II GSK 525/13

Naczelny Sąd Administracyjny2014-05-30
NSAAdministracyjneŚredniansa
płatności rolneobszary o niekorzystnych warunkach gospodarowaniaONWpostępowanie nieważnościowerażące naruszenie prawaKodeks postępowania administracyjnegodoręczeniastan faktycznykontrola sądowaARiMR

NSA oddalił skargę kasacyjną Prezesa ARiMR, uznając, że WSA prawidłowo uchylił decyzję stwierdzającą nieważność decyzji o przyznaniu płatności rolnych z powodu braku wykazania rażącego naruszenia prawa przez organ pierwszej instancji.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Prezesa ARiMR na wyrok WSA uchylający decyzję stwierdzającą nieważność decyzji o przyznaniu płatności rolnych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). NSA oddalił skargę, stwierdzając, że organ administracji nie wykazał rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu pierwotnej decyzji o przyznaniu płatności, w szczególności nie udowodnił, że pominięcie dokumentów przez Kierownika Biura ARiMR miało charakter rażący. Sąd podkreślił, że postępowanie o stwierdzenie nieważności ma charakter samoistny i wymaga wykazania kwalifikowanej wady decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Prezesa ARiMR o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura ARiMR z marca 2007 r. przyznającej płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) w pomniejszonej wysokości. WSA uchylił decyzję Prezesa ARiMR, uznając, że naruszono przepisy postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd pierwszej instancji wskazał na nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, w tym na wadliwe doręczenie wezwań w trybie art. 44 k.p.a. oraz nieuwzględnienie przez organy faktu dzierżawy części działek przez małżonków. Prezes ARiMR zaskarżył wyrok WSA, zarzucając m.in. błędną wykładnię art. 44 § 2 k.p.a. oraz wadliwą kontrolę legalności decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest samodzielne i wymaga wykazania 'rażącego naruszenia prawa', które jest kwalifikowaną formą naruszenia. NSA uznał, że Prezes ARiMR nie wykazał, iż zarzucane decyzji z marca 2007 r. naruszenie przepisów k.p.a. (art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a.) miało charakter rażący. Sąd zwrócił uwagę, że błędne ustalenia stanu faktycznego zazwyczaj skutkują wzruszalnością decyzji w trybie zwykłym, a nie stwierdzeniem nieważności. NSA stwierdził również, że WSA prawidłowo ocenił, iż nieustosunkowanie się przez organ do zarzutów dotyczących umowy dzierżawy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, samo pominięcie materiału dowodowego, bez wykazania, że miało ono charakter rażący, nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że 'rażące naruszenie prawa' jest kwalifikowaną formą naruszenia i wymaga wykazania, że uchybienie jest wyjątkowo ciężkie. Błędne ustalenia stanu faktycznego lub pominięcie dowodów zazwyczaj skutkują wzruszalnością decyzji w trybie zwykłym, a nie stwierdzeniem jej nieważności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, w tym rażące naruszenie prawa.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia decyzji przez sąd administracyjny.

rozporządzenie ONW art. 4 § 1

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunków gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

Warunki przyznawania płatności ONW, w tym wymóg posiadania gruntów.

rozporządzenie ONW art. 4 § 2

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunków gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

Warunki przyznawania płatności ONW, w tym wymóg posiadania gruntów.

Pomocnicze

k.p.a. art. 44 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy doręczeń w przypadku nieobecności adresata, w tym fikcji doręczenia.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada praworządności i działania organów.

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i zupełnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi formalne decyzji, w tym uzasadnienie.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez sąd administracyjny.

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.u.s.a. art. 3 § 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.u.s.a. art. 3 § 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

rozporządzenie Komisji (WE) Nr 796/2004 art. 12 § 4

Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 796/2004 ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008

Dotyczy zasad kontroli i administracji w systemie płatności rolnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ administracji nie wykazał, że pominięcie przez Kierownika Biura ARiMR dokumentów w pierwotnym postępowaniu miało charakter rażącego naruszenia prawa. WSA prawidłowo ocenił, że nieustosunkowanie się przez Prezesa ARiMR do zarzutów dotyczących umowy dzierżawy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odrzucone argumenty

Zarzuty Prezesa ARiMR dotyczące błędnej wykładni art. 44 § 2 k.p.a. i wadliwej kontroli legalności decyzji przez WSA. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a.) jako podstawy stwierdzenia nieważności decyzji.

Godne uwagi sformułowania

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Rażące naruszenie prawa stanowi kwalifikowaną formę naruszenia prawa. Nie każde naruszenie prawa wywołuje skutki prawne. Dla uznania, że wystąpiło kwalifikowane naruszenie prawa, nie wystarczy samo ustalenie faktu jakiegokolwiek 'naruszenia prawa', lecz konieczne jest stwierdzenie i wykazanie, iż miało ono charakter rażący.

Skład orzekający

Andrzej Kuba

przewodniczący

Joanna Kabat-Rembelska

sprawozdawca

Joanna Zabłocka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' w kontekście stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, zwłaszcza w sprawach dotyczących płatności rolnych i procedury administracyjnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji, gdzie kluczowe jest wykazanie rażącego naruszenia prawa, a nie tylko zwykłej wadliwości proceduralnej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z rażącym naruszeniem prawa i stwierdzeniem nieważności decyzji, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego, choć stan faktyczny jest dość specyficzny.

Kiedy błąd urzędnika to 'rażące naruszenie prawa'? NSA wyjaśnia granice stwierdzenia nieważności decyzji.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 525/13 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-04-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Kuba /przewodniczący/
Joanna Kabat-Rembelska /sprawozdawca/
Joanna Zabłocka
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
V SA/Wa 2390/12 - Wyrok WSA w Warszawie z 2013-01-08
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 44 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Joanna Kabat- Rembelska (spr.) Sędzia del. WSA Joanna Zabłocka Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 2390/12 w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 8 stycznia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 2390/12 w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w pomniejszonej wysokości, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. nr [...] z [...] kwietnia 2012 r.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] maja 2006 r. skarżąca złożyła w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006. B. M. zadeklarowała do płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, działki rolne położone na działkach ewidencyjnych oznaczonych numerami: [...] o łącznej powierzchni 89,57 ha.
Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. (dalej: Kierownik Biura ARiMR) [...] października 2006 r. skierował do skarżącej wezwanie do usunięcia braków wniosku z [...] maja 2006 r. (ponieważ do wniosku nie dołączono załączników graficznych). Wezwanie zostało doręczone skarżącej w trybie art. 44 k.p.a. Wobec nieusunięci braków wniosku, Kierownik Biura ARiMR [...] listopada 2006 r. skierował do B. M. pismo o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie tego samego dnia Kierownik Biura ARiMR wezwał skarżącą do złożenia wyjaśnień w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami dotyczącymi powierzchni zadeklarowanych działek ewidencyjnych. Wspomniane wezwanie również zostało doręczone w trybie art. 44 k.p.a. Następnie [...] grudnia 2006 r. do organu wpłynęło oświadczenie P. M. w sprawie wniosku złożonego przez B. M.. W związku z treścią wspomnianego oświadczenia Kierownik Biura ARiMR w dniu [...] stycznia 2007 r. przeprowadził rozprawę administracyjną w sprawie B. i P. M., z której sporządzono protokół. Uczestnicy rozprawy złożyli wyjaśnienia w sprawie oraz przedstawili dokumenty, w tym kopię umowy dzierżawy zawartej 21 sierpnia 2006 r. Z treści umowy wynikało, że skarżąca wydzierżawiła P. M. nieruchomość składającą się z działek ewidencyjnych o numerach: [...], a przekazanie przedmiotu umowy nastąpiło z dniem jej podpisania.
Następnie Kierownik Biura ARiMR decyzją z [...] marca 2007 r. przyznał skarżącej płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej: płatność ONW) na rok 2006 w pomniejszonej wysokości tj. do stwierdzonej w kontroli administracyjnej powierzchni działek rolnych wynoszącej 83,99 ha.
W dniu [...] października 2008 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor Oddziału ARiMR) poinformował skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Biura ARiMR z [...] marca 2007 r., które następnie decyzją z [...] stycznia 2009 r. Nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe.
W dniu [...] marca 2012 r. Dyrektor Oddziału ARiMR ponownie poinformował skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Biura ARiMR z [...] marca 2007 r. Następnie decyzją z [...] kwietnia 2012 r. Dyrektor Oddziału ARiMR stwierdził nieważność decyzji Kierownika Biura ARiMR z [...] marca 2007 r. w sprawie przyznania skarżącej pomocy z tytułu ONW w pomniejszonej wysokości.
Po wniesieniu przez B. M. odwołania Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Prezes ARiMR) decyzją z [...] sierpnia 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału ARiMR z [...] kwietnia 2012 r. Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Kierownika Biura ARiMR została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W ocenie Prezesa ARiMR rażące naruszenie prawa polegało na nieuwzględnieniu przez Kierownika Biura ARiMR okoliczności, że w dacie wydania przez niego decyzji skarżąca nie była posiadaczem gruntów rolnych, bowiem z umowy dzierżawy z [...] sierpnia 2006 r. wynikało, że z tym dniem P. M. przejął w posiadanie działki ewidencyjne o numerach: [...], które skarżąca zadeklarowała do płatności ONW na rok 2006. Okoliczność ta powodowała rażące naruszenie § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunków gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657, ze zm. – dalej: rozporządzenie ONW). Dodatkowo organ stwierdził, że Kierownik Biura ARiMR przy wydawaniu decyzji nie uwzględnił, że wniosek skarżącej o przyznanie płatności na rok 2006 został pozostawiony bez rozpatrzenia z powodu nieusunięcia jego braków, o czym B. M. została powiadomiona pismem z [...] listopada 2006 r. Prezes ARiMR podniósł, że organ wydając decyzję o przyznaniu skarżącej płatności ONW na rok 2006 w pomniejszonej wysokości pominął i nie zweryfikował zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci wezwania do usunięcia braków wniosku z [...] października 2006 r. oraz pisma informującego o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia z [...] listopada 2006 r. W związku z tym, w ocenie Prezesa ARiMR, decyzja z [...] marca 2007 r. rażąco narusza również przepisy art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę B. M. na opisaną decyzję Prezesa ARiMR, uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Sąd podkreślił, że organy administracyjne obydwu instancji nieprawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, między innymi nie zwróciły uwagi na fakt nieprawidłowego doręczenia w trybie art. 44 k.p.a. wezwania do uzupełnienia wniosku z [...] października 2006 r. oraz pisma z [...] listopada 2006 r. informującego o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia. Zdaniem WSA bardzo lakoniczne adnotacje na zwrotnych potwierdzeniach odbioru nie pozwoliły ustalić w jaki sposób doręczyciel powiadomił adresata o przesyłce (oddawcza skrzynka pocztowa, drzwi mieszkania, widoczne miejsce przy wejściu na posesję itp.). Dlatego też brak było możliwości przyjęcia fikcji doręczenia wezwania z [...] października 2006 r. oraz pisma z [...] listopada 2006 r. w trybie art. 44 k.p.a.
WSA stwierdził, że organy obydwu instancji przy ustalaniu stanu faktycznego nie wzięły pod uwagę, iż część działek rolnych zadeklarowanych we wniosku o płatności co prawda została wydzierżawiona, ale stronami umowy dzierżawy byli małżonkowie. Prezes ARiMR mimo podniesienia tej okoliczności w odwołaniu do tej kwestii w ogóle się nie ustosunkował. W konsekwencji, nie wiadomo było czy organy stały na stanowisku, że dzierżawa nastąpiła pomiędzy małżonkami posiadającymi odrębność majątkową, czy też pomiędzy osobami nie będącymi małżeństwem oraz czy okoliczność taka miała znaczenie przy ocenie wystąpienia rażącego naruszenia prawa.
Prezes ARiMR zaskarżył opisany wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 44 § 2 k.p.a. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, iż przepis ten nakazuje, aby doręczający na potwierdzeniu odbioru umieszczał inne aniżeli przewidziane w art. 44 § 2 k.p.a. informacje, takie jak termin, możliwość i miejsce odbioru korespondencji;
2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez wadliwą kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, co skutkowało jej uchyleniem;
3. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 7, 77 i 81 k.p.a., 107 § 3 k.p.a., rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik postępowania polegające na błędnej ocenie, że naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. oraz 107 §3 k.p.a. polegające na nieustosunkowaniu się do twierdzeń strony postępowania jest uchybieniem mającym istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy w zaskarżonej decyzji wyraźnie wskazano pogląd, że przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest brak posiadania działek rolnych po stronie B. M. w dacie wydania decyzji w kontekście § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia ONW
4. naruszenie przepisów postępowania, tj. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., 7, 77, 80 k.p.a., 64§2 k.p.a., art. 12. ust.4 rozporządzenia Komisji (W) Nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 poprzez niedostrzeżenie, że naruszenie wskazanych przepisów poprzez przyznanie płatności mimo nieuzupełnionego wcześniej braku formalnego, który skutkował pozostawieniem sprawy bez rozpoznania nie stanowi samodzielnej i wystarczającej przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji w zaistniałym stanie faktycznym. Przedmiotowe naruszenie przepisów postępowania ma istotny wpływ na wynik sprawy w ten sposób, że wskazane przesłanki powinny być uznane za wystarczającą podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, co powinno skutkować oddaleniem skargi w przedmiotowej sprawie.
B. M. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przed oceną zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej – z uwagi na ich zakres oraz uzasadnienie – istotnym jest przypomnienie, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego celem jest ustalenie, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Celem tego postępowania nie jest natomiast ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty, jak w postępowaniu odwoławczym. Organ prowadzący postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa zobligowany jest do zbadania, czy doszło do rażącego naruszenia prawa i na czym ono polegało. Kodeks postępowania administracyjnego mówi oddzielnie: o "naruszeniu prawa" i o "rażącym naruszeniu prawa". Nie każde "naruszenie prawa" wywołuje skutki prawne. Mając na względzie, że "rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną formę "naruszenia prawa" uznać należy, że utożsamianie tego pojęcia z każdym "naruszeniem prawa" jest oczywiście niesłuszne. Dla uznania, że wystąpiło kwalifikowane naruszenie prawa, nie wystarczy samo ustalenie faktu jakiegokolwiek "naruszenia prawa", lecz konieczne jest stwierdzenie i wykazanie, iż miało ono charakter rażący. Naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. Należy także przypomnieć, co ma istotne znaczenie przy kontroli decyzji wydanej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., że pojęcie "rażące naruszenie prawa" w rozumieniu powołanego przepisu podlega ścisłej wykładni. Na powyższe zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 maja 1989 r. (sygn. akt IV SA 90/89, ONSA 1989, z. 1, poz. 49), podkreślając, że przedmiotem "rażącego naruszenia prawa" będą najczęściej przepisy prawa materialnego. Wspomniana postać naruszenia może jednak dotyczyć również przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności tych unormowań, które stanowią gwarancję prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Chodzi więc o wady wyjątkowo ciężkie, które należy usunąć przez unicestwienie obarczonej tymi wadami decyzji administracyjnej. W sprawie mającej na celu ustalenie rażącego naruszenia prawa, postępowanie administracyjne winno mieć charakter niejako dwustopniowy i stanowić podstawę do podjęcia ustaleń, czy w ogólnym postępowaniu administracyjnym doszło do naruszeń przepisów prawa i jakich, a w przypadku twierdzącej odpowiedzi na to pytanie, do rozważenia, czy naruszenia te mają charakter kwalifikowany, tj. "rażący" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Dla stwierdzenia nieważności decyzji niezbędna jest ocena naruszenia jako "rażącego" w świetle całokształtu okoliczności sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela przedstawione powyżej rozumienie pojęcia "rażącego naruszenia prawa" oraz warunków jakie muszą być spełnione do uznania, że ta właśnie przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji wystąpiła w konkretnym przypadku.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Podstawą stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Biura ARiMR z [...] marca 2007 r. było ustalenie, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. poprzez przyznanie płatności ONW do działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych, które w chwili wydawania decyzji nie były w posiadaniu skarżącej oraz art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci wezwania z v października 2006 r. i pisma z [...] listopada 2006 r. Sąd pierwszej instancji oceniając legalność zaskarżonej decyzji skoncentrował swoją uwagę na kwestii skuteczności doręczenia skarżącej wezwania do usunięcia braków wniosku z [...] października 2006 r. i pisma informującego o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia z [...] listopada 2006 r. WSA stwierdził, że organy obu instancji błędnie uznały, iż w omawianym przypadku doręczenie nastąpiło w trybie art. 44 k.p.a. Zdaniem Sądu w sytuacji gdy, tak jak w rozpoznawanej sprawie, nie można ustalić w jaki sposób doręczyciel powiadomił adresata o przesyłce brak jest możliwości przyjęcia fikcji jej doręczenia.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z punktu widzenia przyjętych przez Prezesa ARiMR przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Biura ARiMR z [...] marca 2007 r., kwestia doręczenia wspomnianych pism nie ma istotnego znaczenia. W zaskarżonej decyzji zarzucono bowiem Kierownikowi Biura ARiMR, że pominął i nie zweryfikował zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci wezwania z [...]2 października 2006 r. i pisma z [...] listopada 2006 r., czym rażąco naruszył art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Spór dotyczył zatem tego, czy w sprawie zakończonej decyzją o przyznanie płatności ONW – nieważność której stwierdzono zaskarżoną decyzją – organ dopuścił się uchybień procesowych, którym można przypisać "rażące naruszenie prawa".
Jak już wspomniano, "rażące naruszenie prawa" może polegać także na naruszeniu przepisów proceduralnych. Istotna jest jednak gradacja uchybień i konieczne jest odróżnienie wadliwości decyzji powodujących jej wzruszalność w trybie zwykłym od uchybień rażących. W orzecznictwie przyjmuje się, że rażące naruszenie przepisów postępowania, regulujących kwestię ustaleń faktycznych sprawy, można by rozważać w sytuacji, gdyby organ w sposób oczywisty nie poczynił takich ustaleń, gdyby całkowicie uchylił się od rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy. Natomiast błędne ustalenia stanu faktycznego sprawy oceniać należy jako tego typu wadliwość decyzji, która może skutkować jej wzruszalność, ale w trybie zwykłym. Dodać należy, że niejednokrotnie prawidłowość ustaleń faktycznych pozostaje w ścisłym związku z prawidłowością wykładni przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie i wskazujących jakie dowody są niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy i jej załatwienia. W takiej sytuacji jednak ocena, czy naruszenie prawa miało charakter rażący w istocie koncentruje się na ocenie uchybienia przepisom prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie Prezes ARiMR nie wykazał, by zarzucane decyzji z [...] marca 2007 r. naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. miało charakter rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W szczególności w zaskarżonej decyzji nie zostało wyjaśnione dlaczego pominięcie przez organ, który wydał decyzję o przyznaniu płatności ONW dwóch pism skierowanych do skarżącej stanowić miało rażące naruszenie powołanych przepisów. Tymczasem jak już wspomniano obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa jest nie tylko wskazanie przepisu, który według tego organu został naruszony, lecz również podanie argumentacji wspierającej twierdzenie, że konkretne uchybienie należy traktować jako "rażące naruszenie prawa".
Z omawianą ostatnio kwestią wiąże się zarzut naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., 7, 77, 80 k.p.a., 64 § 2 k.p.a., art. 12. ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że zdaniem Prezesa ARiMR, Sąd pierwszej instancji powinien był uznać, że w zaistniałym stanie faktycznym, naruszenie wymienionych przepisów stanowi samodzielną i wystarczającą przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji. Odnosząc się do tak postawionego zarzutu zauważyć należy, że w istocie strona wnosząca skargę kasacyjną zmierza do wykazania, że WSA kontrolując zaskarżoną decyzję nie uwzględnił innych, niż w niej wymienione, wad decyzji z [...] marca 2007 r. Zarzut ten jest chybiony przede wszystkim z tego powodu, że powołane przepisy nie zostały wskazane przez Prezesa ARiMR w zaskarżonej decyzji jako rażąco naruszone. Ponadto sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 p.u.s.a.) i nie jest ich zadaniem zastępowanie organów w wykonywaniu ich zadań. Innymi słowy nie jest rzeczą Sądu poszukiwanie przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji, lecz kontrola legalność decyzji wydanej w tym przedmiocie. Wobec tego nietrafne jest stanowisko Prezesa ARiMR, który uważa, że Sąd pierwszej instancji powinien uwzględniać także te przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji, które nie zostały ujawnione przez organ nadzoru. Dodać należy, że dopiero w skardze kasacyjnej Prezes ARiMR podał kolejne przepisy (punkt 4 petitum skargi kasacyjnej), których naruszenie uzasadniało stwierdzenie nieważności decyzji o przyznaniu skarżącej płatności ONW na rok 2006. Jest oczywiste, że na tym etapie postępowania nie jest możliwe uzupełnianie (korygowanie) zaskarżonej decyzji poprzez wskazywanie nowych podstaw stwierdzenia nieważności decyzji.
W nawiązaniu do eksponowanego przez Sąd pierwszej instancji problemu doręczenia skarżącej wezwania z [...] października 2006 r. i pisma z [...] listopada 2006 r. jedynie na marginesie zauważyć należy, że kwestia skuteczności doręczenia w trybie art. 44 k.p.a. nie jest w orzecznictwie sądów administracyjnych pojmowana jednolicie. Poza stanowiskiem przyjętym przez Sąd pierwszej instancji, który w ślad za powołanymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzeczeniami, uznał, że brak pewności co do pozostawienia zawiadomienia o złożeniu awizowanej przesyłki w urzędzie pocztowym, wyłącza możliwość uznania przesyłki za doręczoną, wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym przepisy k.p.a. nie wymagają, aby na zwrotnym potwierdzeniu odbioru umieszczona była informacja o miejscu i terminie odbioru przesyłki, zaś poinformowanie nadawcy przesyłki przez urząd pocztowy o jej awizowaniu, zaświadcza, że zawiadomienie zostało dokonane zgodnie z warunkami wynikającymi z art. 44 k.p.a. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 2001 r. sygn. akt III RN 70/00, OSNP 2001, nr 19, poz. 574, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1754/09, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 marca 2010 r. sygn. akt II GZ 49/10, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 975/12 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając jednak na uwadze, że przyczyną stwierdzenia nieważności o przyznaniu skarżącej płatności ONW na rok 2006 było pominięcie przez Kierownika Biura ARiMR dwóch pism skierowanych do skarżącej w kontekście wypełnienia przez ten organ obowiązków wynikających z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., ponownie należy stwierdzić, że problem doręczenia wspomnianych pism nie miał istotnego znaczenia w procesie oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego chybiony jest także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez wadliwą kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem, co skutkowało jej uchyleniem. Przepisy ustrojowe, jakimi są art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. sąd administracyjny może naruszyć wówczas, gdy zaniecha kontroli skutecznie złożonej skargi, rozpozna sprawę nienależącą do jego kognicji, zastosuje środek kontroli inny niż określone w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi bądź zastosuje inne niż zgodność z prawem kryterium kontroli działalności administracji publicznej. W tej sprawie Sąd rozpoznał skargę na decyzję ostateczną, oceniał ją pod kątem legalności i zastosował środek kontroli przewidziany w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. a zatem nie dopuścił się zarzucanych mu uchybień. Okoliczność, że Prezes ARiMR nie zgadza się z wynikiem przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji kontroli nie stanowi naruszenia wymienionych na wstępie przepisów.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał za chybiony zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. Przede wszystkim stwierdzić należy, że ten zarzut nie został należycie skonstruowany z uwagi na wskazanie jako naruszonego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. bez określenia konkretnej jednostki redakcyjnej tego aktu prawnego regulującej kwestię procesowe. Z tego powodu omawiany zarzut, w części zarzucającej naruszenie powołanego rozporządzenia nie poddaje się kontroli instancyjnej.
Prezes ARiMR zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. uznał, że Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że nieustosunkowanie się do twierdzeń strony postępowania jest uchybieniem mającym istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy w zaskarżonej decyzji wyraźnie wyrażono pogląd, że przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest "(...) brak posiadania działek rolnych po stronie Pani B. M. w dacie wydania decyzji (...)". W związku z tym należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji stwierdzając, że Prezes ARiMR z naruszeniem wymienionych przepisów postępowania administracyjnego, nie ustosunkował się do podniesionych w odwołaniu zarzutów dotyczących umowy dzierżawy, w istocie zakwestionował ustalenia organu co do stanu posiadania działek rolnych przez skarżącą w roku 2006. Z punktu widzenia przyznania płatności ONW okoliczność ta ma kluczowe znaczenie i odstąpienie od wszechstronnego wyjaśnienia tej kwestii w kontekście wystąpienia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu płatności ONW na rok 2006 słusznie zostało uznane przez WSA za uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. in fine oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI