II GSK 427/25

II GSK 427/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek /sprawozdawca/
Karolina Kisielewicz-Sierakowska
Wojciech Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II SA/Ke 365/24 - Wyrok WSA w Kielcach z 2024-10-16
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1284
art. 5 ust. 2; art. 17 ust. 2, 3 i 11
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 par. 2, art. 34 par. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 października 2024 r. sygn. akt II SA/Ke 365/24 w sprawie ze skargi S. K. na postanowienie Świętokrzyskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Kielcach z dnia 30 kwietnia 2024 r. nr NEP.906.7.2024 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S. K. na rzecz Świętokrzyskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Kielcach 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I
Wyrokiem z 16 października 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 365/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę S. K. (dalej: skarżący) na postanowienie Świętokrzyskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Kielcach z 30 kwietnia 2024 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następujących okolicznościach sprawy:
Wobec wydania tytułu wykonawczego z 12 stycznia 2024 r., wszczęto względem zobowiązanego egzekucję administracyjną obowiązku o charakterze niepieniężnym dotyczącym realizacji szczepień ochronnych u małoletniej A. K.
Na skutek powyższego, skarżący, zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.) zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.
Postanowieniem z 13 marca 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kielcach oddalił zarzuty skarżącego.
Skarżący na powyższe postanowienie złożył zażalenie.
Rozpoznając to zażalenie, postanowieniem z 30 kwietnia 2024 r. Świętokrzyski Państwowy Wojewódzki Inspektor utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kielcach z 13 marca 2024 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się w szczególności na art. 17 ust. 9 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 924 ze zm., dalej: u.z.z.z.ch.) oraz wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych, grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom ze względu na wiek, w tym m.in. wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia, termin wykonania szczepienia oraz liczba jego dawek zostały określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077 dalej: rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych). Organ odwoławczy wskazał, że w aktach sprawy nie ma potwierdzonych i prawidłowo udokumentowanych przeciwskazań lekarskich, które mogłyby skarżącego zwolnić od prawnego obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W karcie uodpornienia małoletniej w części "Przeciwwskazania do szczepień" brak było informacji o istniejących przeciwwskazaniach do szczepień obowiązkowych. Nadto w dostępnej w aktach sprawy dokumentacji były m.in. zapisy lekarza pediatry o zakwalifikowaniu do szczepień i jednocześnie, że rodzice nie wyrażają zgody na szczepienie.
Odnosząc się do zarzutów natury procesowej, organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji w sposób indywidualny i jednostkowy ustosunkował się do podnoszonych przez skarżącego zarzutów, odnosząc się bezpośrednio do przypadku jego małoletniej córki i wydał postanowienie z 13 marca 2024 r. zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
II
Skargę do WSA w Kielcach na powyższe postanowienie organu odwoławczego złożył skarżący.
Sąd pierwszej instancji oddalając skargę wskazanym na wstępie wyrokiem, w uzasadnieniu wskazał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa materialnego ani procesowego, a stanowisko zajęte zarówno przez organ pierwszej, jak i drugiej instancji w odniesieniu do zgłoszonych przez skarżącego zarzutów, zasługuje na aprobatę. Zdaniem Sądu organy w stopniu wystarczającym wyjaśniły stan faktyczny i oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny, bez pomijania jakiegokolwiek dowodu w sprawie, co zostało odpowiednio przedstawione w uzasadnieniach postanowień.
Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, zgodnie z którym obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa, a uwolnić od niego mogą jedynie konkretne przeciwskazania lekarskie do szczepienia dziecka. Wskazano przy tym na odpowiednie przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 ze zm., dalej: u.z.z.z.ch.), jak również rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
Ponadto zdaniem Sądu, z art. 17 u.z.z.z.ch. jasno wynika, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się uprzednim lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwskazań do wykonania szczepienia. Wskazano, iż lekarskie badanie kwalifikacyjne stanowi tylko jeden z elementów szeroko rozumianego obowiązku szczepień, o którego realizacji można mówić jedynie w sytuacji, w której po przeprowadzeniu badania i zakwalifikowaniu do szczepienia, dziecku podany zostanie preparat szczepionkowy.
Z akt sprawy nie wynika, aby lekarz kwalifikujący dziecko do szczepienia stwierdził długotrwałe odroczenie obowiązkowego szczepienia ochronnego, o jakim mowa w art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch. Sąd wyjaśnił m.in., że podczas niektórych wizyt kwalifikacyjnych nie doszło do podania obowiązkowych szczepionek, ale z uwagi na infekcje u dziecka. Historia przeprowadzonych badań wskazywała jednak na to, że do zaszczepienia małoletniej nie dochodziło również z przyczyn leżących po stronie rodziców. Zaznaczyć także trzeba, że skarżący nie przedstawił dowodu, że stawił się wraz z córką w poradni specjalistycznej - Poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka, do której dziecko zostało skierowane podczas wizyty, albo że umówiony został termin konsultacji w tej poradni. Ponadto dziecko było kilkakrotnie kierowane do poradni chorób płuc w związku z koniecznością uzupełnienia szczepienia przeciwko gruźlicy i ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień, jednak wizyta w tej poradni miała miejsce tylko raz i podczas niej, mimo braku przeciwskazań do szczepienia, matka nie zgodziła się na podanie szczepionki.
Wobec powyższego – w ocenie Sądu – organy prawidłowo stwierdziły, że obowiązek wskazany w tytule wykonawczym nie został przez skarżącego wykonany.
III
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożył skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie prawa materialnego tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 u.z.z.z.ch. poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy dla małoletniej nie ustalono indywidualnego kalendarza szczepień, nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych i nie zostało wystawione zaświadczenie, o którym mowa w art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch., a także poprzez określenie wymagalności obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch., poprzez zobowiązanie skarżącego do wykonania nieistniejących w harmonogramie szczepień ochronnych;
2. naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi przez Sąd pierwszej instancji, w sytuacji, gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami, tj.:
a) art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez rozpoznanie zarzutów, które zgodnie z ww. przepisem zarzutami nie są, oparcie rozstrzygnięcia na założeniach przyjętych przez organ pierwszej i drugiej instancji, brak wezwania skarżącego do poprawnego wskazania zarzutów;
b) art. 33 § 2 pkt 4 brak uprzedniego doręczenia skarżącemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3 e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu;
c) art. 33 § 2 pkt 6 c u.p.e.a. z uwagi na brak wymagalności obowiązku, wynikające z niewystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, na podstawie którego byłoby możliwe ustalenie czy i do jakich szczepień małoletnia została zakwalifikowana;
d) art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności wskutek nierozpoznania przez organ drugiej instancji zarzutów skarżącego.
Wobec powyższego wniesiono o zmianę orzeczenia poprzez uwzględnienie skargi.
IV
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył organ, wnosząc o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
V
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.
W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w sprawie nie występują.
Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach zakreślonych zarzutami kasacyjnymi, NSA stwierdził, że nie ma ona uzasadnionych podstaw.
Problem prawny objęty zarzutami skargi kasacyjnej w zbliżonym stanie faktycznym był już wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w wyrokach z: 20 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1077/21 i II GSK 1078/24; 24 września 2024 r., sygn. akt II GSK 957/24, II GSK 838/24, II GSK 840/21, II GSK 841/24; II GSK 927/24, II GSK 928/24; 17 września 2024 r., sygn. akt II GSK 720/24, II GSK 721/24, II GSK 722/24, II GSK 725/24; 5 grudnia 2024 r. sygn. akt II GSK 1459/24; 10 grudnia 2024 r. sygn. akt II GSK 1305/24, II GSK 1306/24.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadnicze argumenty wyrażone w uzasadnieniach przywołanych wyroków uznając, że są one aktualne również w kontrolowanej sprawie.
Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem postanowienia Świętokrzyskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Kielcach w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, stwierdził, że postanowienie to jest zgodne z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, iż podnoszone przez stronę zarzuty odnośnie do prowadzonego postępowania egzekucyjnego dotyczącego uchylania się od obowiązku szczepień ochronnych dziecka nie są zasadne.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania.
Zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważa – oparty na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – zarzut sformułowany w punkcie 2 lit. d) petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzut naruszenia art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.). Podkreślenia wymaga, że poza samym sformułowaniem zarzutu naruszenia art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności wskutek nierozpoznania przez organ drugiej instancji zarzutów strony skarżącej, autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie wskazał w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na uchybienia, które pozwalałyby na uwzględnienie tego zarzutu. Zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. nie został zatem dostatecznie sprecyzowany.
Art. 15 k.p.a. przewiduje zasadę dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Do uznania, że powyższa zasada została naruszona, konieczne jest wykazanie, że rozstrzygnięcie organu drugiej instancji nie było działaniem merytorycznym. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wymaga bowiem, aby organ odwoławczy nie ograniczył się wyłącznie do kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu w stosunku do orzeczenia organu pierwszej instancji, lecz aby rozstrzygnięcie organu odwoławczego zapadło w wyniku przeprowadzenia postępowania merytorycznego w taki sposób, aby po raz kolejny (drugi) oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest bowiem takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu I instancji, a więc jest działaniem merytorycznym. Zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. mógłby zatem zasługiwać na uwzględnienie np. w sytuacji, gdyby organ odwoławczy pominął istotne dla sprawy okoliczności faktyczne i prawne, nie orzekł o całości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji/postanowieniu, bądź też nie uwzględnił zmian w stanie prawnym i faktycznym, jakie zaszły w okresie od wydania decyzji/postanowienia pierwszej instancji.
W skardze kasacyjnej nie wykazano, by któryś z tych przypadków wystąpił w niniejszej sprawie. Zaskarżone postanowienie Świętokrzyskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Kielcach spełnia wszystkie przesłanki uzasadniające uznanie go za rozstrzygnięcie w pełni merytoryczne, wydane po dwukrotnym przeprowadzeniu postępowania. Organ odwoławczy w sposób wystarczająco wyraźny i precyzyjny odniósł się do wszystkich zasadniczych twierdzeń strony. Ocena zaskarżonego postanowienia nie pozostawia więc wątpliwości, że rozstrzygnięto sprawę w jej całokształcie.
W świetle zatem ogólnie sformułowanego zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 15 k.p.a., którego w zasadzie nie uzasadniono, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że brak jest podstaw aby uznać, iż w postępowaniu przed organem odwoławczym doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności.
Za chybiony należało również uznać zarzut naruszenia art. 33 § 2 w związku z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez brak wezwania strony skarżącej do poprawnego wskazania zarzutów egzekucyjnych. Sposób sformułowania tego zarzutu i jego uzasadnienie wskazują na to, że strona skarżąca w istocie zmierza do uznania złożonych przez siebie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za wadliwie sformułowane, niejasne, nieprecyzyjne, co wymagało – jej zdaniem – wezwania do poprawnego wskazania zarzutów.
Po pierwsze wskazać należy, że procedura wyjaśnienia wątpliwości co do stanowiska strony skarżącej wyrażonego w zarzutach miałaby uzasadnienie wyłącznie wówczas, gdyby z przedłożonego pisma procesowego nie można było w sposób dostatecznie precyzyjny wywieść sensu żądania i jego podstawy prawnej. Poza tym procedura wyjaśnienia wątpliwości byłaby uzasadniona, gdyby twierdzenia strony były w sposób oczywisty niejasne. Takie sytuacje w rozpoznawanej sprawie nie miały jednak miejsca.
Po drugie, bez znaczenia w sprawie pozostaje powoływana przez skarżącego konieczność wezwania go do sprecyzowania (poprawienia) zarzutów. Jakkolwiek strona słusznie wskazuje, że katalog zarzutów jest katalogiem zamkniętym, tym niemniej nie dostrzega, że złożyła zarzuty, które mogły być odczytane przez organ jako dotyczące określenia obowiązku niezgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch., czy też wskazała na wygaśnięcie obowiązku lub brak jego wymagalności wynikający z braku możliwości określenia terminów szczepień na podstawie art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Strona nie dostrzega jednak różnicy pomiędzy niezasadnością jasno sformułowanego zarzutu (nawet oczywiście błędnego), a niejasnością zarzutu, wymagającego doprecyzowania w trybie art. 64 § 2 k.p.a., a przez to nienadającego się na danym etapie do rozpoznania. Czym innym jest bowiem zarzut niejasny, a czym innym niezasadny (nawet w sposób oczywisty). Z tym drugim mamy do czynienia także wtedy, gdy strona wskazuje jako zarzut stan, który w ogóle nie mieści się w żadnej z podstaw prawnych wskazanych w art. 33 § 2 u.p.e.a.
Podkreślenia również wymaga, że strona skarżąca kasacyjnie, podnosząc zarzut naruszenia art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a., nie odwołuje się do żadnego normatywnego źródła mającego stanowić podstawę rekonstrukcji obowiązku, który miałby zostać naruszony przez wierzyciela – a co za tym idzie także przez Sąd pierwszej instancji poprzez niezasadne pominięcie, czy też niedostrzeżenie istnienia tego obowiązku. W skardze kasacyjnej w ogóle nie pojawia się zarzut naruszenia art. 64 k.p.a. Strona skarżąca nie wyjaśnia także, z jakich powodów i dlaczego podniesienie przez nią zarzutów należałoby traktować jako brak formalny podania, który winien podlegać wezwaniu do poprawnego wskazania zarzutów.
Niezależnie od powyższej oceny, związanej z istotą sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, zauważyć należy, że w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym, obowiązkiem skarżącego kasacyjnie jest dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna powinna zatem zawierać argumentację, w której wykazany będzie wpływ tego naruszenia na treść orzeczenia. Poza tym autor skargi kasacyjnej powinien wykazać, że wpływ ten mógł być istotny dla zaskarżonego rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Wykazanie wpływu na wynik sprawy powinno sprowadzać się do wykazania związku przyczynowego między naruszeniem prawa a wynikiem sprawy, tj. do wskazania stosowną argumentacją, że gdyby nie doszło w sprawie do zarzucanego naruszenia, to mogłoby zapaść w sprawie inne rozstrzygnięcie niż kwestionowane skargą kasacyjną, że naruszenia prawa były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego rozstrzygnięcia (np. wyroki NSA z: 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2103/12, 20 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1933/12). Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej nie udziela odpowiedzi na pytanie, jaki miałby być wpływ zarzucanych naruszeń procesowych na wynik sprawy. Przywołanie w petitum skargi kasacyjnej – jako naruszonych – przepisów postępowania nie może być uznane za skuteczne, jeżeli strona skarżąca nie wyjaśniła, na czym miałby polegać wpływ naruszenia tych przepisów na wynik sprawy. Jeżeli tak, to w świetle obowiązującej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zasady dyspozycyjności (zob. np. wyroki NSA z: 10 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1492/18; 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 832/18) oraz konsekwencji wynikających z art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (zob. np. wyroki NSA z: 9 czerwca 2021 r., sygn. akt III FSK 3619/21; 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2162/13; 27 listopada 2014, sygn. akt I FSK 1752/13; 10 października 2014 r., sygn. akt II OSK 793/13) omawiane zarzuty nie mogły odnieść skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą.
Mając powyższe na uwadze, nie ma zatem podstaw, aby zasadnie podważać zgodność z prawem zaskarżonego wyroku z powodu naruszenia przez WSA przepisów art. 15 k.p.a. oraz art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest również zasadny sformułowany w punkcie 2 lit. c) petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. oraz zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, ust. 4 i ust. 5 u.z.z.z.ch. (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej) w zakresie twierdzeń o braku wymagalności obowiązku poddania małoletniej szczepieniom ochronnym z uwagi na brak ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień, niewykluczenia przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych oraz niewystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym.
Zarzuty te nie podważają prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który wskazał, że ze szczegółowych rozwiązań prawnych przyjętych na gruncie art. 5 i art. 17 u.z.z.z.ch. wynika bezpośrednio wykonalny obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, co w zakresie odnoszącym się do cech tego obowiązku dotyczy zarówno podmiotu, na którym obowiązek ten ciąży, zakresu tego obowiązku oraz okoliczności, w których dochodzi do jego aktualizacji. Stwierdzić należy, że jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie.
Podzielając w tym względzie wyjaśnienia organów, słusznie zaakceptowane przez WSA, należy podkreślić, że przeprowadzenie lekarskich badań kwalifikacyjnych przed wykonaniem obowiązkowego szczepienia ma za zadanie ustalenie, czy zainteresowany może zostać poddany szczepieniu, a dokładniej wykluczyć przeciwwskazania do wykonania tego szczepienia (art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch.). Szczepienie może być wykonane w ciągu 24 godzin od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym (art. 17 ust. 3 w zw. z ust. 4 u.z.z.z.ch.).
Ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych nie przewiduje prawa pacjenta (tu rodzica małoletniego dziecka) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2, art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch.). Do tego, zgodnie z art. 17 ust. 9 u.z.z.z.ch., obowiązkiem lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną jest powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych. Poddanie się osoby obowiązanej lub osoby będącej pod opieką szczepieniu ochronnemu jest działaniem w interesie ogółu. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch).
To więc na rodzicu małoletniego dziecka (opiekunie prawnym) spoczywa prawny obowiązek zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, wynikający wprost z ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (art. 10 ust. 1 i ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch.; wyrok NSA z 4 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2216/23).
Małoletnia córka strony skarżącej nie została zaszczepiona przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, śwince, różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, haemophilus influenzae typu B, poliomyeltis, streptococcus pneumonia, chociaż osiągnęła wiek zobowiązujący do przyjęcia odpowiednich szczepionek i upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionki. Akta administracyjne sprawy oraz dokumenty załączone do skargi nie zawierają żadnego zaświadczenia lekarskiego, uznanego prawem i wydanego przez uprawnionego lekarza dokonującego kwalifikacji, o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych, które świadczyłyby o braku wymagalności objętego tytułem wykonawczym obowiązku. Trafne jest stanowisko WSA, że istnienia przeciwwskazań do szczepień ochronnych nie potwierdzają złożone przez stronę skarżącą dokumenty. W karcie wizyty 12 października 2023 r. lekarz wskazał, że rodzice nie zgadzają się na szczepienia. Ponadto z zaświadczenia lekarskiego z 26 lipca 2021 r., wystawionego w [...], wynikało, że mimo braku stwierdzenia u dziecka objawów infekcji, matka odmówiła zgody na szczepienie BCG. Co istotne, z zaświadczenia z 1 sierpnia 2023 r. wystawionego na prośbę matki po wizycie lekarskiej z 5 czerwca 2023 r., wynikło także jednoznacznie, że lekarz nie stwierdził przeciwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, dającego podstawę do długotrwałego odroczenia wykonania szczepienia.
Zasadne zatem było stanowisko WSA, aprobujące opinię organów, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego postanowienia strona skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej ani zaświadczenia lekarskiego, które wskazywałoby na konieczność długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka, a szczepienia nie wykonano z innych przyczyn niż wyżej opisana.
W okolicznościach sprawy brak wydania zaświadczenia, o którym jest mowa w art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch., nie mógł zatem stanowić uzasadnionej podstawy podważania wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego – a co za tym podstawę podważania wymagalności tego obowiązku. W orzecznictwie przyjmuje się, że niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA z 21 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 3322/17 i II OSK 43/18, z 18 stycznia 2022 r. sygn. akt II OSK 459/19).
W tej sytuacji niezasadny okazał się także zarzut naruszenia prawa materialnego, zgłoszony w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, tj. zarzut błędnego zastosowania art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4, 5 u.z.z.ch., a także zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a.
Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 4 poprzez brak uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3 e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn (podstaw) enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. W § 2 pkt 4 tego przepisu ustawodawca wymienił następującą podstawę zarzutu – "brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane". Podstawa ta nie została jednak sformułowana w zarzutach zgłoszonych przez stronę skarżącą. Strona skarżąca zakreśliła granice żądania, zaś organy nie były uprawnione ani zobowiązane do badania innych kwestii niż podniesione w zarzutach. W tych okolicznościach nie stanowi uchybienia niebadanie tej kwestii przez wierzyciela oraz organ egzekucyjny. Po upływie terminu do wniesienia zarzutów, nie można już uzupełniać zarzutów zgłoszonych w terminie, powołując nowe ich podstawy. Ani organ odwoławczy, ani sąd administracyjny nie są uprawnione do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy w zażaleniu, skardze czy skardze kasacyjnej (por. wyrok NSA z 25 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2889/21, a także: P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2006, s. 139). Pogląd ten w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie.
Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a. o oddaleniu skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Zasądzona kwota 360 zł stanowi zwrot kosztów pełnomocnika organu, który nie występował przed WSA, z tytułu sporządzenia i wniesienia w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedzi na skargę kasacyjną.