II GSK 5146/16

III SA/Łd 310/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-09-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Katarzyna Ceglarska-Piłat /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1267
art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 § 1, art. 145 § 1, art. 151, art. 134 § 1, art. 135, art. 133 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 497
art. 51, art. 52, art. 54, art. 24 ust. 2, art. 32 ust. 1, art. 28, art. 30, art. 31, art. 123
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 59 § 1 pkt 9
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 105, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 81, art. 107, art. 10 § 1, art. 9, art. 11, art. 75 § 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 15
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Dnia 24 września 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat, Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2025 roku sprawy ze skargi J. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 marca 2025 roku nr UP-177/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 stycznia 2025 roku nr 206/2025.
Uzasadnienie
Decyzją z 17 marca 2025 r., nr UP-177/2025, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 30 stycznia 2025 r., nr 206/2025 o odmowie umorzenia na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 497), zwanej dalej "u.s.u.s.", odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 174 916 zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 135 818 zł, w tym z tytułu: odsetek w kwocie 89 194 zł liczonych na 10 grudnia 2024 r. przypadających od składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres maj – październik 2000 r., marzec – grudzień 2001 r., maj 2002 r. – lipiec 2004 r., odsetek w kwocie 46 624 zł liczonych na 10 grudnia 2024 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres maj – październik 2000 r., marzec – grudzień 2001 r., maj – grudzień 2002 r., maj – grudzień 2003 r., kwiecień – lipiec 2004 r., b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 29 851 zł, w tym z tytułu: odsetek w kwocie 14 111 zł liczonych na 10 grudnia 2024 r. przypadających od składek w części finansowanej przez płatnika składek za okres wrzesień – listopad 1999 r., maj – październik 2000 r., marzec – grudzień 2001 r., maj 2002 r. – lipiec 2004 r., czerwiec – sierpień 2007 r., listopad 2007 r., odsetek w kwocie 15 740 zł liczonych na 10 grudnia 2024 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres wrzesień – listopad 1999 r., maj – październik 2000 r., kwiecień – listopad 2001 r., maj – listopad 2002 r., czerwiec – grudzień 2003 r., kwiecień – lipiec 2004 r., c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 9 247 zł, w tym z tytułu odsetek w kwocie 9 247 zł liczonych 10 grudnia 2024 r. przypadających od składek za okres grudzień 1999 r., maj – wrzesień 2000 r., marzec – grudzień 2001 r., maj – lipiec 2002 r., wrzesień 2002 r. – lipiec 2004 r., o odmowie umorzenia na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem z 31 lipca 2003 r.", odsetek od nieopłaconych składek za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 63 819 zł, w tym: a) odsetek w kwocie 46 381 zł liczonych na 10 grudnia 2024 r. przypadających od składek na ubezpieczenia społeczne za okres maj – październik 2000 r., marzec – grudzień 2001 r., maj 2002 r. – lipiec 2004 r., b) odsetek w kwocie 14 111 zł liczonych na 10 grudnia 2024 r. przypadających od składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres wrzesień – listopad 1999 r., maj – październik 2000 r., marzec – grudzień 2001 r., maj 2002 r. – lipiec 2004 r., czerwiec – sierpień 2007 r., listopad 2007 r., c) odsetek w kwocie 3 327 zł liczonych na 10 grudnia 2024 r. przypadających od składek na Fundusz Pracy za okres grudzień 1999 r., maj – wrzesień 2000 r., marzec – grudzień 2001 r., maj – lipiec 2002 r., wrzesień 2002 r. – lipiec 2004 r.
W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że 10 grudnia 2024 r. wpłynął wniosek J.T. o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek. Skarżący w uzasadnieniu wniosku powołał się na swoją trudną sytuację finansową, zdrowotną oraz życiową.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 30 stycznia 2025 r. odmówił skarżącemu umorzenia odsetek od nieopłaconych składek uznając, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Skarżący nie wykazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. Nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Skarżący zwrócił się do organu administracji z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia całości zadłużenia z tytułu składek wraz z odsetkami. Skarżący powołał się ponownie na trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymując w mocy decyzję z 30 stycznia 2025 r. podniósł, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że skarżący jest żonaty. Nie pracuje zarobkowo. Od 1 marca 2024 r. pobiera emeryturę w wysokości 1 339,40 zł netto miesięcznie. Nie posiada dochodu z innych źródeł. Nie pobiera zasiłku ani świadczenia z Urzędu Pracy. Nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący ponosi wydatki z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 1 008 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 709,41 zł oraz wydatki związane z leczeniem w wysokości 600 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną J.T., która posiada dochód w miesięcznej wysokości 2 691,12 zł netto oraz z synem, który otrzymuje dochód w wysokości 1 250,88 zł netto miesięcznie. Skarżący posiada inne zobowiązania finansowe w kwocie 40 000 zł, które nie są spłacane. W 206/1296 części współwłasności posiada dom w miejscowości R. przy ulicy S., nr [..]. Nie posiada mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości, praw majątkowych, środków transportu, innych składników mienia ruchomego oraz wierzytelności. Ze względu na stan zdrowia nie może podjąć dodatkowej pracy. Nie spłaca komorników sądowych, a w podstawowych czynnościach pomaga mu żona. Syn także ze względu na stan zdrowia wymaga opieki. Jedynym sposobem na zaspokojenie części powstałego zobowiązania są potrącenia ze świadczenia emerytalnego oraz ewentualna sprzedaż udziału we współwłasności nieruchomości na ulicy S. w R., wobec której jest wszczęte postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego. Skarżący nie posiada faktur za wykupione leki. Na podstawie danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych, tj. Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, organ administracji ustalił, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Od 1 lutego 2007 r. jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje świadczenie emerytalne, które obecnie wynosi 2 767,56 zł brutto (wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 348,22 zł). Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w wysokości 1 136,76 zł na poczet należności z tytułu składek. Kwota netto wynosi 1 413,06 zł. Żona skarżącego J.T. posiada dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego w wysokości 3 100,56 zł brutto (wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 348,22 zł). Kwota netto wynosi 2 822,85 zł. Syn skarżącego A.T. (51 lat) pobiera rentę socjalną w wysokości 2 378,91 zł brutto (wraz ze świadczeniem uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w wysokości 500 zł). Kwota netto wynosi 2 209,81 zł. Skarżący nie jest właścicielem lub współwłaścicielem pojazdów. W udziale 206/1296 nieruchomość, tj. działkę placu zabudowaną o powierzchni 270 m2 mieszczącą się w R. przy ulicy S. 7, dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą o nr [...]. Na majątku skarżącego Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia hipotecznego na poczet należności z tytułu składek.
Organ administracji uznał, że w decyzji z 30 stycznia 2025 r. prawidłowo stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn w oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy – Prawo upadłościowe. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi. 1 października 2015 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji, gdyż skarżący uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego, z którego dokonywane są bezpośrednie potrącenia na poczet należności z tytułu składek w kwocie 1 136,76 zł. W udziale 206/1296 posiada nieruchomość, na której Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał zabezpieczenia hipotecznego na poczet należności z tytułu składek. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość odsetek od nieopłaconych składek, o umorzenie których wnosił, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi – postanowieniem z 16 grudnia 2024 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. umorzył prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne. Obecnie ze świadczenia emerytalnego dokonywane są potrącenia na poczet należności z tytułu składek, realizowane w postaci bezegzekucyjnej, zatem nie można uznać spełnienia omawianej przesłanki. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż zaległości widniejące na koncie skarżącego jako płatnika składek zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Tomaszowie Mazowieckim. Obecnie organ realizuje potrącenia należności z tytułu składek bezpośrednio z wypłacanego świadczenia emerytalnego, czyli stosuje tzw. formę bezzegzekucyjną zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. Dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy, działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W związku z powyższym nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Organ administracji stwierdził, że przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. nie ma w stosunku do skarżącego zastosowania, ponieważ nie prowadzi już działalności gospodarczej. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy. Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. Skarżący poinformował, że jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Jest po trzech udarach. Choruje na cukrzycę typu 3 oraz nadciśnienie tętnicze. Przyjmuje stałe leki, których koszt wynosi miesięcznie 600,00 zł miesięcznie. Do podstawowych czynności, takich jak jedzenie czy kąpiel, wymaga pomocy żony. Do akt sprawy załączył dokumentację medyczną, w tym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Dodatkowo powołał się na stan zdrowia syna. Poinformował, że A.T. jest niepełnosprawny i również wymaga opieki. Jednakże wspomniany stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności. Wskazane problemy mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Choroba dłużnika lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia osobę zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności. Przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia i ewentualną konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny, a ponadto stanowi źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec w Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Syn skarżącego również, z uwagi na stan zdrowia, otrzymuje rentę socjalną. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz synem. Wyznacznikiem trudnej sytuacji materialnej jest kwota minimum socjalnego w Polsce ustalana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla gospodarstw pracowniczych lub emeryckich. Ponieważ opracowany 19 grudnia 2024 r. schemat poszczególnych gospodarstw domowych nie został sporządzony dla danego rodzaju gospodarstwa domowego, zatem jako punkt odniesienia organ przyjął minimum socjalne dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego (3 075,41 zł) oraz dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego (1 849,98 zł), które w sumie określa przybliżoną wartość minimum socjalnego dla wszystkich członków rodziny wykazanych przez skarżącego. Łączny dochód uzyskiwany w gospodarstwie domowym skarżącego 6 445,72 zł (po dokonanych potrąceniach) kształtuje się na poziomie wyższym od minimum socjalnego gospodarstwa dla 3-osobowej rodziny. Budżet ten wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącego, które zostały określone na łączną kwotę 1 717,41 zł oraz koszty leczenia w wysokości 600,00 zł. Podniesione okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które także borykają się z trudnościami finansowymi. W stałych, miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp., jednak nie mają one charakteru nadzwyczajnego, ponieważ są ponoszone przez ogół społeczeństwa. Na ich realizację, po uregulowaniu wskazanych wydatków miesięcznie gospodarstwu domowemu pozostaje około 4 128,31 zł miesięcznie. Nie można uznać, że sytuacja materialna gospodarstwa domowego skarżącego nosi znamiona ubóstwa. Uciążliwość wynikająca z postępowania egzekucyjnego nie zmienia bowiem faktu, że jest ono prowadzone zgodnie z przepisami. Organ nie może pominąć faktu otrzymywania przez skarżącego oraz rodzinę (tj. żonę i syna) trzynastego i czternastego świadczenia, co z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej. Skarżący nie udowodnił, że sytuacja materialno-bytowa uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Obecna sytuacja życiowa jest wynikiem prowadzonej działalności. Skarżący korzysta z systemu ubezpieczeń społecznych poprzez pobieranie świadczenia długoterminowego. Nieuregulowane zaległości w odprowadzaniu składek narusza interes społeczny. Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. W niniejszej sprawie takie okoliczności nie zachodzą. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja finansowa gospodarstwa domowego zagraża bytowi rodziny skarżącego. Wraz z żoną skarżący posiada stałe źródło dochodu, które umożliwia zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Dochody skarżącego i jego żony są regularne i stałe. Dalsza egzekucja ze świadczenia nie pozbawi go możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Na sytuację materialną mają wpływ nie tylko osiągane dochody, ale także inne składniki majątkowe. Skarżący w części posiada udział w majątku nieruchomym, którego sprzedaż pozwoliłaby uzyskać dodatkowe środki finansowe. Skarżący nie podjął żadnych czynności zmierzających do uregulowania zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mimo że zaległości dotyczą okresu 1999-2007. Rozłożenie należności na raty spowodowałoby, że dalsze odsetki za zwłokę nie byłyby naliczane, począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku w tej sprawie. Według Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęcie decyzji o umorzeniu odsetek za zwłokę byłoby przedwczesne i nieuzasadnione, gdyż premiowałoby bierną postawę dłużnika, który przez wiele lat nie czynił żadnych starań w celu spłaty całości zadłużenia i doprowadził do tego, że kwota odsetek za zwłokę jest prawie trzykrotnie wyższa niż kwota należności głównej składek. Natychmiastowe umorzenie odsetek od nieopłaconych składek naruszałoby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulowały swoje zobowiązania wynikające z przepisów prawa w oznaczonym terminie, bez względu na swoją sytuację finansową.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.T. zaskarżył w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 marca 2025 r. oraz wniósł o ustanowienie dla niego pełnomocnika procesowego z urzędu, który uzupełni w jego imieniu skargę i będzie reprezentował go w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że ma 84 lata. Jest po 3 udarach. Ma tętniaka w mózgu, chorą trzustkę. Cierpi na zanik pamięci. Jego emerytura to 1 339 zł netto. Syn A. choruje na poporodowy uraz nerwu centralnego i ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
W uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji i zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji o umorzeniu odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 174 916 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji celem przeprowadzenia przez organ dalej idącego, wszechstronnego postępowania dowodowego w zakresie sytuacji osobistej, majątkowej i zdrowotnej wnioskodawcy, w szczególności odebrania zeznań od domowników wnioskodawcy oraz przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącego.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
I. prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a to:
1) art. 28 ust. 1, 2 i 3 pkt 6 w związku z art. 32 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i tym samym nieprawidłowe przyjęcie, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowite nieściągalne, w sytuacji gdy oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem jedynym wartościowym składnikiem majątku skarżącego pozostaje udział w wysokości 206/1296 części w nieruchomości gruntowej wraz z posadowionym na niej domem, położonej w miejscowości R. przy ul. S., dla której to Sąd Rejonowy w R. V Wydział Ksiąg Wieczystych, prowadzi księgę wieczystą nr[...], który to majątek jest w praktyce niezbywalny;
2) art. 28 ust. 1, 2 i 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i tym samym nieprawidłowe przyjęcie, że w niniejszym stanie faktycznym nie wystąpiła szczególna przesłanka uprawniająca organ do umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w sytuacji gdy sytuacja osobista, majątkowa i zdrowotna wnioskodawcy uzasadniała ich umorzenie w całości;
II. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1) art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę przez organ zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji błędne przyjęcie, że sytuacja osobista, majątkowa i zdrowotna skarżącego umożliwia mu realizację należności z tytułu składek, w sytuacji gdy ich opłacanie pociągnęłoby dla zobowiązanego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, w szczególności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych;
2) art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę przez organ zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji błędne przyjęcie, że sytuacja osobista, majątkowa i zdrowotna skarżącego umożliwia mu realizację należności z tytułu składek, w sytuacji gdy niepełnosprawność w stopniu znacznym, przewlekłe choroby zobowiązanego, jego zaawansowany wiek, a także konieczność zajmowania się niepełnosprawnym synem, w sposób realny i faktyczny uniemożliwiają mu uzyskanie dochodu wystarczającego na opłacenie zaległych należności publicznoprawnych;
3) art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a. w związku z 75 § 1 k.p.a. poprzez niewystarczające wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego w toku postępowania administracyjnego i w konsekwencji błędne rozpoznanie sprawy, w szczególności poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków – J.T. oraz A.T. (domowników skarżącego), w sytuacji gdy przed wydaniem decyzji konieczne było wnikliwe zbadanie faktycznej i aktualnej sytuacji osobistej, majątkowej i zdrowotnej skarżącego;
4) art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a. w związku z 86 k.p.a. poprzez niewystarczające wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego i w konsekwencji błędne rozpoznanie sprawy, w szczególności poprzez zaniechanie przesłuchania strony – J.T., w sytuacji gdy przed wydaniem decyzji przez organ nadal pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności w zakresie faktycznej i aktualnej sytuacji osobistej, majątkowej i zdrowotnej skarżącego.
W piśmie z 9 września 2025 r. pełnomocnik organu administracji wskazał, że bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek uległ zawieszeniu od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony i trwał od 29 października 2007 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za maj – październik 2000 r., marzec – grudzień 2001 r., maj – czerwiec 2002 r., od 21 października 2002 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za lipiec – sierpień 2002 r., od 20 stycznia 2003 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za wrzesień – październik 2002 r., od 20 lutego 2003 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za listopad 2002 r., od 3 marca 2003 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za grudzień 2002 r., od 2 maja 2003 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za styczeń 2003 r., od 30 maja 2003 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za luty 2003 r., od 25 czerwca 2003 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za marzec 2003 r., od 6 września 2003 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za kwiecień – czerwiec 2003 r., od 10 października 2003 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za lipiec 2003 r., od 12 listopada 2003 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za sierpień – wrzesień 2003 r., od 7 stycznia 2004 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za październik 2003 r., od 28 stycznia 2024 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za listopad 2003 r., od 8 marca 2004 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za grudzień 2003 r. i styczeń 2004 r., od 28 kwietnia 2004 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za luty 2004 r., od 28 maja 2004 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za marzec 2004 r., od 6 lipca 2004 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za kwiecień 2004 r., od 13 września 2004 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za maj 2004 r., od 4 października 2004 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za czerwiec 2004 r., od 25 października 2004 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za lipiec 2004 r., od 29 października 2007 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za czerwiec – sierpień 2007 r., od 24 stycznia 2008 r. (data doręczenia upomnienia) do 16 grudnia 2024 r. (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego) za listopad 2007 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone w powołanych przepisach sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zakres kontroli przeprowadzanej przez sąd administracyjny wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi.
Przedmiot decyzji organu administracji w rozpoznawanej sprawie stanowią należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w części finansowanej przez płatnika składek za poszczególne okresy i w części finansowanej przez ubezpieczonych, a także odsetek od nieopłaconych składek za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek za poszczególne okresy począwszy od września 1999 r. do lipca 2004 r.
Przypomnieć w związku z tym należy, że Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek.
Stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie podlegają potrąceniu ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.
W orzecznictwie wskazuje się, że z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16).
Przepis art. 32 ust. 1 u.s.u.s. stanowi natomiast, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.
Nie budzi wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.).
Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07). Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Ustalenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że przez wnioskodawcę nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. powoduje, że brak jest możliwości uwzględnienia takiego wniosku.
Wyjątek od określonej w art. 28 ust. 1 u.s.u.s. zasady, że należności "należności z tytułu składek" mogą być umarzane w całości lub w części przewidziany został w art. 30 u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania należności z tytułu składek, objęty art. 30 u.s.u.s., jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, jednakże z wyłączeniem sytuacji określonej w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s., tj. całkowitej nieściągalności, gdy ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. W stosunku do tej kategorii należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (por. wyroki NSA: z 25 października 2012 r., II GSK 1520/11; z 27 kwietnia 2017 r., II GSK 26/17; z 19 maja 2017 r., II GSK 2277/15). Jednakże wyjątki muszą być interpretowane ściśle, a to oznacza, że inne "należności z tytułu składek" (odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowej opłaty), także powiązane ze składkami, które nie podlegają umorzeniu (składkami finansowanymi przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek), mogą być umarzane w całości lub w części na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16).
Odstępstwo od zasady, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.) przewidziano z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten dotyczy wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość umorzenia zobowiązań na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się wyłącznie do należności składkowych ubezpieczonych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Należy zwrócić uwagę, że rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. i dotyczy wyłącznie umarzania należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.
Jak już wyżej wskazano, przedmiot postępowania w rozpoznawanej sprawie stanowiły odsetki od należności z tytułu składek za poszczególne okresy począwszy od września 1999 r. Są to więc odsetki od należności, które stały się wymagalne ponad 25 lat temu. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, a tym samym odsetek od tych składek, dotyczyć jednakże może tylko należności istniejących na dzień podjęcia decyzji, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalnym jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły wskutek przedawnienia. Stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, ponieważ skoro należności się przedawniły, to nie ma już co umarzać. W każdym przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji (por. wyroki NSA: z 6 marca 2008 r., II GSK 421/07; z 27 sierpnia 2009 r., II GSK 15/09; z 14 grudnia 2010 r., II GSK 1073/09; z 30 stycznia 2013 r., II GSK 2013/11; z 3 kwietnia 2014 r., II GSK 236/13; z 14 stycznia 2021 r., I GSK 1569/20; z 5 stycznia 2022 r., I GSK 868/21).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 868/21, organ powinien zatem przede wszystkim dokonać oceny istnienia tego materialnego stosunku prawnego w dacie wszczęcia postępowania, aby ustalić, czy nie zachodzi pierwotna bezprzedmiotowość. Oczywiście w toku prowadzonego przez Zakład postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, organ również musi baczyć na przedawnienie tych należności, z uwagi na możliwość zajścia bezprzedmiotowości postępowania o charakterze wtórnym. Zobowiązany wobec Zakładu z tytułu składek ma prawo złożyć wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Nie zawsze w stosunku do takiego zobowiązanego toczy się postępowanie egzekucyjne, w ramach którego może dojść do kontroli sądowej przedawnienia dochodzonych na drodze egzekucji należności składkowych. Nie można też zobowiązanego kierować na drogę egzekucyjną w celu kontroli przedawnienia należności z tytułu składek. Nie zawsze też stan faktyczny w przypadku istnienia zaległości w należnościach Zakładu pozwala na przymusowe dochodzenie tych składek. Poza tym postępowanie egzekucyjne generuje dodatkowe obciążenie zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego. Wprawdzie nie można też wykluczyć ustalenia co do przedawnienia należności z tytułu składek na drodze odwołania od decyzji złożonego do sądu powszechnego, jednak niewątpliwie postępowanie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, jak wcześniej to już zauważono, musi być postępowaniem posiadającym swój przedmiot. Nie można procedować w oparciu o przesłanki do umorzenia pomieszczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., w sytuacji gdy składki te nie istnieją. Postępowanie w przedmiocie umorzenia składek w takim przypadku byłoby bezprzedmiotowe. Ustalenie, że składki, a tym należne od nich odsetki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (np. nie uległy przedawnieniu), to warunek wstępny do procedowania w przedmiocie umorzenia tych należności. Zakład w pierwszej kolejności winien zatem zbadać przedmiotowość złożonego wniosku, jeśli choćby w części należności uległy przedawnieniu, wtedy w tej części organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, w pozostałej zaś części nieprzedawnionej, organ zobowiązany będzie wydać decyzję umarzającą należności z tytułu składek lub odmówić ich umorzenia. Tak więc Zakład posiada kompetencję do ustalenia w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek, czy nie doszło do przedawnienia tych należności, zaś sąd administracyjny kognicję do kontroli wydanej przez Zakład w tym przedmiocie decyzji. Ewentualna wypowiedź sądu powszechnego w wyniku złożonego doń odwołania, co do przedawnienia składek, nie stanowi zagadnienia wstępnego, bez którego Zakład nie mógłby wydać decyzji w przedmiocie umorzenia składek, wypowiadając się przy tym w przedmiocie ich przedawnienia. Do oceny czy należności z tytułu składek uległy przedawnieniu zawsze właściwy będzie Zakład, a nie inny organ i to bez względu na to, czy będzie to postępowanie dotyczące umorzenia tych należności czy też postępowanie, którego rozstrzygniecie będzie podlegało kontroli sądu powszechnego. Poza tym to strona decyduje, na jakiej drodze chce ustalić czy składki nie uległy przedawnieniu.
W wyroku z 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 868/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tą okoliczność – przedawnienie uwzględniane jest bowiem z urzędu (art. 31 u.s.u.s. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 o.p., traktującym o wygaśnięciu zobowiązań na skutek ich przedawnienia). Tym samym zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie udzielenie ulgi w spłacie tych zobowiązań, polegającej na ich umorzeniu. W razie stwierdzenia zatem przez organ, że doszło do przedawnienie należności, co do których strona wnosi o ich umorzenie, postępowanie zainicjowane wnioskiem w tym zakresie jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). W przypadku wniosku, który obejmuje zarówno należności przedawnione, jak i nieprzedawnione, konieczne jest z kolei ustalenie wysokości zobowiązań faktycznie ciążących na wnioskodawcy, bowiem zastosowanie przesłanek umorzenia zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu (szczególnie tych odwołujących się do okoliczności takich jak sytuacja majątkowa wnioskodawcy i jego zdolność do poniesienia ciężaru spłaty zobowiązań bez zagrożenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich i rodziny, czy kwestia zestawienia ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego z wysokością dochodzonych składek), wymaga ich odniesienia każdorazowo do skonkretyzowanej wysokości zaległości objętych obowiązkiem spłaty. Innymi słowy podstawy umorzenia odnoszące się do nieściągalności lub sytuacji majątkowej dłużnika i jego zdolności do zapłaty zaległości muszą być analizowane z uwzględnieniem kwoty rzeczywiście ciążących na dłużniku zobowiązań.
Organ administracji zanim przystąpi do oceny zasadności wniosku, powinien zatem najpierw należy przesądzić to, że istnieje przedmiot prowadzonego postępowania, zwłaszcza gdy występują wątpliwości co do związania jednostki zobowiązaniem publicznoprawnym. Takie zachodzą niemal zawsze, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – od momentu powstania zaległości w uiszczeniu składek do wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności upłynął znaczny okres – ponad 25 lat licząc od najstarszych należności za wrzesień 1999 r. Stan ten skłaniać powinien do zastanowienia nad tym, czy nie doszło do przedawnienia należności (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., I GSK 1471/21). Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tę okoliczność.
Organ administracji winien w pierwszej kolejności zbadać, czy należności z tytułu składek są wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie, aby następnie mogły być zweryfikowane przez sąd, powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz – co istotne – potwierdzone w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.
Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja obejmuje należności począwszy od września 1999 r. i została wydana po upływie znacznego okresu czasu od powstania obowiązku zapłaty tych należności, tj. po ponad 25 latach, wskazać trzeba, że w tym czasie miała miejsce nowelizacja art. 24 u.s.u.s. w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek.
W dacie kiedy stały się wymagalne najstarsze należne składki, tj. począwszy od składek za wrzesień 1999 r., art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.
Od 1 stycznia 2003 r. ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) zmieniła treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że przepis ten otrzymał brzmienie: "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d".
Natomiast od 1 stycznia 2012 r. na mocy art. 11 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi: "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6". Zgodnie z art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1). Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).
Należy wskazać, że w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych, stosownie do odesłania zawartego w art. 123 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m. in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Przytoczone przepisy nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważenia, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15). Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka wyłącznie na podstawie akt sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne, jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają (por. wyroki NSA: z 26 kwietnia 2021 r., I OSK 3727/18; z 16 lutego 2021 r., III OSK 3112/21). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (por. wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., I OSK 1548/06).
W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu administracji było zatem zgromadzenie w aktach administracyjnych dokumentacji dotyczącej wysokości należności z omawianych tytułów, których umorzenia skarżący się domaga, odzwierciedlających zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia, w tym przebieg podejmowanych czynności egzekucyjnych, w zakresie wystawionych tytułów wykonawczych, celem skontrolowania (również przez sąd) prawidłowości ustalenia, w jakiej konkretnie kwocie przypadają nadal do uregulowania, a także pozwalającej na zbadanie, czy uległy przedawnieniu, czy też nie. Winno to być w uzasadnieniu decyzji przedmiotem dokładnych ustaleń faktycznych organu administracji oraz rozważań natury prawnej na tym tle – z uwzględnieniem zmian stanu prawnego w świetle regulacji art. 24 u.s.u.s., w tym okresu przedawnienia oraz zdarzeń mających wpływ na bieg terminu przedawnienia. Organ administracji chcąc się skutecznie powołać na wymagalność należności, w tym z powodu zawieszenia terminu przedawnienia, powinien zatem precyzyjnie wskazać w odniesieniu do każdej z należności kiedy, w jakiej dacie poszczególne należności stały się wymagalne, kiedy (w jakich konkretnie dniach) rozpoczął się bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do każdej z nich, kiedy (w jakich dniach) doszłoby do jego upływu, kiedy, w jakiej dacie doszło do skutecznego ustanowienia zabezpieczenia hipoteką. Organ administracji winien przedstawić w sposób szczegółowy w odniesieniu do każdej z należności kiedy, w jakiej dacie, nastąpiło zawieszenie biegu postępowania z uwagi na podjęcie przez organ czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., o której skarżący został powiadomiony, tj. kiedy wystawiono tytuły wykonawcze dotyczące poszczególnych należności i kiedy je doręczono skarżącemu, czy i kiedy dokonano zajęć składników majątkowych, np. rachunków bankowych i kiedy skarżący został o tym zawiadomiony. Organ winien wskazać równie precyzyjnie kiedy, w jakiej dacie ustało zawieszenie biegu przedawnienia w odniesieniu do każdej z należności oraz jaki okres czasu biegu terminu przedawnienia upłynął do jego zawieszenia (tj. ile lat, miesięcy, dni), jaki okres czasu trwało zawieszenie biegu terminu przedawnienia (tj. ile lat, miesięcy, dni) oraz jaki okres czasu pozostał do upływu terminu przedawnienia (tj. ile lat, miesięcy, dni). Rozważania organu administracji powinny obejmować w tym zakresie szczegółowe wyliczenia pozwalające je skontrolować tak sądowi, jak i stronie. Skarżący winien mieć zapewnioną możliwość odniesienia się do nich już na etapie postępowania przed organem administracji.
W tym miejscu należy wskazać, że sąd podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można zatem uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych (por. np. wyroki NSA z 9 lutego 2022 r., I GSK 1210/21; z 20 sierpnia 2024 r., I GSK 890/23). Doręczenie skarżącemu upomnień, na co powołał się pełnomocnik organu administracji w piśmie z 9 września 2025 r., nie spowodowało więc zawieszenia biegu terminu przedawnienia poszczególnych należności w okresach w tym piśmie wskazanych.
Obowiązkiem organu administracji było więc dokładne ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu decyzji daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych należności będących przedmiotem postępowania oraz zdarzeń, które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia i o jaki konkretnie okres czasu termin ten uległ przedłużeniu. W uzasadnieniu decyzji należało przedstawić konkretne wyliczenia.
Brak przedstawienia w uzasadnieniu takich ustaleń, popartych właściwymi dokumentami w aktach sprawy oznacza, że nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny. Samo zaś uzasadnienie jest niewystarczające. Stanowi to naruszenie wynikającej z art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, której realizacji służy art. 77 § 1 k.p.a., nakładający na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący.
Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii przedawnienia organ administracji poświęcił jedno zdanie stwierdzają, że w decyzji z 30 stycznia 2025 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Z kolei w decyzji z 30 stycznia 2025 r. organ administracji stwierdził, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne od 25 stycznia 2008 r. (data wystawienia tytułów wykonawczych) do 16 grudnia 2024 r. (tj. umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R). Z uzasadnienia tej decyzji nie wynika jednak, kiedy wystawiono tytuły wykonawcze dotyczące poszczególnych należności i kiedy je doręczono skarżącemu, czy i kiedy dokonano zajęć składników majątkowych, np. rachunków bankowych i kiedy skarżący został o tym zawiadomiony. Organ administracji nie wskazał konkretnie kiedy, w jakiej dacie ustało zawieszenie biegu przedawnienia w odniesieniu do każdej z należności oraz jaki okres czasu biegu terminu przedawnienia upłynął do jego zawieszenia (tj. ile lat, miesięcy, dni), jaki okres czasu trwało zawieszenie biegu terminu przedawnienia (tj. ile lat, miesięcy, dni) oraz jaki okres czasu pozostał do upływu terminu przedawnienia (tj. ile lat, miesięcy, dni). Z uzasadnienia tej decyzji nie wynika kiedy należności z tytułu składek za okres wrzesień 1999 r. – listopad 2007 r. zostały zabezpieczone wpisami hipotecznymi na nieruchomości. Należy zauważyć, że organ administracji wskazał, że nie jest aktualnie prowadzone w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne, a od listopada 2024 r. należności z tytułu składek są dochodzone w trybie bezegzekucyjnym.
W aktach sprawy brak jest dokumentów pozwalających zweryfikować twierdzenia organu administracji.
W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organ administracji niewystarczająco wykazał, że nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek oraz do skutecznego zabezpieczenia ich hipoteką przed upływem terminów przedawnienia każdej z nich.
Ustalenia tego rodzaju powinny się zostać przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a potwierdzające to dokumenty winny zostać zgromadzone w aktach administracyjnych już na etapie postępowania przed organem administracji w sposób umożliwiający skarżącemu zapoznanie się z nimi oraz zajęcie stanowiska przed wydaniem decyzji. Nie jest wystarczające wykazanie tych okoliczności sporządzonymi wewnętrznymi opracowaniami, czy zestawieniami.
Istotne wątpliwości wzbudza również wysokość określonych w zaskarżonej decyzji należnych odsetek nie tylko z uwagi na niedostateczne wykazanie, że należności z tytułu składek są w dalszym ciągu wymagalne, ale również dlatego, że ewentualne odsetki należne od poszczególnych należności z tytułu składek powinny być ustalone na dzień wydania decyzji, gdyż ma to wpływ na ocenę sytuacji skarżącego, tj. wysokości ciążących na nim zobowiązań (w tym wypadku 17 marca 2025 r.), podczas gdy organ administracji nie wiadomo z jakich przyczyn i w jaki sposób ustalił w decyzji z 30 stycznia 2025 r. odsetki na "10 grudnia 2024 r." W uzasadnieniach decyzji nie zawarł w tym zakresie żadnych rozważań.
Organ administracji nie zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozważań dotyczących dotychczasowych wydatków egzekucyjnych. W konsekwencji tego nie sposób ocenić, czy zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Organ pominął zagadnienie, czy egzekucja prowadzona wobec skarżącego pozwoliła na uzyskanie kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne.
Ustalenia dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej rodziny skarżącego również nie są wystarczające, aby ją właściwie ocenić.
W aktach sprawy brak jest dokumentów źródłowych w oparciu, o które organ administracji czynił ustalenia dotyczące żony i niepełnosprawnego w stopniu znacznym syna skarżącego.
W tym stanie rzeczy nie można uznać, aby organ administracji przed wydaniem zaskarżonej decyzji umożliwił skarżącemu zapoznanie się z kompletnymi aktami sprawy, w tym z dokumentami źródłowymi, czym naruszył art. 10 § 1 i pozostający z nim w związku art. 81 k.p.a.
Z akt sprawy nie wynika, aby organ administracji zwracał się do skarżącego o złożenie dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które mogłyby się przyczynić do ustalenia sytuacji rodziny skarżącego oraz jej rzeczywistych potrzeb, w tym spowodowanych stanem zdrowia jej członków, czy np. są one zwiększone z uwagi na niepełnosprawność a opłacenie należności pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w tym związanych ze stanem zdrowia, w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W tej sytuacji może być niewystarczające stwierdzenie, że dochód rodziny skarżącego kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego ustalonego przez organ administracji. Sama koncepcja minimum socjalnego oparta jest o założenie, że chodzi o kwotę, która zabezpieczy istotne, podstawowe potrzeby. Organ w każdej indywidualnej sprawie musi ocenić, czy środki, którymi faktycznie dysponuje strona można uznać za wystarczające na zaspokojone jej zindywidualizowanych i niezbędnych potrzeb, w tym zatem tych wskazanych przez skarżącego, jak również tych koniecznych jak np. na zakup żywności, środków higieny, ubrań. O ile zatem sięgnięcie przez organ porównawczo do kryterium minimum socjalnego należy ocenić jako – co do zasady – uzasadnione, to wyprowadzenie z niego rzetelnych wniosków wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności indywidualnych sprawy, mogących rzutować na odmienności sytuacji od statystycznej i dokonania w tym zakresie analizy (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 26 września 2024 r., III SA/Wr 220/24). W rozpoznawanej sprawie takiej pogłębionej analizy zabrakło.
Z tych względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z 30 stycznia 2025 r. nie może pozostać w obrocie prawnym, gdyż zostały wydane bez należytego wyjaśnienia i oceny wszystkich, istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. W zgromadzonym w tej sprawie materiale dowodowym występują istotne luki, a decyzje dotknięte są brakiem należytego uzasadnienia. Organ administracji dopuścił się naruszenia szeregu przepisów prawa procesowego, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 75 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Konsekwencją naruszenia przepisów normujących postępowanie przed organem administracji było nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, wobec czego nie jest możliwa ocena, czy organ administracji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego.
Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z 30 stycznia 2025 r.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości. Organ administracji zbierze niezbędny materiał dowodowy i powtórnie oceni spełnienie przez skarżącego przesłanek umorzenia należności. Swoje stanowisko organ administracji przedstawi w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. wskazując, jakimi przesłankami kierował się podejmując rozstrzygnięcie. Przed wydaniem decyzji organ administracji zobowiązany będzie zastosować art. 10 § 1 k.p.a. w sposób umożliwiający skarżącemu zapoznanie się z kompletnymi aktami sprawy, w tym z dokumentami dotyczącymi biegu terminów przedawnienia poszczególnych należności.
d.j.