II GSK 446/23

II GSK 446/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Sieńczyło - Chlabicz
Wojciech Sawczuk /sprawozdawca/
Zbigniew Czarnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6463 Wzory przemysłowe
Hasła tematyczne
Własność przemysłowa
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1462/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-10-11
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 1410
art. 102 ust. 1 i ust. 3 pkt 2
Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej - tekst jednolity
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 106 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Joanna Sieńczyło- Chlabicz Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 1462/22 w sprawie ze skargi Z.P. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 stycznia 2022 r. nr Sp.158.2020 w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
I.
Decyzją z 25 stycznia 2022 r. nr Sp.158.2020 Urząd Patentowy Rzeczpospolitej Polskiej, działając na podstawie art. 102 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1410 ze zm. - dalej jako pwp) uwzględnił wniosek [...] E. Sp. z o.o. w P. (wnioskodawca) i unieważnił prawo z rejestracji wzoru przemysłowego Czujnik prędkości Rp.24849, udzielone na rzecz [...] Z.P. (uprawniony) oraz orzekł o kosztach postępowania.
Prezentując istotę sporu organ wyjaśnił, że wniosek o unieważnienie wskazywał, że sporny wzór narusza art. 102, art. 103, art. 104 a także art. 107 oraz art. 108 pwp, gdyż sporny wzór nie był nowy w dacie zgłoszenia, nie posiadał cechy indywidualnego charakteru, a ponadto nie jest widoczny podczas normalnego używania. Wskazał przy tym, że kształt wzoru jest podyktowany jedynie cechami technicznymi. Czujnik pomiaru prędkości jest bowiem elementem wyposażenia każdego wagonu kolejowego. Jest to czujnik w postaci układu elektronicznego, usytuowany w obudowie mocującej do maźnicy wagonu. Kształt tej obudowy musi być dostosowany zarówno do kształtu elementów elektronicznych usytuowanych wewnątrz obudowy, jak i możliwości osadzenia tego pojemnika i zespolenia z obudową maźnicy. Obudowa łączy ze sobą więc dwa aspekty techniczne: pojemność wewnętrzna musi być dopasowana do kształtu osadzonych w niej elementów elektronicznych, natomiast kształt zewnętrzny musi zapewnić trwałe połączenie z maźnicą. W jego ocenie każdy element czujnika wynika z wymagań technicznych.
W zakresie pozostałych zarzutów wskazano, że przedmiot wzoru przemysłowego nie należy do grupy produktów tzw. powszechnego obrotu towarowego. Dlatego nie stosuje się publicznych informacji o produkcie, a jedynie prowadzi korespondencję między wysoko wyspecjalizowanymi partnerami. Tym samym zgłoszony przez uprawnionego w dniu 12 września 2018 r. wzór przemysłowy Rp 24849, nawet z uwzględnieniem art. 103 ust. 3 pkt 2 pwp nie ma cechy nowości.
Ponadto wnioskodawca podniósł, że cechami technicznymi, wynikającymi z konieczności zamocowania czujnika prędkości, jest jego obudowa, w której mieści się elektroniczna konstrukcja czujnika i część do mocowania go do maźnicy kół, a mianowicie prostokątna płytka z otworami w narożach do przykręcania do jakieś podstawy oraz złącze gwintowe do osadzania przewodów elektrycznych. Nie odzwierciedla to cech wzoru. Nie spełniono bowiem wymagania art 108 ust. 2 pwp.
Uprawniony wniósł o oddalenie wniosku. Wskazał, że przedmiot wzoru przemysłowego nie stanowi wymienialnej części składowej wytworu złożonego, lecz jest samoistnym wyrobem - czujnikiem, który jako przedmiot obrotu handlowego ma postać zewnętrzną w pełni widoczną. Tego rodzaju czujnik może być wykorzystany do różnych rodzajów wagonów. W związku z tym przyjęta przez wnioskodawcę interpretacja widoczności czujnika jest błędna.
Czujnik prędkości stanowiący przedmiot wzoru przemysłowego jest wytworem, którego cechy nie wynikają wyłącznie z jego funkcji technicznej, a jedynym parametrem, który powinien być zachowany w czujniku ze względu na budowę maźnicy jest rozstaw otworów mocujących czujnik. Pozostałe parametry mogły być opracowane na wiele różnych sposobów i w wielu różnych wariantach, biorąc pod uwagę zakres swobody twórczej.
Podnoszony przez wnioskodawcę brak cechy nowości, poparty załączonymi dowodami w postaci faktur i korespondencji mailowej nie stanowi dowodu ujawnienia wzoru, gdyż korespondencja w formie maili ma charakter poufny i nie może świadczyć o tym, że sporny wzór został udostępniony publicznie. Podobnie faktura nie może stanowić dowodu z uwagi na brak określenia w jej treści postaci wymienionych wyrobów.
Zajmując merytoryczne stanowisko w sprawie organ wskazał, że sporny wzór przemysłowy nie spełnia cechy widoczności podczas normalnego użytkowania - tj. przesłanki zdefiniowanej w art. 102 ust. 1 pwp. Przepis ten wskazuje że wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, fakturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację.
Urząd podzielił argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w wyroku z 7 lipca 2017 r. sygn. akt II GSK 3072/15, że istotne jest podkreślenie ścisłego normatywnego związku pomiędzy art 102 ust. 1 i art 104 pwp, bowiem odwołanie się do definicji pojęcia indywidualnego charakteru, który wraz z elementem nowości stanowi wyznacznik wzoru przemysłowego, pozwala stwierdzić w sposób niepozostawiający wątpliwości, że cechą immanentną wzoru przemysłowego jest jego postrzegalność wzrokowa (również dotykowa), ponieważ tylko w ten sposób, a więc poprzez szczególne, właściwe dla danego wytworu cechy, może on oddziaływać na użytkownika, budząc w nim określone wrażenia. Innymi słowy, zarówno w literaturze jak i w judykaturze przyjmuje się, że istota każdego wzoru przemysłowego zawiera się co do zasady w jego zewnętrznej, postrzegalnej postaci wyróżniającej się czy to specyficznym kształtem, liniami konturów, kolorystyką, czy ornamentacją lub wreszcie strukturą bądź materiałem.
Istota każdego wzoru przemysłowego - niezależnie od tego czy stanowić będzie samodzielną postać wytworu, czy też część składową - zawiera się co do zasady w jego zewnętrznej, postrzegalnej postaci wyróżniającej się czy to specyficznym kształtem, liniami konturów, kolorystyką, czy ornamentacją lub wreszcie strukturą bądź szczególnymi, zewnętrznymi cechami materiału, z którego jest wytworzony.
Zdaniem Urzędu aby postać wytworu można było uznać za wzór przemysłowy podlegający ochronie musi występować przesłanka widoczności (przynajmniej części) elementów spornego wzoru, bez względu czy wzór jest samoistny, samodzielny czy też częścią włączany do wzoru złożonego.
Przedmiotem wzoru przemysłowego Czujnik prędkości Rp.24849, jest wygląd skrzynki metalowej (zawierającej w sobie elementy elektroniczne) umocowanej do prostokątnej płyty zawierającej otwory montażowe. Ponadto zawiera on kołnierz cylindryczny ze złączem gwintowym.
Jakkolwiek tak przedstawiony wzór przemysłowy jest postrzegalny zmysłem wzroku tak należy zauważyć, że nie jest on postrzegany podczas normalnego używania przez zorientowanego użytkownika - a wiec według definicji art. 102 nie jest wzorem przemysłowym.
W utrwalonej linii jurydycznej wskazuje się bez wątpliwości interpretacyjnych, że "przedmiotem oceny [...] mogą być tylko te elementy wzoru przemysłowego, które są widoczne na zewnątrz w toku zwykłego używania". Przedmiotowy wzór przemysłowy tj. "czujnik prędkości" montowany jest maźnicy wagonu, a więc w ocenie Urzędu, po jego zamontowaniu nie jest widoczny dla końcowego, zorientowanego użytkownika. Nie budzi bowiem wątpliwości organu, że zorientowanym użytkownikiem czujnika prędkości jest osoba stale go używająca, wyłączając z tego grona specjalistów zajmujących się konserwacją i naprawą.
Takim zorientowanym użytkownikiem w sprawie niniejszej będzie maszynista, który jest odbiorcą informacji wytwarzanych przez czujnik prędkości (tj. prędkości składu). Przy ustaleniu pojęcia "normalnego użytkowania" organ wziął pod uwagę ugruntowane orzecznictwo zdaniem którego "dystrybucja, sprzedaż, obsługa czy naprawa nie stanowią normalnego końcowego użytkowania". Niewątpliwie maszynista nie jest osobą, która ogląda poszczególne elementy składu jak i lokomotywy, dokonują tego bowiem profesjonaliści zajmujący się stroną techniczną pociągu. Z kolei ci ostatni, jako osoby zajmujące się konserwacją i obsługą, nie mogą być uznani za zorientowanych użytkowników. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że sporny wzór nie spełniał w dniu zgłoszenia definicji wzoru przemysłowego z art. 102 pwp, gdyż nie jest widoczny dla zorientowanego użytkownika podczas normalnego użytkowania.
Konsekwencją powyższego oraz uznania, że art. 102 pwp stanowi samodzielną przesłankę unieważnienia prawa, zbędne było badanie zasadności pozostałych zarzutów udzielenia prawa z rejestracji.
II.
Wyrokiem z 11 października 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 1462/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę uprawnionego Z.P. na ww. decyzję Urzędu Patentowego.
W ocenie WSA organ zasadnie stwierdził, że przedmiotem spornego wzoru przemysłowego jest wygląd skrzynki metalowej (zawierającej w sobie elementy elektroniczne) umocowanej do prostokątnej płyty zawierającej otwory montażowe, która zawiera kołnierz cylindryczny ze złączem gwintowym. Pomimo, że tak przedstawiony wzór przemysłowy jest postrzegalny zmysłem wzroku to należy uwzględnić, że nie jest on postrzegany podczas normalnego używania przez zorientowanego użytkownika.
Przedmiotem oceny mogą być tylko te elementy wzoru przemysłowego, które są widoczne na zewnątrz w toku zwykłego używania. Tymczasem badany wzór przemysłowy tj. "czujnik prędkości" montowany jest do maźnicy wagonu, a więc, po jego zamontowaniu nie jest widoczny dla końcowego, zorientowanego użytkownika. Nie budzi zetem wątpliwości, że zorientowanym użytkownikiem czujnika prędkości jest osoba stale go używająca, wyłączając z tego grona specjalistów zajmujących się konserwacją i naprawą. Takim zorientowanym użytkownikiem w sprawie niniejszej jak słusznie wskazał organ jest maszynista.
Niewątpliwie maszynista nie jest osobą, która ogląda poszczególne elementy składu jak i lokomotywy, dokonują tego bowiem profesjonaliści zajmujący się stroną techniczną pociągu w tym jego naprawą i konserwacją poszczególnych elementów. Z kolei ci ostatni, jako osoby zajmujące się konserwacją i obsługą, nie mogą być uznani za zorientowanych użytkowników.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji ocena stanu faktycznego i materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie została przeprowadzona prawidłowo. Badany wzór został oceniony w całokształcie wszystkich elementów, a przy wydawaniu decyzji uwzględniono dotychczasową praktykę i stosowne orzecznictwo. W takiej sytuacji nie można skutecznie postawić organowi zarzutu naruszenia prawa materialnego. Sąd nie stwierdził w niniejszej sprawie także uchybień procesowych.
Urząd Patentowy RP w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dokładnie wyjaśnił podstawę faktyczną i prawną swojego rozstrzygnięcia stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. Nie można mu także przypisać naruszenia art. 7, art. 11, art. 77 § 1, i art. 80 k.p.a.
WSA oddalił także zawarty w skardze wniosek o przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego.
W sprawie niniejszej skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu w postaci:
1) zdjęć czujnika pomiaru prędkości zamontowanego na maźnicy, na fakt uwidocznienia elementów czujnika prędkości, którego dotyczy zgłoszony wzór przemysłowy oraz jego widoczność dla zorientowanego użytkownika;
2) przykładowych (6) opisów ochronnych wzorów przemysłowych, na które zostało udzielone prawo z rejestracji przez Urząd, na fakt: udzielenia przez Urząd ochrony ww. wzorom przemysłowym w sytuacji co najmniej problematycznej widoczności tych wzorów, podczas gdy Urząd unieważnił prawo z rejestracji wzoru przemysłowego pt. Czujnik prędkości Rp.24894 pomimo, iż widoczność ww. wzoru została zachowana dla końcowego, zorientowanego użytkownika.
Odnosząc się do przedstawionych materiałów WSA stwierdził, że dołączone do skargi kserokopie fotografii przedstawiają nieokreślone urządzenia techniczne lecz nie wiadomo w jakich okolicznościach i z jakiej perspektywy zostały wykonane. Natomiast przedstawione kserokopie przykładowych (6) opisów ochronnych wzorów przemysłowych dotyczą innych przypadkowych wzorów niemających związku z niniejszą sprawą. Sąd uznał, że przedstawione przez stronę skarżącą materiały nie przedstawiają wartości dowodowej dla rozstrzygnięcia badanej sprawy i dlatego nie przeprowadził dowodu z tych materiałów.
III.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Z.P., zaskarżając go w całości i zarzucając:
1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 102 pwp poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na:
a) przyjęciu, że wzór przemysłowy pt. Czujnik prędkości Rp.24849, którego przedmiotem jest czujnik prędkości przeznaczony do stosowania w układach detekcji prędkości w pojazdach kolejowych, nie spełniał w dniu zgłoszenia definicji wzoru przemysłowego, gdyż nie jest widoczny dla zorientowanego użytkownika podczas normalnego użytkowania, w sytuacji gdy tak określony wzór przemysłowy jest widoczny na zewnątrz w toku zwykłego użytkowania przez zorientowanego użytkownika, za którego należy uznać członków obsługi pociągu w osobach kierownika składu, konduktora i kontrolera blokady drzwi, tj. osoby, które widzą czujnik i mogą ocenić jego wygląd, kontury i kształt;
b) uznaniu, że zorientowanym użytkownikiem w niniejszej sprawie jest maszynista, jako odbiorca informacji wytwarzanych przez czujnik prędkości (tj. prędkości składu pociągu) w sytuacji, gdy czujnik steruje jedynie urządzeniami zamontowanymi w wagonie, tj. blokadą drzwi oraz ewentualnie wspomaganiem hamowania i nie przekazuje żadnych informacji ani do lokomotywy, ani do maszynisty;
c) braku, uznania za zorientowanego użytkownika w niniejszej sprawie członków obsługi pociągu w osobach kierownika składu, konduktora i kontrolera blokady drzwi, tj. osób, które widzą czujnik i mogą ocenić jego wygląd, kontury i kształt;
2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez brak dopuszczenia i przeprowadzenia przez Sąd I Instancji dowodów w postaci: zdjęć czujników prędkości zamontowanych na maźnicy oraz przykładowych 6 opisów ochronnych wzorów przemysłowych, na które zostały udzielone prawa z rejestracji przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, zgłoszonych w skardze do Sądu I Instancji i uznanie, że przedstawione przez skarżącego materiały nie przedstawiają wartości dowodowej dla rozstrzygnięcia badanej sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, że wzór przemysłowy pt. Czujnik prędkości Rp.24849, nie spełniał w dniu zgłoszenia definicji wzoru przemysłowego, gdyż nie był widoczny dla zorientowanego użytkownika podczas normalnego użytkowania, za którego Sąd I Instancji uznał maszynistę, co w konsekwencji spowodowało oddalenie skargi w całości.
Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.
W ramach uzupełniającego postępowania dowodowego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniosła także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu w postaci:
1. zdjęć czujników prędkości zamontowanych maźnicy (załączonych do skargi do Sądu I Instancji) na fakt: wykazania posiadania przez wszystkie czujniki prędkości zamontowane na maźnicy, w tym również czujnik prędkości, którego dotyczy sporny wzór przemysłowy cechy "widoczności" dla zorientowanego użytkownika, w tym członków obsługi pociągu w osobach na kierownika składu, konduktora oraz kontrolera blokady drzwi;
2. opisów ochronnych wzorów przemysłowych, na prawo z rejestracji przez Urząd Patentowy Rzeczpospolitej Polskiej, na fakt: udzielenia przez Urząd ochrony ww. wzorom przemysłowym w sytuacji problematycznej ich widoczności, podczas gdy Urząd Patentowy Rzeczpospolitej Polskiej unieważnił prawo z rejestracji wzoru przemysłowego pt. Czujnik prędkości Rp.24849 pomimo, iż widoczność ww. wzoru została zachowana dla końcowego, zorientowanego użytkownika, w tym członków obsługi pociągu w osobach kierownika składu, konduktora oraz kontrolera blokady drzwi;
3. dodatkowych zdjęć czujników prędkości różnych typów, w tym czujnika prędkości, którego dotyczy sporny wzór, wykonanych z odległości 2 m oraz kilku metrów od wagonu (dołączonych do niniejszej skargi kasacyjnej) na fakt: wykazania posiadania przez wszystkie czujniki prędkości zamontowane na maźnicach, w tym również czujnik prędkości, którego dotyczy sporny wzór przemysłowy cechy "widoczności" dla zorientowanego użytkownika w tym członków obsługi pociągu w osobach kierownika składu, konduktora oraz kontrolera blokady drzwi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
IV.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a.
V.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego chybiony jest przede wszystkim zarzut procesowy, wskazujący na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 w zw. z art. 151 p.p.s.a.
Wyjaśnić należy, że omawianym zarzutem strona kwestionuję odmowę dopuszczenia przez WSA przedłożonych w postępowaniu sądowym dowodów w postaci zdjęć czujników prędkości oraz opisów ochronnych innych wzorów przemysłowych. Dowody te miały wykazać widoczność czujnika montowanego w maźnicy wagonów, a także zaprezentować praktykę Urzędu Patentowego, rejestrującego wzory przemysłowe ulegające - mówiąc w pewnym uproszczeniu - zakryciu, co przeciwstawiane jest w tych okolicznościach unieważnieniu wzoru należącego do skarżącego.
Zgodnie zatem z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Wskazany przepis, jakkolwiek statuujący daleko idące uprawnienia, nie daje bez wątpienia podstaw do tego, aby prowadzić przed sądem administracyjnym postępowanie dowodowe, którego istotą będzie wykazywanie istnienia nowych okoliczności faktycznych, których strona, pomimo takiej możliwości, nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji publicznej. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest więc ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, a jedynie uzupełniająca ocena, czy organ właściwie ustalił ten stan. Należy jednak pamiętać także o tym, że wpływ na możliwość zastosowania tej normy ma także charakter postępowania prowadzonego przez organ, a ten w niniejszej sprawie zasadniczo odbiega od klasycznego postępowania administracyjnego uregulowanego w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Jak bowiem wynika z zestawienia art. 117 ust. 1 z art. 89 ust. 1 w zw. z art. 255 ust. 1 pkt 1 pwp, postępowanie w przedmiocie unieważnienia wzoru przemysłowego prowadzone jest przez Urząd Patentowy w trybie spornym. Oznacza to, że inicjatywa dowodzenia twierdzeń formułowanych przed organem spoczywa na stronach tego postępowania, tj. wnioskującym o unieważnienie i uprawnionym do prawa z rejestracji wzoru przemysłowego. Oczywiście Urząd ma również własne uprawnienia m.in. dowodowe, choć niewątpliwie ograniczone w porównaniu do tych przysługujących organom orzekającym w klasycznych postępowaniach administracyjnych.
W niniejszej sprawie WSA słusznie zatem stwierdził, że prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego jest w okolicznościach sprawy zbędne. Dzieje się tak już z tej przyczyny, że wnioskowane zdjęcia maźnicy i czujnika winny były zostać przedłożone w pierwszej kolejności organowi, który wyznaczał rozprawy administracyjne, celem dokładnego zbadania sprawy. Organ przychylał się przy tym do wniosków pełnomocnika skarżącego o odraczanie rozpraw, jednakże kolejne żądanie słusznie zostało uznane za świadczące o próbie obstrukcji oraz o nadużyciu prawa procesowego. Tym samym wniosek o odroczenie rozprawy w dniu 11 stycznia 2022 r. został oddalony.
W istocie strona uprawniona do prawa z rejestracji wzoru przemysłowego nie wyraziła merytorycznego stanowiska na rozprawie prowadzonej przez organ, nie przedkładając mu w pierwszej kolejności wnioskowanych obecnie dowodów i nie wyjaśniając istoty wzoru. W tej sytuacji żądanie uzupełnienia postępowania dowodowego, w sytuacji gdy strona sama nie skorzystała z prawa do wypowiedzi w ramach najbardziej kontradyktoryjnego elementu całego postępowania administracyjnego jakim jest prowadzona przed organem, przy obecności obu stron, rozprawa administracyjna, uniemożliwia w istocie uzupełnianie tego postępowania dowodowego poprzez wykorzystanie instytucji uzupełniającego postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym I instancji, o której mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a.
Zarzut procesowy jest zatem niezasadny.
Niezasadne, w kontekście powyższego wyjaśnienia, jest także żądanie przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na mocy art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Odnośnie do prowadzenia w postępowaniu kasacyjnym dowodu z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dostrzec można rozbieżne poglądy. Z jednej strony postulowany jest całkowity brak możliwości prowadzenia postępowania dowodowego, motywowany tym, że NSA nie ma uprawnień do ustalania stanu faktycznego sprawy. Z drugiej strony, wyjątkowo dopuszcza się takie postępowanie jeżeli zostaną uwzględnione zarzuty procesowe dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez organ administracyjny lub wadliwej oceny ustalenia tego stanu faktycznego przez sąd pierwszej instancji (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2023 r. sygn. akt I GSK 909/17)
Pomijając wskazane wyżej okoliczności, dotyczące kontradyktoryjnego charakteru postępowania przed Urzędem Patentowym i brakiem przedstawienia mu dowodów wskazujących na umieszczenie czujnika w maźnicy w postępowaniu administracyjnym, zwrócić należy również uwagę na brak w skardze kasacyjnej jakichkolwiek zarzutów procesowych kwestionujących ustalony przez organ stan faktyczny sprawy, w szczególności przyjęty wzorzec zorientowanego użytkownika.
Jeszcze raz należy zatem podkreślić, że ani zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a., ani też żądanie przeprowadzenia dowodów w postępowaniu przed NSA na wskazanej podstawie prawnej, nie może służyć kwestionowaniu ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza, ani do ustalania stanu faktycznego sprawy dopiero przed sądem administracyjnym.
Nadto należy dodać, że powoływanie się na inne prawa z rejestracji wzorów przemysłowych jako dowód na to, że wzór skarżącego również powinien pozostać w obrocie prawnym, nie jest działaniem prawidłowym. Należy przypomnieć, że nawet wadliwie zarejestrowane prawo obowiązuje do momentu, w którym zostanie prawnie wyeliminowane z obrotu. To więc, że zdaniem strony funkcjonują zarejestrowane wzory przemysłowe w istocie pozbawione cechy widoczności podczas normalnego użytkowania, nie świadczy jeszcze o tym, że z tej przyczyny można wzór przemysłowy strony uznać za dopuszczalny.
VI.
Niezasadny jest także zarzut materialny.
Po pierwsze, strona podnosi w nim naruszenie art. 102 pwp, podczas gdy przepis ten posiada rozbudowaną strukturę, składającą się z czterech ustępów, z pośród których jeden dodatkowo rozwinięty został w dwóch kolejnych punktach.
Ogólnie należy zatem wskazać, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym. Świadczy o tym przede wszystkim przywołany już art. 183 § 1 p.p.s.a., nakazujący rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy środkiem tym wywołanej w jego granicach, a te z kolei wyznaczają prawidłowo określone podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega zatem na tym, że dopiero prawidłowe wskazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, bądź procesowego określa zakres kontroli w postępowaniu odwoławczym. Ów wzorzec kontroli nie może być przy tym jedynie luźno powiązany z przedmiotem postępowania, nie nawiązując w sposób konkretny do podstawy prawnej kwestionowanego rozstrzygnięcia WSA oraz wcześniej wydanych aktów organów administracji publicznej.
To więc autor skargi kasacyjnej, którym z woli ustawodawcy jest profesjonalista (na mocy art. 175 § 3 pkt 2 p.p.s.a. - rzecznik patentowy), wyznacza w sposób wiążący zakres zaskarżenia, a więc także kontroli instancyjnej, wskazując które przepisy, rozumiane jako artykuł, paragraf lub ustęp, punkt, podpunkt, tiret, itp. oraz wywodzone z nich normy prawa zostały naruszone, a jeżeli tak to w jaki sposób. Naczelny Sąd Administracyjny z całą pewnością, o czym świadczy dotychczasowa wieloletnia i utrwalona linia orzecznicza, nie ma obowiązku, a czasami nawet prawa domyślać się i uzupełniać argumentację autora skargi kasacyjnej, rozwijając ją, dedukując bądź przewidując potencjalne kierunki w jakich zmierzał autor skargi kasacyjnej.
Przytoczenie więc podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, bowiem z uwagi na związanie NSA granicami skargi kasacyjnej, Sąd ten może uwzględnić tylko te przepisy prawa, które zostały wyraźnie wskazane jako naruszone. Zarzuty kasacyjne powinny ponadto zawierać szczegółowe uzasadnienie, a w przypadku zarzutów naruszenia przepisów procesowych - także wskazanie, jaki wpływ na wynik sprawy miało zarzucane uchybienie procesowe. Sąd nie zastępuje bowiem strony i nie precyzuje oraz nie uzupełnia przytoczonych podstaw kasacyjnych. Jedynie w pewnym wąskim marginesie wad jakimi dotknięte są zarzuty skargi kasacyjne (ich niejasność w petitum, rozwinięta w uzasadnieniu), pewne złagodzenie tego z natury rzeczy surowego stanowiska wprowadza uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010 nr 1 poz. 1), w której stwierdzono, że przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych.
W niniejszej sprawie strona nie precyzuje dokładnie podstawy zarzutu materialnego skargi kasacyjnej, wskazując ogólnie na art. 102 pwp, co stanowi uchybienie, zwłaszcza że analiza zarzutu wskazuje, że w rzeczywistości strona zwalcza niewłaściwe ustalenia faktyczne związane z przyjęciem wzorca zorientowanego użytkownika czujnika prędkości, w sytuacji, w której ustaleń faktycznych organu, zaakceptowanych przez WSA, w ogóle nie zakwestionowano.
Po drugie, dopiero odczytanie omawianego zarzutu wraz z jego uzasadnieniem pozwala, przy uwzględnieniu powołanej uchwały pełnego składu NSA, na ostrożne zrekonstruowanie wskazywanego przez stronę wzorca kontroli. Autorce skargi kasacyjnej chodzi bowiem o to, że naruszony został w istocie art. 102 ust. 1 i ust. 3 pkt 2 pwp.
Przepisy te, zdaniem strony, zostały naruszone wskutek wadliwego przyjęcia, że sporny wzór przemysłowy nie jest widoczny dla zorientowanego użytkownika podczas normalnego użytkowania, w sytuacji gdy jest on widoczny na zewnątrz, bowiem należy za użytkownika uznać kierownika składu, konduktora i kontrolera blokady drzwi, którzy widzą ten czujnik na co dzień, a nie maszynistę, który go w ten sposób nie widzi.
Ponadto wadliwie przyjęto, że użytkownikiem czujnika jest maszynista, podczas gdy urządzenie to steruje jedynie innymi urządzeniami zamontowanymi w wagonie, tj. blokadą drzwi oraz ewentualnie wspomaga hamowanie i nie przekazuje żadnych informacji maszyniście.
W kontekście powyższego należy w pierwszej kolejności ponownie przypomnieć, że strona nie podważyła skutecznie ustaleń faktycznych organu i WSA, co jest niewątpliwie m.in. skutkiem braku jej udziału w rozprawie i uzyskania w ten sposób wpływu na czynione ustalenia faktyczne. Z uwagi na zasadę kontradyktoryjności postępowania przed Urzędem Patentowym, jest to uchybienie obciążające w tym przypadku skarżącego. Tym bardziej, że opis spornego wzoru przemysłowego nie wskazuje na powyższe, podkreślając jedynie, że cechą istotną wzoru jest nowa, zintegrowana postać czujnika ze wzmacniaczem, przejawiająca się w jego oryginalnej, przestrzennej formie gwarantującej funkcjonalność tego urządzenia. Nie jest takim wyjaśnieniem samo wskazanie, że przedmiotem wzoru jest "czujnik prędkości przeznaczony do stosowania w układach detekcji prędkości w pojazdach kolejowych, zwłaszcza zintegrowany czujnik prędkości zamontowany na maźnicy zestawu kołowego i współpracujący z kołem zębatym osadzonym na wspólnej osi z kołami jezdnymi pojazdu kolejowego".
Brak wyjaśnienia tej kwestii przez stronę na etapie postępowania przed Urzędem, powiązany z brakiem stosownych zarzutów procesowych w skardze kasacyjnej, już sam w sobie uniemożliwia jakąkolwiek weryfikację zakresu przyjętego katalogu zorientowanych użytkowników.
Nadto należy wyjaśnić, że strona skarżąca nie ma racji nawet wówczas, jeżeli przyjąć, że krąg zorientowanych użytkowników jest szerszy.
Z definicji wzoru przemysłowego z art. 102 ust. 1 pwp wynika, że jest nim nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, fakturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację.
Z kwestionowanego przez stronę art. 102 ust. 3 pkt 2 pwp wynika, że za wytwór uważa się także wymienialną część składową wytworu złożonego, jeżeli po jej włączeniu do wytworu złożonego pozostaje ona widoczna w trakcie jego zwykłego używania, przez które rozumie się każde używanie, z wyłączeniem konserwacji, obsługi lub naprawy.
Badając cechę widoczności w pierwszej kolejności tworzy się wzorzec "zorientowanego użytkownika", który dokonuje oceny indywidualnego charakteru wzoru przemysłowego i w tym kontekście ocenia także przesłankę jego widoczności. Będzie nim więc osoba, która w sposób stały używa danej rzeczy (w tym przypadku wytworu złożonego), uważnie go ogląda, analizuje jego budowę i funkcjonalność oraz zwraca uwagę na detale. Nie można tym samym powiedzieć, aby warunek ten spełniał przeciętny fachowiec, czy przeciętny klient (pasażer pociągu), gdyż są to podmioty będące na dwóch przeciwległych biegunach pojęcia "zorientowany użytkownik". Musi to być zatem osoba, która nie będąc wytwórcą rzeczy czy ekspertem technicznym, zdobyła potrzebne informacje np. zapoznawszy się z opracowaniami na temat danej rzeczy, zasięgnąwszy informacji w Internecie, czy odbywszy odpowiednie przeszkolenie i która wykazuje stosunkowo wysoki poziom uwagi przy używaniu rzeczy objętej wzorem przemysłowym.
Wskazano już wcześniej, że czujnik jest elementem montowanym w innym urządzeniu (maźnicy), przez co niemalże w całości podlega zakryciu, pozostawiając widoczne na zewnątrz jedynie płytkę z otworami montażowymi w narożnikach oraz element prostopadłościenny z przylegającym kwadratowym kołnierzem cylindrycznego złącza gwintowego, stanowiącego wtyk aparatowy do połączenia z obwodem zasilania oraz z zewnętrznym układem wykonawczym (odbierającym wskazania czujnika). Jedynie więc ten element może być oceniany jako widoczny.
Co istotne, nie można odrzucić, jak postuluje strona, wzorca maszynisty, bowiem ten podmiot - co niewątpliwe - również ogląda nie tylko samą lokomotywę ale także i tworzące cały skład wagony. Ponadto, gdyby przyjąć, że w sprawie należałoby uwzględnić inne osoby jako zorientowanych użytkowników, czyli wymienionego w skardze kasacyjnej kierownika składu, konduktora oraz kontrolera blokady drzwi, to tego ostatniego należałoby z całą pewnością odrzucić z uwagi na wyjątkowo specjalistyczny charakter funkcji jaką pełni, nakierowany - jak wskazuje już sama nazwa - wyłącznie na kontrolę blokady drzwi, co przy uwzględnieniu wskazań strony jest dość kierunkowym zakresem obowiązków, przez co osoba ta musi być traktowana w kategoriach specjalisty, wiedzącego dokładnie jak wygląda i gdzie się znajduje ów czujnik.
Ponadto, strona z niczym nieuzasadnioną łatwością przyjmuje, że kierownik składu i konduktor, będą oglądać podczas wysiadania z wagonów na stacjach, a przez to zawsze będą widzieć, zamontowany w maźnicy czujnik (ściślej jego zewnętrzną część opisaną wyżej). Jest to twierdzenie nawet w okolicznościach podawanych przez stronę nieuzasadnione, bowiem pomijając funkcję tych osób, nastawioną na obsługę podróżujących i przejazdu, dziać się tak może wyłącznie w trakcie postoju pociągu i to tylko na stacjach, na których peron posadowiony jest na poziomie kół składu pociągu, a nie - jak to ma miejsce obecnie w większości przypadków - na poziomie drzwi wejściowych do wagonów, całkowicie zakrywając elementy jezdne. Co istotne, strona nie uwzględnia tego, że zwykłym używaniem wagonu jako całości, gdyż to w jego skład wchodzi maźnica i zamontowany w niej czujnik, jest to, że pozostaje on w ruchu a nie w postoju.
W powyższej sytuacji, stanowisko skarżącej, nawet gdyby było je można uwzględnić, skutkowałoby oddaleniem skargi kasacyjnej. W związku z czym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.