II GSK 5381/16

II GSK 5381/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2017-05-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-11-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas
Joanna Sieńczyło - Chlabicz /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Sachajko
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I SA/Ol 242/16 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2016-08-31
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 121
art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz (spr.), Sędzia NSA Andrzej Skoczylas, Sędzia WSA del. Marek Sachajko, po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 sierpnia 2016 r. sygn. akt I SA/OI 242/16 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/OI 242/16, oddalił skargę M. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia:
I
W dniu [...] października 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w K. wpłynął wniosek M. J. (dalej: skarżący, wnioskodawca) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. We wniosku skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialno-bytowej, która uniemożliwia uregulowanie zadłużenia nawet w formie układu ratalnego.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. - działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 – 3 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) - odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości 51.213,65 zł.
Następnie decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 25 listopada 2015 r.
Organ wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz trzymiesięcznym dzieckiem. Źródłem utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego jest wynagrodzenie za pracę skarżącego, które po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych wynosi około 1.263,90 zł (dane za grudzień 2015 r.) oraz pomoc finansowa najbliższej rodziny. Stałe miesięczne zobowiązania skarżącego oraz jego rodziny wynoszą łącznie 1.183,98 zł, na które składają się: opłaty czynszowe - 573,98 zł, świadczenie alimentacyjne na córkę A. J. - 400,00 zł, bilet miesięczny na komunikację miejską - 210,00 zł. Ponadto skarżący posiada liczne zobowiązania, z których nie może się wywiązać, tj. zobowiązanie z tytułu świadczenia alimentacyjnego wobec Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w kwocie około 8.000,00 zł, zobowiązanie podatkowe w wysokości około 1.200,00 zł oraz zobowiązanie wobec Meritum Bank w kwocie 16.238,88 zł. Dodatkowo z wyjaśnień skarżącego wynika, że ponosi on koszty rehabilitacji dziecka.
ZUS podkreślił, że skarżący nie figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych jako właściciel nieruchomości. Ponadto, zgodnie z danymi pozyskanymi z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz złożonym przez skarżącego oświadczeniem posiada on dwa pojazdy mechaniczne zarejestrowane na swoje nazwisko, tj. samochód osobowy Ford Taunus, rok produkcji 1981 oraz samochód osobowy Volvo 244, rok produkcji 1980. Ustalono, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Nie figuruje również w krajowym systemie ewidencji producentów. Ponadto, w latach 2013 – 2014 wnioskodawca osiągnął dochody: odpowiednio 7.496,83 zł, 1.043,15 zł oraz 680,00zł. Dodatkowo ustalono, że w okresie od października 2015 r. do grudnia 2015 r. skarżący osiągnął dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości około 2.135,00 zł netto (średnia z trzech miesięcy wg raportów ZUS RCA).
Uwzględniając, że skarżący uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę oraz, że właściwy organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, ZUS przyjął, że brak jest podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Nie wystąpiły bowiem przesłanki zawarte w art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 oraz pkt 5 u.s.u.s.
Organ dokonał też oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którym, należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1385; dalej: rozporządzenie z 2003 r.).
Dokonując analizy materialno-rodzinnej skarżącego organ przyznał, że opłacenie należności z tytułu nieopłaconych składek pozbawiłoby rodzinę skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie zakwestionował trudności, z jakimi wnioskodawca się boryka, jednakże wskazał, że w kontekście obowiązujących przepisów prawa zła sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia nie przesądzają o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia. Również posiadane przez skarżącego zobowiązania wobec innych wierzycieli - nie stanowią okoliczności przemawiających za umorzeniem należności z tytułu składek.
ZUS rozstrzygając niniejszą sprawę wskazał, że uwzględnił także zasadę tzw. interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela. Podkreślono, że przedmiotowa decyzja nie nakłada na skarżącego żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Natomiast uwzględnienie wniosku skarżącego oznaczałoby jego uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Podkreślono, że zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa (poza brakiem przesłanek przemawiających za umorzeniem) nie pozwalała Zakładowi na wydanie decyzji o umorzeniu w przedmiotowej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalając skargę stwierdził, że była ona nieuzasadniona.
Wskazał, że zgodnie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wskazanych w ust. 3. Sąd podkreślił również, że decyzje wydawane na podstawie powołanego przepisu są decyzjami uznaniowymi, co oznacza, że ich sądowa kontrola sprowadza się do stwierdzenia, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających uzasadniać umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Istotne więc jest zbadanie, czy postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy rozważono w sposób przekonujący wszystkie zgłoszone przez skarżącego okoliczności.
W ocenie Sądu I instancji treść zaskarżonej decyzji wyraźnie wskazuje, że organ w pełni zastosował się do wyżej wymienionych obowiązków. W pierwszej kolejności podjął czynności mające na celu ustalenie, czy w przypadku skarżącego zachodzi całkowita nieściągalność składek i tym samym, czy istnieją podstawy prawne do umorzenia należności. Jak wynika z akt sprawy, dokonując szczegółowej analizy sytuacji majątkowo-rodzinnej skarżącego organ uwzględnił m.in., że uzyskuje on dochód z tytułu umowy o pracę, a właściwy organ nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Powyższe ustalenia organu stanowiły podstawę do stwierdzenia braku przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3 i pkt 5 u.s.u.s., a tym samym braku podstaw do uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Ponadto z akt sprawy wynika również, że organ dokonał analizy sytuacji skarżącego w kontekście przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.
Zdaniem Sądu I instancji fakt posiadania zobowiązań w innych instytucjach nie może stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności względem organu, gdyż prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli. Ponadto WSA zwrócił uwagę, że zadłużenie z tytułu składek jest wynikiem uprzednio prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, której celem, co do zasady, było osiągnięcie zysku finansowego. Powstałe w wyniku prowadzonej działalności negatywne konsekwencje finansowe nie zwalniają skarżącego z odpowiedzialności za powstałe zobowiązania. Negatywne skutki działalności gospodarczej, choć maja niewątpliwie charakter okoliczności obiektywnie istniejących, nie są okolicznościami, na które skarżący nie miał wpływu. Mieszczą się one bowiem w sferze działań objętych ryzykiem gospodarczym. Skutków tego ryzyka gospodarczego nie można przerzucać bezpośrednio na Skarb Państwa, a pośrednio na całe społeczeństwo.
Według Sądu I instancji inne rozstrzygnięcie organu oznaczałoby uprzywilejowanie skarżącego względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania. Organ prawidłowo odwołał się do zasady sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa (poza brakiem przesłanek przemawiających za umorzeniem), które uzasadniały wydanie decyzji o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Efektem dokonywania takich, a nie innych wyborów przez skarżącego, nie może być zwalnianie go z ciążących na nim obowiązków publicznoprawnych w zakresie odprowadzania należności ubezpieczeniowych. Organ słusznie uznał, że stanowiłoby to nieuzasadnione uprzywilejowanie skarżącego wobec osób, które tak układają swoją aktywność, aby wywiązywać się z ciążących na nich obowiązków publicznoprawnych.
II
M. J. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji żądając jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi oraz przyznania pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego, tj.:
a) art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odmowie umorzenia składek przez organ pomimo ziszczenia się przesłanek ustawowych i oparcia decyzji uznaniowej na dowolnych kryteriach;
b) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2003 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że poprzez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte w powołanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych i tym samym uznanie decyzji organu za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, w szczególności z trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego i jego żony wynika, iż w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności.
2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie w sytuacji, gdy winien dokonać ustaleń, że zaskarżona decyzja organu była wadliwa i winna zostać uchylona, co nie nastąpiło, a tym samym doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
b) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy obowiązkiem Sądu było stwierdzenie naruszenia art. 28 ust. 1 oraz ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z 2003 r.;
c) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 – dalej: k.p.a.) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, gdy obowiązkiem Sądu było stwierdzenie naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegającego na tym, że organ nie przeprowadził pełnego, wszechstronnego postępowania dowodowego i nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co doprowadziło do wydania wadliwej decyzji, opartej na uznaniu administracyjnym.
Argumentację na poparcie zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm prze[pisanych.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.
Za usprawiedliwione należało uznać zarzuty naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. oraz art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że w sprawie organ nie rozważył słusznego interesu skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu – czego nie zauważył Sąd I instancji. W tym kontekście kasator podniósł, że podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, aby interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone.
Odnosząc się do tak postawionych zarzutów należy w pierwszej kolejności wskazać, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika.
Natomiast w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym uprawnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Z tego powodu w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki. Obejmują one – jako przykładowe – 3 sytuacje, a w śród nich jak w pkt 1, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
W stosunku do tej grupy osób konieczność uwzględnienia ich ważnego interesu oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych jest konstrukcją podobną do przyjętej w art. 7 k.p.a., gdzie obowiązek załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stanowi w orzecznictwie i doktrynie podstawowy element uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. akt II GSK 264/07).
Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 2366/13). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09).
Przedstawienie powyższych uwag odnoszących się do sposobu rozumienia uprawnień do umarzania należności z tytułu składek było niezbędne, zważywszy na sposób rozstrzygnięcia przyjętego w zaskarżonym wyroku. Sąd I instancji zwrócił bowiem uwagę na charakter uznaniowy decyzji wydawanej przez ZUS w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, podkreślając przy tym, że Zakład korzystając z uznania administracyjnego, dokonuje wyboru rozstrzygnięcia i może – mimo istnienia przesłanki – odmówić uwzględnienia wniosku strony. Natomiast sądowa kontrola tego rodzaju decyzji sprowadza się do stwierdzenia, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających uzasadniać umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.
Powyższe stanowisko Sądu I instancji co do zasady jest prawidłowe, jednakże w świetle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy nie można uznać, że Sąd rzeczywiście w sposób prawidłowy skontrolował działania organu w tym względzie. Skarżący występując z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, wskazywał, że ze względu na jego stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zatem wskazywał na spełnienie wymogów określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. Stanowisko to konsekwentnie podtrzymywał w toku postępowania administracyjnego oraz w skardze do WSA.
Natomiast, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji ZUS uznał, że rzeczywiście opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozbawiałoby rodzinę skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zatem organ przychylił się do twierdzeń skarżącego, że jego sytuacja finansowa uzasadniała wniosek, co do wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. Przy czym, Sąd I instancji nie odniósł się do tego stwierdzenia organu, a jedynie wskazał, że inne rozstrzygnięcie oznaczałoby uprzywilejowanie skarżącego względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania. Zaś negatywne konsekwencje finansowe powstałe w wyniku prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, nie zwalniają z odpowiedzialności za powstałe zobowiązania. Skutków tego ryzyka gospodarczego, nie można przerzucać bezpośrednio na Skarb Państwa, a pośrednio na całe społeczeństwo.
Jak wynika z powyższego, powoływanie się przez organ oraz Sąd I instancji na uznaniowy charakter decyzji, było zasadniczym powodem odmowy załatwienia wniosku skarżącego o umorzenie należności względem ZUS.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że w sytuacji wykazania przez skarżącego ustawowej przesłanki umorzenia, co bezspornie stwierdził organ w decyzji, a czego nie zakwestionował Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i uzasadnił zaistnienie ważnego interesu społecznego (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 4401/16). Bez rzetelnego wykazania przez organ ważnego interesu, powoływanie się wyłącznie na uznaniowy charakter decyzji, jako podstawę odmowy umorzenia należności, należy uznać za obarczone dowolnością. Innymi słowy, w razie wykazania przez wnioskodawcę podstaw umorzenia należności składkowych, stosownie do przepisu § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r., uznaniowy charakter takiej decyzji mógłby przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku strony jedynie w sytuacji wykazania przez ZUS istnienia ważnego interesu publicznego, przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku strony (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 203/11)
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nie skontrolował prawidłowo, czy zaistniał ważny interes publiczny (społeczny), przemawiający za odmową uwzględnienia umotywowanego wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych. Kontrolując zaskarżoną decyzję WSA ograniczył się do stwierdzenia za organem, że inne rozstrzygnięcie oznaczałoby uprzywilejowanie skarżącego względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania oraz, że powstałe w wyniku prowadzonej przez skarżącego działalności negatywne konsekwencje finansowe, nie zwalniają go z odpowiedzialności za powstałe zobowiązania.
Jednocześnie WSA nie przeprowadził jakiejkolwiek analizy dotyczącej sytuacji finansowej i materialnej skarżącego i nie odniósł się do stwierdzonej przez ZUS okoliczności, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, skarżący nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Taka kontrola Sądu I instancji bez odniesienia się do konkretnych okoliczności faktycznych sprawy podważa i czyni iluzoryczną instytucję umorzenia przedmiotowych należności. Zawsze przecież ich umorzenie w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę odpowiednich warunków przewidzianych w ww. przepisach prawa - będzie prowadziło do uprzywilejowania skarżącego względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania.
W tym miejscu należy podkreślić, że kontrola legalności decyzji ZUS mającej charakter uznaniowy, wymaga przeprowadzenia przez sąd administracyjny analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie sąd administracyjny nie może oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1759/14). Takiej analizy Sąd I instancji w rozpoznawanej sprawie nie przeprowadził, a poza tym, zestawiając interes skarżącego z interesem publicznym, nie rozważył, na czym ów interes publiczny miałby polegać i dlaczego oraz w jakim stopniu motywował organ do wydania decyzji odmawiającej umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne wobec osoby, w ocenie ZUS, którą opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozbawiałoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
W konsekwencji powyższego za usprawiedliwione należało również uznać zarzuty naruszenia art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. W tym stanie sprawy, skoro Sąd I instancji zaakceptował odmowę ZUS uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie wnioskowanej należności składkowej uznaniowym charakterem wspomnianej decyzji bez jednoczesnego skontrolowania, czy w sprawie zaistniał ważny interes społeczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku skarżącego, mimo należytego udokumentowania przez skarżącego takiego wniosku w świetle przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r., należało uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie (art. 185 p.p.s.a.).
Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę wyżej poczynione wywody.
Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku ustanowionego dla skarżącego pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, gdyż o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia, orzeka w drodze odrębnego postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd (art. 258 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a). W związku z powyższym o wynagrodzeniu pełnomocnika z tytułu udzielonej z urzędu pomocy prawnej rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie.