II GSK 571/25

II GSK 571/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-07-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Rysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
Sygn. powiązane
III SA/Gl 299/24 - Postanowienie WSA w Gliwicach z 2024-10-23
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 października 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 299/24 w zakresie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 204/22 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia 16 grudnia 2021 r., nr NS-HP.906.2.3.2021 w przedmiocie nadzoru sanitarnego postanawia: oddalić skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej zwany: "WSA", "Sądem pierwszej instancji") postanowieniem z 23 października 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 299/24 odrzucił skargę J. P. (dalej zwanego: "skarżącym") o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 września 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 204/22 w przedmiocie nadzoru sanitarnego.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżący, pismem z 27 lutego 2024 r. (data wpływu pisma do WSSE w Katowicach) wniósł o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 204/22 zakończonej prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach. Wniosek uzasadnił tym, że sprawa została rozpoznana przez skład, który nie jest sądem, gdyż zasiadało w nim trzech sędziów powołanych do pełnienia urzędu w wyniku przeprowadzenia procedury z udziałem tzw. "neo KRS". Dodatkowym pismem potwierdził, że pismo stanowi skargę o wznowienie postępowania. Na wezwanie Sądu pierwszej instancji – wskazał, że występując z wnioskiem w niniejszej sprawie sprawdził skład sądu w sprawie o sygn. III SA/Gl 204/22 i okazało się, że "wyrok zapadł przed sądem, który nie jest sądem".
Na rozprawie, w dniu 23 października 2024 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko. Na pytanie Sądu wyjaśnił, że o sytuacji zawodowej sędziów dowiedział się przy okazji kolejnej korespondencji z organem. Wówczas to sprawdził wyrok w bazie internetowej, zbadał karierę zawodową członków składu i dowiedział się, że są to "neosędziowie". Informacje te pozyskał w lutym 2024 r.
W uzasadnieniu opisanego na wstępie postanowienia WSA w Gliwicach przyjął, że skarżący nie wykazał zachowania terminu do skutecznego żądania wznowienia, zatem zbędną stała się analiza spełnienia przesłanki wznowienia. Podniósł, że w sprawie objętej wnioskiem o wznowienie pismem z 18 sierpnia 2022 r. (doręczonym 24 sierpnia 2022 r. – karta 37) skarżący został zawiadomiony o składzie sądu rozpoznającego sprawę. W ocenie WSA już wówczas miał on świadomość składu Sądu, jaki będzie rozpoznawał jego skargę i miał możliwość złożenia wniosku o wyłączenie sędziów przed wydaniem wyroku, czego jednak nie uczynił.
Sąd pierwszej instancji podkreślił też, że z dniem 15 lipca 2022 r. na podstawie przepisów ustawy z 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1259) wszedł w życie przepis art. 5a ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267). Przewiduje on możliwość zbadania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Zatem mając świadomość składu Sądu od dnia doręczenia zawiadomienia o rozprawie tj. od 24 sierpnia 2022 r. skarżący nie skorzystał również z tej możliwości. Powyższe, według WSA w Gliwicach uzasadnia ocenę, że wniosek o wznowienie postępowania sądowego wywiedziony w lutym 2024 r. jest oczywiście spóźniony.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając wydane postanowienie Sądu pierwszej instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zrzekł się również przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący podniósł zarzuty naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik spraw, to jest:
1. naruszenie art. 271 pkt 1 p.p.s.a. poprzez uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach niedotrzymania terminu na złożenie skargi o wznowienie postępowania oraz uznanie, że skarżący mógł przed uprawomocnieniem się orzeczenia domagać się wyłączenia sędziego,
2. naruszenie art. 280 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wyznaczenia rozprawy w związku z wniesieniem przez skarżącego skargi w terminie oraz istnieniu ustawowej podstawy wznowienia postępowania.
3. naruszenie art. 277 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że trzymiesięczny termin do wniesienia skargi nie został zachowany, skutkując wydaniem postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 204/22,
- co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowało wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania przez skarżącego w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 204/22 - w sytuacji gdy skarga powinna zostać rozpatrzona i w trybie art. 280 § 1 p.p.s.a. powinna zostać wyznaczona rozprawa, jak również postępowanie w sprawie powinno zostać wznowione.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie postawionych w jej petitum zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona i podlegała oddaleniu.
Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej zwanej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna została skierowana przeciwko postanowieniu WSA w Gliwicach, którym ten Sąd odrzucił skargę o wznowienie postępowania. Postawione w niej zarzuty w istocie sprowadzają się do zakwestionowania prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, wyrażającego się w stwierdzeniu, że w sprawie doszło do wniesienia skargi o wznowienie postępowania z uchybieniem trzymiesięcznego terminu wynikającego z art. 277 p.p.s.a. Skarżący podnosił, że okoliczność dotrzymania przez niego terminu uzależniona była od jego subiektywnego stanu wiedzy. Podkreślił, że na etapie toczącego się przed Sądem pierwszej instancji postępowania, zawisłego w 2022 r., nie miał świadomości okoliczności jakie powodowałyby uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności sędziów orzekających w sprawie. W jego ocenie nie mógł on wcześniej domagać się ich wyłączenia, czy zawnioskować o przeprowadzenie tzw. "testu niezawisłości". Tym samym, w ocenie NSA, podniesione zarzuty naruszenia art. 271 pkt 1 oraz art. 277 p.p.s.a. pozostają ze sobą w ścisłym związku i jako takie zostaną rozpoznane łącznie. Z kolei zarzut oznaczony nr 2, dotyczący naruszenia art. 280 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wyznaczenia rozprawy w związku z wniesieniem przez skarżącego skargi w terminie, jest w stosunku do powyższych akcesoryjny.
Odnosząc się zatem do tak skonstruowanej skargi kasacyjnej, przypomnienia wymaga, że w myśl art. 271 pkt 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Z kolei zgodnie z art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. W myśl art. 280 § 1 p.p.s.a., Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, zaś w braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.
Z przywołanych powyżej przepisów wynika, że postępowanie wznowieniowe składa się z dwóch etapów. Pierwszy etap sprowadza się do zbadania, czy skarga o wznowienie jest dopuszczalna, tj. czy postępowanie, którego wznowienia żąda strona, zakończone zostało prawomocnym orzeczeniem, czy skarga wniesiona została w terminie oraz czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Chodzi w tym przypadku nie o badanie, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W braku jednego ze wskazanych wymagań sąd odrzuci skargę, jeżeli zaś spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępując do drugiego etapu wyznacza rozprawę. Dopiero stwierdzenie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania otwiera sądowi drogę do badania zasadności wskazanych w niej przesłanek wznowieniowych. Jak podkreśla się w orzecznictwie, ustalenie, iż skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu, wyklucza możliwość badania, czy zasadna jest wskazana w niej podstawa wznowienia (post. NSA z 24 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 988/05 – te i kolejne orzeczenia sądów administracyjnych, dostępne są na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), ponieważ skarga taka jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu.
Tym samym Sąd pierwszej instancji stanął w pierwszej kolejności przed zadaniem dokonania formalnej oceny wniesionej skargi o wznowienie. Przypomnieć w tym zakresie należy, że stosownie do treści art. 279 p.p.s.a., w skardze o wznowienie postępowania strona ma obowiązek wskazać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. Inicjatywa dowodowa w stosunku do ww. okoliczności leży za każdym razem po stronie żądającego wznowienia, a nie sądu rozpoznającego skargę.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował tego, że w skardze powołano ustawową przyczynę wznowienia lecz stwierdził niezachowanie terminu do złożenia żądania wznowienia. Zachowanie terminu oceniał z uwzględnieniem specyfiki wskazywanej przyczyny wznowienia (art. 271 pkt. 1 p.p.s.a.). Zdaniem NSA, prawidłowa jest ocena Sądu pierwszej instancji, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu.
Skarżący w tym zakresie, jak wyżej wskazano, argumentował, że dla zachowania terminu znaczenie miał subiektywny stan jego wiedzy o wystąpieniu podstaw wznowienia, a tę wiedzę powziął dopiero w lutym 2024 r.
Wyjaśnienia wymaga, że w doktrynie i orzecznictwie prezentowany jest pogląd, iż: "świadomość o istnieniu podstaw wznowienia należy rozumieć w ten sposób, że strona wiedziała lub powinna była wiedzieć, że wykryte przez nią okoliczności faktyczne mogą mieć prawne znaczenie przy ponownym rozpoznaniu sprawy prawomocnie zakończonej. Dla oceny rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie jest natomiast istotna świadomość prawna strony, to jest jej wiedza o prawnej możliwości wznowienia postępowania (zob. J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Wojciechowska (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M Wierzbowskiego, Warszawa 2015, s. 1122 oraz postanowienie NSA z 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GZ 59/10).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym na tle poprzedniego stanu prawnego, gdy nie istniał obowiązek zawiadomienia stron o składzie sądu rozpoznającego sprawę, tj. przed wprowadzeniem instytucji tzw. "testu niezawisłości sędziego" z art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 dalej zwanej: "p.u.s.a.") wskazywano, że strona dowiadywała się o składzie sądu orzekającego w sprawie dopiero w dniu wydania wyroku. Przeprowadzona łączna analiza art. 271 pkt 1 p.p.s.a. w kontekście unormowań art. 277 i 270 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania może zacząć swój bieg najwcześniej w dniu uprawomocnienia się orzeczenia, ponieważ dopiero po tej dacie wniesienie takiej skargi jest dopuszczalne, zaś w przypadku wyroków NSA, od dnia ich wydania, gdyż są one prawomocne z chwilą ich ogłoszenia (J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 277 oraz wskazane tam postanowienia NSA: z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 1237/05 (niepubl.) oraz z 24 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 1781/06 (CBOSA), a także postanowienie NSA z 18 listopada 2020 r., sygn. akt I GSK 1512/20).
Analiza akt sprawy o sygn. III SA/Gl 299/24, daje podstawę do konstatacji, że pismem z 18 sierpnia 2022 r. (doręczonym skarżącemu w dniu 24 sierpnia 2022 r. – karta 37 akt sadowych) zawiadomiono go o składzie Sądu rozpoznającego sprawę, zatem wiedzę o składzie sądu skarżący powziął już w sierpniu 2022 r. Dodatkowo, nie może przemawiać za przyjęciem, że termin do wniesienia skargi o wznowienie został dochowany ta część argumentacji skargi kasacyjnej, według której "świadomość" wadliwości składu sądu skarżący uzyskał dopiero w momencie sporządzania skargi o wznowienie tj. w lutym 2024 r. Ponieważ skarga ta opiera się tylko na jednej przesłance wznowienia, to jest jasne, że proces poznawczy co do relewantnej prawnie przyczyny wznowienia musiał wyprzedzać samo sporządzenie skargi. Trafnie zauważył WSA, że oczywiste jest, że chronologia zdarzeń – dowiedzenie się o określonych faktach, a następnie uczynienie z nich użytku procesowego jest odwrotna, niż podawał to skarżący, który twierdził, że najpierw przystąpił do sporządzania skargi, a w trakcie tej czynności powziął wiedzę o statusie sędziów.
Dlatego też twierdzenia skarżącego zawarte zarówno w skardze o wznowienie postępowania, w jego późniejszych pismach oraz we wniesionej skardze kasacyjnej, iż termin do złożenia skargi został zachowany, nie mogły zostać podzielone.
Zatem, w świetle przywołanych argumentów, należało zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu. Złożenie skargi o wznowienie postępowania ponad rok od prawomocnego zakończenia postępowania jest oczywiście spóźnione.
Skoro skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu określonego w art. 277 p.p.s.a., ta okoliczność warunkuje jej odrzucenie na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. Odrzucając skargę o wznowienie postępowania, WSA w Gliwicach nie mógł, w myśl zarzutów postawionych przez skarżącego, naruszyć ww. przepisu art. 280 § 1 p.p.s.a., gdyż zaskarżone skargą kasacyjną postanowienie zostało wydane przez Sąd pierwszej instancji na rozprawie, na której zresztą skarżący był obecny (vide protokół rozprawy k. 32 akt sądowych). Wobec ustalenia w toku formalnej kontroli wniesionej skargi, że została ona wniesiona z uchybieniem ustawowego terminu, Sąd pierwszej instancji zobowiązany był do wydania postanowienia o jej odrzuceniu i jednocześnie nie mógł dalej rozpoznawać jej merytorycznie na rozprawie. Należało wobec tego uznać, że WSA procedował zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś wszystkie postawione w petitum skargi kasacyjnej zarzuty okazały się niezasadne.
Z tych wszystkich względów, skarga kasacyjna jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.