II GSK 530/22

II GSK 530/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Jacek Boratyn /sprawozdawca/
Marcin Kamiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
V SA/Wa 2942/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-11-17
Skarżony organ
Minister Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 132
art. 33 § 1, art. 119 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 924
art. 5 ust.1 pkt 1 b
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 31 ust. 3, art. 32 art. 39, art. 48
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia NSA Henryka Lewandowska- Kuraszkiewicz Sędzia del. WSA Jacek Boratyn (spr.) Protokolant asystent sędziego Agata Skorupska po rozpoznaniu w dniu 28 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej N. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 2942/21 w sprawie ze skargi N. C. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 23 lutego 2021 r. nr MDO.051.36.2019(2) w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od N. C. na rzecz Ministra Zdrowia kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 17 listopada 2021 r., sygn. V SA/Wa 2942/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA w Warszawie), po rozpoznaniu sprawy ze skargi N. C. (dalej zwanej skarżącą lub stroną) na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 23 lutego 2021 r. nr MDO.051.36.2019(1) w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, oddalił skargę.
W stanie faktycznym sprawy postanowieniem z dnia 22 listopada 2018 r. nr WFB.VI.3151.523.2018-1 Wojewoda Kujawsko-Pomorski nałożył na skarżącą grzywnę w wysokości 500 zł, w celu przymuszenia jej do wykonania obowiązku polegającego na poddaniu małoletniego syna F. C. urodzonego dnia 7 grudnia 2016 r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym z dnia 9 listopada 2018 r., nr: 66/N.EP/2018, wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Toruniu (dalej także: "PPIS") i wezwał ją do jej uiszczenia w terminie 90 dni od daty otrzymania postanowienia. Jednocześnie wojewoda w swoim postanowieniu wezwał skarżącą do wykonania obowiązku wskazanego w ww. tytule wykonawczym, w terminie 90 dni od daty otrzymania postanowienia.
Skarżąca złożyła zażalenie na wyżej wymienione postanowienie wojewody, jednocześnie wniosła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, dotyczącym poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym, prowadzonym w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 9 listopada 2018 r., nr 66/N.EP/2018, wystawiony przez PPIS.
We wniesionych zarzutach podniosła:
1) brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.),
2) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a.) oraz
3) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a.).
PPIS postanowieniem z dnia 4 lutego 2019 r. nr: N.EP.5381.18.233.1.1.2017 uznał zarzuty za nieuzasadnione i podtrzymał zasadność prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o wniosek i tytuł wykonawczy nr 66/N.EP/2018 z dnia 9 listopada 2018 r. W wyniku rozpoznania zażalenia skarżącej, Kujawsko-Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: "PWIS") postanowieniem z dnia 6 marca 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie PPIS z dnia 4 lutego 2019 r.
Następnie, postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2019 nr. WFB.VI.3151.523.2018-4 Wojewoda Kujawsko-Pomorski oddalił zarzuty w przedmiocie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
W wyniku rozpoznania zażalenia skarżącej od wyżej wymienionego postanowienia Minister Zdrowia, postanowieniem z dnia 23 lutego 2020 r., Minister Zdrowia utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Kujawsko-Pomorskiego w przedmiocie oddalenia zarzutów.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Minister Zdrowia wskazał, że nie podziela zarzutu skarżącej w zakresie braku wymagalności obowiązku określonego w tytule wykonawczym. Wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2008 Nr 234 poz. 1570 z późn. zm., dalej zwanej u.z.z.) oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2011 r., poz. 1086, dalej zwanym rozporządzeniem z 2011 r.). Zgodnie z § 5 ww. rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, corocznie. Szczepienia obowiązkowe są realizowane przez osoby upoważnione, będące realizatorami obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje PSO w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Ponadto należy wskazać, że obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez ustawę - w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane. W swoim zażaleniu skarżąca zakwestionowała również uprawnienia PPIS do podejmowania działań, zmierzających do wykonania obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu, w tym wystawienia tytułu wykonawczego. Odnosząc się do tego zarzutu, organ odwoławczy zwrócił uwagę na zawarte w u.p.e.a. (ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm.) pojęcia "wierzyciela" i "organu egzekucyjnego". PPIS nie działał bowiem w przedmiotowej sprawie jako organ egzekucyjny, lecz jako wierzyciel obowiązku o charakterze niepieniężnym. Zgodnie z u.p.e.a., kierowanie upomnienia do zobowiązanego i wystawianie tytułu wykonawczego należy do zadań wierzyciela. PPIS nie podejmował natomiast w przedmiotowej sprawie czynności egzekucyjnych w rozumieniu przepisów u.p.e.a., gdyż nie jest organem egzekucyjnym. Organem egzekucyjnym w przedmiotowej sprawie jest Wojewoda Kujawsko-Pomorski. Skarżąca zarzuciła również, iż na dzień wystawienia tytułu wykonawczego małoletnie dziecko nie miało wykonanego badania kwalifikacyjnego do szczepień.
Organ odwoławczy wyjaśnił, iż to na skarżącej jako rodzicu małoletniego dziecka będącym jego opiekunem prawnym spoczywają określone obowiązki rodzicielskie – w tym przypadku obowiązek zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną, w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych, w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Skarżąca co prawda zgłosiła się do lekarza na badanie, ale nie wyraziła zgody na zaszczepienie dziecka z uwagi na nieprawidłowe, jej zdaniem, przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego. Kwestionując prawidłowość przeprowadzonego badania, skarżąca nie wskazała jakiego badania kwalifikacyjnego oczekiwała. Zarzut odnośnie niewykonalności obowiązku zaszczepienia dziecka z uwagi na nieprawidłowe wykonanie badania kwalifikacyjnego do szczepień w ocenie Ministra Zdrowia stanowi, w ocenie organu, wyłącznie polemikę w tym zakresie i nie może być uznany za zasadny.
Skarżąca zarzuciła również niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej tytułu wykonawczego, powołując się na art. 33 ust. 1 u.z.z. Jej uwadze umknął jednak fakt, że art. 33 u.z.z. dotyczy kompetencji organów w innej sytuacji (wykrycia zakażenia chorobą) niż istniejąca w niniejszej sprawie. Nie jest uzasadnione twierdzenie skarżącej, jakoby obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym miał być "uruchamiany" jedynie stanem zagrożenia związanym z istnieniem choroby zakaźnej u osoby objętej obowiązkiem szczepień bądź związanym z kontaktem takiej osoby z osobą chorą. Już z samej istoty szczepienia ochronnego, definiowanego jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie, wynika że szczepienia mają przeciwdziałać powstaniu choroby, a zatem wpisują się w ciąg działań profilaktycznych tj. zapobiegających chorobom zakaźnym, a nie w zakres czynności zwalczających już ujawnioną chorobę. Obowiązek wykonania szczepień ochronnych u dzieci jest bezpośrednio wykonalny i wynika wprost z przepisów prawa (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.).
Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 17 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych. Zgodnie z tym przepisem, urzędnik państwowy obowiązany jest w szczególności przestrzegać Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i innych przepisów prawa. Skarżąca wskazała, że przejawem naruszenia tego obowiązku jest stosowanie wobec obywatela środków przymusu w celu realizacji obowiązku poddawania dziecka szczepieniom ochronnym, co potwierdza - w ocenie Skarżącej - orzecznictwo Trybunału Praw Człowieka wydane na tle art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Minister Zdrowia nie podzielił tej argumentacji, wskazując, że stanowiąc o prawie do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego w art. 8 ust. 2 Konwencji przyjęto, iż niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie m.in. z uwagi na ochronę zdrowia. Obowiązek szczepień, mający na celu ochronę zdrowia i zwalczanie chorób epidemicznych, wynika bezpośrednio z ustawy. Nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu PSO na dany rok. W komunikacie tym, wydawanym na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy, zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczenienia. Zauważyć ponadto trzeba, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można więc przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności. W zażaleniu skarżąca wskazała dodatkowo na naruszenie przepisów prawa materialnego, regulujących kwestię wyrażenia zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych. Powołując się na art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wyraziła opinię o prawie do odmowy wyrażenia zgody na szczepienia ochronne. Odnosząc się do tego zarzutu, Minister Zdrowia poinformował, że istotnie zgodnie z art. 16 ww. ustawy pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody. Przedstawiciel ustawowy pacjenta małoletniego ma prawo do wyrażenia zgody na przeprowadzenie badania lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych przez lekarza. W przypadku jednak obowiązkowych szczepień, obowiązek ich wykonania wynika wprost z ustawy, a brak zgody szczepionego bądź jego przedstawiciela ustawowego nie zmienia faktu istnienia tego obowiązku.
Mając na uwadze podniesione przez skarżącą zarzuty przeciwko zaskarżonemu postanowieniu o oddaleniu zarzutów, organ odwoławczy uznał, iż postępowanie egzekucyjne mające na celu przymuszenie do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. polegającego na zaszczepieniu małoletniego dziecka, było prowadzone w sposób prawidłowy.
WSA w Warszawie po rozpoznaniu skargi strony na postanowienie Ministra Zdrowia, oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z., który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny. W rozumieniu u.z.z. szczepieniem ochronnym nazywamy podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Według ww. ustawy, szczepienie ochronne jest świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie zdrowotne jest działaniem służącym profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz innym działaniem medycznym wynikającym z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich udzielania. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, realizowanym w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się nierozerwalnie dwie czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta.
Szczepienia obowiązkowe są wykonywane przez osoby upoważnione, będące realizatorami obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i z aktualną wiedzą medyczną. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje PSO – w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. u.z.z. oraz rozporządzeniu z 2011 r. Szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko ww. chorobom, został określony w ogłoszonym w dzienniku urzędowym Ministra Zdrowia - Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2017 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2018. Strona skarżąca zobowiązana była do zgłoszenia się z małoletnim dzieckiem do podmiotu leczniczego celem realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenza typu b, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce według indywidualnego programu szczepień ochronnych określonego przez lekarza. Pomimo wezwania i wydania upomnienia zobowiązana nie wykonywała ciążącego na niej obowiązku.
Sąd uznał, że wbrew zatem zarzutom skargi powyższe pozwala przyjąć, że obowiązek poddania szczepieniu ochronnemu istnieje i wynika bezpośrednio z mocy przepisów ustawowych oraz cytowanego wyżej rozporządzenia. Natomiast w ogłaszanym na dany rok przez Głównego Inspektora Sanitarnego komunikacie o PSO zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia; nie można z niego więc wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z cyt. wyżej ustawy i rozporządzenia. Nie było zatem podstaw, aby obowiązek, nie mógł być wykonalny, jak zarzucała skarżąca.
Artykuł 17 ust. 2 u.z.z. wskazuje, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. O kwalifikacji do szczepienia dziecka zdecyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebrania potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem lub prawnym opiekunem. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Na podstawie § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej, wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania.
W ocenie Sądu, nie doszło również do zarzucanych w skardze naruszeń przepisów Konstytucji tj. art. 31 ust. 3 (ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności), art. 32 (zasada równości obywatela wobec prawa), art. 39 (zasada wolności od eksperymentów) i art. 48 (zasada ochrony władzy rodzicielskiej) Konstytucji RP. Ponownie bowiem podkreślić należy, że obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców dzieci (opiekunów) jednoznaczny obowiązek poddania dzieci szczepieniom obowiązkowym. Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie, co istotne – w tym dla ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Jak zostało wyjaśnione powyżej, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy (jedno ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa Rzeczpospolitej Polskiej – art. 87 Konstytucji RP). Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności obowiązku szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie wniosła strona, zaskarżając ten wyrok w całości.
Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:
a) prawa materialnego poprzez brak istnienia podstawy prawnej orzeczenia w zakresie ustalenia terminu celem poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tj. swobodne i dowolne przyjęcie, że dziecko skarżącej może zostać poddane szczepieniom ochronnym w terminie 90 dni od daty otrzymania postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia, w sytuacji, gdy jedynie lekarz podczas badania kwalifikacyjnego może ocenić czy i kiedy dziecko może zostać poddane szczepieniom ochronnym, a Wojewoda nie ma podstaw prawnych ażeby ustalić ten termin,
b) brak formalny tytułu wykonawczego wystawionego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Toruniu z dnia 9 listopada 2018 r. numer 66/N.EP/2018 w postaci braku wskazania podstawy prawnej obowiązku w zakresie poddania dziecka szczepieniom ochronnym w określonych terminach i na określone choroby zakaźne a wskazane w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego - w zaskarżonym orzeczeniu - a także w tytule wykonawczym organ nie wskazał konkretnych przepisów prawnych - wynikających z załącznika do komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych, które naruszyła skarżąca - organ wskazał jedynie ogólnikowo, że skarżąca naruszyła obowiązek określony w art. art. 5 ust.1 pkt 1 b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi [Dz. U. 2008 Nr 234 poz. 1570 ); w sytuacji jeśli organ twierdzi, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego stanowi źródło obowiązków wobec skarżącej - to winno mieć to przełożenie w wydanym tytule wykonawczym,
c) art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi [ Dz. U. 2008 Nr 234 poz. 1570) w zw. z § 3 pkt 1 do 12 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. 2018 poz. 753) poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że obowiązek szczepienny dziecka w zakresie terminu wykonania szczepienia – nie wynika z tych aktów, a z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego,
d) art. 119 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 1966 Nr 24 poz. 151) w zw. z pkt I A Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 października 2015r w zw. z art. 87 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez jego zastosowanie i nałożenie wobec skarżącej grzywny w celu przymuszenia do spełnienia obowiązku określonego w akcie nie stanowiącym źródła prawa powszechnie obowiązującego,
a) art. 33 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2018, poz. 1314 ) w zw. z art. 15 i 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2009 Nr 52 poz. 417) w zw. z § 7 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez niedopuszczalność egzekucji administracyjnej w sytuacji nieuzyskania przez organ zgody skarżącej na poddanie dziecka szczepieniom ochronnym gdyż uzyskanie tej zgody jest konieczne - co potwierdza Minister Zdrowia, a żaden przepis prawa nie wyłącza uzyskania zgody na poddanie się lub dziecka zabiegowi profilaktyki w postaci szczepienia, a nadto rozporządzenie Ministra Zdrowia wskazuje na konieczność uzyskania tej zgody,
b) art. 33 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2018, poz. 1314) w zw. z art. 39 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r, nr 78, poz. 483. ze zm.) w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2008 Nr 234 poz. 1570) poprzez niedopuszczalność egzekucji administracyjnej i niezastosowanie art. 39 Konstytucji poprzez uniemożliwienie stronie odmówienia przeprowadzenia eksperymentu medycznego i wymaganie od obywatela poddania się eksperymentowi medycznemu bez jego zgody - wprost z ustawy, w sytuacji gdy jak wynika z informacji z Ministerstwa Zdrowia, wszystkie szczepienia objęte Programem Szczepień Ochronnych znajdują się w IV fazie badań - a co za tym idzie - są eksperymentem medycznym i wymagają zgody pacjenta w myśl regulacji konstytucyjnej - art. 39 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej,
c) art. 33 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2018, poz. 1314) w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483. r. ze zm.) w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2008 Nr 234 poz. 1570 w zw. z art. 39 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez nakazanie poddania dziecka szczepieniom ochronnym będącym eksperymentem medycznym w sytuacji gdy nakaz ten godzi w istotę wolności i stanowi, wyraz przymusu, co stanowi o niedopuszczalności prowadzenia egzekucji wobec naruszeń praw zagwarantowanych w Konstytucji RR,
d) art. 33 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. 2018, poz. 1314 ] w zw. z art. 47 , 48 i 53 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483. ze zm.) w zw. z w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez ich niezastosowanie i nakazanie skarżącej poddanie dziecka szczepieniom ochronnym w sytuacji gdy rodzic ma prawo do wychowywania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami oraz nie uwzględnienie okoliczności, że poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu stanowiącemu zabieg medyczny - godzi w życie osobiste - w myśl art. 48 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej a także narusza wolność wyznania skarżącej, co stanowi o niedopuszczalności prowadzenia egzekucji wobec naruszeń praw zagwarantowanych w Konstytucji RP,
e) art. 33 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. 2018, poz. 1314 ] w zw. art. 32 Konst3d:ucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz.U. z 1997 r, nr 78, poz. 483. ze zm.) w zw. z w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez ich niezastosowanie i dyskryminowanie skarżącej z powodu przekonań religijnych i nałożenie na skarżącą obowiązku (który dla skarżącej jest min. nieetyczny) pod groźbą nałożenia grzywny w celu przymuszenia do jego wykonania, co stanowi o niedopuszczalności prowadzenia egzekucji wobec naruszeń praw zagwarantowanych w Konstytucji RP.
Na tej podstawie skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także zasądzenie na swoją rzecz od organu kosztów postępowania kasacyjnego.
Minister Zdrowia w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. (ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.
W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie stwierdzono przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do weryfikacji zasadności zarzutów kasacyjnych.
W niniejszym przypadku skarżąca kasacyjnie sformułowała przeciwko wyrokowi WSA w Warszawie liczne zarzuty, które określiła jako oparte na podstawie z art. 174 pkt 1 P.p.s.a., a więc odnoszące się do naruszenia prawa materialnego.
Naruszenie prawa materialnego, jako podstawa skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., może przybrać postać błędu wykładni lub wadliwego zastosowania konkretnych przepisów. Skarżący kasacyjnie winien w treści opartego na tej podstawie zarzutu wyraźnie wskazać, którą z dwóch postaci tego naruszenia podnosi, też może wskazać obie z nich.
W pierwszym z zarzutów skargi kasacyjnej jej autorka podniosła naruszenie przez Sąd pierwszej instancji bliżej niesprecyzowanych przepisów prawa materialnego, nie podała też na czym tego rodzaju uchybienie miałoby polegać, tj. czy przybrało ono postać błędu wykładni czy też wadliwego zastosowania regulacji materialnoprawnych. W związku z tym stwierdzić należy, że zarzut ten nie został w wystarczającym stopniu skonkretyzowany, co czyni go nieskutecznym. W tej formie bowiem Naczelny Sąd Administracyjny nie jest w stanie się do niego odnieść.
Jeżeli chodzi o drugi z zarzutów, oznaczonych w skardze kasacyjnej lit. b), dotyczący braków formalnych tytułu wykonawczego, to również w tym wypadku aktualne są uwagi poczynione odnośnie poprzedniego zarzutu. W treści tego zarzutu także nie wskazano zarówno naruszonych przez Sąd pierwszej instancji przepisów, jak i postaci tego naruszenia.
Poza tym zauważyć należy, że podnosząc w ramach twierdzeń omawianego zarzutu niespełnienie przez tytuł wykonawczy związanych z nim wymagań formalnych, skarżąca kasacyjnie w istocie zarzuca naruszenie nie przepisów prawa materialnego, jak sama deklaruje, lecz regulacji prawa formalnego. Treść tytułu wykonawczego regulowana jest przepisami procesowymi.
W tym miejscu zauważyć należy, że formułując zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym skarżąca nie wskazała jako ich podstawy art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a., który odnosi to odnosi się do wymogów jakim winien odpowiadać tytuł wykonawczy. Jako podstawy zarzutów wymieniła jedynie art. 33 § 1 pkt 2, pkt 5 i pkt 6 u.p.e.a. i to do nich odnosił się organ w zaskarżonym do WSA w Warszawie postanowieniu, ocenianym następnie przez ten Sąd pod kątem legalności. Sąd nie badał więc tego jak organ ustosunkował się do kwestii spełnienia przez tytuł wykonawczy jego formalnych wymogów.
Tak więc przedmiotowy zarzut jest nie tylko niekompletny i nieskonkretyzowany, ale również wewnętrznie sprzeczny i oparty na twierdzeniach nieznajdujących potwierdzenia w okolicznościach sprawy. W związku z tym uznać go należy za nieskuteczny.
Na marginesie rozważań w tym przedmiocie zauważyć jedynie należy, że skarżąca kasacyjnie w omawianym przypadku sama stwierdziła, że w tytule wykonawczym, którego poprawność formalną kwestionuje, został wymieniony art. 5 ust.1 pkt 1 b u.z.z., który stanowi źródło egzekwowanego względem niej obowiązku. Stwierdzenia odnośnie ogólnikowości, według skarżącej kasacyjnie, tej podstawy nie zasługują na uwzględnienie. Co zaś się tyczy właściwych pozycji komunikatu GIS, to zassanie Sąd pierwszej instancji zgodził się z Minister Zdrowia, że sam komunikat nie stanowił prawnej podstawy egzekwowanego obowiązku.
Bezpośrednio źródeł egzekwowanego obowiązku dotyczy trzeci z zarzutów skargi kasacyjnej, oznaczony lit. c). Jak to już wyżej zasygnalizowano trafnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, wykonanie zaś tego obowiązku, z mocy prawa, zabezpieczone jest przymusem administracyjnym. Komunikat ma w tym wypadku wyłącznie techniczne znaczenie, brak jest więc podstaw do utożsamiania zawartych w nim regulacji odnośnie terminów i harmonogramu szczepień z prawnym obowiązkiem ich realizacji. Zarzut ten nie znajduje więc uzasadnionych podstaw, gdyż wskazuje na wadliwość stanowiska WSA w Warszawie, którego ten nie wyraził w zaskarżonym wyroku.
Podobne uwagi należy poczynić w przypadku kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej, oznaczonego lit. d), w odniesieniu do źródeł egzekwowanego obowiązku. W tym wypadku dodać jedynie należy, że w podstawie prawnej tego zarzutu, jako naruszony przez Sąd pierwszej instancji wymieniono między innymi art. 119 § 1 u.p.e.a., zawierający podstawę do nałożenia grzywny w celu przymuszenia do realizacji obowiązku. Przepis ten nie był przedmiotem wykładni oraz zastosowania przez WSA w Warszawie, na gruncie okoliczności przedmiotowej sprawy, w ramach której Sąd ten badał legalność postanowienia Ministra Zdrowia w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym. Sformułowany więc w oparciu o tę regulację zarzut nie jest adekwatny do okoliczności niniejszej sprawy i jako taki nie może być uznany za zasadny.
W przypadku kolejnego zarzutu skargi, oznaczonego po raz kolejny lit. a) skarżąca kasacyjnie podniosła uchybienie przez WSA w Warszawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w zw. z art. 15 i art. 16 ustawy o prawach pacjenta, w zw. z § 7 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2011 r., poprzez niedopuszczalność egzekucji w sytuacji nieuzyskania przez organ zgody skarżącej na poddanie dziecka szczepieniom ochronnym gdyż uzyskanie tej zgody jest konieczne.
Odnosząc się do tej postaci zarzutu stwierdzić należy w pierwszej kolejności, że zarzut skargi kasacyjnej skierowany winien być nie wobec zaskarżonego aktu administracyjnego lecz wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Poza tym winien zawierać skonkretyzowane i jednoznaczne stwierdzenia odnośnie postaci naruszenia prawa przez sąd.
W niniejszym przypadku skarżąca kasacyjnie w ogóle nie wskazała na czym miałoby polegać uchybienie wymienionym przez siebie przepisom przez WSA w Warszawie, tj. czy miało ono postać błędnej wykładni czy wadliwego zastosowania przytoczonych w jego podstawie regulacji, o czym mowa w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. Podkreśliła jedynie fakt nieuzyskania jej zgody na poddanie dziecka szczepieniom, co nie może być uznane za spełnienie wymogów odpowiedniej konkretyzacji zarzutu kasacyjnego.
Niezależnie jednak od powyższego w tym wypadku dodać jedynie należy, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym wynikał w tym wypadku z regulacji ustawowych, w świetle których uzyskanie zgody na nie przez przedstawiciela ustawowego nie było konieczne. U.z.z. nie przewiduje prawa pacjenta (względnie rodzica małoletniego dziecka) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań (art. 17 ust. 1, ale i art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i ust. 2 ustawy). Do tego, zgodnie z art. 17 ust. 9 tego przepisu, obowiązkiem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną jest powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.p., o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. Zatem poddanie się osoby dorosłej lub osoby będącej pod opieką szczepieniu ochronnemu jest działaniem w interesie ogółu. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.).
W kolejnych zarzutach skarżąca kasacyjnie podniosła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 33 ust. 1 pkt 6 u.p.e.a. oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z. w zw. z regulacjami Konstytucji RP, tj. przepisami: art. 31 ust. 3, art. 32 art. 39, art. 48 Konstytucji.
Jeżeli chodzi o naruszenie przepisów stanowiących źródło egzekwowanego obowiązku w zw. z art. 39 Konstytucji, to brak jest podstaw do przypisania Sądowi pierwszej instancji niezasadnego niezastosowania art. 39 Konstytucji RP, który to przepis dotyczy zakazu poddawania eksperymentom medycznym, bez udzielenia na to zgody przez osobę, która miałby być takim eksperymentom poddana. W stanie faktycznym sprawy brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że w tym wypadku mamy do czynienia z eksperymentem medycznym. Szczepienia ochronne o których tu mowa, zostały wprowadzone na podstawie odpowiednich regulacji ustawowych, zgodnie z harmonogramem ich realizacji. Miały one przy tym powszechny charakter. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, realizowanym w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na która obejmuje między badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia. W związku z tym nie sposób jest przyjąć ich eksperymentalnego charakteru, co sugeruje skarżąca kasacyjnie. Jej twierdzenia w tym zakresie są gołosłowne i jako takie nie znajdują uzasadnionych podstaw. W tej sytuacji nie można zgodzić się z jej twierdzeniami, że WSA w Warszawie niezasadnie nie zastosował art. 39 Konstytucji RP.
Wskazując tożsamą podstawę prawną zarzutu oznaczonego lit. c), poszerzoną w stosunku do zarzutu b) o art. 31 ust. 3 Konstytucji skarżąca kasacyjnie nie wskazała postaci podnoszonego przez siebie naruszenia prawa. Nie wyjaśniła ona czy zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie między innymi tej regulacji, poprzez jej niewłaściwą wykładnię czy też nieprawidłowe zastosowanie. Tym samym przedmiotowy zarzut należało uznać za nieprawidłowo skonstruowany, co już tylko z tego względu przesądza o jego nieskuteczności.
W zarzucie oznaczonym lit. d) skarżąca kasacyjnie podobnie podniosła uchybienie przez WSA w Warszawie, oprócz art. 33 ust. 1 pkt 6 u.p.e.a. oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z., także art. 47, art. 48, art. 53 Konstytucji RP. W tym wypadku również zarzuciła Sądowi pierwszej instancji ich niezastosowanie, co miało się wyrażać w naruszeniu prawa rodzica do wychowania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami i godzeniu w zasadę nieingerowania w życie osobiste. Ustosunkowując się do tej postaci zarzutu również stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, jako że prawa wskazywane przez skarżącą kasacyjnie nie mają charakteru bezwzględnego. Szczepienia ochronne, jak to już wyżej stwierdzono, realizowane są bowiem na podstawie przepisów prawa, na ściśle określonych zasadach i jako takie nie mogą być zakwalifikowane jako naruszające zakres konstytucyjnie chronionych dóbr i wartości. Poza tym kwestionując zgodność art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z. z art. art. 47, art. 48, art. 53 Konstytucji RP skarżąca kasacyjnie nie zarzuciła Sądowi pierwszej instancji błędnej wykładni tych przepisów, w świetle której zagadnienie to mogłoby być rozpatrywane. W związku z tym również ten zarzut nie mógł zostać uznany za zasadny.
Podobne uwagi poczynić należy odnośnie ostatniego z zarzutów (zarzut oznaczony lit. e). W tym wypadku nie sposób jest bowiem oceniać zgodności art. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z. z art. 32 Konstytucji RP, pod kątem wyłącznie prawidłowości subsumpcji, w odniesieniu do obu tych regulacji. Oprócz tego z twierdzeń przedmiotowego zarzutu, jak i jego uzasadnienia nie można wywieść na czym miałoby polegać w tym wypadku naruszenie przez WSA w Warszawie zasady równości i zakazu dyskryminacji. Stanowisko skarżącej w tym zakresie jest nieprecyzyjne i niejasne, a przy tym niezrozumiałe, zwłaszcza w kontekście powszechności obowiązku szczepień.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną, jako niezasadną.
Na podstawie art. 209, art. 204 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny zasądził od skarżącej kasacyjnie na rzecz Ministra Zdrowia kwotę 360 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, obejmujących zwrot kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, który reprezentował organ na rozprawie.