II GSK 494/21

II GSK 494/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-08-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Rysz /przewodniczący/
Marek Leszczyński /sprawozdawca/
Wojciech Kręcisz
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Inne
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 117/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-08-06
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Marek Leszczyński (spr.) Protokolant Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 sierpnia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 117/20 w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. w G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 30 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od I. Sp. z o.o. w G. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 sierpnia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 117/20, po rozpoznaniu skargi I. Sp. z o.o. z siedzibą w G. (dalej: skarżąca, spółka) uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ, organ odwoławczy, skarżący kasacyjnie) z dnia 30 października 2019 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: organ I instancji) z dnia 19 września 2016 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M.T. (dalej: zainteresowana, uczestniczka) z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług do której mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego na rzecz płatnika składek w okresie od dnia 23 lipca 2014 r. do dnia 30 lipca 2014 r.
Organ I instancji ustalił, że zainteresowana, wbrew treści zawartej umowy nazwanej umową o dzieło, w rzeczywistości wykonywała pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zastosowanie mają przepisy o zleceniu. Wobec tego podlegała ona obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu.
W wyniku wniesionego przez płatnika składek odwołania, Prezes NFZ utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Wskazał, że przedmiotem umowy było tłumaczenie z języka [...], zaś jej wykonywanie przez zainteresowaną było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci tłumaczenia.
W opinii organu, czynności wykonywane przez zainteresowaną w żaden sposób nie zmierzały do powstania nowego bądź zmodyfikowanego w sposób stanowiący o jego indywidualnym charakterze, samoistnego dzieła. Tłumaczenia dokonywane przez zainteresowaną były w istocie efektem jej starannego działania. Również okoliczności podnoszone przez spółkę przemawiają za zakwalifikowaniem umowy jako umowy starannego działania. Organ odwoławczy podkreślił, że wykonywanie spornej umowy przez zainteresowaną było ciągiem czynności powtarzalnych, które nie charakteryzowały się oryginalnością ani innowacyjnością, lecz mieściły się w zakresie działań podejmowanych ze starannością i należytością charakterystyczną dla umowy zlecenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 117/20, uchylił obie decyzje i stwierdził, że przedmiotem spornej w niniejszej sprawie umowy było tłumaczenie z języka obcego. Zdaniem Sądu organy przyjęły, że umowa ta nie wyczerpuje pojęcia umowy o dzieło z uwagi na to, że jej wykonanie nie polegało na uzyskaniu określonego rezultatu. Skutek umowy uzależniony był bowiem od staranności wykonawcy, od którego nie wymaga się żadnych szczególnych cech osobistych. Przesądziło to o zastosowaniu w sprawie art. 750 k.c. w związku z art. 734 § 1 i 2 k.c. i nast. i w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach.
W ocenie Sądu I instancji zastosowanie tych przepisów prawa było przedwczesne, bowiem organy nie pochyliły się nad istotą łączącego skarżącą spółkę i zainteresowaną stosunku zobowiązaniowego. W celu przeprowadzenia rzetelnej oceny charakteru prawnego zawartej umowy należało zbadać nie tylko treść kontraktu, ale także ustalić jej rzeczywisty przedmiot. Jak natomiast wynika z okoliczności sprawy do umowy dołączany był przedmiot tłumaczenia i od stopnia jego trudności, obszerności, uzależniona była wysokość wynagrodzenia. Tymczasem z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, co było przedmiotem wykonanego tłumaczenia, a w szczególności czy przedmiot ten spełnia kryteria rezultatu stanowiącego istotę umowy o dzieło.
Dalej Sąd I instancji wskazał, że organy obu instancji nie skoncentrowały się na kwintesencji sporu i nie dokonały analizy umowy. Kwestionując nadaną przez strony nazwę umowy nie można poprzestać na odwołaniu się do ogólnie tylko związanych z przedmiotem sprawy poglądów orzecznictwa i doktryny, lecz należy konkretnie wskazać na okoliczności przemawiające za innym charakterem prawnym kontraktu. Tylko w ten sposób można podważyć wyrażoną przez strony w treści umowy ich wolę. Dopóki organ nie wykaże, że treść umowy, jej przedmiot i towarzyszące zawarciu kontraktu okoliczności świadczą o innym jej charakterze niż jej nazwa, nie można skutecznie oznaczenia tego podważyć. Ograniczając wywód decyzji do ogólników organy obu instancji nie zmierzyły się więc z istotą rozpoznawanej sprawy. Ten zaś wymagał rozważenia tego, co stanowiło przedmiot umowy, czego dotyczyło owo tłumaczenie. W tym celu niezbędną była analiza dodatkowych dowodów, poza tymi które znajdują się w aktach sprawy, w szczególności przeprowadzenia dowodu z przedmiotu tłumaczenia, o ile istnieje tego materialny rezultat, ewentualnie przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność tego, co stanowiło przedmiot umowy i jak kształtowała się odpowiedzialność za ewentualne wady dzieła. Dopiero na tej podstawie można dokonać rzetelnej analizy zawartej przez strony umowy i w konsekwencji - zasadności obowiązku w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego. Doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. o istotnym wpływie na wynik sprawy. Gdyby bowiem zebrano niezbędny do wydania decyzji materiał i dokonano jego pełnej analizy, wynik postępowania mógłby być inny. Wymienione braki argumentacji organu skutkują tym, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a.
Na koniec Sąd I instancji nakazał, aby rozpatrując sprawę ponownie organy uzupełniły materiał dowodowy o wymienione elementy oraz ewentualnie inne dowody, które będą niezbędne do dokonania wszechstronnej oceny charakteru prawnego spornej umowy. Wyniki tych czynności i towarzyszącemu ich podjęciu rozumowania mają zostać zaprezentowane w motywach wydanej ponownie decyzji.
Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) – wywiódł Prezes NFZ, zaskarżając wyrok w całości, a zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1) art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.u.s.a., poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 133 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.k. (w przypisie wskazano, że chodzi o k.p.a.), przez niepełne przedstawienie w uzasadnianiu zaskarżonego wyroku stanu faktycznego i prawnego, nie wzięcie pod uwagę całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegające na:
a) pominięciu dowodów w postaci dokumentów będących przedmiotem tłumaczeń (Instrukcja obsługi i konserwacji [...]);
b) pominięciu dowodu w postaci wezwanie organu z dnia 1 października 2019 r. do przedstawienia przedmiotu tłumaczeń;
c) pominięciu dowodu w postaci pisma skarżącego z dnia 14 października 2019 r., stanowiącego odpowiedź na wezwanie organu z dnia 1 października 2019 r. do przedstawienia dokumentów;
d) pominięciu twierdzeń organu zawartych w uzasadnieniu skarżonej decyzji w zakresie analizy i wniosków z ww. dokumentów w kontekście oceny prawnej typu umowy;
e) pominięciu stanowiska organu w zakresie analizy postanowień umowy
- które to okoliczności miały istotne znaczenie dla dokonanej przez Sąd oceny prawidłowości zastosowania przez Organ przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wywiedzenie, iż organ nie zgromadził ww. dokumentów i nie dokonał ich analizy; a w konsekwencji doprowadziły do niezastosowania przepisów art. 734 § 1 w zw. z art. 750, art. 65 § 1 i 2 k.c., poprzez wywiedzenie, iż ich zastosowanie byłoby przedwczesne, co skutkowało uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
2. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
1) art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu nieprawidłowej wykładni oświadczeń woli stron umów, co skutkowało uznaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że strony zawarły umowy, których przedmiotem było tłumaczenie konkretnie oznaczonego dokumentu/dokumentów, podczas gdy z opisu przedmiotu umowy jasno wynika, iż świadczeniem głównym pozostaje czynność: "wykonania tłumaczenia z j. [...]" bez odniesienia się do konkretnych dokumentów - co skutkowało błędnym przyjęciem przez WSA, iż integralną częścią umowy był przedmiot tłumaczenia, tj. dokumenty, mające pozostawać przedmiotem tłumaczenia, a w konsekwencji przyjęciem, iż organ nie dokonał analizy umowy.
2) art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c. poprzez ich niezastosowanie w ustalonym przez organ stanie faktycznych - w odniesieniu do umowy pomiędzy Skarżącą a Uczestnikiem, której przedmiotem i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem pozostawała realizacja czynności faktycznych (facere) oznaczonych jako: "wykonanie tłumaczenia z j. [...]" nieoznaczonych z góry dokumentów (co do istoty, charakteru i objętości tekstu), w wyniku której powstały tłumaczenia dokumentacji technicznej (łącznie 1 dokument - Instrukcja obsługi i konserwacji [...], załączony do akt sprawy), tj. tekstu o charakterze technicznym, prawnym, finansowym i marketingowym, którego zgodnie z orzecznictwem nie można traktować jako utworu (wyrok Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 listopada 2014 r. o sygn. akt: III AUa 938/14) - co skutkowało nierozstrzygnięcie sprawy co do istoty i uwzględnieniem skargi przez uchylenie decyzji.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi. Ponadto wniósł o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego i rozpoznanie sprawy na rozprawie. Na podstawie art. 106 p.p.s.a. wniósł też o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego w postaci przedmiotu tłumaczenia (Instrukcja obsługi i konserwacji [...]) - który pozostaje również w aktach postępowania administracyjnego, dostarczonych do WSA.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. W przypadku zaś uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia zaskarżonego wyroku, spółka wniosła o odstąpienie, na zasadach art. 206 p.p.s.a., od zasądzania kosztów postępowania od skarżącej na rzecz organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego stwierdził, że zastosowanie przepisów prawa (art. 750 k.c. w zw. z art. 734 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach) było przedwczesne, bowiem organy nie pochyliły się nad istotą łączącego skarżącą spółkę i uczestniczkę stosunku zobowiązaniowego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że istota rozpoznawanej sprawy wymagała rozważenia tego, co stanowiło przedmiot umowy, czyli czego dotyczyło tłumaczenie. W tym celu niezbędna była analiza dodatkowych dowodów, w szczególności przeprowadzenia dowodu z przedmiotu tłumaczenia, o ile istnieje tego materialny rezultat.
Skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku uzasadnia twierdzenie, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu I instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie. O ile bowiem trafne jest stanowisko Sądu I instancji, że do oceny łączącej strony umowy niezbędna jest analiza przedmiotu tej umowy czyli tłumaczenia (por. m.in. wyrok NSA z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 1892/21), o tyle niezasadne jest ono w zakresie takim, że owe tłumaczenie należy pozyskać. Sąd ten pominął bowiem okoliczność, że w aktach administracyjnych znajdują się już dowody w postaci dokumentów będących przedmiotem tłumaczeń, tj. Instrukcja obsługi i konserwacji [...]. Dokumenty te zostały złożone przez skarżącą spółkę przy piśmie z dnia 14 października 2019 r. na żądanie organu z dnia 1 października 2019 r. Dokumenty te były następnie przedmiotem analizy przez organ odwoławczy na potrzebę oceny prawnej umowy nr [...]. Powyższe skutkowało zaś tym, że Sąd I instancji uchylając obie decyzje nakazał organom przeprowadzenie dowodów i czynności, które zostały już wykonane. Stanowi to o zasadności zarzutu z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, zarzucającego Sądowi I instancji naruszenie art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 p.u.s.a., poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 133 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., przez niepełne przedstawienie w uzasadnianiu zaskarżonego wyroku stanu faktycznego i prawnego oraz nie wzięcie pod uwagę całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego naruszenie to należy uznać za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W opozycji do stanowiska Sądu I instancji, nie można bowiem odmówić racji skarżącemu kasacyjnie organowi w zakresie, w jakim z prezentowanej przez niego argumentacji wynika, że Sąd I instancji doszedł do błędnego wniosku, że wydanie decyzji było przedwczesne. Sąd ten ustalił bowiem, sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, co było przedmiotem wykonanego tłumaczenia. To z kolei doprowadziło Sąd I instancji do kolejnego nieprawidłowego wniosku, niezgodnego ze stanem sprawy i zgromadzonymi materiałami dowodowymi, że organy nie dokonały analizy przedmiotowej umowy.
Zdaniem więc Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie zarzuca skarżący kasacyjnie organ, że Sąd I instancji nie rozstrzygnął istoty sprawy, gdyż nie ocenił i nie skontrolował wydanych przez organy decyzji. Tymczasem uwzględniając istotę spornej w sprawie kwestii, której rozstrzygnięcie wymagało odpowiedzi na pytanie odnośnie do podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu – jak wymaga tego, w warunkach nim określonych, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – albo niepodlegania temu ubezpieczeniu przez uczestniczkę postępowania w związku z wykonywaniem przez nią pracy na podstawie zawartej ze stroną skarżącą umowy nr [...], trzeba przede wszystkim podkreślić, że jeżeli przedmiot postępowania (przedmiot sprawy) wyznaczają i determinują normy prawa materialnego – w relacji do których normy procesowe pełnią jedynie funkcję instrumentalną – to w pełni zasadnie należy przyjąć, że zakres postępowania wyjaśniającego w sprawie i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń oraz dowodów wyznaczają właśnie normy prawa materialnego, które stanowiąc podstawę przyznania uprawnienia, zwolnienia z obowiązku, nałożenia obowiązku, cofnięcia lub uszczuplenia uprawnień, wyznaczają tym samym zbiór koniecznych do załatwienia sprawy faktów o prawnie doniosłym znaczeniu. Punktem wyjścia dla ustalenia koniecznego zakresu postępowania wyjaśniającego w konkretnej sprawie są więc normy prawa materialnego.
W rozpatrywanej sprawie – z uwagi na jej przedmiot – zakres ten wyznaczał przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) przywołanej ustawy. Zgodnie z nim, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniami społecznymi rolników, które są osobami wykonującymi prace na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi.
Wobec treści przywołanego przepisu prawa, zakres postępowania wyjaśniającego w rozpatrywanej sprawie wyznaczały również stosowne przepisy ustawy – Kodeks cywilny.
Z przepisów odnoszących się do umów o świadczenie usług, do których odpowiednio mają zastosowanie przepisy o zleceniu – najogólniej rzecz ujmując – wynika, że przedmiotem tychże umów jest wykonywanie lub wykonanie czynności dla innej osoby (osób) i w jej (ich) interesie, które polega na zobowiązaniu do starannego działania – z czym łączy się jednocześnie brak uzgodnienia obowiązku osiągnięcia szczegółowo określonego, przyszłego, samoistnego materialnego lub ucieleśnionego materialnie rezultatu, uznawanego za kryterium prawidłowego spełnienia świadczenia głównego przez wykonującego usługę (stąd jest to umowa starannego działania, a nie rezultatu) – a także na osobistym spełnieniu świadczenia przez wykonawcę (usługobiorcę, zleceniobiorcę), przy oparciu – co do zasady – umowy na szczególnym zaufaniu do wykonującego usługę.
Z kolei z przepisów regulujących umowę o dzieło – najogólniej rzecz ujmując, w tym także przy uwzględnieniu powyżej przedstawionych uwag – wynika, że między stronami umowy o dzieło nie występuje jakikolwiek stosunek zależności lub podporządkowania, że przyjmujący zamówienie, zobowiązując się do wykonania dzieła, może współdziałać z zamawiającym, jeżeli współdziałanie to jest potrzebne do wykonania dzieła i nie ciąży na nim zasadniczo obowiązek osobistego wykonania dzieła chyba, że wynika to z umowy o dzieło lub charakteru dzieła, że przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności takiego określenia, pod warunkiem że nie budzi wątpliwości o jakie dzieło chodzi oraz, że cechą konstytutywną dzieła jest samoistność (materialnego lub niematerialnego) rezultatu. Przedmiotem umowy o dzieło jest więc doprowadzenie do powstania samoistnego, jednorazowego oraz weryfikowalnego rezultatu (materialnego lub niematerialnego) – bez względu przy tym na rodzaj i intensywność świadczonej w tym celu pracy i staranności – co oznacza, że dzieło jest w każdym przypadku wytworem przyszłym, który w momencie zawarcia umowy nie istnieje, a istotnym kryterium umożliwiającym odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych, co stanowi jednocześnie charakterystyczny (i dystynktywny) element umowy o dzieło.
Tak zarysowane prawne ramy postępowania, w których zobowiązane były operować organy administracji powodowały – zwłaszcza, że granica między usługami, a dziełem może "bywać płynna" (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2000 r., sygn. akt IV CKN 152/00) – że ocena przedmiotowej umowy z punktu widzenia art. 353¹ k.c. wymagała skutecznego – co trzeba podkreślić – zaprzeczenia przez organy ubezpieczeń społecznych, iż układając swą relację w formie umowy o dzieło strony ustaliły ją w sposób odpowiadający właściwości tego stosunku prawnego i wykazania, że łączył je inny stosunek prawny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II UK 454/13).
Organy w wydanych decyzjach zgromadziły niezbędny, w ich ocenie, materiał dowodowy, w tym przedmiot umowy w postaci tłumaczeń i dokonały analizy prawnej zawartej między stronami umowy. Zdaniem więc Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko prezentowane na gruncie omawianego zarzutu kasacyjnego zasadnie podważa ocenę Sądu I instancji odnośnie tego, że organy nie zebrały pełnego materiału dowodowego, w szczególności wykonanych przez uczestniczkę tłumaczeń, oraz że nie dokonały analizy umowy łączącej strony.
Kwestią otwartą pozostaje natomiast ocena prawidłowości rozstrzygnięć obu organów. Ze względu jednak na dwuinstancyjność postępowania sądowoadministracyjnego, najpierw oceny tej winien dokonać Sąd I instancji. W konsekwencji, ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji powinien uwzględnić prawidłowo ustalony przez organy stan faktyczny i na tej podstawie skontrolować zaskarżone decyzje.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że nie uwzględniono zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przeprowadzenie dowodu ze wskazanych dokumentów. Po pierwsze dokumenty te, co jest niesporne, znajdują się już w aktach administracyjnych i były przedmiotem oceny przez organ odwoławczy. Po drugie zaś, jak trafnie wskazano w wyroku NSA z 25 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 936/17, podczas procedowania kasacyjnego zakres badania legalności zaskarżonego wyroku, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza, wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a., zasada związania NSA granicami skargi kasacyjnej. Przywołany przepis wyłącza zatem zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym art. 106 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał także, że skoro stan sprawy wymaga skontrolowania zaskarżonych decyzji przez Sąd I instancji, przedwczesna na tym etapie sprawy byłaby ocena zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).