II GSK 524/25

Naczelny Sąd Administracyjny2025-07-03
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
szczepieniaCOVID-19NFZzwrot środków publicznychkolejność szczepieńnieuprawnione szczepieniarozporządzenieustawa o świadczeniachkontrolaNSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną szpitala, potwierdzając zasadność nałożenia obowiązku zwrotu środków publicznych za nieprawidłowe szczepienia przeciw COVID-19.

Sprawa dotyczyła obowiązku zwrotu środków publicznych przez szpital nałożonego przez Prezesa NFZ za nieprawidłowe szczepienia przeciw COVID-19 w styczniu 2021 r. Szpital zaszczepił 143 osoby nieuprawnione, naruszając kolejność szczepień. Sąd I instancji utrzymał decyzję Prezesa NFZ, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną szpitala, uznając, że naruszenie przepisów o kolejności szczepień było podstawą do zwrotu środków, a argumenty szpitala o braku ograniczenia dostępności lub możliwości wykorzystania szczepionek nie były zasadne.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej szpitala (dalej: Skarżący) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę Skarżącego na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) nakładającą obowiązek zwrotu środków publicznych w wysokości 8757,32 zł. Kontrola NFZ wykazała, że szpital w okresie od 21 do 26 stycznia 2021 r. przeprowadził szczepienia przeciw COVID-19 u 1080 osób, z czego 187 osób było nieuprawnionych. W szczególności 143 osoby zaszczepiono bez wymaganego skierowania. Prezes NFZ uznał to za naruszenie przepisów o kolejności szczepień i zobowiązał szpital do zwrotu środków. WSA w Warszawie uchylił pierwszą decyzję Prezesa NFZ, wskazując na potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes NFZ wydał decyzję utrzymującą obowiązek zwrotu środków, którą WSA w zaskarżonym wyroku uznał za zgodną z prawem. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucał naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym kwestionował wykładnię przepisów o kolejności szczepień, argumentując, że działał w celu zapobieżenia zmarnowaniu szczepionek i że nie ograniczył dostępności szczepień dla osób uprawnionych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podkreślając związanie oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku WSA oraz brak podstaw do zastosowania przepisów pozwalających na odstępstwo od kolejności szczepień w okresie objętym kontrolą. Sąd uznał, że zaszczepienie osób nieuprawnionych stanowiło naruszenie przepisów i ograniczyło dostępność szczepień dla osób uprawnionych, a argumenty o stanie wyższej konieczności lub możliwości wykorzystania szczepionek nie były zasadne w świetle obowiązujących wówczas przepisów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, zaszczepienie osób nieuprawnionych, z naruszeniem ustalonej kolejności, stanowi podstawę do nałożenia obowiązku zwrotu środków publicznych, gdyż jest to udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w sposób nieodpowiadający obowiązującym przepisom.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że naruszenie § 28a rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień poprzez zaszczepienie 143 osób nieuprawnionych, które nie miały skierowania ani nie należały do grup priorytetowych, było podstawą do zwrotu środków publicznych zgodnie z art. 61s ust. 5 pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach. Argumenty o braku ograniczenia dostępności lub możliwości wykorzystania szczepionek nie były zasadne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (26)

Główne

ustawa o świadczeniach art. 61s § ust. 5 pkt 2 i 3

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

ustawa o świadczeniach art. 61s § ust. 2 pkt 3 lit. b

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

rozporządzenie w sprawie kolejności szczepień art. 28a § ust. 1 pkt 1-12

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii

ustawa o zapobieganiu art. 21d § ust. 1

Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

Pomocnicze

ustawa o świadczeniach art. 61a § ust. 2a

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

ustawa o świadczeniach art. 116 § ust. 1 pkt 8

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

rozporządzenie w sprawie kolejności szczepień art. 28a § ust. 2

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii art. 2

ustawa o zapobieganiu art. 21d § ust. 2 pkt 2

Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

ustawa o systemie informacji w ochronie zdrowia art. 7 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania art. 68a § ust. 2

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 170

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Konstytucja RP art. 68 § ust. 1, 2 i 4

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

u.p.p. art. 30 § ust. 1

Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 marca 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii art. 27 § ust. 3

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 kwietnia 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 76 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów o kolejności szczepień poprzez zaszczepienie osób nieuprawnionych stanowi podstawę do zwrotu środków publicznych. Przepisy pozwalające na odstępstwo od kolejności szczepień nie miały zastosowania do okresu objętego kontrolą. Sąd jest związany oceną prawną wyrażoną w poprzednim wyroku WSA w tej samej sprawie.

Odrzucone argumenty

Działanie szpitala nie ograniczyło dostępności szczepień dla osób uprawnionych. Szpital działał w celu zapobieżenia zmarnowaniu szczepionek. Szpital miał podstawy prawne do odstąpienia od kolejności szczepień. Szpital miał skierowania na szczepienie dla osób zaszczepionych.

Godne uwagi sformułowania

Sąd jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w poprzednim orzeczeniu sądu w tej samej sprawie. Zaszczepienie 143 osób nieuprawnionych ograniczyło dostępność do szczepień osobom uprawnionym zgodnie z obowiązującymi przepisami. Nie można było postrzegać przepisów prawa wprowadzających regulacje dotyczące porządku wykonywania zabiegów wakcynacji jako ograniczenia prawa do świadczeń.

Skład orzekający

Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz

przewodniczący sprawozdawca

Wojciech Maciejko

członek

Wojciech Sawczuk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących kolejności szczepień przeciw COVID-19, odpowiedzialność świadczeniodawców za naruszenie zasad, związanie sądu oceną prawną wyrażoną w poprzednim orzeczeniu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego okresu pandemii i obowiązujących wówczas przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu szczepień przeciw COVID-19 i odpowiedzialności podmiotów wykonujących te szczepienia. Pokazuje, jak istotne jest przestrzeganie przepisów, nawet w sytuacji kryzysowej.

Szpital musi zwrócić ponad 8 tys. zł za nieprawidłowe szczepienia przeciw COVID-19 – NSA potwierdza odpowiedzialność.

Dane finansowe

WPS: 8757,32 PLN

Sektor

medycyna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 524/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-07-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Maciejko
Wojciech Sawczuk
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 173/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-10-15
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk Protokolant asystent sędziego Barbara Leszczyńska po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 173/24 w sprawie ze skargi W. we W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 21 listopada 2023 r. nr 9/TWK-II/2023 w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków publicznych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 października 2024r. sygn. akt VI SA/Wa 173/24 oddalił skargę W. we W. (dalej: Szpital, Świadczeniodawca, Skarżący) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) z [...] listopada 2023 r. w przedmiocie zwrotu środków publicznych.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Narodowy Fundusz Zdrowia w okresie od [...] stycznia 2021 r. do [...] marca 2021 r. przeprowadził u Świadczeniodawcy kontrolę przestrzegania zasad kolejności szczepień przeciwko COVID-19, na podstawie art. 61a ust. 2a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022r. poz. 2561 z późn. zm., dalej: ustawa o świadczeniach). Kontrolą objęto grupę 1080 świadczeniobiorców zaszczepionych w okresie od 21 do 26 stycznia 2021 r. W jej wyniku stwierdzono nieprawidłowości: wykonano szczepienia u 187 osób nieuprawnionych, w tym u 143 osób bez skierowania, u 22 osób ze skierowaniem wystawionym przez podmiot kontrolowany oraz u 22 osób ze skierowaniem wygenerowanym przez system, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia (Dz. U. z 2020 r. poz. 702 z późn.zm.), co stanowiło naruszenie § 28a ust. 1 pkt 1-12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 2316 z późn. zm., dalej: rozporządzenie w sprawie kolejności szczepień) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2021 r. poz. 91).
Prezes NFZ nie uwzględnił złożonych przez Szpital zastrzeżeń, podtrzymał wystąpienie pokontrolne i po przeprowadzeniu z urzędu postępowania administracyjnego, decyzją z 17 września 2021 r. na podstawie art. 61s ust. 5 pkt 2 i 3, art. 61s ust. 2 pkt 3 lit. b ustawy o świadczeniach określił, że Świadczeniodawca jest zobowiązany do zwrotu środków publicznych w wysokości 8757,32 zł za okres od 21 stycznia 2021 r. do 26 stycznia 2021 r., co stanowiło 2,69 % przekazanych w tym okresie środków publicznych, o których mowa w art. 116 ust. 1 pkt 8 ustawy o świadczeniach, wraz z odsetkami liczonymi w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, od dnia 16 lutego 2021 r. do dnia zapłaty ww. kwoty, wynoszącymi na dzień wydania decyzji 408, 83 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 25 marca 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 2783/21, po rozpoznaniu skargi Szpitala, uwzględnił ją i uchylił ww. decyzję Prezesa NFZ. Uznał, że decyzja została wydana na podstawie niepełnego materiału dowodowego i przy dowolnej jego ocenie. Prezes NFZ także nie wykazał zaistnienia przesłanki udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w sposób ograniczający ich dostępność. Jeżeli przepisy przewidywały wyjątki tylko wobec dwóch grup osób, od przyjętej kolejności, a w sprawie zaistniał stan nie objęty dyspozycją żadnego z obowiązujących przepisów, to organ powinien był zastosować wykładnię celowościową oraz systemowa wewnętrzną i zewnętrzną art. 61s ust. 5 oraz § 28a rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień, nie ograniczając się tylko do wykładni literalnej § 28a ww. rozporządzenia. Organ nie podważył skutecznie argumentacji podnoszonej przez Stronę, a był zaś zobowiązany do udowodnienia, że Szpital dokonał nieuprawnionej manipulacji w kolejności szczepień, czego nie uczynił. Sąd zauważył, że rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 kwietnia 2021 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii § 27 ust. 3 rozporządzenia otrzymał brzmienie: "w sytuacji ryzyka niewykorzystania szczepionki, dopuszcza się szczepienie osób innych niż określone w ust. 1, które ukończyły 18 lat.". Zdaniem WSA regulacja ta miała charakter doprecyzowujący w stosunku do tej obowiązującej w styczniu 2021 r. Z uwagi na wyjątkowe okoliczności pandemii oraz szybką i niejednokrotnie nieprecyzyjną legislację, WSA nie odmówił okolicznościom podniesionym przez Stronę znaczenia.
Sąd I instancji zobowiązał Prezesa NFZ, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, do ustalenia faktów w zakresie możliwości zaszczepienia przez Świadczeniodawcę osób uprawnionych, a także zbadania jaki charakter miały ewentualne błędy Świadczeniodawcy dokonane podczas procesu realizacji szczepień.
Ponowną, zaskarżoną w kontrolowanej sprawie, decyzją uzupełnioną postanowieniem z 28 listopada 2023 r., Prezes NFZ orzekł o zwrocie przez Świadczeniodawcę środków publicznych w wysokości 8.757,32 zł za okres od 21 stycznia 2021 r. do 26 stycznia 2021 r., co stanowiło 2,69 % przekazanych w tym okresie środków publicznych, o których mowa w art. 116 ust. 1 pkt 8 ustawy o świadczeniach. Podtrzymał wcześniejsze ustalenia, że w kontrolowanym okresie tzn. w dniach 21 - 26 stycznia 2021 r. Szpital wykonał szczepienia u 1080 osób. W ramach tej liczby 893 osoby były uprawnione do szczepienia w ramach etapu "0" lub "I", o których mowa w § 28a ust. 1 pkt. 1-12 rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień. Natomiast pozostałe 187 osób nie spełniało kryteriów, o których mowa w ww. rozporządzeniu. W tej grupie znalazły się 143 osoby, które zaszczepiono bez skierowania określonego w § 68a ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania oraz ówcześnie obowiązującego art. 21d ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2020 r. poz. 1845 z późn. zm.; dalej: ustawa o zapobieganiu), 22 osoby ze skierowaniami wystawionymi przez Świadczeniodawcę oraz 22 osoby ze skierowaniem wystawionym przez system, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r o systemie informacji w ochronie zdrowia.
W ocenie organu, działanie Szpitala stanowiło naruszenie zarówno art. 21d ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz przepisów rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień przez ograniczenie dostępności szczepień dla osób uprawnionych oraz jednocześnie stanowiło udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w sposób nieodpowiadający obowiązującym przepisom lub wymaganiom określonym przez Prezesa NFZ. Zaakcentował, że niezależnie od tego czy szczepienia były prowadzone w sposób wcześniej zaplanowany, z rozpisanym harmonogramem, czy też niejako "ad hoc", z uwagi na "dodatkową" ilość szczepionek otrzymanych poza zaplanowanym wcześniej przez Szpital harmonogramem szczepień, nadal obowiązywała kolejność szczepień określona przepisami rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień.
Organ podał, że Szpital wszystkie zakwestionowane szczepienia wykonał w dniach 21-23 stycznia 2021 r.; nie planował wykonywać szczepień w dniach 21-24 stycznia 2021 r., a dopiero od 25 stycznia 2021 r. w godzinach 13-20. Sporne szczepionki zachowywały ważność do godz. 11:56 dnia 25 stycznia 2021 r. (poniedziałek). Prezes NFZ podkreślił, że przy każdym pacjencie określonym z imienia i nazwiska znajdował się numer telefonu. Szpital dysponował więc danymi kontaktowymi do pacjentów zapisanych na kolejne dni do szczepień. Przy dołożeniu większej staranności możliwe było zaszczepienie jedynie pacjentów z grup "0" i "I", zwłaszcza że według danych Szpitala "liczba osób grupy "zero" zapisanych w kolejce na szczepienie na dzień 23 stycznia 2021 r. wynosiła 630 osób na II dawkę oraz 720 na I dawkę, a do 14 stycznia 2021 r. zgłosiło się (zadeklarowało chęć szczepienia) do Szpitala jako szpitala węzłowego łącznie ok 4.000 osób, z których na dzień 23 stycznia 2021 r. około połowa oczekiwała jeszcze na ustalenie konkretnego terminu podania I dawki szczepienia. Dlatego Szpital widział potencjał dotyczący możliwości realizacji szczepień w dniach 21 – 23.01.2021 r. (akcja informacyjna)". Nadto, skoro sporne szczepionki zachowały ważność do godz. 11:56 dnia 25 stycznia 2021 r. (poniedziałek), a Szpital podawał, że nie planował wykonywać szczepień w dniach 21-24 stycznia 2021 r., pomimo istnienia zaległości zarówno w wyznaczaniu terminów dla zadeklarowanych pacjentów, jak i wykonywaniu szczepień, a także wiedzy co do skali osób zadeklarowanych/zapisanych na szczepienie, powinien był dołożyć starań, aby zaszczepiono wyłącznie osoby uprawnione. Prezes NFZ nie podzielił opinii Skarżącego, o działaniu w stanie wyższej konieczności i zapobieganiu utracie szczepionek, skoro według stanu z 23 stycznia 2021 r. niemal 2000 zadeklarowanych do szczepienia osób oczekiwało na wyznaczenie terminu szczepienia (I dawki). Prezes NFZ zidentyfikował 633 pacjentów uprawnionych do szczepień w ramach etapu "0" lub "I", którym mimo zarejestrowania w systemie nie wykonano szczepienia przeciwko COVID-19 do 23 stycznia 2021 r. Zatem Szpital wykonując szczepienia w dniach 21 - 26 stycznia 2021 r. naruszył § 28a ust. 1 pkt 1-12 rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień. Organ wskazał, że określona przez ustawodawcę kolejność szczepień nie miała charakteru przypadkowego.
Odnosząc się do dokonanej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 marca 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 512 z póżn. zm.) nowelizacji i rozszerzenia w myśl § 27 ust. 3 ww. rozporządzenia, że w sytuacji ryzyka niewykorzystania szczepionki, dopuszcza się szczepienie osób innych niż określone w ust. 1, które ukończyły 18 lat, Prezes NFZ podniósł, że przywołana regulacja pochodzi z późniejszego okresu. Szpital w momencie wykonywania kwestionowanych szczepień nie miał żadnych podstaw prawnych, aby odstąpić od kolejności szczepień określonej w § 28a ust. 1 ówcześnie obowiązującego rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień. Dopuszczalne modyfikacje w zakresie kolejności szczepienia osób uprawnionych dotyczyły jedynie osób z grup "0" i "I", w myśl § 28a ust. 2 tego aktu.
Zatem w grupie zaszczepionych między 21 - 26 stycznia 2021 r. 1080 osób, 893 osoby były uprawnione do szczepienia w ramach etapu "0" lub "I", a pozostałe 187 osób nie spełniało kryteriów, w tym 143 osoby zaszczepiono bez skierowania określonego w § 68a ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia, 22 osoby ze skierowaniami wystawionymi przez Szpital oraz 22 ze skierowaniami wygenerowanymi przez system, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia.
Prezes NFZ po dokonaniu wyliczeń, ustalił, że zastosowana sankcja zmiarkowana do kwoty 8757,32 zł odpowiada równowartości kosztu 143 szczepień wykonanych u osób nieuprawnionych (osób bez skierowania, oraz nienależących do osób uprawnionych do szczepienia na etapie "0", lub "I"). Pozostałe 44 zaszczepione osoby posiadały skierowania, co utrudniało weryfikację statusu danej osoby i co do nich stwierdzona nieprawidłowość nie kwalifikowała się do nałożenia sankcji w drodze decyzji.
Z rozstrzygnięciem Organu nie zgodził się Skarżący i wystąpił ze skargą do WSA, który zaskarżonym wyrokiem stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja, nie narusza prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa.
Wyjaśnił, że w sprawie występuje związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), wyrażoną w wyroku WSA w sprawie VI SA/Wa 2783/21. W ocenie Sądu, Prezes NFZ ponownie rozpatrując sprawę uwzględnił stanowisko WSA zaprezentowane w wyroku VI SA/Wa 2783/21. Poczynione przez Organ ustalenia faktyczne znajdowały uzasadnienie w znajdującym się w aktach sprawy materiale dowodowym. Organ powiadomił Szpital o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie oraz wymienił enumeratywnie wszystkie dokumenty z postępowania kontrolnego, które włączył do akt sprawy. W przypadkach obu postępowań Prezes NFZ pouczał Szpital o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, a ten nie zajął stanowiska. Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organ, albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej, co umożliwiało ocenę prawidłowości zastosowania przez Organ art. 61s ust. 5 pkt 2 i 3 w zw. z art. 61s ust. 2 pkt 3 lit. b ustawy o świadczeniach. Analizując przepis § 28a rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień, podzielił stanowisko Organu, że Szpital powinien był dołożyć starań, aby zaszczepiono wyłącznie osoby uprawnione. Tym samym Szpital nie działał w stanie wyższej konieczności. Przepisy rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień oraz ustawa o świadczeniach w okresie wykonywania zakwestionowanych szczepień nie zawierały przepisów umożliwiających odstąpienie od kolejności osób uprawnionych do zaszczepienia w pierwszej kolejności. Przepis, który dawał możliwość wykorzystania szczepionek, w sytuacji ryzyka niewykorzystania szczepionki, dopuszczał szczepienie osób innych niż określone w ust. 1, które ukończyły 18 lat, został zawarty w § 27 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 marca 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 512 z późn. zm.). Niemniej jednak, nie zgodził się ze Szpitalem, iż takie działanie ustawodawcy sankcjonowałoby ewentualne naruszenie przepisów rozporządzenia w sprawie kolejności świadczeń, co do okresu kontroli. Zdaniem Sądu, kwestionowany okres udzielenia szczepionek był szczególny w działaniach zmierzających do opanowania sytuacji epidemiologicznej wywołanych wirusem SARS-CoV-2. W początkowym okresie liczba chętnych do zaszczepienia przeciw COVID-19 przekraczała podaż dostępnych szczepionek, stąd rozwiązania legislacyjne, które miały na celu w pierwszej kolejności zaszczepienie osób najbardziej narażonych z uwagi na wykonywany zawód, pełnioną funkcję itp. – przypisanie do grupy "0" i "I". Natomiast stopniowy wzrost podaży szczepionek przeciw COVID-19, przy jednoczesnym spadku dziennych szczepień (osób chętnych) był impulsem do rozwiązania legislacyjnego, jak w § 27 ust. 3 ww. rozporządzenia z dnia 19 marca 2021 r. Nie zgodził się WSA ze Skarżącym, iż regulacja prawna mająca zapobiegać ryzyku niewykorzystania szczepionek sanowała wykonane przez Szpital w dniach 21 – 26 stycznia 2021 r. szczepienia osób, które nie należały do żadnej grypy ryzyka oraz nie miały skierowania.
Sąd I instancji przyjął, że skoro Organ ustalił w toku postępowania, że 143 osoby, zaszczepione przez Skarżącego przeciwko COVID – 19 w okresie od 21 do 26 stycznia 2021 r., nie spełniały kryteriów, o których mowa w z § 28a ust. 1 pkt 1-12 rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień (w brzmieniu obowiązującym w okresie objętym kontrolą), czyli nie miały skierowania ani nie zaliczały się do grupy "0"’ i "I" i zostały zaszczepione pierwszą dawką szczepionki, to prawidłowo w konsekwencji zastosował sankcję, o której mowa w art. 61s ust. 5 pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach. Przy tym Szpital posiadał bazę pacjentów zapisanych w kolejce na szczepienie (w dniu 23 stycznia 2021 r. było to w grupie "0": 630 osób na II dawkę i 720 na I dawkę) oraz oczekujących na wyznaczenie terminu szczepienia I dawką – ok. 2000 osób. Przy tym w dniach 21-24 stycznia 2021 r. Szpital nie planował wykonywania szczepień. Nie było wątpliwości, że przeprowadzenie przez Szpital szczepień przeciwko COVID – 19 u nieuprawnionych 143 osób, wypełniało kryteria udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w sposób nieodpowiadający obowiązującym przepisom, tj. wymaganiom statuowanym w § 28a rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień.
Co do kwestii ograniczenia dostępności do szczepień, zdaniem Skarżącego brak zaszczepienia spornych 143 osób nie miało zarzucanego skutku, gdyż osoby chętne zostały zaszczepione, Sąd podzielił pogląd Prezesa NFZ, że w tym czasie Świadczeniodawca powinien szczepić osoby uprawnione, a nie jakiekolwiek inne osoby. Zaszczepienie 143 osób nieuprawnionych ograniczyło dostępność do szczepień osobom uprawnionym zgodnie z obowiązującym przepisami, tj. § 28a ust. 1 rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień. Nawet jeżeli chętni zaliczeni do grypy "0" i "I" zostali zaszczepieni, to i tak nie zmienia to faktu naruszenia rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień, które ze swej istoty kształtowało (kształtuje) kolejność szczepień, a jej zaburzenie w każdym przypadku obniża dostępność. Ponadto, procedura zaszczepienia osób nieuprawnionych angażowała personel (dedykowany do szczepienia zgodnie z kolejnością) i tym samym uniemożliwiała zaszczepienie uprawnionych osób zgodnie z kolejnością. Podejście prezentowane przez Skarżącą poddawało w wątpliwość istotę rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień, które reglamentuje dostępność do szczepień poprzez ukształtowanie grup priorytetowych.
Niezrozumiałe było więc stanowisko Skarżącego, że szczepienie pacjentów nieuprawnionych (bez skierowania, spoza grupy priorytetowej) nie stanowi uchybienia, w szczególności z pominięciem pacjentów zaliczonych do grupy "0" i "I", jeżeli zostali zaszczepieni w późniejszym okresie.
Z tych samych względów Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia art. 61s ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 68 ust. 1, 2 i 4 Konstytucji RP. Podał, że przepisów prawa, w tym § 28a rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień wprowadzających regulacje dotyczące porządku wykonywania zabiegów wakcynacji w związku z pandemią COVID-19, nie można było postrzegać, jako ograniczenia prawa do świadczeń. Wprowadzona regulacja miała na celu w pierwszej kolejności, w przypadku ograniczonej liczby szczepionek, zaszczepienie osób z grupy największego ryzyka, osób, które miały kluczowe znaczenie w walce z pandemią. Natomiast każde zaszczepienie pacjenta nieuprawnionego powodowało konieczność oczekiwania osoby uprawnionej na szczepienie.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 21d ust. 1 ustawy o zapobieganiu w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz § 68a ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, Sąd stwierdził, że jego podniesienie nie miało wpływu na treść zaskarżonej decyzji. Organ bowiem ustalił, że 44 zaszczepione osoby w okresie objętym kontrolą posiadały skierowania, co utrudniło weryfikację statusu danej osoby. Natomiast obowiązek zwrotu środków publicznych został zastosowany w związku z zaszczepieniem 143 osób, nie posiadających skierowań i nie będących z grupy "0" i "I".
W ocenie WSA Organ prowadząc postępowanie administracyjne, zgromadził materiał dowodowy, który poddał swobodnej ocenie. Postępowanie administracyjne było prowadzone w zgodzie z zasadą zaufania. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie niezbędne elementy. Decyzja zawiera w szczególności uzasadnienia faktyczne i prawne, pouczenie oraz jest podpisana.
Sąd zaakceptował wyliczenia Prezesa NFZ co do wysokości sankcji, zmiarkowanej do kwoty 8.757, 32 zł, odpowiadającej równowartości kosztu 143 szczepień wykonanych u osób nieuprawnionych.
Sąd nie znalazł również podstaw do uznania zarzutu naruszenia art. 189e k.p.a., poprzez jego niezastawianie. Podniósł, że zostało wykazane przez Prezesa NFZ, iż Szpital nie działał w stanie siły wyższej.
Zauważył także, odwołując się do wcześniejszego wyroku WSA w sprawie VI SA/Wa 2783/21, że do sankcji określonych w art. 61s ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach, nie mają zastosowania przepisy dotyczące kar pieniężnych o których mowa między innymi w Dziale IV a k.p.a., tj. art.189a, art.189d, 189e i art. 189f k.p.a.
Z wyrokiem Sądu I instancji nie zgodził się Szpital i wystąpił ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając orzeczenie to w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie:
1. art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 61 s ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 68 ust 1, 2 i 4 Konstytucji poprzez przyjęcie przez Sąd wykładni dokonanej przez Organ za prawidłową mimo, iż Organ dopuścił się niewłaściwej wykładni polegającej na uznaniu, że w sytuacji gdy przepisy prawa przewidywały wyjątki tylko wobec dwóch grup osób, od przyjętej kolejności, a w sprawie zaistniał stan faktyczny nie objęty dyspozycją żadnego z obowiązujących wówczas przepisów w ocenie Sądu poprzestanie na wykładni literalnej § 28 rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień było prawidłowym działaniem, w sytuacji gdy w takiej sytuacji organ powinien zastosować wykładnię celowościową, a także poprzez uznanie, iż rozdysponowanie na prośbę dystrybutora wyrobów farmaceutycznych [...] w trybie awaryjnym rozmrożonych szczepionek przeciwko COVID-19 wśród osób spoza grup wskazanych w § 28 rozporządzenia w sprawie dostępności szczepień jest ograniczeniem dostępności świadczeń opieki zdrowotnej, podczas gdy ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie wynika, aby osoby wymienione w § 28 rozporządzenia w sprawie dostępności szczepień z tytułu przeprowadzonych przez Skarżącego działań miały utrudniony dostęp do ww. środka farmaceutycznego lub go nie uzyskały w wymaganym terminie, co więcej należy podkreślić, że działanie Skarżącego nie tylko nie doprowadziło do ograniczenia dostępności szczepień, lecz wręcz przeciwnie pozwoliło na efektywne rozdysponowanie szczepionek, które bez interwencji Skarżącego uległyby przeterminowaniu, tym samym działania Skarżącego stanowiły faktyczne zwiększenie dostępu do opieki medycznej finansowej ze środków publicznych,
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a w zw. z art 21 d ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1284 z późn. zm., dalej "u.z.z.z.ch.") w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2023 r. poz. 1545 z późn. zm., dalej jako "u.p.p.") oraz § 68a ust. 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r, w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz.U. z 2022 r. poz. 1304 z późn. zm., dalej "rozporządzenie") poprzez brak uchylenia Decyzji Organu przez Sąd bezpodstawnego przyjęcia przez Organ, że przedmiotowy przepis powinien stanowić w ustalonym w sprawie stanie faktycznym podstawę dla wydanych przez Skarżącego skierowań na szczepienie przeciwko SARS-CoV-2, podczas gdy w niniejszej sprawie zastosowanie miał art. 21d ust. 2 pkt 2 u.z.z.z.ch. umożliwiający wydanie skierowania bezpośrednio przez lekarza za pośrednictwem systemu informatycznego o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia (Dz.U. z 2023 r. poz. 2465 z późn. zm.), co stanowiło wbrew ustaleniom organu udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w sposób odpowiadający obowiązującym przepisom.
2. art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez brak uchylenia Decyzji Organu pomimo braku przeprowadzenia przez Organ prawidłowych ustaleń faktycznych oraz poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów przez Organ, a w konsekwencji uznanie, że podanie szczepionek osobom spoza grup wskazanych w dyspozycji §28 rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień doprowadziło do utarty lub ograniczenia dostępności ww, środka farmaceutycznego dla osób z tych grup, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby jakakolwiek z osób wskazanych w treści § 28 rozporządzenia w sprawie dostępności szczepień zmuszona była dłużej oczekiwać na termin podania szczepienia przeciwko COVID-19, czy też szczepienia tego nie uzyskała, mimo, iż zgodnie z ciężarem rozkładu dowodu to na Organie spoczywało udowodnienie w oparciu o stan faktyczny sprawy, iż Skarżący dokonał nieuprawnionej manipulacji w kolejności szczepień, czego Organ nie uczynił, a w konsekwencji obowiązek zwrotu środków został na Skarżącą nałożony niezasadnie, a ustalenie wskazanych okoliczności było wysoce istotne, zważywszy na okoliczność, iż od ich ustalenia zależała odpowiedzialność Skarżącego za wskazywane naruszenia, w konsekwencji naruszenie powyższych przepisów postępowania sądowo-administracyjnego przez Sąd miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd nie powinien oddalać skargi, a powinien uchylić w całości zaskarżoną decyzję, w szczególności z uwagi na naruszenia przez Organ przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 76 § 3 , art. 77 § 1 i 80 k.p.a.
Wskazując na powyższe, na podstawie art. 175 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a. wnosił o: uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, uchylenie decyzji Prezesa NFZ oraz umorzenie postępowania przed Organem; zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Organ – Prezes NFZ nie zajął stanowiska względem skargi kasacyjnej.
Obecny na rozprawie pełnomocnik Skarżącego kasacyjnie podtrzymał stanowisko zajęte w skardze kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna Szpitala nie zasługuje nauwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej należy zauważyć, że sprawa, której wynik kontrolował Sąd I instancji, była już przedmiotem oceny. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 25 marca 2022 r., sygn. VI SA/Wa 2783/21, po rozpoznaniu skargi Strony, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił decyzję Prezesa NFZ z 17 września 2021 r. W wyroku tym Sąd zalecił organowi, aby ponownie rozpatrując sprawę ustalił czy w sprawie faktycznie doszło do naruszenia zasad kolejności szczepień, z uwzględnieniem ewentualnego pozbawienia udzielenia świadczenia osób uprawnionych, a także rozważył wpływ zmiany rozporządzenia w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, w tym brzmienie § 27 ust. 3, wprowadzone 20 kwietnia 2021 r.
Należy podkreślić, że żadna ze stron nie skarżyła opisanego wyroku i stał się prawomocny.
Tym samym organ ponownie rozpatrując sprawę oraz Sąd I instancji, wydając zaskarżony w obecnej sprawie wyrok, z mocy art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 170 p.p.s.a., związane były oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w ww. orzeczeniu WSA w sprawie VI SA/Wa 2783/21. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem rozstrzygnięcia. Z kolei art. 170 p.p.s.a. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W tej sytuacji ocena prawna i wskazania WSA w sprawie VI SA/Wa 2783/21 wiążą również Sąd odwoławczy.
Oznaczają wspomniane uregulowania, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Naruszenie zaś przez organ postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadniałoby możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowodowałoby uchylenie jej przez sąd administracyjny. Działania naruszające zasadę związania orzeczeniem sądu, muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA z: 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97; 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10). Podobnie należałoby postąpić z orzeczeniem WSA, akceptującym uchybienia organu. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną oraz w przypadku zmiany prawa lub zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, ale tylko tych zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów (por. wyroki NSA z: 28 października 2024 r., sygn. akt I OSK 937/23; 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt I GSK 530/24; opublikowane, podobnie jak orzeczenia niżej cytowane: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, WSA w zaskarżonym wyroku, wprost powoływał się na związanie oceną prawną i zaleceniami wyroku WSA w sprawie VI SA/Wa 2783/21 i art. 153 p.p.s.a. Oceniał stanowisko Prezesa NFZ z zaskarżonej decyzji także w kontekście wypełnienia wymogów z art. 153 p.p.s.a. i doszedł do konkluzji, że organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy uwzględnił wytyczne z wyroku WSA w sprawie VI SA/Wa 2783/21.
Nie było zaś podnoszone ani przez WSA, ani przez żadną ze stron, aby uległy zmianie przepisy lub istotne okoliczności faktyczne.
Zatem Skarżący kasacyjnie, aby postawić skuteczne zarzuty wobec obecnie skarżonego wyroku WSA, przede wszystkim powinien był zgłosić zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. i wykazać, w jakim zakresie doszło do naruszenia tej regulacji.
Skarżący kasacyjnie zaś nie zgłosił zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a., czy to w zarzutach, czy w ich uzasadnieniu. Niepodniesienie zarzutu naruszenia przez WSA w kontrolowanym orzeczeniu art. 153 p.p.s.a., oznaczało, że Sąd ten zastosował się do oceny prawnej i wykonał zalecenia zawarte we wcześniejszym wyroku, a Skarżący nie podważył skutecznie stanowiska Sądu I instancji co do oceny zaskarżonej decyzji. Tym samym zarzuty obecnie rozpoznawanej skargi kasacyjnej okazały się być nieskuteczne.
Do tego porównując podstawę materialnoprawną decyzji Prezesa, przyjętą przez WSA, że Skarżący został zobowiązany do zwrotu środków publicznych na podstawie art. 61s ust. 5 pkt 2 i 3 oraz art. 61s ust. 2 pkt 3 lit. b) ustawy o świadczeniach, a w skardze kasacyjnej został zgłoszony zarzut naruszenia wyłącznie art. 61s ust. 5 pkt 2 tego aktu, należało dojść do wniosku, że kasator nie podważał prawidłowości drugiej podstawy rozstrzygnięcia – art. 61s ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 61s ust. 2 pkt 3 lit. b) ustawy o świadczeniach. Powołane przepisy stanowią, że Prezes NFZ określa, w drodze decyzji administracyjnej, wysokość zwrotu środków publicznych, o którym mowa w ust. 2 pkt 3 lit. b) (wystąpienie pokontrolne zawiera w szczególności sankcje polegające na zwrocie do Funduszu nie więcej niż 50% środków publicznych przekazanych za okres objęty kontrolą, o której mowa w art. 61a ust. 2a, wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych) w przypadku udzielania świadczeń opieki zdrowotnej w sposób nieodpowiadający obowiązującym przepisom lub wymaganiom określonym przez Prezesa Funduszu – art. 61s ust. 5 pkt 3 ww.aktu.
Należy podnieść, że wykonanie przez Szpital szczepień przeciwko COVID-19 w okresie od 21 stycznia do 26 stycznia 2021 r. u 143 osób (spośród 1080 zaszczepionych), nie należących do grup szczepionych w ramach etapu "0" bądź "I" i nie posiadających skierowania, zostało przede wszystkim uznane przez Prezesa NFZ i przyjęte przez WSA jako przeprowadzone w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami - § 28a ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień. Opisany przypadek działania Szpitala został także zakwalifikowany jako naruszający art. 61s ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach, że zaszczepienie ww. grupy 143 osób skutkowało ograniczeniem dostępności ww. szczepień dla osób uprawnionych. Szpital w skardze kasacyjnej wskazywał na naruszenie przez Sąd I instancji szeregu przepisów ustawowych i aktów na poziomie rozporządzenia mających wykazywać możliwość zastosowania odstępstwa od § 28a rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień. Jednak nie powiązał tej argumentacji wprost z art. 61s ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach.
Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest takie zredagowanie podstaw kasacyjnych i zarzutów skargi, a także ich uzasadnienia, aby nie budziły wątpliwości interpretacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać granic skargi kasacyjnej. Sąd ten jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów (norm), które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Wymaga to zatem prawidłowego i precyzyjnego określenia podstaw kasacyjnych, wyraźnego wskazania na przepisy, których naruszenia strona upatruje w kwestionowanym orzeczeniu sądu I instancji, z uwzględnieniem konkretnych jednostek redakcyjnych (artykułu, paragrafu, ustępu itd.) przepisów prawa. Nie jest dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie, uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej, czy też poprawianie jej niedokładności (por. wyroki NSA z 13 maja 2025 r., sygn. akt I OSK 2428/23; 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt I GSK 58/22).
Dlatego nawet podzielnie (hipotetycznie) stanowiska Skarżącej kasacyjnie, że nie wystąpiły okoliczności objęte podstawą z art. 61s ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach, nie zwalniałoby Szpitala ze zwrotu do Funduszu przekazanych środków publicznych, właśnie z uwagi na istnienie przesłanki z art. 61s ust. 5 pkt 3 ww. ustawy.
Szpital też nie wykazał, aby nie wystąpiły okoliczności objęte przesłanką z art. 61s ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach (udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w sposób ograniczający ich dostępność), a przede wszystkim błędnie interpretował ww. zapis ustawy, co skutkowało, że nietrafny był zarzut zgłoszony w pkt 1.ppkt 1) petitum skargi kasacyjnej, który był ściśle powiązany z zarzutem z pkt 2.petitum skargi kasacyjnej.
Skarżący pomija, że § 28a rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień, dodany z dniem 15 stycznia 2021 r. przez § 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 2021 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 91) wprowadził w ust. 1 obowiązek stosowania szczepień ochronnych przeciwko COVID-19 przez podmioty przeprowadzające te szczepienia w konkretnie ustalonej kolejności (podział kolejności na etap "0" i etap ‘I"). Wyjątek odstąpienia od kolejności określonej w ust. 1 i to wyłącznie w sytuacji ryzyka niewykorzystania szczepionki przewidywał ust. 2 § 28a omawianego rozporządzenia. Należy podkreślić, że ww. wyjątek dotyczył tylko zmiany kolejności szczepień, ale w obrębie grup szczegółowo określonych w ust. 1. Nie przewidywał możliwości zaszczepienia osób spoza grup wyszczególnionych w ust. 1.
Nie można bowiem zapominać, że w okresie, kiedy stawało się dostępne szczepienie przeciwko COVID-19, ilość szczepionek była ograniczona, a chodziło o osiągnięcie poziomu zaszczepienia społeczeństwa umożliwiającego zapanowanie nad pandemią COVID-19, przy jednoczesnym zachowaniu najwyższych standardów bezpieczeństwa. Nie można też nie zauważyć ciągłych zmian przepisów dotyczących szczepienia przeciwko COVID-19, wiążących się także z coraz większą dostępnością szczepionek. Niemniej zmiany przepisów co do możliwości zaszczepienia innych osób, tj. które ukończyły 18 lat także w sytuacji ryzyka niewykorzystania szczepionki (zmiana ust. 2 § 27 rozporządzenia z Rady Ministrów z 19 marca 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii) niż jednoznacznie określone w ust. 1 zostały przyjęte dopiero na podstawie § 1 pkt 6 lit. b rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2021 r. (Dz.U.2021.729) zmieniającego ww. rozporządzenie z dniem 21 kwietnia 2021 r. Dlatego, jak słusznie zauważył organ oraz Sąd I instancji, nie było podstaw do zastosowania tego wyjątku w kontrolowanej sprawie, zwłaszcza że chodziło szczepienia przeprowadzone w styczniu 2021 r, a kontrola Prezesa NFZ zakończyła się 5 marca 2021 r.
Dlatego zaszczepienie w okresie 21-23 stycznia 2021 r. 143 osób, które nie były objęte szczepieniem w ramach etapu "0" czy etapu "I" zostało prawidłowo zakwestionowane przez organ. Szczepionkami tymi mogły być zaszczepione osoby spełniające kryteria określone w ust. 1 § 28a rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień, gdyż Szpital nie wykazał, że w kolejce oczekujących na szczepienia nie było takich osób. Do tego w ciągu 3 dni zaszczepiono łącznie 1080 osób i co do pozostałej grupy około 900 zaszczepionych, organ generalnie nie miał żadnych zastrzeżeń, że nie były to osoby wymienione w ust. 1 § 28a. Ponadto porównując plan szczepień, przygotowany przez Szpital od 25 stycznia 2021 r. i liczbę osób zaszczepionych przez wspomniane trzy dni, niewytłumaczalne było, dlaczego 143 szczepionki podano osobom spoza listy, skoro Szpital potrafił podjąć działania związane z nieplanowaną dostawą szczepionki. Przy tym godząc się na tę nieprzewidzianą przecież dostawę i o krótkim terminie ważności szczepionki (szczepionka miała ważność do 25 stycznia 2021 r.) Szpital musiał zakładać, że skutecznie wykorzysta szczepionki. Jednakże okoliczności tej dostawy nie zwalniały Skarżącego do odstąpienia od reguł ustalonych w § 28a rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień. Zaszczepienie bowiem osób spoza kręgu określonego w § 28a ust. 1 ww. rozporządzenia także ograniczyło dostępność szczepionek dla osób z tej grupy, oczekujących na jej podanie. Należy podnieść, że Skarżący myli szczepienia obowiązkowe, planowe ze szczepieniami mającymi ograniczyć rozprzestrzenianie się pandemii i mającymi chronić osoby z grup najbardziej narażonych na zarażenie wirusem COVID -19. Dlatego nie można mówić o naruszeniu art. 68 Konstytucji przez organ, a jeżeli już - to raczej przez Szpital przez pominięcie przy szczepieniu świadczeniobiorców .objętych § 28a ust. 1 rozporządzenia.
W świetle powyższego nie można przyjąć opinii Szpitala, aby wystąpiła sytuacja nieuregulowana w § 28a rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień.
Nie można też zarzucić WSA, że zaakceptował naruszenia przez organ przepisów postępowania – art. 7, art. 76 § 3, art. 77§ 1 i art. 80 k.p.a. Ustalenia organu opierały się na ustaleniach kontroli, gdyż wystąpienie pokontrolne obejmuje zwięzły opis stanu faktycznego, w tym nieprawidłowości oraz sankcje (por. art. 61s ust. 1, ust. 2 pkt 1, 3 ustawy oświadczeniach) i nie zostały przez Szpital podważone, szczególnie że zgłosił kasator zarzutu naruszenia art. 61s ust. 5 pkt 3 ww. ustawy, a przede wszystkim zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a.
Nietrafny okazał się także zarzut zgłoszony w pkt 1.ppkt 2) petitum skargi kasacyjnej, zmierzający do wykazania, że sporne 143 osoby miały mieć skierowanie lekarza na szczepienie. Osoby te nie miały skierowania. Biorąc pod uwagę procedurę poprzedzającą bezpośrednio szczepienie, nie można mylić jej z wcześniejszą rejestracją w systemie danej osoby, co wynika chociażby z pkt 1 i 2 art. 21d ust. 2 ustawy o zapobieganiu. Kwestią zasadniczą było to, że omawiane grupa 143 osób nie należała do osób wyszczególnionych w § 28a ust. 1 rozporządzenia w sprawie kolejności szczepień jednoznacznie wyznaczającego kolejność szczepień, a tym samym nie mogła skorzystać z wyjątku określonego w ust. 2 tego paragrafu.
Wobec powyższego skargę kasacyjną jako nieskuteczną, ale i pozbawioną uzasadnionych podstaw należało oddalić na mocy art. 184 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI