VI SA/Wa 744/24

VI SA/Wa 744/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-11-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Danuta Szydłowska
Dorota Dziedzic-Chojnacka /przewodniczący/
Justyna Żurawska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 153, art. 134 par. 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Sędziowie: Sędzia WSA Danuta Szydłowska Asesor WSA Justyna Żurawska (spr.) Protokolant ref. Aleksandra Koseła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. L. (dalej: "Strona", "Skarżący") jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Decyzja ta została wydana w następującym stanie sprawy:
W związku z wnioskiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego Skarżącego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej.
W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ") decyzją nr [...] z dnia [...] października 2021 r. stwierdził objęcie Skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej, jako wspólnik jednoosobowej spółki P. w okresie od 2 października 2008 r. do nadal.
Na skutek wniesionej na tę decyzję skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 marca 2022 r. VI SA/Wa 3119/21 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku wskazano: "Ponieważ Sąd zakwestionował prawidłowość ustalenia przez organ charakteru spółki, która w okresie od
2 października 2008 r. do 9 grudnia 2019 r. nie była spółką jednoosobową, nie można było w sposób automatyczny przyjąć faktu prowadzenia w jej ramach pozarolniczej działalności przez skarżącego.". Skarga kasacyjna organu, wywiedziona od tego wyroku, została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2023 r. II GSK 1347/22. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc: ".... zasadnie Sąd pierwszej zakwestionował prawidłowość poglądu organu, że należy skarżącego traktować jak jedynego wspólnika spółki
z o.o., mimo że formalnie pozostawał on jedynie większościowym udziałowcem. Skoro jedyną przewidzianą w ustawie, a więc relewantną prawnie przesłanką pozwalającą objąć obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego był status wspólnika w jednoosobowej spółce z o.o., nie mogły mieć - i zdaniem NSA nie miały - żadnego znaczenia inne okoliczności, które w tej sprawie ustalał organ.".
Na skutek ww. wyroków doszło do ponowne rozpatrzenia sprawy przez organ, który zaskarżaną decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r. orzekł, że: Skarżący "tytuł prowadzenia działalności pozarolniczej jako wspólnik jednoosobowej spółki P. NIP [...], KRS nr [...], w okresach:
- od 02.10.2008 r. do 9.12.2019 r. nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego,
- od 10.12.2019 r. do nadal podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.".
Podstawę prawną decyzji stanowił art. 109 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2561, ze zm.), dalej: "ustawa o świadczeniach".
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że rozpatrując ponownie sprawę Skarżącego, po przeanalizowaniu zgromadzonej w sprawie dokumentacji oraz stanowiska zawartego w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdził, że strona w okresie od
2 października 2008 r. do 9 grudnia 2019 r. posiadając 98 udziałów nie była wspólnikiem w jednoosobowej spółce P. (dalej: "Spółka"). W ww. okresie Spółka posiadała status wieloosobowej, w związku z tym Strona w okresie od 2 października 2008 r. do 9 grudnia 2019 r. nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Skargę na powyższą decyzję wniósł Skarżący. Decyzji tej zarzucono naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego:
a) art. 4 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych poprzez jego niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędnym przyjęciem, że Skarżący był w okresie od 2 października 2008 r. do 9 grudnia 2019 r. wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością;
b) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące błędnym przyjęciem, że Skarżący w kwestionowanym okresie (2.10.2008 r. - 09.12.2019 r.) był osobą prowadzącą pozarolniczą działalność jako wspólnik jednoosobowej sp. z o.o.;
II. przepisów postępowania:
a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 329, ze zm.), dalej: "k.p.a.", poprzez niepełne rozpatrzenie całości materiału dowodowego i naruszenie zasady prawdy obiektywnej skutkujące błędnym przyjęciem, że we wskazywanym okresie Spółka, której wspólnikiem jest Skarżący, była spółką jednoosobową;
b) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez znaczące rozbieżności między sentencją zaskarżonej decyzji a jej uzasadnieniem powodujące, że wydane przez organ rozstrzygnięcie nie koresponduje ze zrekonstruowanym w sprawie stanem faktycznym oraz prawnym;
c) art. 145a § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie przez organ stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz Naczelny Sąd Administracyjny w poprzednich wyrokach, zawierających wskazówki co do sposobu załatwienia sprawy;
d) art. 153 ww. ustawy poprzez nieuwzględnienie przez organ oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz Naczelny Sąd Administracyjny w poprzednich wyrokach, pomimo tego, że orzeczenia te są dla organu wiążące i wydanie przez organ decyzji z naruszeniem tych wskazań.
Mając na uwadze powyższe Strona wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Strona podniosła, że nie zgadza się z decyzją zaskarżoną w części w jakiej orzeczono, że Skarżący był w okresie od 2 października 2008 r. do
9 grudnia 2019 r. wspólnikiem jednoosobowej Spółki.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Na rozprawie w dniu 5 listopada 2024 r. Strona podtrzymała stanowisko zajęte w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może zatem natomiast orzekać w kwestiach wykraczających poza przedmiot zaskarżenia (por. wyrok NSA z 12.05.2005 r. OSK 1595/04).
Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Prezesa NFZ z dnia [...] grudnia 2023 r. wydana w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego przez M. L.
Decyzją tą Prezes NFZ stwierdził, że Skarżący z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. w okresach:
- od 2 października 2008 r. do 9 grudnia 2019 r. nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego,
- od 10 grudnia 2019 r. do nadal podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Z decyzją tą nie zgodził się Skarżący, podnosząc że poprawnie organ orzekł, iż w okresie od 10 grudnia 2019 r. do nadal Skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia jako wspólnik jednoosobowej sp. z o.o. "Błędne jest jednak wskazane w sentencji stwierdzenie, iż Skarżący z tytułu "prowadzenia działalności pozarolniczej jako wspólnik jednoosobowej spółki (...), w okresach: od 2.10.2008 r. do 9.12.2019 r. nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego". Przy czym Strona wskazała, że prawidłowa jest konkluzja, iż we ww. okresie Skarżący nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jednakże ocena ta została dokonana ze wstępnym założeniem posiadania przez niego statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, co nie koresponduje z ustalonym w sprawie stanem faktycznym. Skarżący podniósł, że we ww. okresie Spółka nie była spółką jednoosobową.
A zatem spór dotyczy tego, czy rozstrzygnięcie organu w odniesieniu do kwestii niepodlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego zostało sformułowane na tyle wadliwie, że konieczne jest wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
W pierwszej kolejności wskazać jednakże trzeba, że wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzały opisane w historycznej części uzasadnienia wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2022 r.
VI SA/Wa 3119/21 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2023 r.
II GSK 1347/22. Okoliczność ta ma doniosłe znaczenie z perspektywy art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.".
Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność) zostało uznane za błędne. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Związanie organów i sądów w rozumieniu tego przepisu oznacza, że nie mogą formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonymi wcześniej poglądami, lecz zobowiązane są do podporzadkowania się im w pełnym zakresie. Ocena prawna i wskazania tracą moc wiążącą w przypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. Podobny skutek może spowodować zaistniała po wydaniu orzeczenia sądowego zmiana istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia sądu.
W sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia prawa przez organ. Wbrew twierdzeniom Strony, rozstrzygnięcie decyzji, nie jest sprzeczne z jej uzasadnieniem i nie narusza przepisów prawa, w tym art. 153 p.p.s.a.
Zauważyć bowiem trzeba, że przedmiotowe postępowanie administracyjne zostało wszczęte w zakresie dotyczącym obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego strony w związku z prowadzeniem pozarolniczej działalności w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Stosownie do art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają: osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są: osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej, aktualnie na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników, a poprzednio – na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.
Z kolei z art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach wynika, że użyte w tym przepisie określenie osoby prowadzącej działalność, oznacza osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 300). W myśl zaś art. 8 ust. 6 pkt 4 ww. ustawy - za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
W treści decyzji organ bezsprzecznie stwierdził, że Skarżący w okresie od
2 października 2008 r. do 9 grudnia 2019 r. nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej jako wspólnik jednoosobowej sp. z o.o. , a podlegał z tego tytułu w okresie od 10 grudnia 2019 r. do nadal. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 marca 2022 r. dokonał wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 5 pkt 21 i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, a także art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zajmując jednoznaczne stanowisko, że fakt pozostawania wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oznacza, że osoba ta prowadzi pozarolniczą działalność i ta okoliczność stanowi swoiste domniemanie faktyczne, czyniąc zbędnym ustalenia w tym przedmiocie. Jednakże sytuacja, gdy choćby jeden z udziałów w spółce należy do innego podmiotu, powoduje, że wspólnik nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu na powyższej podstawie prawnej. Nie działa wówczas domniemanie faktyczne, o którym mowa w 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nadto w wyroku tym wyraźnie stwierdzono: "Ponieważ Sąd zakwestionował prawidłowość ustalenia przez organ charakteru spółki, która w okresie od 2 października 2008 r. do 9 grudnia 2019 r. nie była spółką jednoosobową, nie można było w sposób automatyczny przyjąć faktu prowadzenia w jej ramach pozarolniczej działalności przez skarżącego.". Stanowisko to zostało następnie zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku II GSK 1347/22, wydanym na skutek skargi kasacyjnej Prezesa NFZ od ww. wyroku z dnia 22 marca 2022 r.
W ocenie Sądu, organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględnił ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone we ww. orzeczeniach i trafnie uznał, że w okresie od 2 października 2008 r. do 9 grudnia 2019 r. Skarżący nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu ustalono bowiem, że we ww. okresie Spółka nie była jednoosobowa. Bezspornym jest, że dopiero od 10 grudnia 2019 r. Skarżący posiada 100% udziałów w Spółce. Tym samym, w ocenie Sądu, zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a., nie można było uznać za skuteczny.
Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi Sąd wskazuje, że w jego ocenie sformułowanie rozstrzygnięcia decyzji nie wskazuje na taką jego wadliwość, która by usprawiedliwiała wyeliminowanie decyzji z obrotu. Zdaniem Sądu, ze sformułowania rozstrzygnięcia nie wynika bowiem, że w okresie od 2 październik 2008 r. do
9 grudnia 2019 r. Spółka, której wspólnikiem był Skarżący miała status jednoosobowej spółki z o.o., jak dowodzi Strona, a wynika, że z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej jako wspólnik jednoosobowej sp. z o.o. we ww. okresie Skarżący nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd nie podzielił także stanowiska Strony, by pomiędzy rozstrzygnięciem decyzji w akcentowanej części, a jej uzasadnieniem zachodziła istotna sprzeczność. Zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie decyzji i jej uzasadnienie są spójne. Tym samym zarzut wadliwych ustaleń faktycznych, że w okresie od 2 październik 2008 r. do 9 grudnia 2019 r. Spółka, której wspólnikiem jest Skarżący, była spółką jednoosobową, nie mógł zostać uwzględniony. Z treści decyzji bezsprzecznie bowiem wynika, że we ww. okresie Spółka nie była spółką jednoosobową.
Zdaniem Sądu, organ poczynił ustalenia faktyczne w sposób prawidłowy, z poszanowaniem wynikającej z art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, realizując gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe, w tym art. 77 § 1 k.p.a., stanowiącym: "Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.". Ustalenia organu znalazły odzwierciedlenie w prawidłowo uzasadnionej decyzji, zawierające niezbędne elementy wymienione w art. 107 § 3 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe, także i zarzuty prawa materialnego, a to art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 4 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), nie mogły odnieść spodziewanego przez Stronę skutku.
W ocenie Sądu, również i zarzut naruszenia art. 145a § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie mógł zostać uwzględniony. Z treści orzeczeń zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (VI SA/Wa 3119/21) jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (II GSK 1347/22) nie wynika, by Sądy stosowały przepis art. 145a § 1 p.p.s.a. stanowiący: "W przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu.".
Podsumowując, zdaniem Sądu, żaden z zarzutów skargi nie zasługiwał na uwzględnienie. Organ nie naruszył ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania, w tym podniesionych przez Stronę w skardze.
Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.