II GSK 499/22

II GSK 499/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Izabella Janson
Marcin Kamiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 171/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-11-19
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 133 § 1, art. 141 § 4 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 24 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 3, art. 151 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1192
art. 71h § 1 pkt 4, art. 71h §3, art. 74 § 1, art. 74h § 12
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 25 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 171/21 w sprawie ze skargi D. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia 3 listopada 2020 r. nr DZP-II.628.4.2020 w przedmiocie odmowy uchylenia uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego, w trybie wznowienia postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.
Wyrokiem z dnia 19 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 171/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę D. S. (skarżący, strona, strona skarżąca) na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Komisja II stopnia, organ) z dnia 3 listopada 2020 r., nr DZP-II.628.4.2020, w przedmiocie odmowy uchylenia w trybie wznowienia postępowania uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.
II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.
Uchwałą nr 29/KE2/2018 z dnia 8 października 2018 r. Komisja Egzaminacyjna Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie, po przeprowadzeniu w dniach 4 - 6 września 2018 r. egzaminu notarialnego ustaliła, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu notarialnego.
W dniu 22 października 2018 r. skarżący złożył odwołanie od tej uchwały.
Uchwałą nr DZP-II.628.5.2019 z dnia 1 marca 2019 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał w sprawie ustalenia wyników egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach 4-6 września 2018 r., odmówiła stwierdzenia nieważności uchwały nr 29/KE2/2018 z dnia 8 października 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego. Na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchwałą nr DZP-II.628.166.2019 z dnia 9 kwietnia 2019 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu notarialnego, który został przeprowadzony w dniach 4-6 września 2018 r., utrzymała w mocy powyższą uchwałę z dnia 1 marca 2019 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności.
Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na uchwałę z dnia 9 kwietnia 2019 r. Wyrokiem z 19 listopada 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1432/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił powyższą skargę. W uzasadnieniu wyroku WSA stwierdził m.in., że zarzucany przez skarżącego udział w składzie Komisji członków tych Komisji podlegających wyłączeniu może stanowić podstawę wzruszenia uchwał w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego/k.p.a.).
Pismem z dnia 11 lutego 2020 r. skierowanym do Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie skarżący wniósł o wznowienie postępowania oraz uchylenie uchwały nr 29/KE2/2018 z dnia 8 października 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego. Jako podstawę żądania skarżący wskazał art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z udziałem w Komisji Egzaminacyjnej notariuszy W.M. i C. S. (notariusze), którzy podlegali wyłączeniu z prac Komisji z mocy prawa z uwagi na pozostawanie z zdającym egzamin B. Z. w stosunku osobistym innego rodzaju, o jakim mowa w art. 71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 7 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (p.n.).
Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2020 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, działając na podstawie art. 74h § 2, § 9 i § 12 p.n. w związku z art. 150 § 2 k.p.a. w związku z art. 149 § 1 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., wznowiła postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją - uchwalą nr 29/KE2/2018 Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie z dnia 8 października 2018 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego D. S. oraz wyznaczyła Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą we Wrocławiu jako organ właściwy do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.
Uchwałą z 6 sierpnia 2020 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą we Wrocławiu odmówiła uchylenia uchwały nr 29/KE2/2018 z dnia 8 października 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie. W uzasadnieniu ww. uchwały Komisja stwierdziła, że w realiach niniejszej sprawy konieczne jest przesądzenie, czy rzeczywiście w skład Komisji Egzaminacyjnej orzekającej o wyniku egzaminu notarialnego skarżącego wchodziły osoby wyłączone z mocy powyższych przepisów, tj. czy notariusze W. M. i C. S. są osobami pozostającymi wobec kandydatów zakwalifikowanych do udziału w egzaminie notarialnym w stosunku osobistym innego rodzaju niż wskazany w pkt 1 - 3 art. 71h § 1 p.n., który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka komisji kwalifikacyjnej. Komisja podkreśliła w uzasadnieniu, że ww. notariusze złożyli oświadczenia, że z żadnym z kandydatów nie pozostają w stosunku osobistym innego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do ich bezstronności, zaś w toku postępowania o stwierdzenie nieważności przedmiotowej uchwały złożyli także kolejne oświadczenia. Notariusz C. S. w dniu 19 grudnia 2018 r. wskazał, że nie zna aplikanta B. Z. i nie utrzymuje osobistych kontaktów z ojcem ww. – notariuszem A. Z. (spotkania z nim ograniczały się do uczestnictwa w naradach i konferencjach organizowanych przez samorząd notarialny), natomiast notariusz W. M. podała, że nie pozostaje w jakichkolwiek relacjach z B. Z., którego nie zna osobiście, a jej kontakty z nim były tego samego rodzaju, co z resztą aplikantów odbywających aplikację notarialną (odbyła z tą grupą jedynie jedne zajęcia szkoleniowe, a także była członkiem komisji oceniającej prace sporządzone przez aplikantów w ramach kolokwium przeprowadzonego w trybie art. 71 § 12 p.n.). Komisja wskazała także, że poza sporem pozostaje okoliczność, że ww. członkowie Komisji Egzaminacyjnej nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie notariusze W. M. i C. S. w określonych latach wchodzili w skład organów samorządu notarialnego z ojcem egzaminowanego B. Z. (A. Z.) oraz podejmowali decyzje wymagane przez prawo w stosunku do osób ubiegających się o powołanie na stanowisko notariusza czy wpis na listę aplikantów, lecz czynności te miały charakter formalny. Komisja wskazała, że nie można również uznać, że obligatoryjną przyczyną wyłączenia się tych notariuszy z prac Komisji Egzaminacyjnej była okoliczność, że A. Z. (ojciec B. Z.) oraz ww. członkowie Komisji jako członkowie Rady Izby Notarialnej brali udział w podjęciu dwóch uchwał: z dnia 27 listopada 2009 r. (nr 172/2009) i z dnia 7 maja 2010 r. (nr 83/2010). Uchwały te nie dotyczyły żadnego z kandydatów biorących udział w egzaminie w 2018 r., a okoliczność, że zostały uchylone wyrokiem Sądu Najwyższego nie ma związku z niniejszą sprawą. Komisja uznała za nieudowodnione twierdzenie skarżącego, że to notariusz A. Z., mając wiedzę, że jego syn B. Z. w 2018 r. przystąpi do egzaminu notarialnego, miał wpływ na wybór członków Komisji i wskazał na osoby, które – według twierdzeń skarżącego – były wobec niego zobowiązane. W konkluzji Komisja stwierdziła, że nie można dopatrzeć się jakiegokolwiek stosunku osobistego tych członków Komisji Egzaminacyjnej, zarówno pozytywnego jak i negatywnego, w odniesieniu do B. Z., skarżącego czy jakiegokolwiek innego zdającego egzamin notarialny w 2018 r., który uzasadniałby wyłączenie notariuszy W. M. i C. S. od uczestnictwa w pracach Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie, która przeprowadziła egzamin notarialny w dniach 4-6 września 2018 r. W konsekwencji uznała, że przesłanka wznowienia nie wystąpiła i na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. podjęła uchwałę odmawiającą uchylenia kwestionowanej uchwały.
Powyższą uchwałę skarżący zaskarżył odwołaniem.
Uchwałą z 3 listopada 2021 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą we Wrocławiu z dnia 6 sierpnia 2020 r. w sprawie odmowy uchylenia uchwały nr 29/KE2/2018 z dnia 8 października 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie.
Na wstępie uzasadnienia zaskarżonej uchwały z dnia 3 listopada 2021 r. Komisja II stopnia, rozpoznając zarzuty skarżącego, stwierdziła, że przyczynę wznowienia należy zakwalifikować jako opartą na art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Komisja II stopnia przyznała rację skarżącemu, że nie zapewniono mu czynnego udziału w postępowaniu dowodowym, tj. nie umożliwiono wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów i materiałów przed wydaniem skarżonej uchwały, jednak ostatecznie naruszenie to nie miało to wpływu na wynik sprawy. Następnie Komisja II stopnia poddała obszernej analizie przesłankę wyłączenia wskazaną w art. 71h § 1 pkt 4 p.n., na którą powoływał się skarżący i która jego zdaniem zaistniała w odniesieniu do dwóch członków Komisji Egzaminacyjnej w Krakowie, tj. co do notariuszy W. M. i C. S. Skarżący twierdził, ze notariusze ci podlegali wyłączeniu z prac tej Komisji z mocy prawa z uwagi na pozostawanie ze zdającym B. Z. w stosunku osobistym innego rodzaju, o jakim mowa w art. 71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 1 p.n. Komisja II stopnia wskazała na informacje pozyskane od Rady Izby Notarialnej w Krakowie, z których wynika, że ww. notariusze jedynie w dniu 27 stycznia 2018 r. prowadzili zajęcia szkoleniowe na IV roku aplikacji notarialnej - każdy po 4 godziny, jednak żadna z tych osób nie prowadziła jakichkolwiek zajęć na kursach przygotowujących do egzaminu notarialnego tak przed, jak i po powołaniu ich w skład Komisji Egzaminacyjnej. Zdaniem Komisji II stopnia nie znalazły natomiast potwierdzenia w analizowanych dowodach twierdzenia skarżącego, że ww. notariuszy łączą z notariuszem A. Z. więzi wykraczające poza standardowe relacje zawodowe wynikające ze wspólnego działania w kolegialnym organie samorządu notarialnego, a tym bardziej, że więzi takie łączą ich ze zdającym B. Z. Skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na istnienie powyższych więzi, wobec czego organ uznał, że jego twierdzenia o tego rodzaju powiązaniach nie tylko nie zostały udowodnione, lecz nawet nie są uprawdopodobnione. W ocenie organu za pozostające jedynie w sferze domysłów i przypuszczeń należy uznać twierdzenia skarżącego, że ww. notariusze w ramach tych powiązań, działając w porozumieniu, wspierali wzajemnie swoje dzieci w staraniach o powołanie ich na notariuszy. Okoliczność, że notariusze ci działali w samorządzie notarialnym i w związku z tym podejmowali wymagane przez prawo czynności czy decyzje w stosunku do osób ubiegających się o powołanie na stanowisko notariusza, czy też o wpis na listę aplikantów notarialnych, jak też, że brali udział w komisjach egzaminacyjnych, oceniając prace egzaminacyjne dzieci innych notariuszy, sama w sobie nie świadczy o istnieniu zarzucanych powiązań, zaś innych dowodów mających to wykazać nie przedstawiono. Podobnie, zdaniem organu, wyłącznie w sferze niczym niepotwierdzonych hipotez pozostaje twierdzenie skarżącego jakoby notariusz A. Z. – wiedząc, że jego syn przystąpi w 2018 r. do egzaminu notarialnego – wpłynął na to, żeby członkami Komisji Egzaminacyjnej zostali notariusze W. M. i C. S. Skład komisji egzaminacyjnej określa art. 71f § 2 p.n. i w myśl tego przepisu w skład komisji wchodzi m.in. dwóch przedstawicieli delegowanych przez Krajową Radę Notarialną. Wszystkich członków komisji powołuje Minister Sprawiedliwości (art. 71 f § 1 p.n.). Notariusze W. M. i C. S. zostali powołani w skład Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie (powołanej do przeprowadzenia egzaminu notarialnego w 2018 r.) jako przedstawiciele delegowani przez Krajową Radę Notarialną, nie ma jednak w sprawie nawet zaczątku dowodu wskazującego, że jakikolwiek wpływ na ich powołanie miał notariusz A. Z. (dowodem na to nie jest w szczególności powołanie C. S. w drodze zmiany zarządzenia Ministra Sprawiedliwości, czy też sposób załatwienia skargi dotyczącej zachowania aplikanta B. Z.). Nic też nie wskazuje na preferowanie przez Komisję zdającego B. Z. lub tendencyjność w wystawianiu ocen innym zdającym. Komisja II stopnia stwierdziła zatem, że brak jest podstaw do zakwestionowania rzetelności i wiarygodności oświadczeń złożonych przez ww. notariuszy jako członków Komisji na podstawie art. 71h § 3 p.n. Zdaniem Komisji II stopnia w sprawie nie wykazano też, by pomiędzy tymi członkami Komisji a notariuszem A. Z. oraz zdającym B. Z. istniały relacje zawierające element zabarwienia emocjonalnego, związany z określonymi emocjami lub interesami, np. ekonomicznymi czy osobistymi. Sam fakt istnienia pomiędzy tymi osobami powiązań o charakterze formalnym, zawodowym nie jest wystarczający do przyjęcia, że zaistniała przesłanka wyłączenia. Komisja II stopnia wskazała, że dla przyjęcia choćby prawdopodobieństwa takich powiązań nie wystarczy wykazanie jedynie związków o charakterze zawodowym, formalnym. Gdyby ustawodawca zakładał konieczność wyłączenia członka komisji tylko z uwagi na istnienie związków o charakterze zawodowym (na gruncie samorządu notarialnego), zawarłby taką przesłankę w art. 71h § 1 p.n. lub rozwiązał omawiany problem poprzez inną regulację (np. przez obowiązek zdawania egzaminu notarialnego przez dzieci notariuszy poza komisją egzaminacyjną obejmującą izbę notarialną zrzeszającą rodzica). Przy tym organ podkreślił, że w przeciwieństwie do postępowania sądowego, egzamin notarialny jest anonimowy, gdyż prace egzaminacyjne są kodowane, a ich odkodowanie następuje dopiero po ustaleniu przez komisję egzaminacyjną wyników egzaminu. Organ nie podzielił stanowiska skarżącego, że niski poziom zdawalności egzaminu notarialnego w 2018 r. przed Komisją nr 2 w Krakowie, czy też ogólnie niska zdawalność tego egzaminu w Izbie Notarialnej w Krakowie na przestrzeni ostatnich lat, może świadczyć o tym, że pomiędzy ww. notariuszami jako członkami Komisji a zdającym B. Z. istniał stosunek osobisty innego rodzaju, który mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności tych członków Komisji. Kwestia zdawalności egzaminu notarialnego czy też sposobu oceniania prac przez członków komisji egzaminacyjnych stanowi problem innego rodzaju, nie powiązany z analizowaną w niniejszym postępowaniu przesłanką wyłączenia. W tym stanie rzeczy Komisja II stopnia doszła do przekonania, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania bowiem w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania.
Skarżący wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. uchwałę.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.
III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.
Sad I instancji wskazał, że istotę zarzutów podnoszonych przez skarżącego, a mających wykazać wadliwość zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały Komisji I stopnia, jak również uchwały z 8 października 2018 r., stanowi udział w składzie Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie osób podlegających wyłączeniu z mocy ustawy na podstawie art. 71h § 1 pkt 4 p.n. w związku z art. 74h § 7 p.n. Sąd Wojewódzki podniósł, że skarżący zarzucił, iż wskazani przez niego notariusze (W. M. i C. S.) podlegali wyłączeniu z udziału w Komisji Egzaminacyjnej w Krakowie ze względu na stosunki osobiste łączące ich z innym notariuszem – A. Z., którego syn B. Z. był zdającym egzamin notarialny w 2018 r. w Krakowie. W tym zakresie skarżący wyraża pogląd, że z tych względów oświadczenia złożone przez ww. notariuszy jako członków Komisji nie są wiarygodne.
WSA w Warszawie stwierdził, że nie dopatrzył się uzasadnionych podstaw faktycznych i prawnych do uwzględnienia skargi. Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżącego, że złożone przez ww. notariuszy oświadczenia nie są wiarygodne. Istnienie okoliczności podważających prawdziwość tych oświadczeń nie zostało udowodnione w toku postępowania. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, analiza uzasadnienia zaskarżonych uchwał prowadzi do wniosku, że uchwały te zapadły po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy. Również uzasadnienie kontrolowanych uchwał jest zgodne z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Odnośnie do okoliczności, które skarżący szeroko przedstawiał w toku postępowania oraz obszernie powtórzył w skardze, które mają wskazywać, na stosunki osobiste łączące ww. notariuszy z innym notariuszem (A. Z.), którego syn (B. Z.) był zdającym egzamin notarialny w 2018 r. w Krakowie, Sąd I instancji stwierdził, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby złożone przez tych notariuszy oświadczenia w trybie art. 71h § 1 p.n. były obiektywnie niezgodne z prawdą. WSA w Warszawie przyznał rację Komisji, że skoro egzamin notarialny jest anonimowy, gdyż prace egzaminacyjne są kodowane, a ich odkodowanie następuje dopiero po ustaleniu przez komisję egzaminacyjną wyników egzaminu, zatem ten fakt sam w sobie stanowi gwarancję bezstronności członków komisji egzaminacyjnych. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, skarżący nie wykazał, że w sprawie wystąpiły okoliczności skutkujące istnieniem stosunku osobistego tego rodzaju, który mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności ww. notariuszy jako członków Komisji Egzaminacyjnej w Krakowie. Skarżący nie wykazał również, aby taki skutek wywołała sama, że pomiędzy tymi osobami istniała jakakolwiek więź inna niż służbowa. Sąd I instancji stwierdził, że Komisja II stopnia niezwykle wnikliwie rozważyła wszystkie aspekty podnoszonych przez skarżącego zarzutów dotyczących wątpliwości co do bezstronności ww. notariuszy i w tym zakresie podjęła czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, pozyskując i rozpatrując niezbędny materiał dowodowy i dokonując na tej podstawie oceny istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniach uchwał obu instancji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem WSA w Warszawie, niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Komisję przepisów postępowania i prawa materialnego, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 p.n. poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego, tj. zaniechanie przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków: W. M., C. S., B. Z. oraz A. Z. Sąd wskazał, że zarzuty te nie mogły odnieść zamierzonego skutku, gdyż złożone przez członków Komisji oświadczenia nie zostały w żaden sposób podważone. W tej sytuacji przesłuchanie ww. osób w charakterze świadków nie przyczyniłoby się do wyjaśnienia sprawy. Ponadto organ przeprowadził skrupulatną analizę działalności zawodowej ww. notariuszy na przestrzeni kilku lat i te ustalenia również nie dają żadnych podstaw do zakwestionowania wiarygodności tych oświadczeń. Sąd I instancji za bezzasadny uznał także zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. W sytuacji postawienia w skardze zarzutu naruszenia tego przepisu przez organ konieczne jest ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej na skutek niezawiadomienia o zakończeniu postępowania przez organ skarżący nie mógł dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mógł przedstawić, i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zakończeniu postępowania przez Ministra Sprawiedliwości uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej, a także wykazanie, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.).
IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie sprawy co do istoty poprzez uwzględnienie skargi, tj. uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, ewentualnie o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto wniesiono o rozpoznanie skargi na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ("KPA") w zw. z art, 74h § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie ("PON") - poprzez oddalenie skargi, pomimo iż Komisja błędnie ustaliła stan faktyczny sprawy oraz dokonała dowolnej oceny materiału dowodowego, bezzasadnie uznając, iż oświadczenia członków Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie właściwej do przeprowadzenia egzaminu notarialnego w dniach 4-6 września 2018 r. ("Komisja Egzaminacyjna nr 2"), a więc notariuszy W. M.j oraz C. W. S., złożone w trybie art. 71h § 3 PON, stanowią niepodważalny dowód na to, iż pomiędzy ww. członkami Komisji Egzaminacyjnej nr 2 a zdającym B. Z. nie wystąpił stosunek osobisty, który mógłby powodować wątpliwości co do ich bezstronności w rozumieniu art. 71h § 1 pkt 4 PON; wskazano, że ww. naruszenie ma charakter istotny, albowiem doprowadziło do pozostawienia w obiegu prawnym uchwały wydanej przez organ, którego członkowie podlegali wyłączeniu na mocy art. 74 § 1 w zw. z art. 71h § 1 pkt 4 PON. Przypisanie bezwzględnej mocy dowodowej oświadczeniom złożonym przez członków komisji spowodowało, iż Organ zaniechał dalszej inicjatywy dowodowej i oparł rozstrzygnięcie na błędnie ustalonym stanie faktycznym, niezgodnym z rzeczywistością, co zostało zaakceptowane przez WSA;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 75 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy KPA w zw. z art. 74h § 12 PON – poprzez oddalenie skargi pomimo iż Komisja oparła swoje rozstrzygnięcie na niekompletnym materiale dowodowym, tj. zaniechała przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków: W. M., C. W. S., B. Z. oraz A. Z., co doprowadziło do nieustalenia faktów mających kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia, tj. czy pomiędzy zdającym B. Z. a członkami Komisji Egzaminacyjnej nr 2. tj. W. M. oraz C. W. S. zachodził stosunek osobisty, który mógłby powodować wątpliwości co do ich bezstronności w rozumieniu art. 71 h § 1 pkt4 PON; wskazano, że ww. naruszenie ma charakter istotny, albowiem przeprowadzenie ww. dowodów, z zachowaniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu dowodowym, doprowadziłoby do potwierdzenia podnoszonych przez Skarżącego faktów związanych z bliskimi znajomościami pomiędzy członkami Komisji Egzaminacyjnej nr 2 a zdającym B. Z. oraz Jego Ojcem, notariuszem A. Z.; ustalenie tych okoliczności musiałoby natomiast doprowadzić do stwierdzenia, iż pomiędzy członkami Komisji Egzaminacyjnej nr 2 a zdającym B. Z. zachodził stosunek osobisty, który mógłby powodować wątpliwości co do ich bezstronności w rozumieniu art. 71h § 1 pkt 4 PON, a w konsekwencji osoby te winny zostać wyłączone z prac komisji egzaminacyjnej, co nie zostało dostrzeżone przez WSA;
3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 KPA poprzez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego Wyroku sprzecznych wewnętrznie tez, jakoby z jednej strony Skarżący nie podważył złożonych przez notariuszy oświadczeń, z drugiej zaś przesłuchanie wskazanych przez Skarżącego świadków nie przyczyniłoby się do wyjaśnienia sprawy; w tym kontekście uzasadnienie Wyroku jest niezrozumiałe, albowiem przesłuchanie świadków pozwoliłoby potwierdzić wskazywane przez Skarżącego okoliczności świadczące o bliskich znajomościach pomiędzy A. Z. i B. Z. a W. M. i C. S. i podważyć wiarygodność złożonych oświadczeń; WSA nie uzasadnił w żaden sposób, dlaczego przesłuchanie świadków zdaniem Sądu nie przyczyniłoby się do wyjaśnienia sprawy;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 KPA w zw. z art. 74h § 12 PON - poprzez oddalenie skargi, pomimo iż Komisja przerzuciła na Skarżącego ciężar wykazania, iż pomiędzy zdającym B. Z., a członkami Komisji Egzaminacyjnej nr 2, notariuszami W. M. i C. W. S., występował stosunek osobisty innego rodzaju w rozumieniu art. 71 h § 1 pkt 4 PON, podczas gdy zgodnie z zasadą prawdy materialnej, to na organie rozpatrującym sprawę ciążył obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zaś Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego przedstawiał szereg okoliczności potwierdzających tezę o bliskich znajomościach pomiędzy B. Z. i A. Z. a W. M. i C. S. oraz przedstawiał dokumenty uprawdopodabniające te okoliczności, które to okoliczności i dokumenty nie zostały w żaden sposób zweryfikowane przez Komisję; naruszenie to ma charakter istotny, albowiem doprowadziło do zaakceptowania przez WSA sytuacji, w której Organ zaniechał przeprowadzenia wszechstronnego postępowania dowodowego i ustalenia rzeczywistego stanu rzeczy, uzasadniając takie działanie nieprawdziwą tezą, iż to Skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby w sprawie zaistniały okoliczności powodujące konieczność wyłączenia W. M. i C. W. S. z prac Komisji Egzaminacyjnej nr 2;
5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 i art. 81 KPA w zw. z art. 74h § 12 PON - poprzez oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez Organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym oraz uznaniu za udowodnione faktów, co do których strona nie miała możliwości wypowiedzenia się oraz poprzez bezpodstawne uznanie, iż niezawiadomienie strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem rozstrzygnięcia nie miało wpływu na treść zaskarżonej Uchwały; naruszenie to ma charakter istotny, albowiem uniemożliwiło Skarżącemu podjęcie inicjatywy dowodowej w postaci wniosków o przesłuchanie świadków W.y M., C. W. S., A. Z. i B. Z.;
6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 3 oraz art. 151 § 1 pkt 1 KPA w zw. z art. 74h § 12 PON oraz w zw. z art. 71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 1 PON - poprzez oddalenie skargi, pomimo że na podstawie zaskarżonej Uchwały Komisja utrzymała w mocy uchwałę o odmowie uchylenia uchwały o ustaleniu wyniku egzaminu notarialnego, podczas gdy w sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia uchwały o ustaleniu wyniku egzaminu notarialnego ze względu na członkostwo w Komisji Egzaminacyjnej nr 2 osób podlegających wyłączeniu z mocy prawa, co stanowi przesłankę wymienioną w art. 71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 1 PON;
II. naruszenie prawa materialnego, to jest:
7. art. 71h § 1 pkt 4 PON, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż pojęcie stosunku osobistego innego rodzaju użyte w tym przepisie nie zawiera w sobie związków o charakterze zawodowym ani tez powiązań pomiędzy dziećmi notariuszy a członkami komisji egzaminacyjnej, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że w zakres stosowania art. 71h § 1 pkt 4 PON wchodzi każdy stosunek osobisty, niewymieniony w pkt 1-3 art. 71h § 1 PON, który mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności członka komisji, w tym także stosunek osobisty o charakterze zawodowym czy powiązanie pomiędzy dziećmi notariuszy a członkami komisji egzaminacyjnej;
8. art. 71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 1 PON - poprzez niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie i bezpodstawne uznanie, że nie zaszły przesłanki do wyłączenia notariuszy W. M. i C. W. S. z prac Komisji Egzaminacyjnej nr 2, podczas gdy w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania wskazanych przepisów i wyłączenia ww. osób z prac Komisji Egzaminacyjnej nr 2.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
V. Stanowisko strony przeciwnej. Dalsze pisma skarżącego kasacyjnie.
Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Strona skarżąca kasacyjnie przedstawiła ponadto swoje stanowisko w dalszych pismach procesowych z: 21 czerwca 2023 r., 5 września 2025 r., 8 września 2025 r.
VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna jako niezawierająca uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu.
2. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od strony skarżącej kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.
3. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie stwierdzono przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej – w zgodzie z zasadami związania granicami skargi kasacyjnej oraz rozporządzalności procesowej w postępowaniu kasacyjnym – do weryfikacji zarzutów kasacyjnych, uznając je za bezzasadne.
4. Oddaleniu w pierwszej kolejności podlegały zarzuty naruszenia prawa procesowego.
4.1. Na uwzględnienie nie zasługiwały poddane łącznej ocenie zarzuty naruszenia (pkt I.1-4 petitum skargi kasacyjnej) przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151, art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz w zw. z art. 74h § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (u.p.n.) na tle – pozostających z nimi w nierozerwalnym związku – przepisów prawa materialnego w zakresie art. 74 § 1 w zw. z art. 71h § 1 pkt 4 oraz art. 71h § 3 u.p.n.
Za pomocą powyższych zarzutów autor skargi kasacyjnej zmierzał do podważenia prawidłowości końcowej oceny legalnościowej kontrolowanego Sądu Wojewódzkiego w zakresie sposobu i wyników weryfikacji ustaleń faktycznych skarżonego organu w świetle przyjętej i uznanej za niewadliwą wersji interpretacyjnej przepisów art. 74 § 1 w zw. z art. 71h § 1 pkt 4 oraz art. 71h § 3 u.p.n.
Nie dostrzegając podstaw do stwierdzenia, że Sąd a quo sporządził (wadliwe formalnie uzasadnienie (art. 141 § 4 p.p.s.a.) lub pominął w toku kontroli materiał zgromadzony w aktach sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że z treści zrekonstruowanego stanowiska strony skarżącej kasacyjnie wynika, że istota spornego zagadnienia prawnego ogniskuje się wokół charakteru i znaczenia pisemnych oświadczeń, o których mowa w art. 71h § 3 w zw. z art. 74 § 1 zd. 2 u.p.n., składanych przed rozpoczęciem egzaminu notarialnego przez członków komisji przeprowadzających ten egzamin (art. 74 § 1 w zw. z art. 71b § 1 lub § 2 u.p.n.).
Zgodnie z treścią art. 74 § 1 zd. 2 w zw. z art. 71h § 1 u.p.n. członek komisji przeprowadzającej egzamin notarialny podlega wyłączeniu z prac tej komisji na czas przeprowadzania egzaminu, jeżeli kandydat zakwalifikowany do egzaminu jest: 1) jego małżonkiem; 2) osobą pozostającą z nim w stosunku: a) pokrewieństwa albo powinowactwa do drugiego stopnia, b) przysposobienia; 3) osobą pozostającą z nim we wspólnym pożyciu; 4) osobą pozostającą wobec niego w stosunku osobistym innego rodzaju, który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka komisji kwalifikacyjnej. Powyższe przyczyny wyłączenia skutkują z mocy samego prawa (jako szczególne względem art. 24 § 1 k.p.a. ustawowe podstawy wyłączenia) utratą zdolności do działania w charakterze członka komisji, a ich naruszenie stanowi wadę wznowienia postępowania egzaminacyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.
W ocenie strony skarżącej kasacyjnie – jako byłego aplikanta notarialnego, który na podstawie uchwały nr 29/KE2/2018 z dnia 8 października 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Krakowie uzyskał wynik negatywny z egzaminu notarialnego – postępowanie egzaminacyjne przeprowadzone w dniach od 4 do 6 września 2018 r. było dotknięte wadą wznowienia, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., gdyż członkowie ww. Komisji w osobach notariusz W. M. oraz em. notariusza C. S. o podlegali wyłączeniu z mocy ustawy od udziału w pracach Komisji na podstawie art. 74 § 1 zd. 2 w zw. z art. 71h § 1 pkt 4 u.p.n. Jednocześnie, zdaniem skarżącego, samo złożenie przez ww. członków Komisji przed rozpoczęciem egzaminu pisemnych oświadczeń, że nie pozostają z żadnym z kandydatów zakwalifikowanych do egzaminu w stosunku, o którym mowa w art. 71h § 1 u.p.n. (art. 74 § 1 zd. 2 w zw. z art. 71h § 1 ), nie wyłącza możliwości następczego przesłuchania w charakterze świadków – w ramach wznowionego postępowania – członków komisji egzaminacyjnej lub osób egzaminowanych w celu podważenia wiarygodności tych oświadczeń.
Odnosząc się do stanowiska wyrażonego w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest ono wadliwe. Przede wszystkim nie można zgodzić się z twierdzeniem, że w razie złożenia pod rygorem odpowiedzialności karnej na podstawie art. 233 § 1 Kodeksu karnego (k.k.) przez osoby wykonujące zawód zaufania publicznego i pełniące funkcje członków komisji egzaminacyjnej ds. aplikacji notarialnej oświadczeń o niepozostawaniu z żadnym z kandydatów zakwalifikowanych do egzaminu w stosunku osobistym, o którym mowa w art. 71h § 1 u.p.n., istnieje możliwość weryfikacji prawdziwości tych oświadczeń w ramach wznowionego postępowania egzaminacyjnego w drodze przesłuchiwania w charakterze świadków tych osób lub osób egzaminowanych. Zastosowana przez ustawodawcę konstrukcja rygoru odpowiedzialności karnej (art. 233 § 6 w zw. z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 71h § 4 u.p.n.) za złożenie przez osobę zaufania publicznego fałszywego (zawierającego nieprawdę lub zatajającego prawdę) oświadczenia, o którym mowa w art. 71h § 3 u.p.n., rodzi domniemanie wiarygodności tego oświadczenia, a podważanie jego prawdziwości – w razie ujawnienia się danych uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa z art. 233 § 6 w zw. z art. 233 § 1 k.k. – może i powinno odbywać się w postępowaniu karnym. Nie można wprawdzie wykluczyć, że we wznowionym postępowaniu zostaną ujawnione lub przeprowadzone dowody potwierdzające, że złożone przez członków komisji oświadczenia były fałszywe, jednak możliwość ta nie dotyczy weryfikacji prawdziwości oświadczeń w drodze przesłuchania tych członków jako świadków na okoliczności dotyczące prawdziwości złożonego oświadczenia. Składając tego rodzaju oświadczenie członkowie komisji – pod rygorem odpowiedzialności karnej za jego fałszywe złożenie – przedstawiają już przewidziany przez ustawę szczególnego rodzaju środek dowodowy, który pełni funkcję analogiczną do złożenia zeznań w sprawie pozostawania z którymkolwiek z kandydatów zakwalifikowanych do egzaminu w stosunku, o którym mowa w art. 71h § 1 u.p.n. (por. art. 233 § 6 w zw. z art. 233 § 1 k.k.). W tym zakresie składanie przez członków komisji zeznania w przedmiocie okoliczności, o których mowa w art. 71h § 1 u.p.n. i które zostały już objęte oświadczeniem określonym w art. 71h § 3 u.p.n., byłoby nie tylko dysfunkcjonalne, lecz także sprzeczne z konstrukcją ustawową tego rodzaju oświadczenia. Nie można również podzielić zapatrywania, że w celu podważenia prawdziwości oświadczeń członków komisji można ogólnie żądać przesłuchania w charakterze świadków kandydatów egzaminowanych lub osób z nimi związanych (np. krewnych). Uwzględnienie tego rodzaju wniosku dowodowego musi mieć bowiem podstawy w ujawnieniu lub wykazaniu określonych okoliczności, które nie opierają się jedynie na przypuszczeniach, domysłach, doniesieniach (zwłaszcza natury medialnej) lub bliżej niezweryfikowanej co do źródła "wiedzy", gdyż przesłuchanie zmierza w takim wypadku do podważenia wiarygodności złożonych oświadczeń, a więc do oceny już istniejącego dowodu, któremu przysługuje domniemanie wiarygodności.
Odrębną kwestią jest eksponowane w przedmiotowej sprawie zagadnienie możliwości rozszerzenia ustawowej podstawy wyłączenia, o której mowa w art. 71h § 1 pkt 4 u.p.n., nie tylko na bezpośredni stosunek osobisty pomiędzy członkiem komisji egzaminacyjnej z co najmniej jednym z kandydatów, lecz także na relacje pomiędzy członkami komisji oraz osobami pozostającymi w stosunku osobistym z kandydatami (np. krewnymi kandydata). Zdaniem strony skarżącej kasacyjnie istnienie tego rodzaju pośrednich relacji osobistych pomiędzy rodzicami kandydata (np. pomiędzy ojcem kandydata B. Z. – not. A. Z.) a członkami komisji – W. M. i C. S. może zostać uznane za realizujące podstawę z art. 71h § 1 pkt 4 u.p.n.
Naczelny Sąd Administracyjny uznaje powyższe stanowisko za nieznajdujące podstawy w treści oraz celach regulacji wynikającej z art. 71h § 1 pkt 4 u.p.n. Stosunek osobisty, o którym mowa w powyższym przepisie, zasadza się na bezpośredniości relacji mogącej wywołać wątpliwość co do bezstronności członka komisji egzaminacyjnej do osoby egzaminowanego (przesłanka podmiotowa) lub do samej sprawy egzaminu (przesłanka przedmiotowa). Okoliczności mogące w sensie obiektywnym wywołać wątpliwość co do bezstronności podmiotowej członka komisji egzaminacyjnej nie mogą zatem abstrahować od aspektu bezpośredniości związku personalnego pomiędzy członkiem komisji a egzaminowanym kandydatem. Wywodzenie tego związku z bliżej nieokreślonych relacji zawodowych lub towarzyskich rodziców lub innych osób bliskich kandydata z członkami komisji nie znajduje uzasadnionych podstaw w rozważanej regulacji.
4.2. Formalnemu oddaleniu podlegał zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 u.p.n. poprzez oddalenie skargi, pomimo naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym i uznania za udowodnione faktów, co do których strona nie miała możliwości wypowiedzenia się, oraz poprzez bezpodstawne uznanie, iż niezawiadomienie strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem rozstrzygnięcia nie miało wpływu na treść zaskarżonej uchwały. Zarzut ten w swojej treści jest zbyt ogólny (niezależnie od ogólności samego uzasadnienia), aby można przyjąć, że strona skarżąca kasacyjnie wykazała argumentacyjnie spełnienie przesłanki funkcjonalnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w postaci możliwości realnego wpływu naruszenia wskazanych przepisów prawa procesowego na wynik sprawy kontroli legalności zaskarżonej uchwały. W tym zakresie Sąd kasacyjny podtrzymuje zatem stanowisko zajęte przez Sąd Wojewódzki na tle tożsamego zarzutu (zob. s. 18 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
4.3. Oddalenie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 3 oraz art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 74h § 12 u.p.n. oraz w zw. z art. 71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 1 u.p.n. jest natomiast z jednej strony konsekwencją stwierdzenia bezzasadności poddanych powyżej ocenie zarzutów naruszenia prawa procesowego, z drugiej zaś – wskazania jako wzorców kontroli kasacyjnej przepisów konsekwencyjnych stanowiących dla sądu administracyjnego normę odniesienia w fazie orzekania.
5. W drugiej kolejności weryfikacji poddano zarzuty naruszenia prawa materialnego. Również w tym zakresie nie stwierdzono podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.
5.1. Nie można zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 71h § 1 pkt 4 u.p.n. przez jego "błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż pojęcie stosunku osobistego innego rodzaju użyte w tym przepisie nie zawiera w sobie związków o charakterze zawodowym ani też powiązań pomiędzy dziećmi notariuszy a członkami komisji egzaminacyjnej, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że w zakres stosowania" tego przepisu "wchodzi każdy stosunek osobisty, niewymieniony w pkt 1-3 art. 71h § 1", "który mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności członka komisji, w tym także stosunek osobisty o charakterze zawodowym czy powiązanie pomiędzy dziećmi notariuszy a członkami komisji egzaminacyjnej".
Oceniając negatywnie powyższy zarzut, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa na wstępie, że Sąd a quo nie wyraził bezpośrednio poglądu o treści przypisanej mu przez stronę skarżącą kasacyjnie. Sąd ten stwierdził jedynie – co do zasady trafnie – że sam fakt znajomości zawodowej lub współpracy służbowej notariuszy (przede wszystkim w ramach samorządu zawodowego) "nie mogą automatycznie świadczyć o istnieniu" stosunku osobistego opisanego w art. 71h § 1 pkt 4 u.p.n. pomiędzy tymi notariuszami "oraz innym notariuszem i jego synem", zdającym egzamin notarialny. Przywołanie natomiast przez Sąd Wojewódzki poglądu skarżonego organu, że "gdyby ustawodawca zakładał konieczność wyłączenia członka komisji tylko z uwagi na istnienie związków o charakterze zawodowym (na gruncie samorządu notarialnego), zawarłby taką przesłankę w art. 71h § 1 p.n. lub rozwiązał omawiany problem poprzez inną regulację (np. przez obowiązek zdawania egzaminu notarialnego przez dzieci notariuszy poza komisją egzaminacyjną obejmującą izbę notarialną zrzeszającą rodzica)", nie stanowi elementu przyjętej przez ten Sąd wersji wykładni art. 71h § 1 pkt 4 u.p.n., lecz może być poczytywane jako dodatkowy argument na rzecz poglądu o braku podstaw do wprowadzania rozszerzającej interpretacji przesłanki wskazanej w tym przepisie.
Uzupełniając oraz precyzując uwagi wykładnicze Sądu a quo, Sąd kasacyjny stwierdza, że jakkolwiek nie można wykluczyć, że na tle określonych i skonkretyzowanych okoliczności danej sprawy relacje zawodowe pomiędzy notariuszami działającymi w ramach samorządu notarialnego lub innych form współpracy zawodowej mogą prowadzić – jako dalsza konsekwencja – do wytworzenia się stosunków osobistych o intensywności i publicznej wiedzy tego rodzaju, że w zobiektywizowanym odbiorze zewnętrznego obserwatora przeprowadzenie egzaminu notarialnego krewnego (lub innej osoby bliskiej) jednych notariuszy przez pozostających z nimi w opisanych wyżej relacjach innych notariuszy – jako członków komisji egzaminacyjnych – będzie mogło zostać ocenione jako wywołujące wątpliwość co do bezstronności członka komisji, to jednak możliwość ta sama w sobie nie prowadzi jeszcze do realizacji przesłanki, o której mowa w art. 71h § 1 pkt 4 u.p.n. Warunkiem zaistnienia tej przesłanki jest bowiem istnienie pomiędzy członkiem komisji egzaminacyjnej a egzaminowanym kandydatem bezpośredniego (jak już wskazano – zob. pkt 4.1.) stosunku osobistego (innego niż stosunki pokrewieństwa, powinowactwa, przysposobienia lub wspólnego pożycia), który mógłby w ocenie zewnętrznego obserwatora wywoływać wątpliwości co do bezstronności członka komisji. Ogólnie rację ma zatem Sąd Wojewódzki, że same relacje zawodowe (lub nawet towarzyskie) pomiędzy członkami komisji a krewnymi egzaminowanego nie są wystarczające do przyjęcia, że cecha bezpośredniości stosunku osobistego pomiędzy członkiem komisji a egzaminowanym została spełniona.
5.2. Oddalenie wskazanych wyżej zarzutów skutkuje formalnym oddaleniem zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 71h § 1 pkt 4 w zw. z art. 74 § 1 u.p.n. przez "bezpodstawne uznanie, że nie zaszły przesłanki do wyłączenia notariuszy W. M. i C. W. S. z prac Komisji Egzaminacyjnej nr 2, podczas gdy w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do zastosowania wskazanych przepisów i wyłączenia ww. osób z prac Komisji Egzaminacyjnej nr 2.". Na tle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy oraz niewadliwej wykładni prawa materialnego bezzasadne jest twierdzenie o wadliwym zastosowaniu wskazanych wyżej przepisów.
6. Mając na względzie całość przedstawionej argumentacji oraz uznając, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 184 oraz art. 207 § 2 w zw. z art. 204 pkt 1 p.p.s.a. – oddalił skargę kasacyjną oraz – biorąc pod rozwagę trudną sytuację osobistą strony skarżącej kasacyjnie – odstąpił w całości od zasądzenia od powyższej strony na rzecz skarżonego organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
-----------------------
2