, o czym stanowi m.in. art. 22 ust. 3 ustawy o SENT, który w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek przewoźnika lub z urzędu, upoważnia organ do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1-2a, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3.
Nie ma zatem mowy o tym, aby rozwiązania ustawy o SENT można było wprost, niejako 1:1, przyrównać do rozwiązań ocenionych negatywnie przez TSUE w powołanych w skardze kasacyjnej judykatach i z tej przyczyny wnioskować o naruszeniu zasady neutralności VAT. Zarówno bowiem zróżnicowanie kar już na poziomie ustawy z uwzględnieniem wagi naruszenia, jak i przede wszystkim przewidziana możliwość odstąpienia od ich nakładania, zapewnia prawne mechanizmy łagodzące nadmierny formalizm prawny, wpisując się tym samym w powoływaną przez stronę zasadę neutralności podatku VAT, przenosząc oceny w tym zakresie na etap stosowania prawa.
Zasada neutralności nie może być zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego odczytywana przy tym jako postulat nie egzekwowania w istocie naruszeń obowiązków prawnych z uwagi na ich pozorną błahość, czy niezawiniony charakter działania "sprawcy". Sankcje przewidziane czy to wprost w ustawach dotyczących podatku VAT, czy to w innych aktach prawnych, pośrednio nawiązujących do tego podatku i współtworzących uporządkowany system kontroli prawidłowości jego ustalania, naliczania i poboru, mają zapewnić prawidłowość tego procesu w każdym wymiarze. Sama więc surowość kary przewidzianej w ustawie o SENT nie świadczy per se o naruszeniu zasady neutralności VAT. Przy jej ocenie należy widzieć i uwzględniać kontekst wprowadzenia tego rodzaju rozwiązań, jakim był i jest proceder wyłudzeń VATu przez zorganizowane grupy przestępcze, często wykorzystujące tzw. "słupy" lub osoby, których lekkomyślność sprzyja takim działaniom.
Z tej przyczyny zarzut nr 2.2. skarg kasacyjnej jest chybiony. Naczelny Sąd Administracyjny nie widzi więc powodu, by w tej sprawie kwestionować przepisy ustawy o SENT jako naruszające unijną zasadę neutralności podatku VAT i w związku z tym kierować pytanie prejudycjalne do TSUE.
IX.
Niezasadny jest także zarzut nr 2.1. skargi kasacyjnej wskazujący, w kontekście zasad zawartych w wymienionych przez stronę przepisach Ordynacji podatkowej, na naruszenie art. 10a ust. 1, art. 22 ust. 2, 2a i 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o SENT poprzez akceptację nieodstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, pomimo istniejącego zdaniem strony interesu publicznego. Istota tego zarzutu ogniskuje się wokół naruszenia działaniem organów zasady proporcjonalności, bezpieczeństwa i zaufania do organów państwa, gdyż w ocenie spółki przy ocenie pojęcia "interesu publicznego" pominięto rzeczywiste intencji ustawodawcy i cel ustawy o SENT, którym jest m.in. ochrona wpływów budżetowych, zaś w związku z brakiem przekazywania danych geolokalizacyjnych nie wystąpiło nawet hipotetyczne ryzyko uszczuplenia tychże należności.
Zdaniem Sądu nie jest konieczne szczegółowe omawianie art. 10a ust. 1 jak również art. 22 ust. 2 i 2a ustawy o SENT, gdyż zawarte w nich normy odnoszą się po pierwsze do niekwestionowanego w niniejszej sprawie naruszenia obowiązku zapewnienia przez przewoźnika w trakcie całej trasy przewozu towaru objętego zgłoszeniem, przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu (art. 10a ust. 1), po drugie regulują wysokość kary odpowiednio za nie uzupełnienie zgłoszenia o dane, o których mowa w art. 5 ust. 4 i art. 6 ust. 3 ustawy o SENT (art. 22 ust. 2) oraz niewywiązywania się z obowiązku przekazywania danych geolokalizacyjnych (art. 22 ust. 2a).
Przepisy te nie budzą żadnych wątpliwości co do ich wykładni i rozumienia, przy czym art. 22 ust. 2 ustawy o SENT w sprawie nie był ostatecznie stosowany, gdyż karę wymierzono, stosownie do decyzji organu odwoławczego, na podstawie art. 22 ust. 2a w zw. z art. 10a ust. 1 ustawy o SENT.
Kluczowa w omawianym zarzucie jest więc wykładnia i zastosowanie art. 22 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o SENT, gdyż to w odniesieniu do braku odstąpienia od nałożenia kary strona formułuje wskazane naruszenie twierdząc, że w realiach sprawy ziściła się przesłanka interesu publicznego, uzasadniająca takowy krok organów (tj. odstąpienie).
Analiza zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji wskazuje, że w sposób prawidłowy z art. 22 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o SENT wywiedziono normę prawną, trafnie rekonstruując warunki odstąpienia od nałożenia kary. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 22 ust. 3 ustawy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1-2a, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3.
Dwie podstawowe przesłanki uzasadniające przystąpienie przez organ do oceny możliwości odstąpienia od nałożenia kary, co przy tym czynione jest na wniosek lub z urzędu, stanowią wskazane przez organ: ważny interes przewoźnika lub interes publiczny, które oceniane są indywidualnie, na tle okoliczności każdej konkretnej sprawy.
Chcąc odstąpić od nałożenia kary organ, działając na wniosek lub z urzędu, bada zatem w pierwszej kolejności, czy zachodzi w sprawie ważny interes przewoźnika lub interes publiczny. Jest to jak wskazano pierwszy, merytoryczny etap analizy kwestii odstąpienia od nałożenia kary, od którego rozpoczyna się procedura w tym zakresie, stanowiąca składową całej sprawy dotyczącej ukarania przewoźnika za stwierdzone naruszenie (w tym przypadku niezastosowanie się do obowiązku z art. 10a ust. 1 ustawy o SENT). Przesądzenie tych przesłanek (ściślej stwierdzenie ich występowania) otwiera dalszą możliwość, przy spełnieniu jeszcze innych wymogów, do odstąpienia od kary za popełniony delikt administracyjny.
W związku z powyższym należy zauważyć, że w niniejszej sprawie nie jest sporne to, że przewoźnik dopuścił się naruszenia art. 10a ust. 1 ustawy o SENT, co obrazuje protokół kontroli drogowej, wyraźnie wskazujący na brak przekazywania aktualnej pozycji geograficznej zestawu pojazdów wykorzystywanego do wykonywania przewozu. Wada w tym zakresie została usunięta dopiero w trakcie kontroli, na skutek zmiany dokonanej w zgłoszeniu, wprowadzonej po telefonicznym kontakcie kierowcy z pracodawcą. Co istotne, w niniejszej sprawie przewoźnik wykreował sytuację, w której kierowca nie mógł się z założenia wywiązać z ciążących na nim obowiązków. Jak bowiem wynika z art. 10b ustawy o SENT, w przypadku gdy środek transportu jest wyposażony w lokalizator (a tak było w sprawie niniejszej), kierujący jest obowiązany:
1) włączyć lokalizator:
a) przed rozpoczęciem przewozu towaru - w przypadku przewozu towaru, o którym mowa w art. 5 ust. 1, a w przypadku kilku miejsc załadunku na terytorium kraju z chwilą rozpoczęcia przewozu towaru z pierwszego miejsca załadunku na terytorium kraju,
b) z chwilą rozpoczęcia przewozu towaru na terytorium kraju - w przypadku przewozu towaru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1;
2) wyłączyć lokalizator nie wcześniej niż z chwilą:
a) dostarczenia towaru do miejsca dostarczenia towaru na terytorium kraju, a w przypadku kilku miejsc dostarczenia towaru na terytorium kraju z chwilą dostarczenia towaru do ostatniego miejsca dostarczenia towaru na terytorium kraju,
b) zakończenia przewozu towaru na terytorium kraju.
To zatem spółka stworzyła taki stan faktyczny związany z zarządzaniem swoją flotą i kontrolą przekazywania wymaganych prawem danych, a także realizacji niezbędnych aktów staranności, w którym wszystkie uprawnienia, wbrew ustawie, zostały skupione w jednym ręku, nie zapewniając tym samym wielostopniowej kontroli (krzyżowej). Działanie takie obciąża spółkę, gdyż kierowca nie był w ogóle świadomy tego, czy i gdzie w pojeździe zamontowany jest lokalizator oraz w jaki sposób następuje jego włączenie. Zapewniał jedynie, że przed rozpoczęciem przejazdu upewniał się, czy lokalizator jest włączony.
Idąc dalej należy zauważyć, że w sprawie poza sporem pozostaje kwestia braku spełnienia przesłanki ważnego interesu przewoźnika. Strona nie kwestionuje ani ustaleń ani ocen organu i WSA w tym zakresie.
Sporne jest natomiast to, czy w sprawie ziściła się przesłanka ważnego interesu publicznego uzasadniająca odstąpienie od nałożenia kary.
Odnosząc się do powyższego należy zauważyć, że pojęcie interesu publicznego, o którym mowa w art. 22 ust. 3 ustawy o SENT, nie posiada definicji legalnej, zatem ustalenie jego zakresu pozostawione jest praktyce orzeczniczej. W związku z tym należy wskazać, że jak wynika z dotychczasowego orzecznictwa, pojęcie to może obejmować, choć nie w każdym przypadku musi tak być, wiele okoliczności i przypadków, przy czym katalog tego rodzaju stanów jest bez wątpienia otwarty.
Wskazać zatem należy, że przy analizie interesu publicznego można rozważać i brać pod uwagę, choć czynić to należy z dużą ostrożnością, każdorazowo nawiązując do okoliczności sprawy, np.:
- kwestię stosunku kar nałożonych za przewozy dokonywane w tym samym czasie tym samym transportem do dochodu przewoźnika z tych przewozów,
- czy stwierdzone uchybienie stwarza realne zagrożenie uszczuplenia przez dany podmiot dochodów podatkowych budżetu państwa (jest np. często wykorzystywanym schematem działania przestępców), czy jest dokonywane w ramach oszustwa, czy też innych przestępstw, choć nie jest to wymóg bezwzględny,
- czy nieprawidłowości wystąpiły jednokrotnie (sporadycznie) czy występują często u przewoźnika (co świadczy o braku dbałości),
- czy nałożenie kary pieniężnej na przewoźnika ma charakter prewencyjny czy też dyscyplinujący w odniesieniu do kolejnych przewozów,
- czy wcześniej orzekano o ukaraniu przewoźnika,
- jaka jest doniosłość uchybienia z punktu widzenia istoty ustawy o SENT i mechanizmów służących realizacji jej przestrzegania, itd.
Uwzględniając zatem potrzebę elastycznej oceny wskazanej przesłanki oraz swoiste przenikanie się okoliczności stanowiących o interesie publicznym i interesie przewoźnika, przy jej analizie wziąć należy pod uwagę okoliczności, w jakich nastąpiło naruszenie, jego przyczyny, postawę przewoźnika w trakcie i po przeprowadzeniu kontroli oraz to, czy w okolicznościach sprawy kara realizuje cel ustawy o SENT.
Jak wskazano, odstąpienie jest sposobem na łagodzenie formalizmu prawnego i surowości kary, a więc stanowi kolejną, po zróżnicowaniu kwot samych kar, emanację zasady proporcjonalności. Instytucji tej nie można jednak uczynić pewnym standardem postępowania organów, niejako zwykłym elementem działania organu jeżeli nie doszło do uszczuplenia, bowiem wypaczałoby to jej niewątpliwie wyjątkowy charakter i przede wszystkim dyscyplinujący sens rozwiązań nakładających wymagania należytej staranności przewoźnika.
Interes publiczny będzie więc mógł wystąpić wówczas, gdy sankcja, którą należałoby nałożyć, uznana będzie za wyjątkowo nadmierną (dolegliwą w większym stopniu niż jest niezbędny dla osiągnięcia celu ustawy). W takim przypadku przesłanka interesu publicznego rzeczywiście nakazywać będzie odstąpienie od nałożenia kary.
Z uwagi na doniosłość kwestii nałożenia i odstąpienia od kary, jako oczywiste należy w związku z tym traktować stwierdzenie, że ocena podstaw do zastosowania art. 22 ust. 3 ustawy o SENT nie może być dowolna, a przewidziana w omawianym przepisie uznaniowość organu, nie może oznaczać niczym nieskrępowanej swobody w decydowaniu o odstąpieniu od nałożenia kary.
Powyższe kryteria rozumienia interesu publicznego z art. 22 ust. 3 ustawy o SENT zostały przez organy i WSA prawidłowo odczytane, zatem nie zachodzi wskazywana w skardze kasacyjnej sytuacja niedostatecznego pochylenia się organów nad tym zagadnieniem, czy też braku poprawnego zinterpretowania interesu publicznego uzasadniającego odstąpienie od nałożenia kary.
W zaskarżonych decyzjach zawarte są szczegółowe rozważania na temat okoliczności przemawiających z jednej strony za istnieniem interesu publicznego, z drugiej zaś przeciwko uznaniu, że ta przesłanka w sprawie zachodzi. Stąd zarzut w zakresie wskazującym w istocie na wadliwą wykładnię wskazanego przepisu w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o SENT, nie mógł zostać uznany za prawidłowy, gdyż organy i WSA dobrze rozumieją tę przesłankę.
Strona w rzeczywistości podnosi więc wadliwą subsumcję pojęcia interesu publicznego do ustalonego stanu faktycznego. Wskazuje bowiem, że interes publiczny uzasadniony jest w niniejszej sprawie tym, że uchybienie, które spowodowało nieprzekazywanie danych geolokalizacyjnych środka transportu do systemu, było wynikiem błędu ludzkiego, co jest zdaniem strony drobnym uchybieniem, mało istotnym. Ponadto, w efekcie tego nie doszło ostatecznie do jakiegokolwiek uszczuplenia należnościom publicznoprawnych, co zdaniem skarżącej świadczy za interesem publicznym (niecelowe jest karanie).
W kontekście tego zwrócić należy uwagę, że potrzeba wprowadzenia regulacji w rodzaju ustawy o SENT była spowodowana wręcz koniecznością zwalczania szarej strefy, nielegalnie obracającej towarami wrażliwymi, głównie paliwem i jego pochodnymi, w skali nie milionów a miliardów złotych. Powinno to było przy tym nastąpić wiele lat temu, co jest wnioskiem oczywistym jeżeli uwzględni się skalę nadużyć. Przewidziane w powołanej ustawie obowiązki jak i środki zapewniające ich wykonanie nie mogą być zatem postrzegane jako kolejny, zwykły sposób sankcjonowania wprowadzonego reżimu prawnego, w celu zapewnienia posłuchu i egzekwowania prawa, ale raczej jako regulacja do pewnego stopnia szczególna, właśnie z uwagi na jej cel i dziedzinę, której dotyczy, a także wartość dobra chronionego.
Powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnia zatem tezę, że obowiązki z ustawy o SENT, z racji na cel ich wprowadzenia i konieczność stałej i prawidłowej realizacji przez absolutnie każdego przewoźnika, z uwagi na wieloaspektową i wielopoziomową potrzebę pozyskiwania przez organy danych związanych z ruchem towarów wrażliwych, nie mogą być bagatelizowane, czy też osłabiane twierdzeniem o drobnym charakterze uchybień.
Stąd też nie może dziwić prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że przepisy ustawy o SENT nie uzależniają nakładania kar pieniężnych od powstania uszczupleń podatkowych, a zatem posługiwanie się argumentem w postaci braku narażenia "fiskusa" na stratę nie jest w żadnym razie uzasadnione i nie świadczy o automatycznym zaistnieniu interesu publicznego. Co prawda może to mieć wpływ na odstąpienie, ale zawsze w okolicznościach konkretnej sprawy, do których ta nie należy.
Nadto zaznaczyć wypada, że brak informacji o bieżącym położeniu środka transportu, uniemożliwia ciągłość jego monitorowania przez służby, a więc realizację podstawowego celu ustawy (analizę danych ad hoc). Nie jest bowiem wykluczone, że właśnie wtedy, gdy transport nie podlega monitorowaniu, może dojść do naruszenia prawa mającego wpływ na kluczowe dla skarbu państwa podatki (VAT, akcyza). Cel ustawy, w tym przewidziane w niej narzędzia, pozwalające prześledzić nie tylko bieżąco ale także wstecznie każdy zgłoszony i prawidłowo monitorowany przejazd, co jest istotą omawianej ustawy. Stąd potrzeba przekazywania prawidłowych danych jest tak istotna.
Tym samym ważkość całkowitego braku przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych powoduje, że naruszenie to jest istotne z perspektywy działania całego systemu monitorowania przewozów i nie stanowi wyłącznie nieistotnego uchybienia o charakterze formalnym. Jest ono w przypadku niniejszej sprawy następstwem braku należytej staranności nie tyle kierowcy, który z mocy ustawy jest odpowiedzialny za włączenie geolokalizatora, a bliżej nieokreślonego pracownika spółki, zarządzającego obowiązkami nałożonymi ustawą, gdyż kierowca został ich świadomie pozbawiony. Jakkolwiek z założenia takie zarządzanie flotą miało z pewnością w ocenie spółki zapewnić przestrzeganie przepisów ustawy o SENT, jednakże w efekcie dało skutek odwrotny, tym bardziej, że jeżeli kto inny niż kierowca uruchamiał lokalizator, to również miał możliwość weryfikowania czy dane geolokalizacyjne zestawu są prawidłowo przekazywane.
W tej sytuacji słusznie uznano, ważąc skrupulatnie "za i przeciw", że przesłanka interesu publicznego w sprawie nie występuje. Trudno tę ocenę podważyć, kierując się jedynie życzeniowym twierdzeniem strony skarżącej kasacyjnie.
W związku z powyższym, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI