II GSK 436/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-15
NSApodatkoweWysokansa
gry hazardoweautomaty do gierkara pieniężnaposiadacz samoistny lokaluposiadanie zależneustawa o grach hazardowychodpowiedzialnośćkontrola skarbowaNSA

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą kary pieniężnej za niezarejestrowane automaty do gier, potwierdzając odpowiedzialność samoistnego posiadacza lokalu, nawet jeśli wynajął jego część.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej nałożonej na posiadacza samoistnego lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier. Skarżąca argumentowała, że nie ponosi odpowiedzialności, ponieważ wynajęła część lokalu innemu podmiotowi. Sąd I instancji i Naczelny Sąd Administracyjny uznały jednak, że wynajęcie jedynie części lokalu nie zwalnia samoistnego posiadacza z odpowiedzialności, ponieważ przepis art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy o grach hazardowych wymaga oddania całego lokalu w posiadanie zależne. Skarga kasacyjna została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M.I. od wyroku WSA w Poznaniu, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu. Sprawa dotyczyła kary pieniężnej nałożonej na skarżącą jako posiadacza samoistnego lokalu handlowego, w którym znajdowały się dwa niezarejestrowane automaty do gier hazardowych. Organy ustaliły, że automaty spełniały definicję automatów do gier losowych, a skarżąca, jako właścicielka lokalu, była odpowiedzialna za ich obecność. Kluczowym zarzutem skargi kasacyjnej było naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy o grach hazardowych (u.g.h.) poprzez błędną wykładnię, która zakładała, że skarżąca utraciła przymiot posiadacza samoistnego, ponieważ wynajęła część lokalu (5 m2) innemu podmiotowi. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu I instancji i organów administracji. Sąd podkreślił, że zgodnie z literalnym brzmieniem art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., odpowiedzialność samoistnego posiadacza lokalu przechodzi na posiadacza zależnego tylko wtedy, gdy przedmiotem posiadania zależnego jest cały lokal, a nie jego część. Wynajęcie fragmentu powierzchni lokalu nie powoduje utraty posiadania samoistnego całego lokalu w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Sąd odwołał się do art. 336 i 337 k.c. oraz orzecznictwa NSA, wskazując, że posiadacz samoistny nie traci posiadania przez oddanie rzeczy w posiadanie zależne, a przepis u.g.h. wymaga oddania całego lokalu. Sąd uznał, że wykładnia celowościowa przepisu nie prowadzi do wniosków prezentowanych przez skarżącą, a celem ustawodawcy było pociągnięcie do odpowiedzialności posiadaczy, którzy czerpią korzyści z nielegalnych gier. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 122 i 187 § 1 O.p.) również zostały uznane za niezasadne, ponieważ Sąd I instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy i zastosował prawo materialne. Sąd podkreślił, że uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające do kontroli instancyjnej. W konsekwencji skarga kasacyjna została oddalona, a skarżącej zasądzono koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, wynajęcie jedynie części lokalu nie zwalnia samoistnego posiadacza z odpowiedzialności, ponieważ przepis wymaga oddania całego lokalu w posiadanie zależne.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że literalne brzmienie art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy o grach hazardowych oraz przepisy Kodeksu cywilnego (art. 336, 337 k.c.) wskazują, że odpowiedzialność samoistnego posiadacza lokalu przechodzi na posiadacza zależnego tylko w przypadku oddania w posiadanie zależne całego lokalu, a nie jego części. Wynajęcie fragmentu powierzchni lokalu nie powoduje utraty posiadania samoistnego całego lokalu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.g.h. art. 89 § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych

Odpowiedzialność samoistnego posiadacza lokalu za niezarejestrowane automaty do gier przechodzi na posiadacza zależnego tylko wtedy, gdy przedmiotem posiadania zależnego jest cały lokal, a nie jego część.

Pomocnicze

k.c. art. 336

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Definicja posiadania jako władania rzeczą.

k.c. art. 337

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje rzecz w posiadanie zależne.

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zarzut naruszenia przepisu postępowania przez wadliwe uzasadnienie wyroku.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

O.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Obowiązek organów do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

O.p. art. 187 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Obowiązek organów do zebrania i wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. poprzez błędną wykładnię, która zakładała, że wynajęcie części lokalu nie zwalnia samoistnego posiadacza z odpowiedzialności. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszeń przepisów przez organ i przedstawienia stanu sprawy niezgodnie z rzeczywistym (art. 122 i 187 § 1 O.p.). Naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli decyzji organu administracji.

Godne uwagi sformułowania

Przeniesienie posiadania do części lokalu (rozumianego jako część powierzchni lokalu) nie będzie skutkowało "przesunięciem" ciężaru odpowiedzialności na posiadaczy zależnych tej niewyodrębnionej w osobny lokal części powierzchni lokalu. Samoistny posiadacz lokalu w takiej sytuacji nie traci posiadania "lokalu", w którym prowadzona jest działalność gospodarcza. Za pomocą tego zarzutu nie można bowiem zwalczać zaaprobowanej przez Sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, czy też stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego.

Skład orzekający

Gabriela Jyż

przewodniczący

Cezary Pryca

sędzia

Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 89 ust. 1 pkt 4 ustawy o grach hazardowych w kontekście odpowiedzialności samoistnego posiadacza lokalu, gdy wynajęto jedynie jego część."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji posiadania samoistnego i zależnego lokalu w kontekście gier hazardowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy odpowiedzialności za nielegalne automaty do gier, co jest tematem budzącym zainteresowanie. Kluczowe jest rozstrzygnięcie dotyczące odpowiedzialności posiadacza lokalu, gdy wynajmuje on tylko jego część, co ma praktyczne znaczenie dla właścicieli nieruchomości.

Wynająłeś część lokalu? Nadal odpowiadasz za nielegalne automaty!

Dane finansowe

WPS: 200 000 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 436/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Cezary Pryca
Gabriela Jyż /przewodniczący/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Gry losowe
Sygn. powiązane
III SA/Po 434/20 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2020-12-08
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 165
art. 89 ust. 1 pkt 4.
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jedn.
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 337.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 141 par. 4.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2020 r. sygn. akt III SA/Po 434/20 w sprawie ze skargi M. I. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 16 czerwca 2020 r. nr 3001-IOA.4246.32.2019.MSz w przedmiocie kary pieniężnej dla posiadacza samoistnego lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. I. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 4.050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Po 434/20 oddalił skargę M.I. (dalej: strona, skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej: Dyrektor IAS, DIAS) z 16 czerwca 2020 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej dla posiadacza samoistnego lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W dniu 20 sierpnia 2018 r. funkcjonariusze Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu (dalej: WUC-S) przeprowadzili kontrolę w sklepie spożywczo – przemysłowym zlokalizowanym w A.. przy ul. [...]. W toku czynności procesowych ustalono, że w ww. lokalu znajdowały się dwa urządzenia elektroniczne o nazwach: E. nr [...]1 i E. nr [...]2, podłączone do sieci energetycznej i gotowe do gry. Podczas kontroli funkcjonariusze przeprowadzili eksperyment procesowy, w wyniku którego w sposób jednoznaczny ustalono, że gry oferowane na ww. urządzeniach zawierają element losowości, urządzane są w celach komercyjnych oraz toczą się o wygrane rzeczowe i pieniężne, co oznaczało, że automaty były automatami do gier losowych zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2018 r., poz. 165 z późn. zm.; dalej: u.g.h.). Automaty te były niezarejestrowane.
Naczelnik WUC-S decyzją z 11 stycznia 2019 r. nałożył na stronę, jako posiadacza samoistnego lokalu (tutaj: właściciela lokalu), w którym była prowadzona działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa i w którym znajdowały się dwa niezarejestrowane automaty do gier, karę pieniężną w wysokości 200.000 zł.
Na skutek odwołania strony Dyrektor IAS decyzją z 16 czerwca 2020r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.
Sąd I instancji, skargę strony na powyższą decyzję oddalił. W uzasadnieniu stwierdził, że organy obu instancji prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy, pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie nałożenia na skarżącą kary pieniężnej. Sąd I instancji podniósł, że z art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. wynika, że co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wskazane w przepisie czyny jest posiadacz samoistny lokalu, chyba że wykaże, iż lokal stał się przedmiotem posiadania zależnego. W takim przypadku odpowiedzialność "zostaje przeniesiona" na posiadacza zależnego lokalu. Zatem dla zwolnienia" posiadacza samoistnego z odpowiedzialności na podstawie wspomnianej regulacji konieczne jest, aby przedmiotem posiadania zależnego przez podmiot trzeci był cały lokal, nie zaś jego część (np. określona w m2 powierzchnia części lokalu). Przeniesienie posiadania do części lokalu (rozumianego jako wydzielone części powierzchni) nie będzie skutkowało "przesunięciem" ciężaru odpowiedzialności na posiadaczy zależnych lokalu. Wobec tego za prawidłowe WSA uznał stanowisko organu, że skarżąca była posiadaczem samoistnym skontrolowanego lokalu handlowego i nie utraciła tego przymiotu przez wynajęcie innemu podmiotowi 5m2 powierzchni lokalu. Nie została bowiem spełniona ustawowa przesłanka oddania lokalu (jako całości) w posiadanie zależne. Sąd I instancji uznał w tej sytuacji, że skarżąca, jako posiadacz samoistny lokalu, podlegała karze pieniężnej, nałożonej w prawidłowej wysokości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła strona, zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W piśmie procesowym z 26 marca 2021 r., uzupełniającym skargę kasacyjną, strona oświadczyła, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
I. Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), zarzuciła naruszenie treści art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. (Dz. U. z 2018 r., poz. 165 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię, sprzeczną z wykładnią celowościową przedmiotowego przepisu, poprzez przyjęcie, że strona nie utraciła przymiotu posiadacza samoistnego lokalu w rozumieniu ww. przepisu na skutek zawarcia umowy z posiadaczem zależnym, ponieważ przedmiotem umowy nie była cała powierzchnia lokalu, a jedynie jego wydzielona część. Tymczasem wykładnia celowościowa cytowanego powyżej przepisu prowadzi do wniosku, iż celem ustawodawcy było pociągnięcie do odpowiedzialności jedynie posiadaczy samoistnych lokali, którzy podnajmują w nich powierzchnię w celu instalacji i eksploatacji nielegalnych urządzeń do gier, w tym ograniczenie możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności posiadaczy samoistnych, którzy podnajęli powierzchnię w lokalu posiadaczowi zależnemu.
II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj.:
1) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 §1 i 2 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi skarżącej pomimo naruszeń przez organ w toku postępowania przepisów prawa, mających istotny wpływ na wynik sprawy oraz przedstawienia stanu sprawy niezgodnie z rzeczywistym, tj. art. 122 i 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015, poz. 613 z późn. zm.; dalej: O.p.) przejawiające się w niepodjęciu działań w celu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, poprzez zignorowanie przez organ zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z którego wynikało, że strona nie była posiadaczem samoistnym części lokalu na której znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier i na której prowadzona była działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa (w szczególności umowy najmu wydzielonej powierzchni lokalu położonego w A. przy ul. [...]), z jednoczesnym bezzasadnym przyjęciem, że strona była posiadaczem samoistnym ww. części lokalu, w sytuacji gdy oczywistym jest, że w świetle zawartej umowy najmu, strona w tym zakresie utraciła przymiot posiadacza samoistnego i nie wypełnia definicji z art. art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h.;
2) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi skarżącej pomimo naruszeń przez organ w toku postępowania przepisów prawa, mających istotny wpływ na wynik sprawy oraz przedstawienia stanu sprawy niezgodnie z rzeczywistym, tj. art. 122 i 187 § 1 O.p., przejawiające się w niepodjęciu działań w celu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, poprzez zignorowanie przez organ wykazania świadomości w działaniu skarżącej. w sytuacji gdy powyższe ustalenie jest niezbędne dla uznania skarżącej za urządzającą gry na kwestionowanych automatach;
3) art. 151 p.p.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli decyzji organu administracji podatkowej oraz przez oddalenie skargi mimo podstaw do jej uwzględnienia w całości.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ - DIAS wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga strony kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Przed rozpatrzeniem merytorycznym skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Kontroli instancyjnej sprawowanej w granicach skargi kasacyjnej poddany został wyrok Sądu I instancji, którym Sąd oddalając skargę zaaprobował ustalenia organów, że skarżąca - jako posiadaczka samoistna lokalu, w którym znajdowały się dwa niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona była działalność handlowa, a który to lokal nie był przedmiotem posiadania zależnego w całości, gdyż strona oddała w posiadanie zależne jedynie część lokalu o powierzchni 5 m2 - podlegała karze pieniężnej i z tego tytułu zasadnie nałożona została na nią kara zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. w wysokości (200.000 zł) przewidzianej w art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h., w brzmieniu obowiązującym od 1 kwietnia 2017 r.
Zarzuty skargi kasacyjnej wyznaczające granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważają trafności stanowiska Sądu I instancji, że kontrolowana decyzja jest zgodna z prawem. Skarga kasacyjna nie jest więc zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Podkreślenia przy tym wymaga, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona w taki sposób, że zarzuty skargi kasacyjnej pozostają w związku funkcjonalnym, co wymaga ich łącznego rozpoznania.
W ocenie NSA nie można podzielić stanowiska skarżącej kasacyjnie, podnoszącego naruszenie przez Sąd I instancji przepisu art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. wskutek przyjęcia, że strona nie utraciła przymiotu posiadacza samoistnego lokalu na skutek zawarcia w dniu 22 maja 2018 r. umowy najmu części tego lokalu o powierzchni 5 m2 z podmiotem, który w tej sytuacji stał się posiadaczem zależnym, czyli że wynajęcie części lokalu (5 m2) nie powodowało wyzbycia się posiadania samoistnego lokalu (tej części), w którym skarżąca prowadziła działalność handlową.
Należy przypomnieć, że w związku z wprowadzoną z dniem 1 kwietnia 2017 r. zmianą przepisów u.g.h. na mocy ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), m.in. rozszerzono katalog podmiotów podlegających karze pieniężnej za naruszenie przepisów tej ustawy "na zależnych lub samoistnych posiadaczy lokali, w których znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w których prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Liczne przypadki czerpania przez posiadacza lokalu korzyści finansowych z urządzanych w nim gier na automatach skłoniły projektodawcę do wprowadzenia powyższej zmiany. Z jednej strony przepis przewiduje karanie osób bezpośrednio zaangażowanych w nielegalne organizowanie gier na automatach, a z drugiej strony nie przewiduje automatycznej odpowiedzialności osób posiadających tytuł prawny lokalu. Wskazać przy tym należy, że np. właściciel lokalu oddanego w posiadanie zależne będzie podlegał karze w przypadku zaangażowania w urządzanie nielegalnych gier na automatach" (por. uzasadnienie projektu ww. ustawy; druk sejmowy VIII.795).
Przepis art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. wskazuje, że co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wskazane w przepisie czyny jest posiadacz samoistny lokalu, chyba że wykaże on, iż lokal stał się przedmiotem posiadania zależnego. W takim przypadku odpowiedzialność zostaje "przeniesiona" na posiadacza zależnego lokalu (por. art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h.). Z literalnego brzmienia przepisu wynika przy tym, że dla "zwolnienia" posiadacza samoistnego z odpowiedzialności na podstawie przywołanej regulacji konieczne jest, aby przedmiotem posiadania zależnego przez podmiot trzeci był lokal, nie zaś jego część (np. 5 m2). Przeniesienie posiadania do części lokalu (rozumianego jako część powierzchni lokalu) nie będzie skutkowało "przesunięciem" ciężaru odpowiedzialności na posiadaczy zależnych tej niewyodrębnionej w osobny lokal części powierzchni lokalu.
Należy również zauważyć, że używając pojęcia "lokal", ustawodawca dookreślił w przepisach u.g.h., że przepisy te dotyczą "lokalu", w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa". A zatem lokal, o jakim mowa w art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest ww. działalność gospodarcza w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania. Samoistny posiadacz lokalu w takiej sytuacji nie traci posiadania "lokalu", w którym prowadzona jest działalność gospodarcza. Zgodnie bowiem z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025 z późn. zm.; dalej: k.c.), posiadanie jest "władaniem rzeczą", a takie władanie przejawia się w podejmowaniu czynności wskazujących na to, że posiadacz traktuje rzecz (tutaj: lokal) jako pozostającą w jego sferze swobodnej dyspozycji.
Zgodnie z art. 337 k.c. posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje rzecz w posiadanie zależne (por. wyroki NSA z: 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 158/21; 25 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 626/23; 21 września 2023 r., sygn. akt II GSK 655/20; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wobec powyższego, proponowana przez skarżącą wykładnia art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. pozostaje w sprzeczności z celem wprowadzenia spornego uregulowania. Zresztą sama skarżąca podnosiła niespójne argumenty, np. w pkt I. in fine petitum skargi kasacyjnej, zgłaszając: "Tymczasem wykładnia celowościowa cytowanego powyżej przepisu prowadzi do wniosku, iż celem ustawodawcy było pociągnięcie do odpowiedzialności jedynie posiadaczy samoistnych lokali, którzy podnajmują w nich powierzchnię w celu instalacji i eksploatacji nielegalnych urządzeń do gier, w tym ograniczenie możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności posiadaczy samoistnych, którzy podnajęli powierzchnię w lokalu posiadaczowi zależnemu."
Biorąc pod uwagę okoliczności rozpoznawanej sprawy należy uznać, że podnajęcie części powierzchni lokalu nie spowodowało, że ta część stała się samodzielnym "lokalem", który mógł być oddany w posiadanie zależne w rozumieniu art. 89 § 1 pkt 4 u.g.h. i co do tej części, mimo że znajdowałyby się w niej niezarejestrowane automaty do gier, byłaby wyłączona odpowiedzialność samoistnego posiadacza na podstawie powołanego uregulowania.
Dlatego zarzut z pkt I.petitum skargi kasacyjnej był niezasadny.
Wobec przedstawionej interpretacji art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., przyjętej także przez organy i Sąd I instancji, niezasadne okazały się również zarzuty naruszenia art. 122 i art. 187 § 1 O.p., zgłoszone w pkt II. ppkt 1) i 2) petitum skargi kasacyjnej. Organy działały na podstawie obowiązujących przepisów prawa i podjęły niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym, czym wypełniły wymóg z art. 122 O.p. Zebrano kompletny materiał oraz przeprowadzono wszechstronną jego ocenę, która jest przekonująca, czym spełniono z kolei wymóg z art. 187 § 1 O.p.
Ponadto wynikający z art. 122 i art. 187 § 1 O.p. obowiązek organów podatkowych co do gromadzenia materiału dowodowego nie jest nieograniczony i bezwzględny. Obciąża on organy tylko do chwili uzyskania pewności co do stanu faktycznego sprawy (wyroki NSA z: 15 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 886/10; 2 września 2011 r., sygn. akt I FSK 1255/10; 27 lipca 2011 r., sygn. akt I GSK 421/10; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Postępowanie dowodowe nie jest celem samym w sobie, lecz stanowi poszukiwanie odpowiedzi, czy w określonym stanie faktycznym sytuacja strony podpada pod hipotezę (a w konsekwencji i dyspozycję) określonej normy prawa materialnego (por. wyrok NSA z 28 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 256/07), czyli w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją określenie, czy w co do części lokalu wynajętej innemu podmiotowi, gdzie umieścił niezarejestrowane automaty do gier, skarżąca nadal zachowała status samoistnego posiadacza lokalu, zwłaszcza że jako właściciel prowadziła w nim działalność handlową.
Odnosząc się do argumentacji skargi co do braku ustaleń co do świadomości strony, która uważała, że skoro wynajęła część powierzchni lokalu i w tej części zostały zainstalowane i działały automaty, to nie dysponowała żadnymi uprawnieniami wobec najemcy, to należy zauważyć, że decyzja o wynajęciu części lokalu i umieszczeniu automatów do gier została podjęta przez stronę świadomie; nie sposób jest bowiem zasadnie założyć, że zainstalowanie automatów nastąpiło wbrew woli skarżącej. Ponadto, skarżąca w umowie zastrzegała, że najemcy nie wolno instalować, wstawiać, przechowywać jakichkolwiek urządzeń do gier, o jakich mowa w u.g.h., w stosunku do których wymagane jest uzyskanie zezwolenia, koncesji, decyzji odpowiednich organów (§ 2 ust. 3 Umowy), z czym związana była odpowiedzialność najemcy wobec wynajmującej (strony), określona w § 4 ust. 8, czy § 6 ust. 3 Umowy.
W ocenie NSA nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty wskazujące na naruszenie przez WSA przepisów art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. w sposób opisany w pkt II. ppkt 1), 2) i 3) petitum skargi kasacyjnej.
Przede wszystkim przepis art. 1 p.p.s.a. nie dzieli się na jednostki, a stanowi, że p.p.s.a. normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Przepis ten ma charakter ogólnoustrojowy i w żaden sposób nie jest związany z postępowaniem dowodowym. Z natury rzeczy powyższa norma nie może być ustawowym wzorcem kontroli prawidłowości postępowania wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdyż określa zakres regulacji p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 261/20).
Z kolei do naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. może dojść w przypadku, gdy sąd rozpoznający skargę uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, nie zaś z tego powodu, że skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z rozstrzygnięciem sądu oraz z uzasadnieniem zaskarżonego orzeczenia.
W ocenie Sądu odwoławczego brak jest również podstaw do uznania, że WSA dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W tym kontekście należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012r. sygn. akt II OSK 1485/11). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i – w razie kontroli instancyjnej – Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1751/11).
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku realizuje powyższe wymagania. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego. To, że strona nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznacza, że został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. Za pomocą tego zarzutu nie można bowiem zwalczać zaaprobowanej przez Sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, czy też stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego (por. wyroki NSA z: 27 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1467/11; 13 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 358/12), a taką próbę podjęła skarżąca kasacyjnie, polemizując ze stwierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Wobec braku zgłoszonych w skardze kasacyjnej uchybień prawidłowe było stanowisko WSA o oddaleniu skargi strony na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Z tych wszystkich względów należało uznać, że skarga kasacyjna strony nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i z tego powodu podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. (pkt 1 sentencji).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023r., poz. 1935).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI