II GSK 445/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A. P. i A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy decyzję Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) nakładającą na skarżących kary pieniężne. KNF stwierdziła, że skarżący, działając w porozumieniu, naruszyli przepisy ustawy o ofercie publicznej, nie zawiadamiając o przekroczeniu progu 33 1/3 % ogólnej liczby głosów w spółce H. S.A. oraz przekraczając ten próg bez ogłoszenia wezwania do zapisywania się na sprzedaż akcji, co skutkowało osiągnięciem progu 66%. Sąd I instancji oddalił skargę, uznając m.in., że domniemanie porozumienia między małżonkami, wynikające z art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie, nie zostało obalone przez skarżących, mimo istnienia między nimi umowy o rozdzielności majątkowej. Sąd I instancji odrzucił również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów KPA i Ordynacji podatkowej, w tym zarzut przedawnienia kary, wskazując, że postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie przepisów wprowadzających przedawnienie. Sąd uznał także, że kary zostały nałożone proporcjonalnie, z uwzględnieniem okoliczności sprawy. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko Sądu I instancji. Oddalił zarzuty dotyczące przedawnienia kary, wskazując na przepisy przejściowe KPA. Potwierdził, że przepisy Ordynacji podatkowej nie mają zastosowania do kar nakładanych przez KNF, powołując się na ugruntowane orzecznictwo. Sąd uznał, że obalenie domniemania porozumienia między małżonkami wymaga wykazania faktycznego braku kontaktów, konfliktu lub separacji, a sama rozdzielność majątkowa nie jest wystarczająca. NSA potwierdził również prawidłowość doliczania głosów z akcji nabytych w drodze pożyczki oraz zasadność wymierzonej kary, uwzględniając wagę naruszenia, brak możliwości ustalenia strat i korzyści, a także pozytywny wpływ na wymiar kary faktu braku wcześniejszych naruszeń. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących domniemania porozumienia między małżonkami w kontekście ustawy o ofercie publicznej, zasady stosowania przepisów o przedawnieniu kar administracyjnych oraz stosowania przepisów Ordynacji podatkowej do kar KNF.
Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów ustawy o ofercie publicznej i może wymagać uwzględnienia zmian legislacyjnych.
Zagadnienia prawne (5)
Czy administracyjna kara pieniężna może zostać nałożona po upływie pięciu lat od dnia naruszenia prawa lub wystąpienia jego skutków, zgodnie z art. 189g § 1 k.p.a.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 189g § 1 k.p.a. nie miał zastosowania w tej sprawie, ponieważ postępowanie zostało wszczęte przed nowelizacją KPA wprowadzającą ten przepis, a przepisy przejściowe nie przewidywały jego retroaktywnego stosowania.
Uzasadnienie
Instytucja przedawnienia kary administracyjnej została wprowadzona nowelizacją KPA z 2017 r. Zgodnie z przepisami przejściowymi, do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji stosuje się przepisy dotychczasowe, z pewnymi wyjątkami, które nie obejmowały zastosowania art. 189g § 1 k.p.a. do spraw już wszczętych.
Czy przepisy Ordynacji podatkowej, w szczególności art. 68 § 1, mają zastosowanie do kar pieniężnych nakładanych przez Komisję Nadzoru Finansowego na podstawie ustawy o ofercie publicznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ugruntowane orzecznictwo NSA wyklucza stosowanie art. 68 § 1 o.p. do administracyjnych kar pieniężnych wymierzanych przez KNF na podstawie ustawy o ofercie publicznej.
Uzasadnienie
Choć w przeszłości pojawił się odosobniony pogląd o możliwości zastosowania art. 68 § 1 o.p., w późniejszym orzecznictwie NSA utrwaliło się stanowisko o niestosowaniu tego przepisu do kar wymierzanych przez KNF. Powołany przez skarżących wyrok NSA z 2016 r. został uznany za odosobniony.
Jakie okoliczności pozwalają na obalenie domniemania istnienia porozumienia między małżonkami w zakresie posiadania akcji spółki publicznej, zgodnie z art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Obalenie domniemania wymaga wykazania faktycznego braku kontaktów, istotnego konfliktu przerywającego wspólne funkcjonowanie, wszczęcia postępowania rozwodowego lub separacji. Sama umowa o rozdzielności majątkowej (intercyza) nie jest wystarczającą przesłanką do obalenia domniemania.
Uzasadnienie
Przepis art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie wprowadza domniemanie porozumienia między małżonkami posiadającymi akcje spółki publicznej. Jest to domniemanie obalalne, ale ciężar dowodu spoczywa na zobowiązanym. Dowód obalający powinien wykazywać faktyczny brak więzi uzasadniających porozumienie, a nie tylko formalny ustrój majątkowy.
Czy do liczby głosów, która powoduje powstanie obowiązków związanych ze znacznymi pakietami akcji, wlicza się głosy z akcji, których wykonywanie prawa głosu jest ograniczone lub wyłączone z mocy umowy (np. umowy pożyczki)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zgodnie z art. 87 ust. 5 pkt 3 ustawy o ofercie, do liczby głosów wlicza się głosy ze wszystkich akcji, nawet jeśli wykonywanie prawa głosu jest ograniczone lub wyłączone.
Uzasadnienie
Przepis art. 87 ust. 5 pkt 3 ustawy o ofercie nakazuje sumowanie wszystkich posiadanych akcji i wynikających z nich głosów, niezależnie od tego, czy posiadaczowi przysługuje prawo głosu z tych akcji, czy zostało ono ograniczone lub wyłączone umową.
Czy nałożona kara pieniężna jest proporcjonalna do stwierdzonych naruszeń, uwzględniając okoliczności takie jak sytuacja finansowa, dobra wiara, brak realnych szkód i korzyści?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, kara została nałożona proporcjonalnie, z uwzględnieniem przesłanek określonych w art. 97 ust. 1g ustawy o ofercie, w tym wagi naruszenia, przyczyn, sytuacji finansowej, potencjalnych korzyści i strat, współpracy z organem oraz braku wcześniejszych naruszeń.
Uzasadnienie
Organ administracji (KNF) szczegółowo uzasadnił wysokość nałożonych kar, wskazując na wagę naruszenia, brak możliwości sprzedaży akcji po wyższej cenie, uniknięcie kosztów wezwania przez skarżących, a także uwzględniając pozytywny wpływ braku wcześniejszych naruszeń. Kary zostały obniżone w stosunku do pierwotnie nałożonych decyzji.
Przepisy (29)
Główne
u.o.p. art. 69 § 1
Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
u.o.p. art. 73 § 1
Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
u.o.p. art. 74
Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
u.o.p. art. 87 § 1
Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
Dotyczy obowiązków związanych ze znacznymi pakietami akcji, w tym zawiadomienia o przekroczeniu progów oraz ogłoszenia wezwania.
u.o.p. art. 87 § 4
Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
Określa przypadki, w których domniemywa się istnienie porozumienia w zakresie posiadania akcji spółki publicznej, w tym między małżonkami.
u.o.p. art. 87 § 5
Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
Określa, że do liczby głosów wlicza się głosy ze wszystkich akcji, nawet jeśli wykonywanie prawa głosu jest ograniczone lub wyłączone.
u.o.p. art. 97 § 1
Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
u.o.p. art. 97 § 1g
Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
Określa przesłanki, które Komisja bierze pod uwagę przy wymierzaniu kary pieniężnej.
u.o.p. art. 87 § 1
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
u.o.p. art. 87 § 4
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
u.o.p. art. 87 § 5
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
u.o.p. art. 97 § 1
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
u.o.p. art. 97 § 1g
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych
Pomocnicze
k.p.a. art. 189g § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 4
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 68 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 204 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 207 § 2
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 75 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
o.p. art. 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
o.p. art. 68 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Argumenty
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 189g § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie i stwierdzenie przedawnienia kary. • Zarzut naruszenia art. 68 § 1 o.p. poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie, co skutkowałoby przedawnieniem kary. • Zarzut naruszenia art. 87 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie poprzez błędną wykładnię dotyczącą obalenia domniemania porozumienia małżonków. • Zarzut naruszenia art. 87 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o ofercie poprzez błędną wykładnię dotyczącą braku podstaw do rozróżniania sytuacji prawnej małżonków w zależności od ustroju majątkowego. • Zarzut naruszenia art. 87 ust. 5 pkt 3 ustawy o ofercie poprzez błędną wykładnię i doliczenie głosów z akcji nabytych w drodze pożyczki. • Zarzut naruszenia art. 97 ust. 1 pkt 2 i 3 w zw. z art. 97 ust. 1g. ustawy o ofercie poprzez błędne zastosowanie i nałożenie nieproporcjonalnej sankcji. • Zarzut naruszenia przepisów postępowania (art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a.) poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy przez organ, w tym braku ustaleń co do porozumienia małżonków i proporcjonalności sankcji.
Godne uwagi sformułowania
Domniemanie to ma charakter obalalny (wzruszalny), przy czym ciężar dowodu spoczywa na zobowiązanym do realizacji obowiązku informacyjnego lub ogłoszenia wezwania. • Przeprowadzenie tego "dowodu negatywnego" nie jest proste w praktyce. • Trudno uznać, iż małżonkowie lub partnerzy życiowi posiadający wspólnie znaczący pakiet akcji (chodzi zatem z reguły o kwoty wielomilionowe) nie uzgadniali sposobu postępowania wobec spółki. • W przypadku posiadania akcji spółki publicznej przez małżonków, istnienie pomiędzy nimi umownej rozdzielności majątkowej nie jest samodzielną przesłanką wystarczającą do wzruszenia istnienia domniemania.
Skład orzekający
Gabriela Jyż
przewodniczący sprawozdawca
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
członek
Marcin Kamiński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących domniemania porozumienia między małżonkami w kontekście ustawy o ofercie publicznej, zasady stosowania przepisów o przedawnieniu kar administracyjnych oraz stosowania przepisów Ordynacji podatkowej do kar KNF."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów ustawy o ofercie publicznej i może wymagać uwzględnienia zmian legislacyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii prawnych związanych z prawem rynku kapitałowego, w tym interpretacji domniemania porozumienia między małżonkami i zasad przedawnienia kar administracyjnych. Ma praktyczne znaczenie dla uczestników rynku finansowego.
“Małżeńskie domniemanie porozumienia na rynku kapitałowym: kiedy intercyza nie wystarczy?”
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.