II GSK 58/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-07-29
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
ubezpieczenie zdrowotnespółka z o.o.wspólnikjednoosobowa spółkaskarga kasacyjnaNSANFZpodleganie ubezpieczeniuprawo spółekprawo ubezpieczeń społecznych

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję Prezesa NFZ, stwierdzając, że wspólnik posiadający 99% udziałów w spółce z o.o. nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jeśli spółka ma więcej niż jednego wspólnika.

Sprawa dotyczyła ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez wspólnika spółki z o.o. posiadającego 99% udziałów. Prezes NFZ i WSA uznali, że jest to spółka jednoosobowa, a wspólnik podlega ubezpieczeniu. NSA uchylił te rozstrzygnięcia, argumentując, że posiadanie przez spółkę dwóch wspólników, nawet z symbolicznym udziałem jednego z nich, wyłącza status spółki jednoosobowej i tym samym obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Decyzja Prezesa NFZ stwierdzała, że P. B. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. od 24 maja 2012 r. do chwili obecnej. Prezes NFZ uznał, że sprzedaż 1% udziałów byłej żonie była czynnością pozorną, mającą na celu obejście prawa, a spółka nadal powinna być traktowana jako jednoosobowa. WSA w Warszawie podzielił to stanowisko, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące "niemal jedynego wspólnika". NSA uznał jednak, że wykładnia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest kluczowa. Stwierdził, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnemu podlega wyłącznie jedyny wspólnik spółki z o.o., a istnienie dwóch wspólników, niezależnie od wielkości ich udziałów, wyłącza możliwość zastosowania tego przepisu. NSA podkreślił, że poglądy SN dotyczące "iluzorycznych wspólników" dotyczyły innych stanów faktycznych (np. prawa pracy) i nie mogą być automatycznie przenoszone na grunt ubezpieczeń zdrowotnych. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i decyzję Prezesa NFZ, zasądzając koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wspólnik taki nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w formie spółki z o.o., jeśli spółka posiada więcej niż jednego wspólnika.

Uzasadnienie

NSA uznał, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlega wyłącznie jedyny wspólnik spółki z o.o. Istnienie dwóch wspólników, niezależnie od wielkości ich udziałów, wyłącza możliwość zastosowania przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Poglądy o "iluzorycznych wspólnikach" z orzecznictwa SN nie mają zastosowania w tej materii.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (7)

Główne

u.ś.o.z. art. 66 § ust. 1 pkt 1 lit c

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlega wyłącznie jedyny wspólnik spółki z o.o. Istnienie dwóch wspólników wyłącza ten obowiązek.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie tego przepisu może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, gdy uzasadnienie nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego lub uniemożliwia kontrolę instancyjną.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.ś.o.z. art. 82 § ust. 1, 2 i 5

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Przepisy te dotyczą opłacania składek od przychodów z różnych tytułów i nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia kwestii podlegania ubezpieczeniu.

k.s.h. art. 4 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych

Definicja legalna spółki jednoosobowej.

u.s.u.s. art. 8 § ust. 6 pkt 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Definicja osoby prowadzącej działalność pozarolniczą, w tym wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewłaściwa wykładnia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez Sąd I instancji i organ, polegająca na uznaniu, że wspólnik posiadający 99% udziałów w spółce z o.o. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, mimo że spółka posiada więcej niż jednego wspólnika.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nieodniesienie się lub lakoniczne odniesienie się do zarzutów skargi. Naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. przez bezzasadne oddalenie skargi i wadliwe ustalenie stanu faktycznego. Niewłaściwe zastosowanie art. 82 ust. 1, 2 i 5 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.

Godne uwagi sformułowania

spółka jednoosobowa to spółka kapitałowa, której wszystkie udziały albo akcje należą do jednego wspólnika albo akcjonariusza Katalog podmiotów podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (art. 66 ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach) ma charakter zamknięty poglądy wyrażone w uzasadnieniach tych orzeczeń [SN] nie można automatycznie przenosić na odmienne stany faktyczne

Skład orzekający

Małgorzata Rysz

przewodniczący

Patrycja Joanna Suwaj

członek

Karolina Kisielewicz-Sierakowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że posiadanie większości udziałów w spółce z o.o. nie jest równoznaczne ze statusem jedynego wspólnika w kontekście obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, jeśli formalnie spółka ma więcej niż jednego wspólnika."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w kontekście prawa spółek. Może nie mieć zastosowania w innych obszarach prawa lub w przypadku innych typów spółek.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu interpretacji przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych w kontekście struktury spółek z o.o., co jest istotne dla wielu przedsiębiorców.

Czy 99% udziałów w spółce z o.o. oznacza, że jesteś jedynym wspólnikiem? NSA odpowiada: niekoniecznie!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 58/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Karolina Kisielewicz-Sierakowska /sprawozdawca/
Małgorzata Rysz /przewodniczący/
Patrycja Joanna Suwaj
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1715/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-28
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 146
art. 5 pkt 21, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c, art. 82 ust. 1, 2 i 5
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.) Protokolant asystent sędziego Maciej Pleban po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1715/21 w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr 36/04/2021/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz P. B. 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 28 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1715/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 29 kwietnia 2021 r. (nr 36/04/2021/Ub) w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że pismem z dnia 24 listopada 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Z. zwrócił się do Prezesa NFZ o ustalenie okresu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez skarżącego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 24 maja 2012 r. do chwili obecnej, w charakterze wspólnika spółki B. sp. z o.o. w S.
Prezes NFZ decyzją z 29 kwietnia 2021 r., wydaną na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 82 ust. 1, 4 i 5, w związku z art. 109 ust. 1, 4 i 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U z 2020 r., poz. 1398 ze zm., zwanej dalej jako: "ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej"), stwierdził, że P. B. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej jako przedsiębiorca w okresie od 24 maja 2012 r. do chwili obecnej.
Organ podał, że z danych zawartych w KRS wynika, że P. B. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej w dniu 24 maja 2012 r. w formie jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością B. sp. z o.o. z kapitałem zakładowym 300.000,00 zł (600 udziałów). W dniu 10 lipca 2012 r. skarżący sprzedał M. B. 6 udziałów spółki o łącznej wartości 3.000 zł. i obecnie jest w posiadaniu 99% udziałów.
Prezes NFZ podał, że czynność prawna polegająca na sprzedaży (przez jedynego wspólnika) 1% udziałów jest czynnością pozorną, zawartą w celu obejścia prawa, a w konsekwencji nieważną. W orzecznictwie SN przyjmuje się, że osoba mająca rażąco większą ilość udziałów w spółce z o.o. często jest nazywana niemal jedynym wspólnikiem, natomiast innych wspólników jako iluzorycznych bądź symbolicznych. Wywodzi się, że analogiczne zasady, jak w przypadku wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. należy stosować do wspólnika, który posiada niemal wszystkie udziały w spółce, a inny wspólnik (wspólnicy) tylko symboliczną liczbę udziałów.
Zdaniem Prezesa NFZ, powyższe prowadzi do wniosku, że P. B. także po dniu 10 lipca 2012 r. (czyli po dniu zawarcia umowy sprzedaży 6 udziałów żonie) należy traktować jako jedynego wspólnika sp. z o.o., mimo że formalnie pozostaje większościowym udziałowcem tej Spółki. Z perspektywy norm prawa ubezpieczeń społecznych, tego rodzaju spółkę należy traktować jako spółkę jednoosobową.
W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko Prezesa NFZ, że spółka z o.o. B. jest w istocie spółką jednoosobową, a w konsekwencji skarżący powinien podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie wskazanym w sentencji decyzji.
Sąd I instancji powołał się przy tym na wyroki: SN z 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I UK 8/11 i Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 15 listopada 2018 r., sygn. akt: III AUa 916/18, w których posłużono się pojęciem "niemal jedynego wspólnika" w stosunku do osoby posiadającej rażąco większą ilość udziałów w spółce z o.o. i przyjęto, że w takiej sytuacji inni wspólnicy są wspólnikami iluzorycznymi (symbolicznymi), oraz że wypełnieniem gwarancji każdego obywatela do zabezpieczenia społecznego jest objęcie ubezpieczeniami społecznymi wspólnika dominującego (posiadającego 92% udziałów), traktowanego na użytek prawa ubezpieczeń społecznych, jako jedynego udziałowca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dodał, że wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia bez względu na fakt prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ obowiązek ubezpieczenia wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego i trwa od dnia uzyskania tego statusu do dnia jego utraty.
Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku odwołał się również do art. 88 ustawy o świadczeniach z opieki zdrowotnej i podał, że poza granicami niniejszego postępowania pozostaje to, czy skarżący będzie zobowiązany opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne.
P. B. złożył skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 28 września 2021 r., zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Wnoszący skargę kasacyjną, powołując się na art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., zarzucił temu wyrokowi naruszenie:
1. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c i art. 82 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w uznaniu, że skarżący podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia 24 maja 2012 r. do nadal z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w formie jednoosobowej spółki B. sp. z o.o. , w sytuacji gdy od dnia 10 lipca 2012 r. Spółka posiada więcej niż jednego wspólnika;
2. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez nieodniesienie się lub lakoniczne odniesienie się do zarzutów skargi i w konsekwencji błędne przyjęcie, że organ ustalił wszystkie istotne okoliczności sprawy;
3. 151 p.p.s.a, poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy zaskarżona decyzja narusza art. 7 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia zakresu czynności i obowiązków spółki B., oraz art. 8 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że M. B. jest wspólnikiem iluzorycznym, a działania wspólników miały jedynie na celu obejście obowiązku oskładkowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumentację na poparcie powyższych zarzutów. Podkreślił, że M. B. bierze czynny udział w prowadzeniu spraw spółki, czynnie uczestniczy w zgromadzeniu wspólników, podejmuje z drugim wspólnikiem decyzje w przedmiocie bieżącej działalności Spółki, nadto, że w momencie nabycia przez nią udziałów w spółce, strony umowy łączyła "wyłącznie czysto biznesowa relacja"(ich małżeństwo zostało rozwiązane prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Z. z 2 grudnia 1996 r., sygn. akt 2 C 952/96, którego kopię załączono do skargi kasacyjnej).
Autor skargi kasacyjnej zarzucił również (s. 5 skargi kasacyjnej), że Sąd I instancji nie tylko niezasadnie zaakceptował wadliwe ustalenia organu co do stanu faktycznego sprawy, ale także niezasadnie przyjął, że Prezes NFZ dokonał prawidłowej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c i art. 82 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Podał, że Sąd Apelacyjny w W. w wyroku z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. akt III AUa 424/19 przyjął, że objęcie udziałów, choćby w nieznacznej części, w spółce przez innych udziałowców należy uznać za okoliczność wyłączającą zastosowanie art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s.
Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona, choć nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. Ponieważ w niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia.
W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie Spółka podniosła zarzuty zarówno związane z naruszeniem przepisów postępowania, jak i prawa materialnego.
Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania co do zasady, winny być rozpatrywane w pierwszej kolejności, gdyż ocenę prawidłowości subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przeprowadzić dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11, wyrok z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08). Zasada ta nie ma jednak bezwzględnego charakteru. Zinterpretowanie prawa materialnego wyznacza bowiem kierunek prowadzonego postępowania dowodowego i w konsekwencji dokonywanych ustaleń. Dlatego też gdy źródłem wadliwego dokonania ustaleń w wyniku źle przeprowadzonego postępowania może być błędna wykładnia prawa materialnego, w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny powinien ocenić zarzuty dokonania błędnej wykładni prawa materialnego (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 174; wyroki NSA z: 9 listopada 2023 r., sygn. akt II GSK 65/23 i z 13 maja 2025 r., sygn. akt I GSK 1371/22).
Przedmiotem kontroli instancyjnej jest wyrok Sądu I instancji, którym WSA w Warszawie oddalił skargę P. B. na decyzję, którą Prezes NFZ stwierdził, że skarżący podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia 24 maja 2012 r. do nadal jako wspólnik jednoosobowej sp. z o.o. Sąd I instancji, odwołując się wyroków: Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 15 listopada 2018 r., sygn. akt: III AUa 916/18 i SN z 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I UK 8 /11 uznał, że sprzedaż przez skarżącego byłej żonie w dniu 10 lipca 2012 r. 1% udziałów w Spółce, była czynnością pozorną, zawartą w celu obejścia prawa, a w konsekwencji nie spowodowała, że wnoszący skargę kasacyjną utracił przymiot jednego wspólnika w spółce z o.o. i nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
W niniejszym przypadku to właśnie wykładnia przepisu prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, miała decydujący wpływ na kształt, zakres i kierunek postępowania administracyjnego. Z tego więc względu, w pierwszej kolejności odnieść się należy do tego zarzutu.
Według art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, którego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie zarzucono Sądowi I instancji, osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie ustawy Prawo przedsiębiorców.
Powołana ustawa w art. 5 pkt 21 stanowi, że osoba prowadząca działalność pozarolniczą, to osoba, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350), a więc m. in. wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. (art. 8 ust. 6 pkt 4 tej ustawy). Zgodnie zaś z art. 4 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2024 r., poz. 18), w którym zawarto definicję legalną spółki jednoosobowej, spółka jednoosobowa to spółka kapitałowa, której wszystkie udziały albo akcje należą do jednego wspólnika albo akcjonariusza.
Katalog podmiotów podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (art. 66 ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach) ma charakter zamknięty, a zatem jedynie osoby wymienione w tym przepisie podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zatem kreowanie kolejnych kategorii osób podlegających ubezpieczeniu jako prowadzące działalność gospodarczą jest niedopuszczalne. Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie i w doktrynie (por. wyroki NSA z: 24 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 188/22, z 11 lipca 2023 r., sygn. akt II GSK 1347/22, z 9 listopada 2023 r., sygn. akt II GSK 78/23 i II GSK 65/23, z 29 lutego 2024 r., sygn. akt II GSK 1427/23, z 27 czerwca 2024 r., sygn. akt II GSK 2149/23; W. Ostaszewski, M.Wiącek, Krytyka koncepcji tzw. wspólnika iluzorycznego, PiZS z 2022 r. z. 3, s. 37-41; Natalia Rosada Dwuosobowa spółka z o.o. (nie)skutecznym sposobem na uniknięcie płacenia składek ZUS, PP z 2022 r. z.4 poz. 24-27) i podziela go również Sąd orzekający w niniejszej sprawie.
Zdaniem NSA, wspomnianemu obowiązkowi podlega wyłącznie jedyny wspólnik sp. z o.o., a istnienie w spółce dwóch wspólników, bez względu na ich udziały, wyłącza możliwość stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na mocy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach.
Nie jest sporne, że wnoszący skargę kasacyjną zbył swej byłej żonie w dniu 10 lipca 2012 r., 1% udziałów w Spółce. Od tej pory nie jest już jedynym wspólnikiem tej spółki. W ten sposób Spółka straciła charakter jednoosobowej spółki z o.o. z konsekwencjami dotyczącymi m. in. ubezpieczenia zdrowotnego. Status wspólnika spółki z o.o. nie jest zależny od liczby jego udziałów w spółce. Wspólnikiem spółki z o.o. w świetle art. 4 § 1 k.s.h., może być tylko jedna osoba, osoba, która posiada większość udziałów w spółce, a także osoba posiadająca jeden tylko udział. Wspólnikiem tej spółki jest zatem również była żona wnoszącego skargę kasacyjną.
Odnosząc się do argumentów organu i Sądu I instancji, opartych na poglądach wyrażanych przez Sąd Najwyższy, stwierdzić należy, że stanowisko SN nie znajduje prostego przełożenia na kwestie objęte zakresem przedmiotowym niniejszej sprawy. Zostało ono bowiem wyrażone na gruncie spraw, w których to wnioskodawcy, powołując się na nawiązanie stosunku pracy w oparciu o umowę o pracę, będąc "niemal jedynymi udziałowcami" w sp. z o.o., nie posiadając innego tytułu do ubezpieczenia społecznego, chcieli zostać objęci pracowniczym ubezpieczeniem społecznym. Wyroki te zapadały w specyficznych stanach faktycznych, w których udział innych (poza wspólnikiem dominującym) wspólników w kapitale spółki był bardzo mały (w zasadzie nie więcej niż 1%), a kategoria "iluzorycznego wspólnika" była przyjmowana jako punkt wyjścia do dalszego wnioskowania, że nie spełnia się przesłanka pracowniczego zatrudnienia. Analizując charakterystyczne elementy umownego stosunku pracy (podporządkowanie pracownicze, odpłatność pracy itd.) Sąd Najwyższy nie pomijał też argumentów związanych z charakterem stosunków korporacyjnych w funkcjonowaniu spółek prawa handlowego. Jednak nie można poglądów wyrażonych w uzasadnieniach tych orzeczeń automatycznie przenosić na odmienne stany faktyczne.
Z tych wszystkich powodów NSA uznaje za uzasadniony zarzut dotyczący naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach.
Naczelny Sąd Administracyjny za nieuzasadniony uznał natomiast zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 82 ust. 1, 2 i 5 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Powołany przepis dotyczy opłacania składek od przychodów z różnych tytułów i wskazuje tytuły ubezpieczeń, z których należy odprowadzać składkę na ubezpieczenie zdrowotne w sytuacji wystąpienia u danej osoby zbiegu dwóch lub większej liczby tytułów do objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji rozstrzygał wyłącznie w kwestii podlegania wnoszącego skargę kasacyjna obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, a nie w kwestii opłacania składek z tytułu tego ubezpieczenia. WSA w Warszawie niejako na marginesie podał, że odrębną kwestią, podlegającą rozważeniu wyłącznie w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS w sprawie wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, jest to, czy skarżący będzie zobowiązany opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne.
Mając zatem na uwadze powołane wyżej argumenty i uznając, że ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega z mocy ustawy tylko jedyny wspólnik spółki z o.o. , wadliwe i zbędne były ustalenia organu, zaakceptowane następnie przez Sąd I instancji, co do stosunków wewnętrznych spółki, skoro tego rodzaju okoliczności pozostawały bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Niezasadny (niekonsekwentny) jest więc zarzut procesowy skargi kasacyjnej, dotyczący nieprawidłowo przeprowadzonego przez organ postępowania dowodowego (art. 151 .p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 k.p.a.). Jak już powiedziano, w świetle prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego kwestia ta nie ma znaczenia dla wyniku postępowania.
Na uwzględnienie nie zasługuje również drugi z zarzutów naruszenia prawa administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.) przez "nieodniesienie się lub lakoniczne odniesienie się do zarzutów podniesionych w skardze", a dotyczących nieprawidłowego ustalenia i oceny okoliczności faktycznych sprawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak podstaw do uznania, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. Przypomnieć należy, że ustawodawca w art. 141 § 4 p.p.s.a. określił niezbędne elementy uzasadnienia, tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną w dwóch przypadkach: po pierwsze, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39), po drugie, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób uniemożliwiający przeprowadzenie jego kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. W rozpoznawanej sprawie nie występuje żaden z wymienionych przypadków. Uzasadnienie zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wyjaśniając, z jakich przyczyn skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uzasadnienie w tym kształcie umożliwia przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń Sądu I instancji w kwestionowanym zakresie. To natomiast, że strona nie podziela stanowiska Sądu, czy też jej ocena, że uzasadnienie wyroku jest dla niej nieprzekonywujące, nie stanowi skutecznej przesłanki uwzględnienia tego zarzutu (por. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 470/14 i z 27 maja 2025 r., sygn. akt II GSK 2441/21).
Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną i jednocześnie stwierdzając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę i uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa NFZ z 29 kwietnia 2021 r.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażone wyżej stanowisko co do wykładni prawa materialnego i tym samym braku podstaw do stwierdzenia podlegania przez skarżącego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji, w charakterze wspólnika spółki B. sp. z o.o.
O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego NSA orzekł na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935), zasądzając od Prezesa NFZ na rzecz skarżącego 720 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI