II GSK 5545/16

II GSK 5545/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-12-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Mirosław Trzecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 476/16 - Wyrok WSA w Warszawie z 2016-06-23
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 174 pkt 2, art. 176, art. 177 par. 1, art. 183 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 682
art. 159 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jedn.
Dz.U. 2017 poz 2291
art. 71b par. 1, art. 71f par. 1, art. 74 par. 1, art. 74d par. 1 i 3, art. 74e par. 2
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 35 par. 3, art. 36 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1405
art. 4 ust. 1
Usatwa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 czerwca 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 476/16 w sprawie ze skargi K. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. J. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 23 czerwca 2016 r., sygn. akt VI SA/Wa 476/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. J. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z [...] grudnia 2015 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Uchwałą z [...] października 2015 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Katowicach stwierdziła, że K. J. (dalej: skarżący) uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego.
Skarżący z pierwszego projektu aktu notarialnego otrzymał ocenę niedostateczną, z drugiego projektu aktu notarialnego – ocenę dostateczną, natomiast z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności – ocenę bardzo dobrą.
Uchwałą z [...] grudnia 2015 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej: Komisja, organ) utrzymała w mocy ww. uchwałę.
Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 159 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.; dalej k.r.o.). w związku z art. 74e § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2017 r., poz. 2291 ze zm.; dalej p.n.)., organ uznał, że treść kazusu zawierała wszelkie informacje niezbędne do sporządzenia prawidłowego rozwiązania, w związku z czym nie istniała potrzeba sięgania do konstrukcji przysposobienia, o której w treści kazusu nie było mowy.
Organ, w kontekście zarzutu naruszenia art. 5, art. 6, art. 7 i art. 9 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1405 ze zm.; dalej u.k.u.r.) w związku z art. 74e § 2 p.n., uznał, że samo oświadczenie Pawła Nowaka, że jest rolnikiem indywidualnym, nie było wystarczające do przyznania mu tego statusu. Ze względu na obowiązek notariusza zabezpieczenia interesów stron, wszelkie stwierdzenia powinny być należycie potwierdzone stosownymi dokumentami. W projekcie zabrakło oświadczenia nabywcy, że w wyniku umowy o dożywocie następuje powiększenie gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 4 ust. 4 pkt 1 u.k.u.r. Są to istotne okoliczności, ponieważ w przypadku zaistnienia przesłanek wyłączających stosowanie ww. przepisu konieczne byłoby zawiadomienie Agencji Nieruchomości Rolnych o nabyciu nieruchomości i treści umowy w celu umożliwienia jej złożenia oświadczenia o nabyciu nieruchomości za zapłatą równowartości pieniężnej zgodnie z art. 598 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.; dalej k.c.), co winien niezwłocznie uczynić nabywca, doręczając odpis umowy.
Zarzut naruszenia art. 92 § 4 w zw. z art. 74e § 2 p.n. wobec jednej z ocen został przez organ uwzględniony ze względu na możliwość przyjęcia poglądu o braku obowiązku notariusza zamieszczenia w akcie notarialnym wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej prawa użytkowania i dożywocia (wpisy te nie mają charakteru obligatoryjnego i wiążą się jedynie z domniemaniem istnienia prawa). Kwestia ta w pracy skarżącego została oceniona negatywnie ze względu na jej niekorzystny charakter dla zabezpieczenia interesu strony.
Organ stwierdził również, że błędy polegające na niepobraniu podatku od darowizny nie wpływają na ważność czynności, lecz są uchybieniami na tyle istotnymi, aby obniżyć ocenę projektowanego aktu.
Powyższe błędy – zdaniem organu – uniemożliwiły podniesienie oceny.
WSA w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję.
Zdaniem Sądu I instancji, Komisja odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu, uzasadniając swoją opinię co do poprawności uchwały organu I instancji i wykazując nietrafność tych zarzutów. Komisja szczegółowo opisała projekty aktów notarialnych oraz opinii sporządzonych przez skarżącego, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały do podwyższenia oceny egzaminacyjnej oraz nie dały podstaw do wystawienia oceny pozytywnej (w punktacji od 3 do 6).
Sąd podzielił stanowisko organu co do istotnych stwierdzeń. Uznał, że wnioski Komisji (w części zasadniczej pokrywające się z wnioskami egzaminatorów) zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione.
Sąd podał, że co do pierwszego projektu aktu notarialnego egzaminatorzy byli zgodni, że skarżący, sporządzając projekt umowy darowizny, naruszył zasadę reprezentacji, wynikającą z art. 159 § 1 pkt 2 k.r.o., przywołując do reprezentowania ubezwłasnowolnionej całkowicie opiekuna, zamiast w tym wypadku – kuratora, czyli stosując wadliwą reprezentację skutkującą bezwzględną nieważnością czynności. Przy sporządzeniu projektu umowy dożywocia skarżący nie powołał żadnych dokumentów, które winny dokumentować fakt prowadzenia przez Pawła Nowaka gospodarstwa rodzinnego i stanowić załączniki do aktu notarialnego. Oświadczenie złożone przez Pawła Nowaka w świetle obowiązku nałożonego przez ustawodawcę w art. 7 ust. 6 u.k.u.r. uznano za niewystarczające. Z treści umowy nie wynika, aby wypis aktu notarialnego (wobec braku udowodnienia, że Paweł Nowak prowadzi gospodarstwo rodzinne) przesłany miał być Agencji Nieruchomości Rolnych, której przysługuje uprawnienie z art. 4 ust. 1 u.k.u.r. W związku z brzmieniem art. 9 tej ustawy, czynność dokonana z naruszeniem uprawnień Agencji jest czynnością nieważną. Mankamentem pracy było błędne ustosunkowanie się do przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn poprzez brak wyliczenia kwoty podatku od darowizny należnej od Stanisława Witkowskiego, również błędnie wyliczono podatek od czynności cywilnoprawnych, tj. umowy dożywocia. Zastrzeżenia wzbudziła możliwość skutecznego złożenia oświadczenia opiekuna całkowicie ubezwłasnowolnionej co do braku przesłanek określonych w art. 159 § 2 k.r.o. Wyjątki od ograniczenia reprezentacji osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie przewidziane są już tym przepisem (przysporzenie na rzecz pupila), przy czym w niniejszej sprawie nie występują. Z tych względów uznano za błędną reprezentację Zofii Kwiatkowskiej przy zawieraniu umowy darowizny na rzecz Eweliny Witkowskiej.
WSA podzielił stanowisko organu, że tylko praca egzaminacyjna spełniająca wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 p.n., może uzyskać pozytywną ocenę. Musi więc ona spełniać podstawowe wymogi formalne, a zdający musi właściwie zastosować przepisy prawa oraz poprawnie je zinterpretować. Z kolei postawiony problem co do istoty musi zostać w sposób trafny rozstrzygnięty.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przez niewłaściwą kontrolę legalności uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego, polegającą na nierozpoznaniu skargi co do istoty przez Sąd I instancji wobec braku odniesienia się do stanowiska zawartego skardze, co do naruszenia przez zaskarżoną uchwałę następujących przepisów prawa:
1. art. 74h § 12 p.n. w zw. z art. 15 i art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej k.p.a.), art. 74e § 2 p.n. oraz § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, polegające na nierozpoznaniu sprawy (pracy skarżącego – pierwszego projektu aktu notarialnego) na skutek odwołania skarżącego w jej całokształcie, tzn. wobec zarzutów postawionych przez skarżącego, co do oceny rozwiązania zadania z pierwszej części egzaminu notarialnego przeprowadzonego w dniach 8-10 września 2015 r., polegającej na opracowaniu projektu aktu notarialnego, niedokonaniu przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego wszechstronnego rozważenia zachowania wymogów formalnych, zastosowania właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu,
2. art. 159 § 1 pkt 2 k.r.o. w zw. z art. 74e § 2 p.n. poprzez błędną wykładnię polegającą na stwierdzeniu, iż wyłączenie z tego przepisu dotyczy również przysposobionego,
3. art. 74d § 6 p.n. w zw. z art. 74e § 2 p.n., poprzez niewłaściwe zastosowanie, tzn. brak uwzględnienia, że ustawa przewiduje czterostopniową skalę ocen pozytywnych oraz że projekt aktu notarialnego – zadania z pierwszej części egzaminu notarialnego przeprowadzonego w dniach 8-10 września 2015 r. – spełnia podstawowe wymogi formalne, w projekcie zostały zasadniczo zastosowane i poprawnie zinterpretowane właściwe przepisy prawa, a problem co do istoty został trafnie rozstrzygnięty, co uzasadniało dokonanie pozytywnej oceny zadania,
4. art. 74 § 14-§ 16 p.n., art. 2 i 32 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez stwierdzenie, iż wydanie przez Przewodniczącego Zespołu do przygotowania zadań na egzamin notarialny w 2015 r. "Komunikatu" nie stanowi naruszenia art. 74 § 14 p.n. ani też do naruszenia konstytucyjnych zasad równości wobec prawa czy zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, które w konsekwencji skutkowało różnym sposobem oceniania tego samego problemu przedstawionego w zadaniu z pierwszej części egzaminu notarialnego przeprowadzonego w dniach 8-10 września 2015 r., polegającej na opracowaniu projektu aktu notarialnego,
5. art. 35 § 3 w zw. art. 36 § 1 k.p.a., polegające na zawiadomieniu skarżącego o niezałatwieniu sprawy po upływie przepisanego w postępowaniu odwoławczym terminu na rozpatrzenie odwołania,
które to uchybienie przepisom postępowania przez Sąd I instancji miało istotny wpływ na wynik sprawy, a wobec nieustosunkowania się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia powyższych przepisów prawa materialnego i procesowego, także doprowadzenie do naruszenia ich przez Sąd meriti.
W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a., terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze.
Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Skarga kasacyjnej oparta została na podstawie określonej w pkt. 2 art. 174 p.p.s.a.
Zauważyć należy, że w przypadku zarzutów opartych na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. niezbędne jest określenie, w jaki sposób zostały one naruszone i jaki to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest wykazanie, że Sąd I instancji popełnił błąd w procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia, oceniając wadliwie przepisy regulujące materię lub tryb postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonego aktu (por. wyroki NSA z 4 marca 2014 r., II OSK 2387/12, Lex nr 1495275, z 26 lutego 2014r., II OSK 2313/12).
Dodać też trzeba – co w rozpatrywanej sprawie uznać należało za konieczne i niezbędne – że o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania formułowanych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje każde im uchybienie, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z przepisu art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny. Skarżący kasacyjnie takiej argumentacji nie przedstawił, co stanowi istotną wadę złożonego środka odwoławczego.
Mimo wskazanych wad konstrukcyjnych skargi kasacyjnej, odnosząc się do istoty sprawy, NSA stwierdza, że Sąd I instancji trafnie uznał działanie Komisji odwoławczej II stopnia za prawidłowe.
Z postawionych w niej zarzutów wynika, że istota sporu w rozpatrywanej sprawie odnosi się do kwestii prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, stwierdził, że uchwała ta jest zgodna z prawem. Zdaniem Sądu I instancji, Komisja Odwoławcza po wszechstronnej ocenie materiału dowodowego słusznie uznała, że wady pracy egzaminacyjnej skarżącego – pierwszego projektu aktu notarialnego – są istotne i przesądzają o negatywnej ocenie.
Sąd ten w całości podzielił argumentację Komisji Egzaminacyjnej zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. W szczególności w pełni zaakceptował jej stanowisko co do uznania za istotne mankamenty ww. pracy egzaminacyjnej skarżącego kasacyjnie wadliwej reprezentacji Zofii Kwiatkowskiej ( osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej ) przy zawieraniu umowy darowizny oraz nie udokumentowanie faktu prowadzenia gospodarstw rolnego przez Pawła Nowaka, co rodziło obowiązek przesłania wypisu aktu notarialnego Agencji Nieruchomości Rolnych celem skorzystania z uprawnień wynikających z art. 4 ust. 1 u.k.u.r. Stwierdzone wadliwości pierwszej pracy egzaminacyjnej skarżącego skutkowały w ocenie organów zaakceptowanej w całości przez Sąd I instancji, bezwzględną nieważnością czynności notarialnej.
Podważając zasadność i prawidłowość tego stanowiska, skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 134 § 1 w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. polegającego na nierozpoznaniu istoty sprawy z uwagi na nieodniesienie się do stanowiska zawartego w skardze, a dotyczącego naruszenia art. 74h § 12 p.n w związku art. 15 i art. 138 k.p.a. art. 74 e § 2 p.n
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie, Sąd I instancji, wydając zaskarżony wyrok, nie dopuścił się zarzucanych mu w skardze kasacyjnie naruszeń przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.
Stanowisko skarżącego kasacyjnie organu zaprezentowane w skardze kasacyjnej, że Sąd I instancji uchybił przepisom art. art. 134 § 1 w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., jest nieuzasadnione.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., NSA zauważa, że zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., I OPS 10/09 wyjaśniono, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, przytoczonymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami.
Podnieść należy, że zarzut taki może być uzasadniony wówczas, gdyby sąd wyszedł poza granice danej sprawy albo gdyby w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne i przy tym oczywiste, iż sąd powinien je dostrzec i uwzględnić, niezależnie od treści zarzutów podniesionych w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Analiza akt sprawy w zestawieniu z treścią zaskarżonego wyroku jasno wskazuje, że sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia tego przepisu należało uznać za chybiony. Sąd I instancji wywiązał się w sposób prawidłowy ze swoich obowiązków wskazanych w art. 134 § 1 p.p.s.a. Odwołując się do wniosków formułowanych na podstawie analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie ma podstaw, aby twierdzić, że Sąd I instancji wadliwie zrekonstruował granice sprawy, w której orzekał, czy też że nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie rozpoznał istoty sprawy, co miałoby świadczyć o naruszeniu art. 134 § 1 p.p.s.a. Podnoszone przez autora skargi kasacyjnej w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. okoliczności dotyczące "braku odniesienia się do stanowiska zawartego w skardze co do naruszenia przez zaskarżoną uchwałę" przepisów art. 74 § 12, 74 e § 2 , 74 d § 6, 74 § 14-16 u.p.n, § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, art. 159 § 1 pkt 2 k.r.o. i art. 35 § 3 w związku z art. 36 § 1 k.p.a. nie mogły odnieść oczekiwanego przez stronę skarżącą kasacyjnie skutku, przede wszystkim z tego powodu, że podnoszone przez stronę skarżącą kasacyjnie okoliczności mogłyby być rozważane w ramach innego zarzutu kasacyjnego. Zarzut taki nie został jednak postawiony. Dodać również należy, że zawarte w art. 134 § 1 p.p.s.a. stwierdzenie "nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi" oznacza nie tylko możliwość wyjścia poza wyznaczone skargą granice, ale również możliwość pomijania zarzutów nieistotnych, nie mających w danej sprawie znaczenia. Jak wskazał to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2012 r. w sprawie II OSK 1365/11: "Zauważyć, bowiem należy, iż z treści art. 141 § 1 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika przede wszystkim obowiązek Sądu pierwszej instancji do przedstawienia i omówienia tych zarzutów, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy i to w zakresie, w jakim jest to konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy i dla oceny prawidłowości tego rozstrzygnięcia. Okoliczność zatem, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie analizowano merytorycznie wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, mogłaby stanowić naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., które zostanie uwzględnione przez Sąd kasacyjny, tylko w sytuacji wykazania wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 107/09; z 17 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 1511/08; z 27 października 2010 r., I GSK 1172/09; z 5 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 779/10; z 11 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 294/10; z 17 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1824/10; wszystkie orzeczenia publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl)". To stanowisko zostało również podtrzymane m.in. w wyrokach NSA z 28 lipca 2015 r. w sprawie II OSK 851/15 i z 21 listopada 2014 r. w sprawie II OSK 1084/13.
Tym samym należy uznać, że sam brak odniesienia się Sądu do niektórych zarzutów lub twierdzeń zawartych w skardze nie stanowi uchybienia skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku. Dopiero wykazanie, że były one na tyle istotne, że Sąd mógłby inaczej orzec w sprawie, gdyby się do nich odniósł, daje podstawę do uchylenia wyroku Sądu I instancji. W sprawie niniejszej sytuacja taka jednak nie zachodzi.
Jeśli zaś chodzi o zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. to zauważyć należy, że przepis ten jest przepisem ogólnym o charakterze tylko kompetencyjnym, stanowiącym, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Norma ta określa zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, tj. zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne. Przepis ten wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji i jego naruszenie ma miejsce w sytuacji, gdy sąd rozpoznający skargę uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, a okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, nie oznacza naruszenia tego przepisu (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 kwietnia 2012 r., I OSK 1636/11, LEX nr 1145065; z 7 lipca 2011 r., II OSK 745/11, LEX nr 1083687).
Odnosząc się do zarzutów oznaczonych 1), 2) i 3) petitum skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności podkreślić należy, że celem egzaminu notarialnego jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania tego zawodu. Komisje egzaminacyjne mają obowiązek obiektywnego sprawdzenia, czy zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym przede wszystkim sprawdzenia jego wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania (por. wyroki NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13, z 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 602/13). Zadaniem egzaminowanego kandydata na notariusza jest zidentyfikowanie i zdefiniowanie problemu prawnego wskazanego w zadaniach oraz istoty tego problemu, a następnie ich rozwiązanie poprzez przedstawienie (prawidłowej pod kątem obowiązujących przepisów prawa) propozycji prawnej kwalifikacji zdarzeń i faktów podanych w zadaniach egzaminacyjnych oraz ich prawnych konsekwencji.
Przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 74d § 1 p.n., pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków. Zgodnie z art. 74d § 3 p.n., członkowie komisji dokonują oceny za poszczególne części egzaminu notarialnego z zastosowaniem następującej skali ocen: 1) pozytywne: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3), 2) negatywna – niedostateczna (2). Zgodnie zaś z art. 74e § 2 p.n. oceny rozwiązania każdego z zadań dokonują dwaj członkowie komisji, niezależnie od siebie, biorąc pod uwagę: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zastosowanego przez zdającego rozstrzygnięcia problemu.
W orzecznictwie podkreśla się, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowi je przepis prawa, w związku z czym przyjąć należy, że w zakresie odnoszącym się do kwestii oceny, czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe, nie ma żadnego luzu decyzyjnego. Praca egzaminacyjna, która spełnia wymagania określone przepisami prawa musi być bowiem oceniona pozytywnie. Natomiast w zależności od tego, w jakim stopniu praca spełnia wskazane wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny, korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Także i te oceny oraz ich indywidualizowanie nie jest przejawem "luzu decyzyjnego". Stanowią one bowiem wyraz indywidualnego podejścia specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy. Jakkolwiek wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają pewien element subiektywny, to jednak z uwagi na to, że zgodnie z art. 71f § 1 w zw. z art. 74 § 1 i art. 71b § 1 p.n., członkami komisji są osoby, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przeprowadzenia egzaminu, a zgodnie z art. 74e § 3 ustawy, każdy z członków komisji wystawia samodzielnie ocenę cząstkową wraz z uzasadnieniem, zaś ostateczną ocenę stanowi średnia ocen wystawionych przez obu egzaminatorów, uznać należy, że ocena końcowa nie jest wynikiem stosowania "luzu decyzyjnego" ani tym bardziej dowolności. W podobny sposób działa również komisja II stopnia, która ocenia zarzuty odwołania, biorąc pod uwagę ich zasadność w świetle przepisów prawa i nie stosując żadnego "luzu decyzyjnego" (art. 74h ustawy p.n. i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji II stopnia).
Naczelny Sąd Administracyjny – wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej – uznał, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia na gruncie rozpatrywanej sprawy w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały zastosowała – wynikająca z treści art. 74d § 3 p.n. – stopniowalność pozytywnej oceny i rozważyła wpływ popełnionych błędów na podjętą w sprawie uchwałę. Komisja odwoławcza zastosowała pełną skalę ocen przewidzianych w ww. przepisie. Twierdzenie przeciwne zaprezentowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozbawione jest uzasadnionych podstaw.
Komisja odwoławcza, powołując się na zasadnicze błędy pierwszej pracy egzaminacyjnej skarżącego związane z wadliwą reprezentacją Zofii Kwiatkowskiej (osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej) przy zawieraniu umowy darowizny oraz nieudokumentowaniem faktu prowadzenia gospodarstw rolnego przez Pawła Nowaka, uznała je za tak doniosłe, że nie pozwalały na przyjęcie, że skarżący jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Te zasadnicze błędy pracy, w ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, spowodowały brak podstaw do tego, aby pierwszą pracę egzaminacyjną skarżącego ocenić na ocenę pozytywną.
Uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje przyczyny, dla których określone uchybienie zostało zakwalifikowane jako dyskwalifikujące pracę egzaminacyjną, przy uwzględnieniu kryteriów, o których mowa w art. 74e § 2 p.n. Wbrew stanowisku Sądu I instancji Komisja Egzaminacyjna II stopnia w sposób jednoznaczny wskazała przyczyny utrzymania w mocy skarżonej uchwały. Zastosowała również – wynikająca z treści art. 74 d § 3 p.n. – stopniowalność ocen.
Sąd I instancji z racji oczywistych mankamentów pierwszej pracy egzaminacyjnej skarżącego, podzielając w pełni stanowisko Komisja odwoławczej, nie uznał za konieczne ponowne ich przytaczanie, a przyznał rację Komisji w zakresie wadliwej – w świetle art. 159 § 1 pkt 2 k.r.o. – reprezentacji Zofii Kwiatkowskiej (darczyńcy). Praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art.74e § 2 p.n. Zatem praca musi spełniać nie tylko podstawowe wymogi formalne, ale zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem, co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca zasadniczo powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę. Natomiast skala ocen, wynikająca z art. 74d § 3 p.n., pozwala na uwzględnienie stopnia spełnienia wymienionych kryteriów oraz wszystkich wad i zalet kontrolowanych zadań. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu oraz komisja odwoławcza muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych zdającego. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że popełnienie przez zdającego nawet jednego błędu, jednakże o zasadniczym, fundamentalnym znaczeniu może przekreślić jego szanse na otrzymanie oceny pozytywnej (por. wyrok NSA z 9 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2527/15, publik. na stronie www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).
Dodać należy, że twierdzenie autora skargi kasacyjnej, że pominięto założenie przyjęte przez skarżącego, że Ewelina Witkowska (obdarowana) jest dzieckiem przysposobionym Józefa Kwiatkowskiego jest nieuzasadnione, gdyż w świetle treści kazusu więzy pokrewieństwa pomiędzy małżonkami Kwiatkowskimi a Eweliną Witkowską zostały określone w sposób jednoznaczny. Poza tym założenie przyjęte przez skarżącego w żaden sposób nie wynika z pierwszej pracy egzaminacyjnej skarżącego. Zatem przyjąć należy, że Sąd I instancji, rozpoznając skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, prawidłowo ocenił wady w pracy egzaminacyjnej skarżącego. Wyraźnie należy podkreślić, że rozwiązanie zadania, nawet poprawne pod względem formalnym może uzyskać ocenę negatywną wobec merytorycznych błędów popełnionych przez zdającego o ciężkim charakterze gatunkowym, świadczących o braku dostatecznej wiedzy merytorycznej zdającego, niepozwalających na uznanie, że jest on przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Stanowi to bowiem istotę egzaminu notarialnego, którego pozytywny rezultat otwiera dostęp do wykonywania zawodu.
Jak już wskazano wyżej, celem egzaminu notarialnego jest sprawdzenie wiedzy osób aplikujących do wykonywania wysoko kwalifikowanego zawodu notariusza oraz tego, czy jest on odpowiednio przygotowany do samodzielnego dokonywania czynności notarialnych. Stąd też jego praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie wymienione w art. 74e § 2 p.n. kryteria.
Odnosząc się do zarzutu 3) petitum skargi kasacyjnej, NSA stwierdza, że ogłoszenie Komunikatu przez Przewodniczącego Zespołu do przygotowania zadań na egzamin notarialny w 2015 r. w żadnej mierze nie miało wpływu na wynik egzaminu skrzącego w zakresie wskazanym przez autora skargi kasacyjnej. Opis istotnych zagadnień nie tworzy bowiem nowych kryteriów ocen i nie ma mocy wiążącej, a stanowi jedynie pewien schemat poprawnego, standardowego rozwiązania zadania egzaminacyjnego skierowany do egzaminatorów i komisji egzaminacyjnych.
W pkt. 4) petitum skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie podniósł zarzut nieodniesienia się przez Sąd I instancji do zarzutu naruszenia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przepisów art. 35 § 3 w związku z art. 36 § 1 k.p.a. Zarzut ten jest całkowicie nieuzasadniony, gdyż autor skargi kasacyjnej nie wskazał, w jaki sposób przekroczenie przez Komisje odwoławczą terminu na załatwienie sprawy miało wpływ na treść podjętej uchwały.
Z przedstawionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w pkt. 1 wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.). Zasądzając na rzecz organu kwotę 480 zł, NSA uwzględnił to, że pełnomocnik organu sporządził odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie określonym w art. 179 p.p.s.a. i wziął udział w rozprawie przed tym Sądem.