II GSK 49/22

II GSK 49/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Wojciech Kręcisz /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Sawczuk
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 2472/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-08-25
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 189a § 2, art. 189d, art. 189f § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 470
art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk Protokolant starszy asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2472/20 w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 12 czerwca 2020 r. nr BP.702.893.2020.0747.BEPO.1661 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. oddala skargę; 3. zasądza od R. G. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 370 (trzysta siedemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 2472/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, Sąd I instancji), po rozpoznaniu skargi R. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z 12 czerwca 2020 r., nr BP.702.893.2020.0747.BEPO.1661, w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej: uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z 2 marca 2020 r., umorzył postępowanie administracyjne oraz zasądził od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego R. G. 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 9 sierpnia 2019 r. o godzinie 19:47:15 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] na odcinku drogi krajowej nr [...]. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat oraz informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalono, że ww. pojazd samochodowy nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 470, dalej: u.d.p.), a także że dopuszczalna masa całkowita pojazdu przekracza 3,5 tony, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej z uwagi na fakt, że kontrolowany pojazd poruszał się po odcinku drogi ekspresowej, który został wyszczególniony w załączniku 1 pkt 12 lit. g do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 890; dalej: rozporządzenie z dnia 22 marca 2011 r.).
Decyzją z dnia 2 marca 2020 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego nałożył na R. G. (dalej: skarżący, strona) karę pieniężną w wysokości 1500 zł za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej.
Ponownie rozpoznając sprawę, Główny Inspektor Transportu Drogowego zaskarżoną decyzją z dnia 12 czerwca 2020 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 2 marca 2020 r.
Organ ustalił, że kontrolowany pojazd został zarejestrowany w systemie z numerem rejestracyjnym [...]. W momencie wykonywania przejazdu w dniu 9 sierpnia 2019 r. na koncie umowy użytkownika znajdowały się środki pieniężne. Mimo to, z wykazu opłat załączonego do akt sprawy wynika, że w dniu 9 sierpnia 2019 r. nie zarejestrowano żadnej transakcji poboru opłaty elektronicznej dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]. Wygenerowano zapisy ewidencyjne o treści: "Brak komunikacji z OBU, ważna umowa dla NRP nie została zidentyfikowana". Organ ustalił, że dla kontrolowanego pojazdu odnotowano dwie transakcje poboru opłaty elektronicznej w dniu 3 lipca 2018 r. Ponadto ustalono, że użytkownik 14 sierpnia 2019 r. wymienił urządzenie pokładowe viabox o numerze [...] na nowe. Przy wymianie urządzenie to zostało sklasyfikowane jako niefunkcjonalne (wyczerpana bateria). Po wymianie, nowe urządzenie viabox nawiązywało komunikację z bramownicami, co potwierdza wykaz opłat załączony do akt sprawy.
W tych okolicznościach organ uznał, że skarżący naruszył art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., który przewiduje obowiązek dla korzystającego z dróg publicznych do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2018 r. poz. 1990, ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Na tej podstawie skarżącemu wymierzono karę pieniężną w wysokości ustalonej zgodnie z art. 13k ust. 1 u.d.p. W ocenie organu z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że naruszenie powstało w wyniku wykonywania przez stronę przejazdu pojazdem, w którym znajdowało się urządzenie viabox o niskim poziomie naładowania baterii, co spowodowało, że podczas przejazdu nie zawsze nawiązywało ono komunikację z urządzeniem kontrolnym znajdującym się na bramownicy. Zdaniem organu materiał dowodowy nie wskazuje, by ujawnione przez organ naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat.
Kontrolując zgodność z prawem wymienionej decyzji, WSA w Warszawie stwierdził, że w sprawie zachodzą podstawy do uchylenia decyzji obu instancji oraz umorzenia postępowania administracyjnego.
W ocenie WSA w Warszawie zaskarżona decyzja została wydana w wyniku błędnej oceny stanu faktycznego, czyli mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., dalej: k.p.a.), skutkiem czego było wadliwe zastosowanie przepisów prawa materialnego i nieuzasadnione obciążenie skarżącego odpowiedzialnością karno-administracyjną w postaci kary pieniężnej w wysokości 1500 zł. Zdaniem Sądu, wyniki kontroli i informacja operatora systemu wykluczają się wzajemnie, uniemożliwiając nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za brak uiszczenia opłaty elektronicznej, mimo że sam płatny przejazd skarżącego w dniu 9 sierpnia 2019 r. nie jest kwestionowany.
Sąd I instancji wskazał, że skarżący – który w chwili kontrolowanego przejazdu posiadał na aktywnym koncie środki pieniężne pozwalające na opłacenie przejazdu – kwestionował zarzucane mu naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej wskazując na przyczyny leżące po stronie operatora systemu. Zdaniem Sądu, wbrew ocenie organu, materiał dowodowy wskazuje wprost, że ujawnione przez organ naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat.
WSA stwierdził, że zarzucane skarżącemu niedopełnienie przewidzianego w § 3 ust. 2 ogólnych warunków korzystania z konta w trybie przedpłaconym obowiązku natychmiastowej zmiany umowy w związku ze zmianą danych zawartych w dowodzie rejestracyjnym pojazdu, przed skorzystaniem z drogi płatnej, nie miało żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia, gdyż w sprawie jednoznacznie ustalono, że pojazd o nr rej. [...] jest to ten sam pojazd, który uprzednio posiadał nr rej. [...]. W ocenie Sądu I instancji z akt sprawy nie wynika, że brak zgłoszenia nowej rejestracji pojazdu był powodem, dla którego z konta użytkownika system nie ściągnął należności. Przeciwnie, z pisma Biura Operacji Krajowego Systemu Poboru Opłat z 29 listopada 2019 r. wynika, że Biuro zidentyfikowało tożsamość pojazdu o wskazanych numerach rejestracyjnych.
Sąd I instancji wskazał, że z urzędu jest mu znana okoliczność, na którą powołuje się również skarżący, że urządzenie zamontowane w przedmiotowym pojeździe nie działało poprawnie od czerwca 2019 r., w wyniku czego na skarżącego nałożono trzy kary pieniężne za przejazdy wykonane kontrolowanym pojazdem w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r. Sąd wskazał, że prawomocnymi wyrokami z 4 listopada 2020 r. o sygn. VI SA/Wa 988/20, VI SA/Wa 989/20 i VI SA/Wa 990/20 WSA w Warszawie uchylił decyzje nakładające powyższe kary oraz umorzył postępowania administracyjne.
W tych okolicznościach Sąd I instancji za uzasadnione uznał twierdzenia skarżącego o wadliwym działaniu urządzenia viabox, które mimo posiadanych środków na koncie nie pobierało opłat i nie zaprzestało emitowania sygnałów świetlnych. WSA podkreślił, że skarżący wielokrotnie podnosił, że urządzenie emitowało sygnały świetlne i dźwiękowe i nie było podstaw do przyjęcia niskiego stanu baterii, co uzasadniałoby jego natychmiastową wymianę. Zdaniem WSA, skoro viabox w kontrolowanym pojeździe pobierał środki w dniu 8 lipca 2019 r. i były one także na koncie przedpłaconym w dniu przejazdu, to tym bardziej urządzenie – o ile prawidłowo działało – powinno je pobierać w dniu kontroli 9 sierpnia 2019 r. To z powodu wadliwego działania systemu poboru opłat nie zostały one ściągnięte w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r., a następnie w dniu 9 sierpnia 2019 r., mimo zapewnienia środków na koncie, a w konsekwencji tego nastąpiło nałożenie na skarżącego kary pieniężnej.
Jednocześnie WSA stwierdził, że wymiana urządzenia w terminie 5 dni od stwierdzonego przez organ naruszenia spełnia warunek niezwłocznej wymiany.
Zdaniem Sądu, organ naruszył także prawo materialne poprzez przyjęcie, że w sprawie, w związku z treścią art. 189a § 2 pkt 1 k.p.a., który wyłącza stosowanie Działu IVa k.p.a. w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, nie ma zastosowania przepis art. 189d k.p.a. Wbrew temu stanowisku, zdaniem Sądu I instancji, organ w tej sprawie z urzędu powinien rozważyć przewidziane w art. 189d przesłanki wymiaru administracyjnej kary pieniężnej.
Sąd I instancji stwierdził, że wbrew ocenie organu, w sprawie uzasadnione było odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej zgodnie z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., bowiem w okolicznościach odmiennie ocenionego stanu faktycznego należało uznać, że waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszenia w dniu 14 sierpnia 2019 r.
WSA w Warszawie w podstawie prawnej wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 135 i art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.).
Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił Główny Inspektor Transportu Drogowego, zaskarżając ten wyrok w całości oraz wnosząc o: uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie organ wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez ocenę działań organów administracji przez pryzmat własnych odmiennych od przyjętych przez organ ustaleń stanu faktycznego i prawnego, błędną ocenę istotnych w sprawie okoliczności faktycznych dotyczących braku sygnalizowania niewłaściwego działania viaboxa, w tym pominięcie twierdzeń strony o tym, że urządzenie nie wydawało sygnałów dźwiękowych, błędną ocenę, że zwrot viaboxa nastąpił niezwłocznie, a w konsekwencji wadliwe przyjęcie przez Sąd I instancji, że naruszenie było wyłączenie wynikiem wadliwego działania systemu poboru opłat, podczas gdy uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych tej sprawy uzasadnia przyjęcie, że bezpośrednią przyczyną naruszenia były zaniedbania skarżącego;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 189a § 2 pkt 1, art. 189d k.p.a. oraz art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że w sprawie winny mieć zastosowanie przesłanki wymiaru kary określone w art. 189d k.p.a., podczas gdy właściwa wykładnia powołanych przepisów powinna prowadzić Sąd do wniosku, że skoro ustawodawca uregulował wysokość kary za naruszenie opłaty elektronicznej w sposób sztywny, to tym samym wykluczył możliwość ustalania jej w innej wysokości, stąd art. 189d k.p.a. określający przesłanki miarkowania kary, nie może być w sprawie stosowany bowiem oznaczałoby to odmowę zastosowania art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p., który to przepis powinien być stosowany w pierwszej kolejności;
3. obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. przejawiającą się w błędnym zastosowaniu ww. przepisu na skutek przyjęcia przez Sąd I instancji, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., w sytuacji, gdy wbrew ocenie Sądu I instancji okoliczności popełnienia naruszenia w żadnym razie nie świadczą o znikomej wadze naruszenia, wobec czego w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej określone w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.;
4. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 145 § 3 p.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji organu i umorzenie postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy nie było ku temu podstaw.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a., terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej stwierdził, że decyzja ta oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia 2 marca 2020 r. nie są zgodne z prawem, co uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. oraz umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika – najogólniej rzecz ujmując – że o braku zgodności z prawem tych decyzji należało, zdaniem Sądu I instancji, wnioskować na tej podstawie, że w rozpatrywanej sprawie nie zaktualizowały się przesłanki przypisania stronie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za wykonywany w dniu 9 sierpnia 2019 r. przejazd pojazdu o nr rej. [...] odcinkiem drogi krajowej nr [...], co uzasadniało umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej. Odwołując się do znaczenia konsekwencji wynikających z prawomocnych wyroków w sprawach o sygn. akt: VI SA/Wa 988/20, VI SA/Wa 989/20 i VI SA/WA 990/20 dotyczących nałożenia kar pieniężnych za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r., Sąd I instancji stwierdził, że nie ma podstaw, aby podważać twierdzenia strony o wadliwym działaniu urządzenia viabox w dniu 9 sierpnia 2019 r., skoro – jak stwierdzono w wymienionych wyrokach – urządzenie to nie działało prawidłowo w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r., o czym należało wnioskować i na tej podstawie, że należności za przejazdy w dniach 18 czerwca i 8 lipca 2019 r. zostały jednak ściągnięte z konta przedpłaconego strony, a kolejne należności zostały ściągnięte dopiero w dniu 14 sierpnia 2019 r., a więc już po wymianie urządzenia viabox, które zostało sklasyfikowane, jako niefunkcjonalne z powodu jego rozładowania. Sąd I instancji przyjął, że skoro urządzenie viabox zamontowane w kontrolowanym pojeździe pobrało środki w dniu 8 lipca 2019 r., a środki te znajdowały się na koncie przedpłaconym w dniu przejazdu, to tym bardziej urządzenie to (o ile prawidłowo działało) powinno je pobrać za wykonywany w dniu 9 sierpnia 2019 r. przejazd odcinkiem drogi krajowej nr [...], a w konsekwencji, że rację ma skarżący podnosząc, że brak pobrania opłaty elektronicznej należy wiązać z awarią tego samego urządzenia viabox, która to awaria nie dawała sygnałów uzasadniających jego wymianę, o czym świadczy pobranie opłat za przejazdy w dniach 18 czerwca i 8 lipca 2019 r., a więc pomiędzy dwoma okresami jego wadliwego działania.
Skarga kasacyjna, której zarzuty wyznaczają, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku uzasadnia twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie tego wyroku, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.
W punkcie wyjścia – i zarazem w odpowiedzi na zarzut z pkt 1) petitum skargi kasacyjnej, który trzeba uznać za usprawiedliwiony – należy podnieść, że w rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, że za wykonywany w dniu 9 sierpnia 2019 r. przejazd pojazdu o nr rej. [...] odcinkiem drogi krajowej nr [...] nie została uiszczona opłata elektroniczna. Kwestią sporną jest natomiast to, czy – jak przyjął Sąd I instancji, co kwestionuje skarżący kasacyjnie organ administracji – okoliczności stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy uzasadniały ocenę odnośnie do braku zaktualizowania się przesłanek przypisania stronie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, a co za tym odnośnie do braku podstaw do nałożenia kary, a w konsekwencji ocenę o zasadności umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy – w tym również w relacji do argumentu ze znaczenia konsekwencji, mających według Sądu I instancji wynikać z ocen zawartych w prawomocnych wyrokach w sprawach sygn. akt: VI SA/Wa 988/20, VI SA/Wa 989/20 i VI SA/WA 990/20, przedmiotem których była kontrola legalności działań organu administracji publicznej w sprawach nałożenia kar pieniężnych za przejazdy wykonywane przez skarżącego w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r. – przekonują jednak o tym, że przypisania stronie naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej i nałożenie kary pieniężnej za to naruszenie nie było nieuzasadnione.
Zwłaszcza, gdy w tej mierze – w tym również wobec znaczenia funkcji instrukcji obsługi urządzenia viabox, a co za tym idzie uprawnionego założenia, że użytkownik tego urządzenia użytkuje i obsługuje je właściwie, w tym zwłaszcza w zakresie odnoszącym się do dbałości o stan jego naładowania, rozpoznawania i odczytywania emitowanych informacji świetlnych i dźwiękowych obrazujących działanie urządzenia oraz jego funkcjonalności, a ponadto w zakresie odnoszącym się do monitorowania stanu konta przedpłaconego i tym samym weryfikowania, czy opłaty należne za przejazd płatnymi odcinkami dróg krajowych rzeczywiście zostały pobrane – przede wszystkim należy podkreślić, że w adresowanym do organu administracji piśmie (data wpływu 7 listopada 2019 r.) odnoszącym się do innej sprawy, skarżący podał, że urządzenie o nr [...] – a więc to, które było użytkowane podczas przejazdu wykonywanego w dniu 9 sierpnia 2019 r. – "[...] uległo awarii (świeciło a nie pikało) – zostało wymienione". Nie jest to bez znaczenia, gdy podkreślić, że w piśmie tym jest mowa o tym samym urządzeniu, które było również użytkowane w czasie wykonywania przejazdów w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r., w odniesieniu do których w przywołanych judykatach przyjęto, że to wadliwość jego działania spowodowała brak uiszczenia opłaty elektronicznej, i do którego wymiany – jako wadliwego (wyczerpanie baterii) – doszło w dniu 14 sierpnia 2019 r. Jeżeli więc strona skarżąca eksponuje okoliczność wadliwości działania urządzenia viabox we wskazany powyżej sposób – "[...] uległo awarii (świeciło a nie pikało) – zostało wymienione" – jak również okoliczność jego wymiany, jako wadliwego, to za uzasadniony należałoby uznać wniosek, że wobec potrzeby monitorowania stanu konta przedpłaconego i tym samym weryfikowania czy opłaty należne za przejazd płatnymi odcinkami dróg krajowych rzeczywiście zostały pobrane – co nie było przecież niemożliwe – fakt niepobrania opłaty za przejazdy wykonywane w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r., jak również fakt pobrania tej opłaty za przejazdy w dniach 18 czerwca i 8 lipca 2019 r. stanowił uzasadnioną podstawę wnioskowania, że użytkowane urządzenie viabox nie jest w pełni funkcjonalne, a co za tym idzie podstawę podjęcia koniecznych działań reklamacyjnych, a w konsekwencji zmierzających do jego wymiany na niewadliwe. W tym też kontekście wymaga również podkreślenia, że z przeprowadzonych w sprawie ustaleń faktycznych wynika (zob. pismo Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego Biuro Operacji Krajowego Systemu Poboru Opłat z dnia 29 listopada 2019 r.), że w dniu 9 sierpnia 2019 r. nie odnotowano nieprawidłowości w funkcjonowaniu elektronicznego systemu poboru opłat (ESPO), ani też nieprawidłowego działania urządzenia kontrolnego infrastruktury przydrożnej S07_0003,4_TF_(155), a co więcej, że użytkownik kontrolowanego pojazdu nie zgłaszał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia pokładowego viabox, ani też w związku z nieprawidłowym funkcjonowaniem elektronicznego systemu poboru opłat.
Powyższe – jak należałoby przyjąć – podważa zasadność stanowiska Sądu I instancji, że "[...] rację ma skarżący, kwalifikując brak pobrania opłat elektronicznych na skutek awarii tego samego viaboxa, który był przedmiotem orzekania tutejszego Sądu w sprawach o sygn. VI SA/Wa 988/20, VI SA/Wa 989/20 i VI SA/Wa 990/20 dotyczących przejazdów w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r. Awaria ta trwała, nie dając sygnałów, które uzasadniałyby wymianę tego urządzenia. Świadczy o tym pobranie opłat przy przejazdach 18 czerwca i 8 lipca 2019 r., kiedy to nadal środki były na koncie przedpłaconym, czyli pomiędzy dwoma okresami wadliwego działania viaboxa." Podkreślając bowiem, że urządzenie viabox nie było sprawne w dniach 15, 17 i 18 czerwca 2019 r. nie sposób jest jednak przyjąć, że fakt pobrania opłat za przejazdy w dniach 18 czerwca i 8 lipca 2019 r. miałby stanowić usprawiedliwioną podstawę jego dalszego użytkowania i siłą rzeczy oczekiwania, że urządzenie to będzie działało prawidłowo, aż do czasu jego kolejnej awarii – która miałaby wystąpić w dniu 9 sierpnia 2019 r. – zwłaszcza, gdy podkreślić, że urządzenie to – jak podał skarżący – "świeciło a nie pikało". Tym samym, samym nie sposób jest twierdzić, że brak pobrania opłaty elektronicznej należałoby wiązać z bezobjawową awarią tego samego urządzenia viabox, o czym miałoby świadczyć pobranie opłat za przejazdy w dniach 18 czerwca i 8 lipca 2019 r., a więc – jak stwierdził Sąd I instancji – "[...] pomiędzy dwoma okresami jego wadliwego działania." Już bowiem wadliwość działania tego urządzenia w pierwszym z tych okresów uzasadniała, aby reklamować działanie urządzenia i następnie je wymienić na niewadliwe, co nastąpiło dopiero w dniu 14 sierpnia 2019 r. Zwłaszcza, gdy w tej mierze ponownie podkreślić znaczenie potrzeby monitorowania stanu konta przedpłaconego i tym samym weryfikowania, czy opłaty należne za przejazd płatnymi odcinkami dróg krajowych rzeczywiście zostały pobrane, co prowadzi do wniosku, że nie mógł być również uznany za wystarczający argument, że na koncie przedpłaconym znajdowały się środki.
Zarzut z pkt 1) petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut wadliwej oceny prawidłowości ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji należało więc uznać za usprawiedliwiony.
Usprawiedliwiony jest również zarzut z pkt 3) petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie.
Abstrahując już bowiem nawet od tego, że o znikomej wadze naruszenia prawa przypisanego stronie skarżącej nie sposób jest wnioskować na podstawie przywołanych powyżej okoliczności stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, trzeba przede wszystkim podkreślić, że z konwencji językowej, którą ustawodawca operuje na gruncie art. 189f § 1 k.p.a. – "jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa" – wynika, że wobec użycia funktora koniunkcji (przeciwstawny spójnik "a"), warunkiem jego zastosowania w okolicznościach danej sprawy jest kumulatywne zaktualizowanie się obydwu określonych nim przesłanek.
Wobec konwencji językowej stosowanej przez ustawodawcę dla potrzeb opisu omawianej przesłanki – "strona zaprzestała naruszania prawa" – za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że odnosi się ona, gdy chodzi o zakres jej zastosowania, wyłącznie do tzw. deliktów wieloczynowych, deliktów trwałych oraz deliktów popełnianych z zaniechania, co siłą rzeczy prowadzi do wniosku, że ocena odnośnie do jej zaistnienia nie może odnosić się do tzw. deliktów jednoczynowych zwykłych lub skutkowych (zob. A. Wróbel, art. 189f k.p.a., t. 5 – 6, w: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022; A. Celera, J.G. Firlus, art. 189f k.p.a., t. 4, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II (red. H. Knysiak-Sudyka), WKP 2019). Jeżeli – co w tym kontekście trzeba podkreślić w relacji do ratio legis omawianej regulacji prawnej – istota omawianej przesłanki stosowania art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. odnosi się do potrzeby oceny zachowania i postawy sprawcy wobec naruszenia prawa, który odstępując od zachowania niezgodnego z prawem manifestuje tym samym zmianę swojej dotychczasowej postawy – co siłą rzeczy, gdy chodzi o możliwość przeprowadzenia takiej oceny oraz podjęcia samego takiego zachowania, może odnosić się do sytuacji utrzymywania stanu naruszenia prawa w czasie – to już nie jest to jednak możliwe w odniesieniu do deliktów jednoczynowych oraz skutkowych.
Wobec treści sankcjonowanego obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych w związku z art. 13k ust. 1 pkt 2 tej ustawy, sprzeczne z nim zachowanie ma z całą pewnością charakter jednoczynowy oraz jednocześnie skutkowy. Polega bowiem, na braku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd, wraz z którym dochodzi do zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. Jeżeli tak, to w świetle przedstawionych argumentów, w odniesieniu do tego rodzaju deliktu przesłanka "zaprzestania naruszania prawa" nie ma zastosowania, co siłą rzeczy skutkuje brakiem podstaw, a zarazem możliwości stosowania przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w sprawie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za ten przejazd. Określone nim przesłanki muszą bowiem ziścić się łącznie (zob. również np. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt II GSK 1091/19).
Za usprawiedliwiony trzeba również uznać zarzut naruszenia art. 189a § 2 i art. 189d k.p.a. oraz art. 13k ust. 1 pkt 2 ustawy o drogach publicznych (pkt 2) petitum skargi kasacyjnej).
Z treści art. 189a k.p.a. oraz zawartych w jego § 2 i § 3 zastrzeżeń wynika, że przepisy Działu IVa k.p.a. mogą mieć zastosowanie w danej sprawie w całości (§ 1) lub w pewnym zakresie (§ 2), albo nie mieć w ogóle zastosowania (§ 3). Jeżeli w tym też kontekście podkreślić, że przepis art. 189d k.p.a. określa dyrektywy wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, to wobec treści oraz funkcji tego przepisu prawa za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że może mieć on zastosowanie tylko wtedy, gdy przepis szczególny przewiduje swobodę organu administracji publicznej odnośnie do wymiaru administracyjnej kary pieniężnej i jedynie w zakresie, w jakim przepis odrębny (szczególny) nie określa dyrektyw wymiaru tej kary pieniężnej, a w konsekwencji ten wniosek, że swobodą w zakresie odnoszącym się do wymiaru administracyjnej kary pieniężnej organ administracji publicznej dysponuje tylko w przypadkach, gdy przepis odrębny (szczególny) nie przewiduje, że za naruszenie prawa wymierza się sprawcy tego naruszenia karę w wysokości ściśle określonej w ustawie.
Jeżeli – co trzeba podkreślić w opozycji do stanowiska Sądu I instancji (s. 14 – 15 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) – na gruncie art. 13k ust. 1 ustawodawca stanowi, że za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł – w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł – w pozostałych przypadkach, co oznacza, że za naruszenie, o którem jest mowa w tym przepisie prawa jest nakładana kara w bezwzględnie oznaczonej wysokości, to nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że art. 189d k.p.a. nie znajduje zastosowania w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
W świetle przedstawionych argumentów za uzasadniony należało więc również uznać zarzut z pkt 4) petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 145 § 3 p.p.s.a.
W rekapitulacji należało stwierdzić, że skarga kasacyjna zasadnie, a co za tym idzie skutecznie, podważa zgodność z prawem zaskarżonego wyroku, który podlegał uchyleniu. Wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii – a co za tym idzie, wobec zaktualizowania się przesłanek stosowania art. 188 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę strony na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej stwierdzając, że w świetle wszystkich przedstawionych argumentów nie jest ona usprawiedliwiona, co uzasadniało jej oddalenie.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a. oraz na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
-----------------------
8