II GSK 425/22

II GSK 425/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Adamiec
Cezary Pryca /przewodniczący/
Krystyna Anna Stec /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6176 Komornicy i syndycy upadłości
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
II GZ 184/21 - Postanowienie NSA z 2021-06-16
VI SA/Wa 2356/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-10-13
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 850
art. 19 ust 1 pkt 2
Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia del. WSA Artur Adamiec po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2356/20 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska komornika sądowego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 13 października 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 2356/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi A. M., uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] sierpnia 2020 r. w przedmiocie odwołania ze stanowiska komornika sądowego, a także zasądził zwrot kosztów postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 19 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 850 ze zm.; dalej "u.k.s.") w zw. z art. 2 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólnej warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudniania i prawy (Dz. Urz. UE L Nr 303, str. 16; dalej "dyrektywa Rady") poprzez błędną wykładnię i uznanie, że art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. stanowi przejaw dyskryminacji w rozumieniu art. 2 ust. 2 dyrektywy Rady i nie stanowi obiektywnego i racjonalnego uzasadnionego celami polityki zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego wyjątku, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady.
Na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") organ wniósł o rozważenie możliwości zawieszenia postępowania z uwagi na to, że przed Trybunałem Konstytucyjnym (sygn. akt K 2/21) jest rozpatrywana sprawa wniosku Prokuratora Generalnego (vide pismo z 12 lutego 2021 r., znak: PK VIII TK 3.2021) o wydanie wyroku interpretacyjnego w zakresie zgodności art. 19 ust. 1 pkt 2 u.k.s. z Konstytucją RP oraz aktami prawa międzynarodowego.
Skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać zatem trzeba, że stosownie do art. 193 p.p.s.a. zdanie drugie, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza więc odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Znaczy to, że sąd kasacyjny ma swobodę co do zakresu przedstawienia ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze skład orzekający NSA uznał wyżej przedstawiony stan faktyczny i prawny sprawy, poprzedzający rozważania, za wystarczający.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania, enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a., jak też nie zachodzą przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania na podstawie art. 189 p.p.s.a., kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku sprowadzała się do oceny, czy narusza on przepisy wskazane w ramach podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami kasacyjnymi oznacza bowiem, że Sąd ten nie rozpoznaje sprawy ponownie - w jej całokształcie - lecz uprawniony jest jedynie do oceny czy skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
Rozpoznając sprawę z uwzględnieniem przedstawionych zasad postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postawiony Sądowi pierwszej instancji zarzut nie usprawiedliwia wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku.
Skład orzekający zauważa, że sprawy o analogicznym stanie faktycznym i przy tożsamych zarzutach naruszenia art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych - w sposób opisany w petitum skargi kasacyjnej - wielokrotnie były już przedmiotem rozpoznania i rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wskazać więc należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z: 16 listopada 2021 r., II GSK 1794/21, z 7 października 2021 r., II GSK 1060/21 i II GSK 1278/21, z 30 czerwca 2020 r. akt II GSK 582/21, 7 września 2021 r., 585/21 i II GSK 962/21, z 16 listopada 2021 r. II GSK 1794/21, 7 grudnia 2021 r. czy w wyroku z 6 kwietnia 2022 II GSK 296/22 (na tle przepisu dot. asesorów komorniczych) wyraził jednoznaczne stanowisko, że art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych - zgodnie z którym Minister Sprawiedliwości z urzędu odwołuje komornika z zajmowanego stanowiska, jeżeli komornik ukończył 65 rok życia - stanowi przejaw dyskryminacji bezpośredniej w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy Rady 2000/78/WE. NSA uznał jednocześnie, że przepis ten, jako niezgodny z wymogami prawa unijnego, nie może być stosowany. Jak bowiem wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, na sądzie krajowym spoczywa obowiązek zagwarantowania przestrzegania zasady niedyskryminacji - w tym przypadku ze względu na wiek - skonkretyzowanej w dyrektywie Rady 2000/78/WE.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela argumentację odnoszącą się identyfikacji istoty zakazu dyskryminacji w rozumieniu dyrektywy Rady 2000/78/WE oraz jej znaczenia na gruncie analizowanego rozwiązania prawnego ustawy o komornikach sądowych.
Zasadne jest podkreślenie, że stosownie do art. 1 powołanej dyrektywy Rady 2000/78/WE, jej celem jest wyznaczenie ogólnych ram dla walki z dyskryminacją ze względu na religię lub przekonania, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną w odniesieniu do zatrudnienia i pracy. Ma to związek z nadrzędnym celem UE, jakim jest realizacja w Państwach Członkowskich zasady równego traktowania. Zgodnie bowiem z art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych UE, zakazana jest wszelka dyskryminacja w szczególności ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub przekonania, poglądy polityczne lub wszelkie inne poglądy, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną.
W myśl art. 2 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE zasada równego traktowania oznacza brak jakichkolwiek form bezpośredniej lub pośredniej dyskryminacji z przyczyn określonych w art. 1 tej dyrektywy. Artykuł 2 ust. 2 lit. a) powołanej dyrektywy uściśla, że do celów ust. 1 dyskryminacja bezpośrednia występuje w przypadku, gdy osobę traktuje się mniej przychylnie, niż traktuje się inną osobę w porównywalnej sytuacji, z jakiejkolwiek przyczyny wymienionej w art. 1 tejże dyrektywy. Jak przyjmuje TSUE, z art. 6 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 2000/78/WE wynika, że odmienne traktowanie ze względu na wiek nie stanowi dyskryminacji, jeżeli w ramach prawa krajowego zostanie obiektywnie i racjonalnie uzasadnione zgodnym z przepisami celem i jeżeli środki mające służyć realizacji tego celu są właściwe i konieczne (por. m.in. wyroki TSUE: z 6 listopada 2012 r., w sprawie C-286/12, Komisja Europejska przeciwko Węgrom, pkt 55; z 5 lipca 2012 r. w sprawie C-141/11 Hórnfeldt, pkt 21).
Zgodzić należ się z tym, że niewątpliwie przepisy - na podstawie których okoliczność osiągnięcia przez dane osoby wieku określonego przez te przepisy dla celów przejścia na emeryturę pociąga za sobą rozwiązanie z mocy prawa stosunku pracy - należy uznać za wprowadzające gorsze traktowanie osób, które osiągnęły ten wiek, w stosunku do wszystkich pozostałych osób czynnych zawodowo. Takie przepisy wprowadzają zatem odmienne traktowanie bezpośrednio ze względu na wiek, o którym stanowi art. 2 ust. 1 i art. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78/WE (por. wyrok TSUE w sprawie C-286/12, Komisja Europejska przeciwko Węgrom, pkt 51; zob. podobnie wyrok TSUE z 16 października 2007 r. w sprawie C-411/05 Palacios de la Villa, Zb.Orz. s. 1-8531, pkt 51).
Podobne stanowisko - odnoszące się do kwestii zasadności rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę wyłącznie z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego, a w konsekwencji zagadnienia bezpośredniej dyskryminacji - zajął Sąd Najwyższy m.in. w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z 21 stycznia 2009 r. (sygn. akt II PZP 13/08). Zdaniem SN, osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury nie może stanowić wyłącznej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę. W ocenie Sądu Najwyższego rozwiązanie za wypowiedzeniem umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony wyłącznie z powodu osiągnięcia przez pracownika wieku emerytalnego stanowi bezpośrednią dyskryminację ze względu na wiek.
Zasada niedyskryminacji ze względu na wiek jest podstawową zasadą prawa UE i każdy wyjątek od tej zasady powinien być uzasadniony celem publicznym z zakresu polityki społecznej (zob. wyrok TSUE z 22 listopada 2005 r. w sprawie Werner Mangold, C-144/04,; Zb.Orz. s. 1-9981, pkt 75; art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, proklamowanej w Nicei 7 grudnia 2000 r.; Dz.U. C 364, s. 1). Z art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE wynika, że celami, które można uważać za zgodne z prawem w rozumieniu tego przepisu i co za tym idzie za mogące uzasadnić odstępstwo od zakazu dyskryminacji ze względu na wiek, są cele z zakresu polityki społecznej, takie jak cele związane z polityką zatrudnienia, rynku pracy i kształcenia zawodowego.
TSUE uznaje, że obiektywne i racjonalne uzasadnienie stanowienia odstępstw od omawianej zasady nie może przebiegać w sposób dowolny, niemający racjonalnych podstaw. Tym samym na Państwa Członkowskie został nałożony obowiązek wykazania, że obrany cel, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, nie jest celem hipotetycznym, zaś jego realizacja jest konieczna i uzasadnia w rezultacie odejście od zasady niedyskryminacji ze względu na wiek. Do sądu krajowego należy zaś ustalenie, czy uregulowania, których dotyczy zawisły przed nim spór, mają zgodny z prawem cel i czy krajowe władze ustawodawcze lub wykonawcze mogą w sposób zasadny twierdzić, że przy wzięciu pod uwagę zakresu uznania, którym dysponują państwa członkowskie w zakresie polityki społecznej, wybrane środki są właściwe i konieczne dla osiągnięcia tego celu (pkt 52 wyroku z TSUE z 5 marca 2009 r., w sprawie C-388/07).
Biorąc pod uwagę powyższe zasady, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji uwzględnił w procesie wykładni powołanego przepisu jego niebudzące wątpliwości znaczenie językowe, a następnie zastosował reguły usuwania kolizji normatywnej pomiędzy prawem UE - art. 2 ust. 2 lit. a dyrektywy Rady 2000/78/WE - a przepisem art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych. Skład orzekający NSA stwierdza przy tym, że w procesie tworzenia prawa (zob. projekt ustawy o komornikach sądowych; druk sejmowy nr 1582), jak też w treści przyjętych przepisów powołanej ustawy, projektodawcy w najmniejszym stopniu nie wykazali - w sposób obiektywny i racjonalny - że zastosowany mechanizm prawny obniżenia górnego wieku asesorów komorniczych jest uzasadniony i odpowiada wymogom art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE. W uzasadnieniu omawianego projektu ustawy stwierdzono bowiem jedynie, że obniżenie wieku z 70 roku życia do 65 roku życia w odniesieniu do komorników sądowych jest usprawiedliwione "specyfiką zawodu komornika", który "wymaga szczególnie dobrej kondycji fizycznej i odporności psychofizycznej"; faktem bycia przez komornika funkcjonariuszem publicznym.
Wadliwość tej regulacji w świetle prawa UE nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie zostały bowiem wyraźnie sformułowane cele, o których mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/78/WE, a przede wszystkim nie uzasadniono obiektywnie konieczności wprowadzenia takich zmian legislacyjnych, opierając się jedynie na tezach pozbawionych analitycznego uzasadnienia, które mogłoby stanowić podstawę oceny racjonalności takiego rozwiązania.
Wskazane deficyty są istotne, albowiem w celu odparcia zarzutu zastosowania zakazanej dyskryminacji ze względu na wiek, konieczne jest spełnienie wysokich wymagań dowodowych w zakresie wykazania dysfunkcjonalności utrzymania zasady niedyskryminacji (zob. m. in. wyrok TSUE z 5 marca 2009 r. w sprawie C-388/07, The Incorporated Trustees of the National Council on Ageing (Age Concern England) p-ko Secretary of State for Business, Enterprise and Regulatory Reform, (ECLI:EU:C:2009:128). TSUE wskazuje w tym przedmiocie przede wszystkim na dowody z dokumentów w zakresie krajowej procedury legislacyjnej, mogące przedstawiać uwarunkowania polityczne, gospodarcze, społeczne, demograficzne, finansowe czy analizujące sytuację na krajowym rynku pracy.
Trafnie więc stwierdził Sąd pierwszej instancji, że samo osiągnięcie wieku emerytalnego przez komornika sądowego nie może uzasadniać jego odwołania, gdyż ani szybkość, ani sprawność postępowania nie jest warunkowana wiekiem, lecz charakterem i celem czynności egzekucyjnych. Żadna z czynności egzekucyjnych nie wymaga od komorników szczególnej sprawności fizycznej, która wyróżniałaby ich na tle innych zawodów prawniczych.
Skarga kasacyjna skutecznie nie podważa także trafności oceny wyrażonej przez WSA, że odwołanie komornika sądowego z chwilą ukończenia 65. roku życia jest traktowaniem komorników mniej korzystnie w porównaniu z innymi osobami wykonującymi prawniczą działalność zawodową i posiadającymi również status funkcjonariuszy publicznych lub zawodu zaufania publicznego takimi jak notariusze, sędziowie, czy prokuratorzy.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko wyrażone przez Sąd pierwszej instancji, że art. 19 ust.1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych stanowi przejaw dyskryminacji bezpośredniej w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a dyrektywy 2000/78/WE, naruszając tym samym art. 2 ust. 2 lit. a dyrektywy 2000/78/WE oraz art. 21 Karty Praw Podstawowych UE.
Kierując się zasadami prawa UE, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki odstąpienia od stosowania przepisu art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy o komornikach sądowych, jako naruszającego ogólną zasadę niedyskryminacji ze względu na wiek. Jak bowiem stwierdził Trybunału Sprawiedliwości UE w wyroku z 19 kwietnia 2016 r., w sprawie Dansk Industri, C- 441/14, prawo UE należy interpretować w ten sposób, że nakłada ono na sąd krajowy rozpatrujący spór pomiędzy jednostkami objęty zakresem zastosowania dyrektywy Rady 2000/78 ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy obowiązek, przy stosowaniu przepisów jego prawa krajowego, dokonywania ich wykładni w sposób zgodny z tą dyrektywą, a gdyby dokonanie takiej wykładni okazało się niemożliwe - odstąpienia w razie potrzeby od stosowania przepisów tego prawa krajowego naruszających ogólną zasadę niedyskryminacji ze względu na wiek.
Wobec powyższego skarga kasacyjna, nie mając usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu.
Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o zawieszenie postępowania skład orzekający uznał, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. Stosownie do art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Powołana regulacja dotyczy kwestii prejudycjalnej, czyli sytuacji, w której uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia, będzie miało wpływ na wynik innego postępowania. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia musi być istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz bezpośrednio wpływać na wynik tego postępowania. Zawieszenie postępowania powinno być przy tym uzasadnione względami celowości, sprawiedliwości oraz ekonomiki procesowej (zob. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 301-303). Zastosowanie przez sąd art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny. Ocena jego zasadności pozostawiona została do uznania sądu, który powinien rozważyć, czy w danym przypadku celowe jest wstrzymanie biegu sprawy. Nie oznacza to dowolności działania w tej mierze, bowiem dla sądu administracyjnego kwestią wstępną może być wyłącznie takie zagadnienie, którego rozstrzygnięcie jest niezbędne, aby stwierdzić, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2008 r., II FPS 4/08, ONSAiWSA z 2009 r. Nr 4, poz. 62). Fakultatywny charakter przesłanek sformułowanych w cytowanym wyżej przepisie nie zobowiązuje sądu orzekającego w sprawie, do uwzględnienia wniosku o zawieszenie postępowania do czasu wydania wyroku przez Trybunał Konstytucyjny, jeżeli sąd ten nie podziela wątpliwości co do konstytucyjności aktu prawnego. Taka sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie, co przemawiają przeciwko zawieszeniu postępowania.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 oraz art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.