II GSK 566/21

II GSK 566/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek /sprawozdawca/
Izabella Janson
Mirosław Trzecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Transport
Sygn. powiązane
III SA/Po 174/20 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2020-11-26
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 58
art. 92c, art. 92c ust.1 pkt 1,
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 listopada 2020 r. sygn. akt III SA/Po 174/20 w sprawie ze skargi S. Sp. z o.o. w P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 10 stycznia 2020 r. nr BP.501.2104.2019.0993.BD2.196 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz S. Sp. z o.o. w P. 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I.
Kujawsko-Pomorski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (organ I instancji) decyzją z 2 września 2019 r., nr WTTD.DL0152.110831/107/19, na podstawie art. 92a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r., poz. 58, ze zm., dalej: u.t.d.) oraz zgodnie z ustaleniami protokołu kontroli, nałożył na S. sp. z o. o. w P. (dalej: skarżąca, spółka) karę pieniężną w wysokości 12.000 zł.
W decyzji wskazano, że 3 lipca 2019 r. w Łochowicach na drodze powiatowej przeprowadzono kontrolę 4-osiowego samochodu ciężarowego marki [...] o nr rej. [...] i dopuszczalnej masie całkowitej 32000 kg, konstrukcyjnie przeznaczonego do przewozu materiałów sypkich i wyposażonego w skrzynię samowyładowczą (wywrotka). Pojazdem transportowano piasek, którym kierował [...] (obywatel Ukrainy).
Organ nałożył karę pieniężną z tytułu:
1) Dopuszczenia do wykonywania przewozu drogowego pojazdem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 t, których dopuszczalna masa całkowita została przekroczona co najmniej 20%, stanowiącego naruszenie ujęte pod lp. 10.2.4 załącznika nr 3 do u.t.d.;
2) Niewłaściwej obsługi lub odłączenia homologowanego i sprawnego technicznie tachografu, skutkującego nierejestrowaniem na wykresówce lub na karcie kierowcy aktywności kierowcy, prędkości pojazdu lub przebytej drogi, stanowiące naruszenie ujęte pod lp. 6.2.1 załącznika nr 3 do u.t.d.;
3) Niewyposażenia kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 u.t.d., stanowiącego naruszenie ujęte pod lp. 1.12 załącznika nr 3 do u.t.d.;
4) Wykonywania przewozu drogowego pojazdem posiadającym usterkę lub usterki układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół, opon, zawieszenia, podwozia lub innego wyposażenia, zakwalifikowane jako niebezpieczne, stanowiącego naruszenie ujęte pod lp. 9.2 załącznika nr 3 u.t.d.
Spółka w odwołaniu wskazała, że dochowała należytej staranności przy ważeniu towaru bezpośrednio po jego załadunku na pojazd, natomiast dopiero później otrzymała informację o awarii wagi, o czym świadczy pismo jej serwisanta Miary i Wagi sp. z o. o. w S.
II.
Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: organ odwoławczy) decyzją z 10 stycznia 2020 r., nr BP.501.2104.2019.0993.BD2.196, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: k.p.a.), art. 4 pkt 22 lit. h, art. 39a ust. 1 pkt 2, 5 i 6, art. 39f ust. 1 i 2, art. 87 ust. 1 pkt 3, art. 92a ust. 1, 3 i 7 oraz art. 92c u.t.d., lp. 1.12, 6.2.1, 9.2 i 10.2.4 załącznika nr 3 do u.t.d., art. 32 ust. 1 i 3, art. 33 ust. 3 i art. 34 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym i uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/1985 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (Dz. U. UE L 2014 60.1 ze zm.; dalej: rozporządzenie (UE) 165/2014), art. 2 pkt 35a, pkt 35b, art. 61, art. 64 ust. 1-4 i art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2018 r., poz. 1990; dalej: p.r.d.) - utrzymał w mocy opisaną powyżej decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że podczas kontroli stwierdzono naruszenie wymienionych w decyzji pozycji załącznika nr 3 do u.t.d.:
1. lp. 1.12 - niewyposażenie kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 u.t.d. - za każdy dokument;
2. lp. 6.2.1 - niewłaściwa obsługa lub odłączenie homologowanego i sprawnego technicznie tachografu, skutkujące nierejestrowaniem na wykresówce lub na karcie kierowcy aktywności kierowcy, prędkości pojazdu lub przebytej drogi;
3. lp. 9.2 - wykonywanie przewozu drogowego pojazdem posiadającym usterkę lub usterki układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół, opon, zawieszenia, podwozia lub innego wyposażenia, zakwalifikowane jako niebezpieczne - za każdy pojazd;
4. lp. 10.2.4 - dopuszczenie do wykonywania przewozu drogowego pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 t, którego dopuszczalna masa całkowita została przekroczona co najmniej 20%.
W zakresie naruszenia lp. 10.2.4 zał. nr 3 do u.t.d., wskazano, że pojazd zważono w Trzeciewnicy ustalając, że rzeczywista masa całkowita pojazdu wynosi 44,8 t. Dopuszczalna masa całkowita pojazdu wynosi 32 t, a zatem wskutek załadunku piasku przekroczono dopuszczalną masę całkowitą pojazdu o 12.800 kg, tj. o 40%. Kierowca zażądał ponownego ważenia, które potwierdziło uprzednio uzyskany wynik.
W dniu kontroli w charakterze świadka przesłuchano A. L. - kierownika budowy S. sp. z o. o. w P., który zeznał, że nie był obecny przy załadunku piasku w kopalni w P. i nie wie, czy pojazd był tam ważony po jego załadowaniu.
Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca miała wpływ na ujawnione naruszenie, gdyż:
1. skoro przedsiębiorca przewóz wykonywał za pośrednictwem zatrudnionego kierowcy, to kierowca ten winien znać dopuszczalną masę pojazdu, a tym samym - jaki maksymalny ładunek może przewozić;
2. podczas załadunku pojazd powinien być zważony zarówno przed, jak i po załadunku;
3. nawet jeżeli pojazd był ważony zaraz po załadunku i - jak twierdzi strona - wagi były uszkodzone, zawodowy kierowca obecny przy załadunku mógł łatwo spostrzec, że pojazd załadowano ponad dopuszczalną masę całkowitą; kierowca był kierowcą zawodowym i kontrolowanym pojazdem wykonywał przewozy od jakiegoś czasu, o czym świadczą zeznania świadka (kierownika budowy w S. sp. z o. o. w P.), stąd po załadunku winien sprawdzić ilość ładunku; kierowca wykonując przewóz w imieniu strony był zatem świadomy, że pojazd jest załadowany z przekroczeniem dopuszczalnej masy całkowitej;
4. przedsiębiorca mógł wprowadzić takie rozwiązania organizacyjne (np. każdorazowe potwierdzenie na piśmie o dokonaniu ważenia pojazdu po załadunku dokonywane przez załadowcę), które zapobiegłyby powstaniu naruszenia.
W decyzji organ zaznaczył, że skarżąca może się uwolnić od odpowiedzialności za ujawnione naruszenie, jeśli wykaże, że powstało ono na skutek okoliczności, na które nie miała wpływu i którym nie mogła zapobiec (art. 92c u.t.d.). Według organu skarżąca takich okoliczności nie wykazała, tym samym w sprawie nie znajduje zastosowania art. 92b u.t.d., gdyż dotyczy on naruszeń dotyczących czasu pracy kierowców.
III.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 26 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Po 174/20, po rozpoznaniu skargi S. Sp. z o.o z P. na opisaną powyżej decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w Warszawie z 10 stycznia 2020 r. - uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził na rzecz skarżącej spółki zwrot kosztów postępowania. Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Na wstępie uzasadnienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca nie zarzuciła naruszenia przepisów odnośnie stwierdzonych przez organ naruszeń lp. 1.12, lp. 6.2.1 i lp. 9.2 zał. nr 3 do u.t.d. Sąd w tym zakresie podzielił stanowisko organu. Zarzuty objęte skargą dotyczą jedynie niezasadnego stwierdzenia naruszenia lp. 10.2.4 zał. nr 3 do u.t.d.
Sąd pierwszej instancji odnosząc się do sformułowanego zarzutu wskazał, że nie jest zasadny zarzut nieustalenia kto był załadowcą, gdyż ewentualna jego odpowiedzialność za ponadnormatywny załadunek jest niezależna od ewentualnej odpowiedzialności skarżącej, jak również za niezasadny uznać należy zarzut zbagatelizowania zeznań świadka A. L., gdyż nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia odnośnie naruszenia lp. 10.2.4., jako że nie był on obecny przy załadunku ani nie miał żadnej wiedzy jak on się odbywał.
Sąd uznał, że rację należy przyznać skarżącej odnośnie do niedostatecznego wyjaśnienia okoliczności związanych z załadunkiem towaru, a w konsekwencji przedwczesne uznanie braku wyłączenia odpowiedzialności skarżącej. Zdaniem Sądu, ustalenia organu w sprawie nie są poparte prawidłowo zebranym i ustalonym materiałem dowodowym. Sąd wskazał, że organ nie wyjaśnił okoliczności związanych z załadunkiem pojazdu i jego ważeniem bezpośrednio po załadunku, jak również organ nie przedstawił materiału dowodowego, z którego wynikałoby, że ważenie po załadunku mogło nastręczać jakieś wątpliwości i jaki był jego przebieg. Podana przez organ okoliczność, że ilość towaru znacznie przekraczała jego dopuszczalną ilość również nie wynika z materiału dowodowego. Zdaniem Sądu nie wynika z akt także czy kierowca podjął jakiekolwiek działania sprawdzające, czy poza okazaniem dokumentów miał możliwość zweryfikowania wyniku ważenia i czy w ogóle to zrobił. Nieznana jest też reakcja kierowcy na ewidentnie widoczną - jak twierdzi organ - ilość załadowanego piasku. Niewyjaśnienie m.in. wskazanych okoliczności mogło mieć wpływ na wynik sprawy, gdyż mają one istotne znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności skarżącej.
Sąd zwrócił uwagę, że organ przyjął, że znaczne przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu było następstwem niedochowania należytej staranności, a nie awarii wagi, a to również wymaga wskazania w oparciu o jakie dowody organ dokonał takich ustaleń. Zdaniem Sądu jest to okoliczność wymagająca wyjaśnienia, gdyż organ nie kwestionował zaświadczenia o awarii wagi i nie kontynuował ustaleń w tym zakresie, choćby przez przesłuchanie osób z firm załadowcy czy samego kierowcy. Zdaniem Sądu, w takiej sytuacji ustalenia organu są dowolne i nie poparte wystarczającym materiałem dowodowym.
W związku z powyższym Sąd uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu, zaniechania organów w zakresie postępowania wyjaśniającego, tj. nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji również uzasadnienie zaskarżonej decyzji narusza art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie wskazał w uzasadnieniu, czy działanie kierowcy było wyłącznie jego zawinionym działaniem czy działaniem załadowcy, a w konsekwencji - czy jest to okoliczność nieprzewidywalna dla skarżącej (przedsiębiorcy) w rozumieniu art. 92c u.t.d. Sąd pierwszej instancji zwrócił również uwagę, że organ nie odniósł się do zarzutów odwołania w tym zakresie, mimo że skarżąca wsparła swoje twierdzenia wynikiem badania wagi i wskazała na konieczność przesłuchania kierowcy. WSA uchylając zaskarżoną decyzję wskazał, że organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę winien wyjaśnić, czy skarżąca miała wpływ na zachowanie kierowcy i swoje stanowisko winien szczegółowo uzasadnić.
IV.
Główny Inspektor Transportu Drogowego złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji, zaskarżając go w całości, wnosząc na podstawie art. 176 § 3 w zw. art. 188 p.p.s.a. o jego uchylenie i oddalenie skargi strony, ewentualnie na podstawie art. 176 § 3 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Nadto organ wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 92c u.t.d. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że w rozpatrywanej sprawie okoliczności i dowody wskazywały, że podmiot wykonujący przewóz nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć oraz że ciężar dowodowy wykazania tych okoliczności spoczywał na organie prowadzącym postępowanie, podczas gdy to na stronie skarżącej spoczywał ciężar wykazania dowodów na zaistnienie przesłanki wyłączającej jej odpowiedzialność a przedstawione przez nią dowody i wyjaśnienia nie potwierdzały wykazywanej przez nią okoliczności jakoby przewoźnik nie miał wpływu na powstanie naruszenia i nie mógł go przewidzieć.
2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że organy nie zebrały wystarczającego materiału dowodowego pozwalającego na przypisanie stronie odpowiedzialności za powstałe naruszenie, podczas gdy w aktach sprawy znajduje się kompletny materiał dowodowy wskazujący na naruszenie przepisów przez przewoźnika, w tym protokół z ważenia pojazdu, który w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje na dopuszczenie przez stronę do wykonywania przewozu pojazdem, którego dopuszczalna masa całkowita została przekroczona.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ przedstawił uzasadnienie wniesionych zarzutów.
V.
S. Sp. z o.o. złożyła odpowiedź na skargę kasacyjną organu, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego.
VI.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i z tego powodu została oddalona.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym, stwierdził, że decyzja ta jest niezgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zaniechania organów w zakresie postępowania wyjaśniającego, nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego, uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, a co za tym idzie wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia, czyli doszło do naruszenia art. 7, 77 i 80 k.p.a.
Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach z art. 174 p.p.s.a., tj. na naruszeniu przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i na naruszeniu przepisów postępowania. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegał zarzut naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty w sprawie był prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można byłoby przejść do skontrolowania procesu wykładni przez Sąd przepisów prawa materialnego.
W ocenie NSA niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej). W pierwszym rzędzie należy podkreślić, że o skuteczności zarzutów kasacyjnych stawianych na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa w tym przepisie, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z przepisu art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Należy więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu pierwszej instancji byłby inny.
Uzasadnienie skargi kasacyjnej w tym zakresie jest bardzo lapidarne. Organ zarzucił Sądowi błędne przyjęcie, że organy nie zebrały wystarczającego materiału dowodowego pozwalającego na przypisanie stronie odpowiedzialności za powstałe naruszenie, ograniczając się w zasadzie jedynie do wskazania, że zdaniem organu w aktach sprawy znajduje się kompletny materiał dowodowy wskazujący na naruszenie przepisów przez przewoźnika, w tym protokół z ważenia pojazdu, który w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje na dopuszczenie przez stronę do wykonywania przewozu pojazdem, którego dopuszczalna masa całkowita została przekroczona i że wydając decyzję organ "wziął pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego, w tym wyjaśnienia złożone przez stronę, wraz z dokumentem dotyczącym serwisu wagi na terenie załadowcy w dniu kontroli". Organ skoncentrował się natomiast w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na poglądzie, że postępowanie w tej sprawie było prawidłowe, gdyż "ciężar wykazania zaistnienia przesłanek egzoneracyjnych spoczywa na stronie postępowania".
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak sformułowany zarzut kasacyjny nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei z art. 77 § 1 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Następnie organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Cały ten proces powinien znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stosownie bowiem do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
W ocenie NSA zasadnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że powyższe przepisy nie zostały prawidłowo zastosowane przez organ przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy. Zasada, na którą powołuje się organ, tj. zasada, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania przesłanek egzoneracyjnych, nie zwalnia bowiem organu z wynikającego z przytoczonych przepisów k.p.a. obowiązku przeprowadzenia przez organ kompletnego postępowania dowodowego mającego na celu prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Jest to szczególnie istotne zwłaszcza w takich sprawach jak niniejsza, gdzie wyniki ustalonego stanu faktycznego doprowadzić mogą do nałożenia na stronę sankcji administracyjnej.
W niniejszej sprawie ani organ pierwszej instancji, ani GITD - nie przeprowadziły prawidłowego postępowania dowodowego mającego na celu pełne ustalenie stanu faktycznego sprawy i zbadanie okoliczności związanej z podstawowym w tej sprawie faktem, tj. prawidłowością przeprowadzonej procedury ważenia pojazdu, a w szczególności czy zgłoszona przez skarżącą awaria wagi u załadowcy mogła wpłynąć na nadmierne załadowanie pojazdów. Organy nie ustaliły zatem prawidłowo okoliczności pierwotnego ważenia i załadunku towaru, w tym udziału kierowców w czasie ich trwania. Nie podważono w zasadzie zgłoszonej w toku postępowania administracyjnego awarii wagi, a jednocześnie nie wyciągnięto z tego faktu żadnych wniosków poza stwierdzeniem, że nie jest jasne, że waga ta była użyta podczas ważenia pojazdu u załadowcy. Organy poprzestały jedynie na ogólnej ocenie zgłoszonej przez stronę awarii wagi, bez szczegółowej analizy czy do awarii tej faktycznie doszło oraz bez ocenienia jaki to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ponadto nie wyjaśniono dlaczego uznano, że okoliczność przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu była ewidentnie widoczna.
Na te braki w ustaleniach stanu faktycznego zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji uznając, że przeprowadzone w tej sprawie postępowanie wyjaśniające nie było wystarczające do nałożenia na skarżącą sankcji. Słusznie zatem wskazał WSA, że postępowanie było przeprowadzone z naruszeniem art. 7, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a., a uzasadnienie nie odpowiadało art. 107 § 3 k.p.a., gdyż nie odnosiło się do wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności,.
Nie mógł też zostać uwzględniony powiązany z powyższymi przepisami w tym samym punkcie petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 135 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W doktrynie wskazuje się, że określenie "we wszystkich postępowaniach", użyte w art. 135 p.p.s.a., wskazuje, że środki prawne, o których mowa w komentowanym przepisie, powinny być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc w odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach sprawy, której dotyczy skarga". Chodzi więc zarówno o postępowania zaliczane do trybu głównego (toczące się przed organem pierwszej i drugiej instancji), jak i postępowania należące do trybu nadzwyczajnego (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 135).
W kontekście treści zaskarżonego wyroku podniesiony zarzut naruszenia tego przepisu nie jest zrozumiały. Sąd pierwszej instancji nie stosował tego przepisu, gdyż uchylił tylko zaskarżoną decyzję. Z tego powodu także ten zarzut nie mógł zostać uwzględniony.
Nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut materialnoprawny podniesiony w punkcie 1 petitum skargi kasacyjnej. Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu naruszenie art. 92c u.t.d. poprzez jego błędną wykładnię polegało na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że w rozpatrywanej sprawie okoliczności i dowody wskazywały, że podmiot wykonujący przewóz nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć oraz że ciężar dowodowy wykazania tych okoliczności spoczywał na organie prowadzącym postępowanie, podczas gdy to na stronie skarżącej spoczywał ciężar wykazania dowodów na zaistnienie przesłanki wyłączającej jej odpowiedzialność, a przedstawione przez nią dowody i wyjaśnienia nie potwierdzały wykazywanej przez nią okoliczności, jakoby przewoźnik nie miał wpływu na powstanie naruszenia i nie mógł go przewidzieć.
Z art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. wynika, że "Nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć".
Wbrew twierdzeniom organu, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA nie przeprowadził takiej "wykładni" art. 92c u.t.d., jak to zarzuca skarżący kasacyjnie. W uzasadnieniu zaskarżanego wyroku nie stwierdzono bowiem, że sąd przyjął, "że w rozpatrywanej sprawie okoliczności i dowody wskazywały, że podmiot wykonujący przewóz nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć". Przeciwnie, Sąd wskazał, że przedwczesne byłoby stwierdzanie czy naruszono ten przepis prawa materialnego, skoro postępowanie w tej sprawie było niekompletne. Już tylko z tego względu omawiany zarzut nie mógł zostać uwzględniony. Stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej stanowi de facto próbę uzupełnienia decyzji o szerokie uzasadnienie przyczyn odmowy zastosowania w sprawie art. 92c ust.1 pkt 1 u.t.d., czego nie zawierała decyzja. Skarga kasacyjna nie jest jednak środkiem właściwym do uzupełniania decyzji o elementy, które niewystarczająco wybrzmiały w decyzji. Z tych powodów omawiany zarzut nie został przez NSA uwzględniony.
W konsekwencji, wbrew zarzutowi kasacyjnemu, nie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Wskazać bowiem należy, że przepis ten, podobnie jak art. 151 p.p.s.a., ma charakter wynikowy. W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że oba wskazane wyżej przepisy nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Pierwszy z nich wskazuje, jakie rozstrzygnięcie podejmuje sąd administracyjny w przypadku uwzględnienia skargi ze względu na stwierdzone inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podobnie art. 151 p.p.s.a. wskazuje, jakie rozstrzygnięcie podejmuje sąd administracyjny w przypadku, gdy skarga nie jest uwzględniona. Unormowania te są przepisami kompetencyjnymi – dającymi sądowi administracyjnemu uprawnienie do podejmowania przewidzianych prawem rozstrzygnięć oraz "wynikowymi" – mówiącymi o tym, jaki może być wynik sprawy. Przepisy te można naruszyć jedynie w powiązaniu z wyraźnie wskazanymi przepisami postępowania lub prawa materialnego. Dopiero bowiem naruszenie konkretnych przepisów postępowania lub prawa materialnego może doprowadzić do konieczności uwzględnienia skargi. Ocena, czy oddalenie skargi jest wadliwe i stanowi naruszenie art. 145 § 1 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. przez jego błędne zastosowanie, możliwa jest zatem wtedy, gdy zostanie wykazane naruszenie konkretnych przepisów postępowania lub prawa materialnego. Jak jednak wskazano powyżej – rozpoznawana skarga kasacyjna nie podważyła stanowiska Sądu pierwszej instancji o niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). NSA uwzględnił to, że pełnomocnik skarżącej, który nie występował przed Sądem pierwszej instancji, sporządził w terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedź na skargę kasacyjną (por. uchwałę NSA z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12, ONSAiWSA z 2013 r., nr 3, poz. 38).