II GSK 497/13

II GSK 497/13 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-03-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Kuba /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Kabat-Rembelska
Joanna Zabłocka
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
V SA/Wa 1867/12 - Wyrok WSA w Warszawie z 2012-12-28
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 193 poz 1397
§ 2 ust. 1 pkt 1, § 5a ust. 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu  przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich  na lata 2007-2013
Tezy
Zakres znaczeniowy zwrotu „nabycie gospodarstwa” użytego w  § 5a ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania Modernizacja gospodarstw rolnych objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 193 poz. 1397 ze zm.) obejmuje także wejście w posiadanie samoistne lub zależne gospodarstwa rolnego, nawet jeśli nie wiązało się ono z nabyciem własności wszystkich elementów składających się na to gospodarstwo.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat- Rembelska Sędzia del. WSA Joanna Zabłocka Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 1867/12 w sprawie ze skargi M. H. na rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
I
Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1867/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), uwzględnił skargę M. H., uchylając zaskarżone rozstrzygnięcie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], o odmowie przyznania M. H. pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Sąd pierwszej instancji wskazał w swoim rozstrzygnięciu ustalenia faktyczne i stanowisko ARiMR. Organ ten stwierdził, że w dniu [...] stycznia 2011 r. M. H. złożył wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania 121 "Modernizacja gospodarstw rolnych" (priorytet "Środki towarzyszące restrukturyzacji sektora mleczarskiego"), objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Płatność ta miała dotyczyć gospodarstwa rolnego strony, w skład którego wchodziły m.in. grunty o powierzchni 1,04 ha (działka nr [...]), które matka wnioskodawcy (W. H., która wcześniej przez okres co najmniej 12 miesięcy prowadziła produkcję mleka w gospodarstwie rolnym i wprowadzała do obrotu mleko) wydzierżawiła synowi w dniu [...] grudnia 2010 r., przekazując jednocześnie (w drodze darowizny) stado bydła. Zdaniem ARiMR, wnioskodawca nie spełnił przesłanki przyznania pomocy określonej w § 5a ust. 1 pkt 3 w zw. z § 5a ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania Modernizacja gospodarstw rolnych objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 193 poz. 1397 ze zm.; dalej: "rozporządzenie MRiRW z dnia 17 października 2007 r."). M. H. - w ciągu 12 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o pomoc - nie nabył bowiem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych co najmniej 1 ha, w którym co najmniej od roku prowadzona była produkcja mleka. Zdaniem organu administracji, termin "nabycie" wskazuje, że chodzi o wstąpienie w uprawnienia właściciela gospodarstwa rolnego, co może nastąpić wskutek zawarcia umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy przekazania nieruchomości rolnej następcy lub innej podobnej umowy zobowiązującej do przeniesienia własności (por. art. 155 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.; dalej: "kodeks cywilny"), jak również przez zasiedzenie nieruchomości rolnej oraz z tytułu dziedziczenia, natomiast nie następuje w przypadku zawarcia umowy oddającej nieruchomość w posiadanie zależne (umowa dzierżawy). W ocenie ARiMR, grunty rolne, jak również budynki inwentarskie, w których utrzymywane jest bydło, są podstawowym ogniwem gospodarstwa funkcjonującego jako zorganizowana całość. Natomiast oddanie w czasowe użytkowanie działki o powierzchni 1,04 ha oraz przejęcie umową darowizny stada krów mlecznych nie może zostać zakwalifikowane jako przekazanie zorganizowanego gospodarstwa do produkcji mleka. Brak spełnienia przesłanki z § 5a ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. skutkował odmową przyznania wnioskowanej pomocy finansowej.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia doszło do naruszenia § 5a ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. oraz art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.; dalej: "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich").
Sąd uznał, że § 5 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. nie ustanawia warunku w postaci uzyskania prawa własności do gospodarstwa rolnego, w którym prowadzona była produkcja mleka. Przepis ten - w przeciwieństwie np. do § 2 ust. 1 pkt 1 tego samego rozporządzenia - nie zawiera bowiem odesłania do kodeksu cywilnego. Sąd dodał, że treść § 5a ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. przewiduje, iż przedmiotem nabycia ma być gospodarstwo, w którym od roku wytwarzane jest mleko, a zatem kładzie nacisk na działalność rolniczą w zakresie produkcji mleka prowadzoną w wymaganym prawem okresie.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżący nabył gospodarstwo rolne w rozumieniu rozporządzenia, bowiem stał się posiadaczem zależnym działki rolnej o powierzchni 1,04 ha na podstawie umowy dzierżawy z dnia [...] grudnia 2010 r., której wiarygodność nie została podważona. Natomiast z zaświadczenia Agencji Rynku Rolnego - Oddział Terenowy w [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. jednoznacznie wynika, że w okresie co najmniej 12 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku w nabytym gospodarstwie rolnym prowadzono działalność rolniczą w zakresie produkcji mleka.
II
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożyła ARiMR. Organ administracji zaskarżył to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:
naruszenie prawa materialnego, to jest
1) § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. w zw. z art. 55³ kodeksu cywilnego w zw. z § 5a ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. - poprzez błędną wykładnię tych przepisów, polegającą na uznaniu, że uzyskanie pomocy może mieć miejsce na skutek władztwa nad zorganizowanym zespołem składników gospodarstwa w oparciu o przeniesienie posiadania,
2) § 5a ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. - poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że skarżący w sposób wyczerpujący spełnił wymagania postawione w tym przepisie, tj. co najmniej od roku prowadził działalność rolniczą w zakresie produkcji mleka,
3) art. 22 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich - poprzez przyjęcie, że na skutek wydania rozstrzygnięcia organu o odmowie przyznania skarżącemu pomocy doszło do naruszenia prawa,
4) art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. WE L 312 z dnia 23 grudnia 1995 r., s. 1; polska wersja językowa: Dz. Urz. UE Wydanie Specjalne – Rozdział 1, Tom 1, str. 340) - poprzez jego niezastosowanie, skutkujące uznaniem, że skarżący posługując się dokumentem w postaci umowy dzierżawy datowanej na dzień 10 sierpnia 2005 r., biorąc pod uwagę fakt powołania się w ww. umowie na dowód osobisty wydany [...] października 2007 r., nie stworzył sztucznych warunków w celu uzyskania pomocy unijnej,
5) art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z dnia 28 stycznia 2011 r., s. 8) poprzez jego niezastosowanie skutkujące uznaniem, że skarżący posługując się dokumentem w postaci umowy dzierżawy datowanej na dzień 10 sierpnia 2005 r., biorąc pod uwagę fakt powołania się w ww. umowie na dowód osobisty wydany [...] października 2007 r., nie stworzył sztucznych warunków w celu uzyskania pomocy unijnej,
naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
6) art. 106 § 3 p.p.s.a. - poprzez pominięcie dowodu z dokumentu w postaci umowy dzierżawy datowanej na dzień 10 sierpnia 2005 r., w której treści znajduje się odwołanie do dowodu osobistego wydanego [...] października 2007 r. przez co umowa dzierżawy potwierdzająca przeniesienia posiadania jest pozbawiona wiarygodności,
7) art. 106 § 3 p.p.s.a. - poprzez pominięcie dowodu z dokumentu w postaci notatki służbowej z dnia [...] października 2011 r. potwierdzającej brak wiarygodności umowy dzierżawy datowanej na 10 sierpnia 2005 r., co czyni treść tej umowy pozbawioną wiarygodności.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej stwierdził w szczególności, że w przypadku zawarcia umowy przekazującej nieruchomość w posiadanie zależne (np. na podstawie umowy dzierżawy) nie można mówić o nabyciu nieruchomości. Przez zwrot "nabycie" użyty w § 5a ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. należy rozumieć wstąpienie w prawa właściciela. Zdaniem organu administracji, skarżący nie nabył na własność wszystkich składników gospodarstwa rolnego umożliwiających mu prowadzenie działalności mleczarskiej, w którym jego poprzednik taką działalność prowadzić. Dlatego ARiMR była uprawniona i wręcz zobowiązana do odmowy przyznania pomocy skarżącemu, ponieważ nie spełniał on wymogów wynikających m.in. z § 5a ust. 1 pkt 3 oraz § 5a ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. H. wniósł o oddalenie środka odwoławczego organu administracji jako niezasadnego.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik organu administracji wniósł o wystąpienie do poszerzonego składu NSA o podjęcie uchwały w przedmiocie wykładni § 5a ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r., wskazując na rozbieżne poglądy NSA wyrażone w tej kwestii w sprawach o sygn. akt II GSK 117/13 i II GSK 480/13.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie rozważań wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują.
Granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny autor skargi kasacyjnej wyznaczył poprzez zarzucenie Sądowi pierwszej instancji naruszenia § 2 ust. 1 pkt 1, § 5a ust. 1 pkt 3, § 5a ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r., art. 55³ kodeksu cywilnego, art. 22 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 oraz art. 106 § 3 p.p.s.a. Uchybienie tym przepisom miało polegać na: 1) pominięciu dowodów wskazujących na brak wiarygodności datowanej na 10 sierpnia 2005 r. umowy dzierżawy zawartej między skarżącym a jego matką, 2) niezastosowaniu przepisów unijnych nakazujących odmowę przyznania pomocy w razie stworzenia przez rolnika sztucznych warunków w celu uzyskania pomocy unijnej (jako takie działanie wnoszący skargę kasacyjną zakwalifikował posłużenie się przez skarżącego niewiarygodnym dokumentem umowy dzierżawy datowanej na 10 sierpnia 2005 r.), 3) wadliwym uznaniu, że skarżący spełnił przesłankę przyznania przedmiotowej pomocy unijnej, polegającą na prowadzeniu co najmniej od roku działalności rolniczej w zakresie produkcji mleka, w sytuacji gdy przed złożeniem wniosku nie nabył, a jedynie wszedł w posiadanie zorganizowanego zespołu składników gospodarstwa.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Odniesienie się do części zarzutów sformułowanych w rozpoznawanym obecnie środku odwoławczym wymaga poczynienia pewnych uwag natury ogólnej. Podkreślić należy, że skarga kasacyjna jest skierowana przeciwko orzeczeniu wojewódzkiego sądu administracyjnego, które zostało oparte na określonej podstawie faktycznej i prawnej. Formułowanie w skardze kasacyjnej zarzutów wadliwego zastosowania przez sąd prawa materialnego musi odnosić się do przyjętej przez sąd podstawy faktycznej wyrokowania. Jeśli autor skargi kasacyjnej uważa, że podstawa ta została przyjęta wadliwie, to powinien postawić odpowiednie zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Natomiast za nieskuteczny musi zostać uznany zarzut błędnego zastosowania prawa materialnego sformułowany na gruncie stanu faktycznego innego niż przyjęty w zaskarżonym wyroku.
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania sformułowane w rozpoznawanej obecnie skardze kasacyjnej wskazują wyłącznie na uchybienie przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez pominięcie dowodów w postaci umowy dzierżawy datowanej na 10 sierpnia 2008 r. oraz w postaci notatki służbowej z dnia [...] października 2011 r. Zarzut ten jest całkowicie bezzasadny. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z regulacji tej wynika, że nie każdy dowód może być dopuszczony w tym postępowaniu, lecz jedynie dowód z dokumentów, przy czym ma to być dowód uzupełniający, a więc taki, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżaną decyzją (zob. B. Dauter, komentarz do art. 106 p.p.s.a. [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2013). Wskazane przez autora skargi kasacyjnej dokumenty (umowa dzierżawy z 10 sierpnia 2005 r. oraz notatka służbowa z [...] października 2011 r.) znajdują się w aktach administracyjnych sprawy, a zatem nie mogły być (i nie były) przedmiotem dowodu uzupełniającego z dokumentu, o jakim mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a.
Bezzasadność sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania sprawia, że dla oceny zarzutów dotyczących stosowania prawa materialnego Naczelny Sąd Administracyjny za miarodajny musiał uznać stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji jako podstawę faktyczną wyrokowania przyjął ustalenia dokonane przez organ administracji i wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia ARiMR. Sąd stwierdził zatem, że: 1) wskutek zawarcia umowy dzierżawy z dnia [...] grudnia 2010 r. skarżący stał się posiadaczem zależnym działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 1,04 ha, na której matka skarżącego prowadziła działalność rolniczą w zakresie produkcji mleka w okresie co najmniej 12 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy (działka ta powiększyła gospodarstwo rolne skarżącego), 2) w dniu [...] grudnia 2010 r. skarżący stał się właścicielem (w wyniku darowizny) stada bydła, 3) w dniu [...] grudnia 2010 r. skarżący został wpisany do rejestru producentów, o którym mowa w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 11, poz. 65 ze zm.) z przysługującą mu na ten dzień kwotą indywidualną dla dostawcy hurtowego w wysokości 89 320 kg, 4) w dniu [...] stycznia 2011 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania 121 "Modernizacja gospodarstw rolnych" - priorytet "Środki towarzyszące restrukturyzacji sektora mleczarskiego", 5) w dniu [...] marca 2011 r. skarżący nabył (wskutek darowizny) własność działki ewidencyjnej nr [...].
Zarówno Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jak i ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia nie odnosili się do ewentualnych wad, czy kwestii wiarygodności umowy dzierżawy datowanej na 10 sierpnia 2005 r., na podstawie której skarżący miał wydzierżawić matce budynek gospodarczy (oborę) na potrzeby prowadzonej działalności mleczarskiej. Okoliczności zawarcia tej umowy nie zostały wskazane w rozstrzygnięciu ARiMR jako podstawa odmowy przyznania pomocy oraz nie były przedmiotem zarzutów skargi do WSA. Natomiast w skardze kasacyjnej organ administracji nie postawił zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 p.p.s.a., obligującego sąd do rozstrzygania w granicach danej sprawy, bez związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W konsekwencji nie mogą być uznane za skuteczne zarzuty naruszenia art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 i art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, skoro ich podstawą są ustalenia faktyczne, które nie wynikają z przyjętej przez Sąd pierwszej instancji i nie zakwestionowanej skutecznie podstawy faktycznej wyrokowania.
Nie są również usprawiedliwione zarzuty dokonania przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni § 5a ust. 1 pkt 3 w zw. z § 5a ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. Zgodnie z § 5a ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r., o pomoc na operację dotyczącą priorytetu, o którym mowa w art. 16a ust. 1 lit. e rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 (tj. priorytetu "Środki towarzyszące restrukturyzacji sektora mleczarskiego"), mogą ubiegać się: osoba fizyczna, osoby wspólnie wnioskujące, osoba prawna, wspólnicy spółki cywilnej, spółka osobowa w rozumieniu Kodeksu spółek handlowych, jeżeli co najmniej od roku prowadzą działalność rolniczą w zakresie produkcji mleka. Z kolei § 5a ust. 3 tego rozporządzenia, stanowi, że warunek, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, w przypadku podmiotów, które nabyły gospodarstwo w okresie 12 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy, uznaje się za spełniony, jeżeli w nabytym gospodarstwie działalność rolnicza w zakresie produkcji mleka jest prowadzona co najmniej od roku.
W drugim z zacytowanych przepisów prawodawca użył sformułowania "nabycie gospodarstwa". Analiza wcześniejszych przepisów wspomnianego rozporządzenia wskazuje, że chodzi tu o nabycie gospodarstwa rolnego. Jednocześnie ani w rozporządzeniu MRiRW z dnia 17 października 2007 r., ani w ustawie o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w której zawarto upoważnienie do wydania wspomnianego rozporządzenia, nie została sformułowana - na potrzeby tych aktów prawnych - legalna definicja zwrotu "nabycie gospodarstwa".
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, zasadnicze znaczenie dla ustalenia prawidłowego znaczenia wspomnianego zwrotu mają dwie kwestie: 1) treść terminu "gospodarstwo rolne" oraz 2) sposób określenia w rozporządzeniu MRiRW z dnia 17 października 2007 r. zakresu podmiotowego przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych".
Odnośnie do pierwszej ze wskazanych kwestii stwierdzić należy, że z treści § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. wynika, iż na gruncie tego aktu prawnego gospodarstwo rolne powinno być rozumiane zgodnie z jego definicją zawartą kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 55³ kodeksu cywilnego, za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W doktrynie wyrażany jest pogląd, że z punktu widzenia definicji gospodarstwa rolnego nie mają większego znaczenia stosunki własnościowe (zob. E. Niezbecka, Komentarz do art. 55³ kodeksu cywilnego [w:] A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, A. Jedliński, K. Kopaczyńska-Pieczniak, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna., WKP, 2012). W skład gospodarstwa rolnego mogą wchodzić grunty stanowiące własność osoby prowadzącej gospodarstwo rolne, jak też osób trzecich, np. grunty dzierżawione, grunty stanowiące jedynie przedmiot posiadania samoistnego bez tytułu prawnego (por. R. Budzinowski, Pojęcie gospodarstwa rolnego według kodeksu cywilnego (rozważania na tle art. 55(3) k.c.), "Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny" 1991, z. 3, s. 59).
We wspomnianym już § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. prawodawca określił również, że o pomoc w ramach działania "Modernizacja gospodarstw rolnych" może ubiegać się osoba fizyczna, która m.in. jest posiadaczem samoistnym lub zależnym gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że pomoc kierowana jest nie tylko do właścicieli elementów składających się na gospodarstwo rolne, lecz mogą się o nią ubiegać także posiadacze zależni gospodarstwa (a więc np. dzierżawcy) - oczywiście o ile spełniają ponadto pozostałe warunki do uzyskania takiej pomocy. Z treści z § 5a ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. wynika, że wymóg określony w § 2 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia musi być także spełniony w przypadku, gdy pomoc jest przyznawana w ramach priorytetu "Środki towarzyszące restrukturyzacji sektora mleczarskiego". Analiza wszystkich określonych w § 5a ust. 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. warunków przyznania pomocy w ramach wspomnianego priorytetu prowadzi do wniosku, że pomoc ta jest kierowana do producentów rolnych, którym przysługuje wskazana kwota indywidualna i którzy prowadzą działalność rolniczą w zakresie produkcji mleka co najmniej od roku. Jak już wskazano, o pomoc tę mogą się ubiegać także producenci rolni będący posiadaczami zależnymi gospodarstwa, w którym prowadzona jest działalność rolnicza w zakresie produkcji mleka. Z żadnego przepisu rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r., ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, czy właściwych w sprawie rozporządzeń unijnych nie wynika natomiast, by zamiarem prawodawcy było różnicowanie podmiotów uprawnionych do uzyskania przedmiotowej pomocy pod względem tytułu prawnego do dysponowania gospodarstwem rolnym.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że użyty w § 5a ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. zwrot "nabycie gospodarstwa" nie może być rozumiany wyłącznie jako nabycie własności całego gospodarstwa rolnego np. w sposób określony w art. 155 ust. 1 kodeksu cywilnego. Zakres znaczeniowy tego sformułowania - biorąc pod uwagę problematykę przyznawania pomocy w ramach priorytetu "Środki towarzyszące restrukturyzacji sektora mleczarskiego" oraz warunki podmiotowe przyznania tej pomocy wskazane w § 5a ust. 1 pkt 1 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. - musi obejmować także wejście w posiadanie samoistne lub zależne gospodarstwa rolnego, nawet jeśli nie wiązało się ono z nabyciem własności wszystkich elementów składających się na to gospodarstwo. Przyjęcie odmiennego stanowiska (zgodnie z którym spełnienie warunku opisanego w § 5a ust. 3 w zw. z § 5a ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. może nastąpić tylko, gdy dany podmiot nabył własność gospodarstwa w okresie 12 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku) prowadziłoby do naruszenia zasady równości, obligującej do jednakowego traktowania podmiotów w identycznych, analogicznych lub znacząco podobnych sytuacjach. Nie można przy tym uznać, że podmiot, który w okresie 12 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy wszedł w posiadanie zależne gospodarstwa, w którym co najmniej od roku prowadzona jest działalność rolnicza w zakresie produkcji mleka i jednocześnie spełnia przesłanki z § 5a ust. 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. jest w innej sytuacji niż podmiot, który spełnia te same przesłanki z tą różnicą, że jest właścicielem gospodarstwa, skoro z woli prawodawcy (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) pomoc ta kierowana jest zasadniczo zarówno do posiadaczy samoistnych, jak i posiadaczy zależnych gospodarstw rolnych.
Zauważyć należy, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2014 r. o sygn. akt II GSK 117/13 został wyrażony odmienny pogląd odnośnie do wykładni użytego w § 5a ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. zwrotu "nabycie gospodarstwa". Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela argumentacji wyrażonej w tym zakresie w uzasadnieniu wspomnianego orzeczenia. Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia złożonego na rozprawie wniosku pełnomocnika ARiMR o wystąpienie przez skład orzekający do poszerzonego składu NSA o podjęcie uchwały w omawianej kwestii. Z uwagi na treść art. 264 § 2 p.p.s.a. podstawę prawną do wystąpienia przez skład orzekający o podjęcie uchwały przez poszerzony skład NSA jest sytuacja określona w art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a., czyli wystąpienie zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej. W rozpoznawanej obecnie sprawie zagadnienie prawne dotyczące wykładni § 5a ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r. nie budziło poważnych wątpliwości składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W następstwie przedstawionych wyżej rozważań Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zgodne z prawem stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący spełnił warunek przyznania pomocy określony w § 5a ust. 1 pkt 3 w zw. z § 5a ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17 października 2007 r., skoro - w świetle ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd i niezakwestionowanych skutecznie w skardze kasacyjnej - w okresie 12 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy stał się on posiadaczem zależnym gospodarstwa rolnego, w którym prowadzono działalność rolniczą w zakresie produkcji mleka przez co najmniej rok. W konsekwencji za prawidłowe należało uznać również stanowisko Sądu pierwszej instancji, że ARiMR nie miała podstaw do zastosowania art. 22 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, zgodnie z którym w przypadku gdy nie są spełnione warunki przyznania pomocy, podmiot wdrażający informuje wnioskodawcę, w formie pisemnej, o odmowie jej przyznania z podaniem przyczyn odmowy.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sad Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a, oddalił skargę kasacyjną.
PG