II GSK 418/21

II GSK 418/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek /przewodniczący/
Gabriela Jyż /sprawozdawca/
Grzegorz Dudar
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
III SA/Kr 543/20 - Wyrok WSA w Krakowie z 2020-07-23
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 189a par. 2.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2019 poz 2140
art. 92a ust. 2, art. 7c, art. 92c ust. 1 pkt 1.
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
Dz.U.UE.L 2009 nr 300 poz 51 art. 2 pkt 5, art. 4 ust. 2, art. 32 ust. 1 i 3, art. 33 ust. 1.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 1071/2009 z dnia 21 pażdziernika 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dotyczące  warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i uchylające dyrektywę Rady 96/26/WE (Tekst mający znaczenie dla EOG)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar Protokolant starszy asystent sędziego Patrycja Kołtan-Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 543/20 w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 12 marca 2020 r. nr BP.501.258.2020.1278.DL1.2894 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od S. K. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 900 (słownie: dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dniu 23 lipca 2020 r., oddalił skargę S. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 12 marca 2020 r., w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
w dniu 17 września 2019 r. podczas kontroli drogowej zestawu pojazdów składającego się z ciągnika siodłowego oraz naczepy stwierdzono, że podczas prowadzenia pojazdu kierowca P. M., ingerował przy użyciu pendrive’a w prawidłową pracę tachografu. Pojazdem wykonywany był międzynarodowy transport drogowy rzeczy z Rumunii do Polski w imieniu i na rzecz skarżącego.
W związku z powyższym, Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z 3 stycznia 2020 r., nałożył na skarżącego, jako podmiot zarządzający transportem, karę pieniężną w wysokości 2.000 zł za ujawnione w toku kontroli naruszenie.
Główny Inspektor Transportu Drogowego, objętą skargą decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ wskazał, że podstawą nałożonej kary były przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 4 pkt 22, art. 92a ust. 2, art. 92c ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 58 ze zm., dalej: u.t.d.), lp. 16 załącznika nr 4 do u.t.d., art. 32 ust. 3, art. 34 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym i uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/1985 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (tekst jedn. Dz. U. UE L 2014 60.1 ze zm.), art. 1, art. 2 oraz art. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego (Dz. Urz. UE. L Nr 300, str. 51, dalej jako: "rozporządzenie 1071/2009").
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę na tą decyzję uznał, iż istotą sporu w niniejszej sprawie była zasadność nałożenia na skarżącego - osobę zarządzającą transportem w przedsiębiorstwie, kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, które zostało opisane w załączniku nr 4 do ustawy o transporcie drogowym pod pozycją l.p. 16, tj. za naruszenie polegające na korzystaniu przez kierującego pojazdem z niedozwolonego urządzenia lub przedmiotu wykonanego lub przeznaczonego do celów podrabiania lub przerabiania danych rejestrowanych przez tachograf, które jest sankcjonowane karą w wysokości 2.000 zł i które zostało sklasyfikowane - co do wagi naruszenia - jako "NN" – najcięższe naruszenia (wg rozporządzenia Komisji (UE) nr 2016/403 z dnia 18 marca 2016 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 w odniesieniu do klasyfikacji poważnych naruszeń przepisów unijnych, które mogą prowadzić do utraty dobrej reputacji przez przewoźnika drogowego, oraz zmieniającego załącznik III do dyrektywy nr 2006/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. Urz. UE L 74 z 19.03.2016, str. 8).
Sąd podkreślił, iż osoby zarządzające transportem w przedsiębiorstwie ponoszą odpowiedzialność administracyjną, w razie stwierdzenia przez organ wystąpienia naruszenia obowiązków lub warunków wykonywania przewozu drogowego. W opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Skarżący nie przedstawił określonych w art. 92b ust. 1 i 92c ust. 1 u.t.d., okoliczności nadzwyczajnych lub niespodziewanych, które miałyby bezpośredni wpływ na powstanie stwierdzonego naruszenia, a których profesjonalny podmiot zarządzający transportem, organizując przewóz drogowy, przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności nie był w stanie przewidzieć.
Sąd podkreślił, że organy I i II instancji wyczerpująco zbadały istotne okoliczności sprawy zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej i prawidłowo nałożyły karę pieniężną w wysokości 2.000 zł.
W podstawie prawnej wyroku sąd wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018 poz. 1302; dalej: p.p.s.a.).
Skarżący we wniesionej skardze kasacyjnej zrzucił wyrokowi Sądu I instancji naruszenie:
1. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1.1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez petryfikowanie naruszenia przez organy art. 80 k.p.a. i wyrażonej w tym przepisie zasady swobodnej oceny dowodów i przyjęcie w sposób sprzeczny ze zgromadzonym materiałem dowodowym, że strona swoimi wyjaśnieniami nie wykazała, iż zostały spełnione warunki do umorzenia postępowania określone w art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., w sytuacji gdy strona - zarządzający transportem - zapewnił właściwą organizację i dyscyplinę pracy wymaganą w stosunku do prowadzenia przewozów drogowych, umożliwiającą przestrzeganie przez kierowcę przepisów prawa, a także prawidłowe zasady wynagradzania, niezawierające składników wynagrodzenia lub premii zachęcających do naruszania prawa oraz to, że nie miał wpływu na powstanie naruszeń stwierdzonych w dniu kontroli.
1.2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez petryfikowanie naruszenia przez organy art.189a § 2 pkt 1 -3 k.p.a., art. 189d k.p.a., art. 189e k.p.a. oraz art. 189f k.p.a. i niezastosowanie do kary pieniężnej przewidzianej w ustawie o transporcie drogowym przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczącego administracyjnych kar pieniężnych (dział IVa), który regulują zasady nakładania kar pieniężnych i powinny znaleźć zastosowanie do kar nakładanych przez organy ITD, a które to przepisy pozwalają miarkować kary i od nich odstępować i które to przepisy zostały przez organy pominięte pomimo, że kary pieniężne w u.t.d zostały uregulowane w sposób częściowy, nieuwzględniający wszystkich kwestii wymienionych w pkt 1- 6 art. 189a § 2 k.p.a., przez co koniecznym jest odwołanie do uregulowań działu IVa k.p.a.;
2. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. obrazę prawa materialnego, tj.:
2.1. art. 92c ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (dalej: u.t.d.) poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie zaistniały okoliczności nakazujące organom umorzenie wszczętego postępowania w sytuacji gdy okoliczności sprawy i dowody wskazują, że zarówno zarządzający transportem, jak i przewoźnik nie miał wpływu na powstanie naruszenia i naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których przewoźnik nie mógł przewidzieć,
2.2. art. 92a ust. 2 ustawy o transporcie drogowym w związku z treścią Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i uchylające dyrektywę Rady 96/26/WE oraz Rozporządzenia Komisji (UE) nr 2016/403 z dnia 18 marca 2016 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 w odniesieniu do klasyfikacji poważnych naruszeń przepisów unijnych, które mogą prowadzić do utraty dobrej reputacji przez przewoźnika drogowego, oraz zmieniające załącznik III do dyrektywy nr 2006/22/WE Parlamentu Europejskiego i Rady poprzez uznanie, że dopuszczalne jest nałożenie kary na zarządzającego transportem za zachowanie innej osoby (kierowcy) w sytuacji gdy o ile przedsiębiorca (przewoźnik) może w określonych sytuacjach ponosić obiektywną (niezależną od winy) odpowiedzialność za zachowanie swoich pracowników (na zasadzie ryzyka), o tyle osoba zarządzająca transportem nie będąca przedsiębiorcą nie ponosi odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za cudze zachowanie na które nie miała wpływu.
Podnosząc powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w wysokości według norm przepisanych.
Organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesione w niej zarzuty wraz z ich argumentacją nie podważają prawidłowości wyroku Sądu I instancji.
Wskazania wymaga, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty statuują ramy, w jakich Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego orzeczenia sądu I instancji.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że strona w ramach poniesionych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów nie podważa stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji podczas kontroli zaskarżonej decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego oraz decyzji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 3 stycznia 2020 r.
Za niesporne uznać zatem należy, że w dniu 17 września 2019 r. kierowca wykonujący przewóz drogowy na rzecz przedsiębiorstwa D. – D., S., A. K. S. J., w którym skarżący pełni funkcję zarządzającego transportem, poruszając się w rzeczywistości poddanym kontroli pojazdem od godz. 04:00 podłączył do gniazda USB pendrive, nie rejestrując w ten sposób swojej rzeczywistej aktywności.
Mając powyższe na uwadze, w pierwszej kolejności odnieść się należy do najdalej idącego zarzutu z punktu 1.2. petitum skargi kasacyjnej, w ramach którego strona podnosi, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów art.189a § 2 pkt 1 -3 k.p.a., art. 189d k.p.a., art. 189e k.p.a. oraz art. 189f k.p.a., które w ocenie kasatora powinny zostać przez organ zastosowane, a czego nie uczyniono.
Odnosząc się do tak postawionego zarzutu wskazania wymaga, że zakres stosowania przepisów Działu IVa – "Administracyjne kary pieniężne" kodeksu postępowania administracyjnego wyznacza jej art. 189a. Stanowiąc w § 1 tego przepisu, że w sprawach nakładania lub wymierzania administracyjnej kary pieniężnej lub udzielania ulg w jej wykonaniu stosuje się przepisy niniejszego działu. W § 2 stanowi on jednocześnie, że w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych:
1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej,
2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia,
3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej,
4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej,
5) odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej,
6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej - przepisów wymienionego działu w tym zakresie nie stosuje się.
Z przywołanej regulacji - i abstrahując od § 3 art. 189a k.p.a., który wyłącza stosowanie przepisów wymienionego działu ustawy z określonych nim powodów, innych jeszcze, niż wymienione powyżej - jednoznacznie wynika, że uregulowanie w przepisach odrębnych zagadnień wymienionych § 2 jest wystarczające dla przyjęcia, że przepisy tego działu nie mają zastosowania, a nie jest przy tym konieczne, aby przepisy odrębne regulowały te zagadnienia w zakresie, w jakim są one uregulowane w przepisach działu IVa, to jest, aby zakres normowania w przepisach odrębnych pokrywał się z zakresem normowania w przepisach wymienionego działu, co oznacza, że jeżeli zakres normowania zagadnienia prawnego określonego w § 2 w przepisach odrębnych jest węższy lub szerszy od zakresu normowania tego samego zagadnienia w przepisach działu IVa lub przepisy odrębne regulują je w sposób identyczny, podobny lub zbliżony albo odmienny, to dany przepis działu IVa nie ma zastosowania (zob. A. Wróbel, art. 189a k.p.a., t. 7, w: Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego LEX/el. 2021).
Uwzględniając powyższe stwierdzić trzeba, że oczekiwanie strony skarżącej odnośnie co do zasadności zastosowania art.189a § 2 pkt 1 -3, art. 189d, art. 189e oraz art. 189f k.p.a. w rozpatrywanej sprawie nie może być uznane za usprawiedliwione, podobnie, jak i zarzut naruszenia tych przepisów przez ich niezastosowanie. W rozpatrywanej sprawie nie zaktualizowały się bowiem określone art. 189a § 2 k.p.a. przesłanki zastosowania instytucji określonych w powołanych przez stronę przepisach działu IVa k.p.a..
Z przepisów odrębnych, w rozumieniu art. 189a § 2 k.p.a. in fine, a mianowicie z art. 92c ustawy o transporcie drogowym wynika bowiem, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:
1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć, lub
2) za stwierdzone naruszenie na podmiot wykonujący przewozy została nałożona kara przez inny uprawniony organ, lub
3) od dnia ujawnienia naruszenia upłynął okres ponad 2 lat.
Jeżeli z przywołanego przepisu prawa wynika, że w warunkach nim określonych nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, to za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że jako przepis odrębny w relacji do przepisów Działu IVa k.p.a. reguluje on zagadnienie, o którym mowa w art. 189a § 2 pkt 2 w związku z art. 189f k.p.a. Konsekwencją jego zastosowania jest bowiem to, że w sytuacji zaistnienia naruszenia penalizowanego administracyjną karą pieniężną oraz zaktualizowania się jednej z określonych nim przesłanek wyłączenia odpowiedzialności przewoźnika drogowego, na przewoźnika tego nie jest nakładana kara pieniężna, albowiem nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia tej kary, a wszczęte umarza się. Stosowanie art. 92c u.t.d. w praktycznym wymiarze ma więc w istocie rzeczy ten sam skutek, co zastosowanie instytucji odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 189a § 2 pkt 2 w związku z art. 189f k.p.a., albowiem za zaistniałe i ujawnione naruszenie prawa, kara ta nie jest nakładana, a dla przyjęcia, że przepisy działu IVa k.p.a. nie mają zastosowania istotne znaczenie ma to, aby zagadnienie, o którym mowa w § 2 art. 189a k.p.a. zostało uregulowane w przepisach odrębnych i nie jest przy tym istotne to, że zakres normowania zagadnienia określonego w § 2 w przepisach odrębnych jest węższy lub szerszy od zakresu normowania tego samego zagadnienia w przepisach działu IVa lub, czy przepisy odrębne regulują je w sposób identyczny, podobny lub zbliżony albo odmienny.
Z tych przyczyn brak jest podstaw do stwierdzenia, iż organ dopuścił się naruszenia wymienionych w omawianym zarzucie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego poprzez ich niezastosowanie. Brak jest również podstaw do uznania aby w związku z "petryfikacją naruszenia" Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji z powodu innego naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc się do zarzutu pomieszczonego w punkcie 2.2 petitum skargi kasacyjnej, w ramach którego strona podnosi, iż brak było podstaw do przypisania jej jako osobie zarządzającej transportem ryzyka, a w konsekwencji winy za stwierdzone naruszenie, które to ryzyko i winę za niezgodne z prawem działania kierowcy ponosi przedsiębiorca na rzecz którego wykonywany był przewóz (transport drogowy), także i ten zarzut uznać należy za niezasadny.
Skarżący jako podmiot zarządzający transportem, w tym spornym transportem drogowym rzeczy wykonywanym z Rumunii do Polski, miał obowiązek rzeczywistego, ciągłego i bieżącego nadzoru nad operacjami transportowymi (art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z 21 października 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i uchylającego dyrektywę Rady 96/26/WE]). Zakres odpowiedzialności skarżącego kasacyjnie wynikał zaś z art. 92a ust. 2 u.t.d., który stanowi, że zarządzający transportem, osoba, o której mowa w art. 7c, a także każda inna osoba wykonująca czynności związane z przewozem drogowym, która naruszyła obowiązki lub warunki przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 zł do 2.000 zł za każde naruszenie. Z przepisu tego wynika m.in., że odpowiedzialność zarządzającego transportem ma charakter odpowiedzialności administracyjnej, niezależnej od winy (obiektywnej), z zastrzeżeniem prawnie przewidzianych okoliczności egzoneracyjnych. Zasadniczym obowiązkiem zarządzającego transportem jest rzeczywisty i ciągły, zarządczy nadzór nad operacjami transportowymi przedsiębiorcy, zgodnie bowiem z art. 2 pkt 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 - zarządzający transportem, to osoba fizyczna zatrudniona przez przedsiębiorcę lub, jeżeli przedsiębiorca jest osobą fizyczną, ta osoba fizyczna lub, w razie potrzeby, inna osoba fizyczna wyznaczona przez tego przedsiębiorcę na podstawie umowy, zarządzająca w sposób rzeczywisty i ciągły operacjami transportowymi przedsiębiorcy. Z art. 4 ust. 2 powołanego rozporządzenia wynika ponadto, że do zadań zarządzającego transportem należy również co najmniej utrzymanie i konserwacja pojazdów, sprawdzanie umów i dokumentów przewozowych, podstawowa księgowość, przydzielanie ładunków lub usług kierowcom i pojazdom oraz sprawdzanie procedur związanych z bezpieczeństwem.
Przyjąć zatem należy, że tak jak na przedsiębiorcy tak i na zarządcy ciążyć będą obowiązki związane z faktycznie wykonywanym transportem (przewozem), w tym obowiązku wynikające z przepisów rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014, z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym i uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym oraz zmieniające rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego.
W Rozdziale VI tego rozporządzenia, określono obowiązki jakie ciążą na przedsiębiorcy w związku z wymogiem stosowania tachografów. I tak, w przepisie art. 32 ust. 1 rozporządzenia określono, że przedsiębiorstwa transportowe oraz kierowcy zapewniają poprawne działanie i właściwe użytkowanie tachografów i kart kierowcy. Przedsiębiorstwa transportowe oraz kierowcy stosujący tachografy analogowe zapewniają ich poprawne działanie i prawidłowe stosowanie wykresówek. W ustępie 3 powołanego przepisu, określono, że zabrania się fałszowania, ukrywania, likwidowania i niszczenia danych zarejestrowanych na wykresówkach lub przechowywanych w tachografie lub na karcie kierowcy albo zarejestrowanych na wydrukach z tachografu. Każda forma manipulowania tachografem, wykresówką lub kartą kierowcy, która mogłaby spowodować sfałszowanie, zlikwidowanie lub zniszczenie danych lub informacji wydrukowanych jest zabroniona. W pojeździe nie może znajdować się żadne urządzenie, które mogłoby zostać użyte w powyższych celach. W przepisie art. 33 ust. 1 rozporządzenia określono natomiast, że przedsiębiorstwa transportowe są odpowiedzialne za zapewnienie, by ich kierowcy byli właściwie wyszkoleni i poinstruowani w zakresie prawidłowego działania tachografów, zarówno cyfrowych, jak i analogowych, przeprowadzają regularne kontrole, by zapewnić właściwe użytkowanie tachografów przez swoich kierowców i nie udzielają kierowcom żadnych bezpośrednich ani pośrednich zachęt, które mogłyby skłaniać ich do niewłaściwego używania tachografów. W ustępie 3 określono natomiast, że przedsiębiorstwa transportowe są odpowiedzialne za naruszenia niniejszego rozporządzenia popełnione przez swoich kierowców lub kierowców będących w ich dyspozycji. Państwa członkowskie mogą jednak uzależnić taką odpowiedzialność od naruszenia przez przedsiębiorstwo transportowe ust. 1 akapit pierwszy niniejszego artykułu i art. 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia (WE) nr 561/2006.
Zakres stawianych powołanymi regulacjami wymogów wskazuje, że nie wszystkie z nich obejmować będą swoim zastosowaniem zarządcę – wyłączenie dotyczyć będzie obowiązku prowadzenia szkoleń. Nie mniej rzeczą zarządcy w ramach obowiązku rzeczywistego, ciągłego i bieżącego nadzoru nad operacjami transportowymi będzie prowadzenie nad kierowcami nadzoru w zakresie prawidłowego rejestrowania aktywności kierowcy, a więc prawidłowego i właściwego użytkowania tachografów. Innymi słowy do obowiązków zarządcy prowadzącego nadzór i kontrolę nad operacjami transportowymi należeć będzie między innymi nadzór nad prawidłowością wykorzystywania tachografów przez kierowców i prawidłowością rejestrowania ich aktywności.
Odnosząc się do zarzutów z punktów 1.1 i 2.1 petitum skargi kasacyjnej, zostaną one rozpoznane łącznie albowiem ich istota sprowadza się do oceny spełnienia przez skarżącego, będącego zarządcą wymogów nakładanych na przedsiębiorcę przez przepisy regulujące wykonywanie transportu drogowego, która to ocena warunkować będzie możliwość zastosowania określonej w art. 92c u.t.d. instytucji odstąpienia od nałożenia na podmiot kary za stwierdzone naruszenia przepisów prawa oraz skutkować może umorzeniem prowadzonego w tym przedmiocie postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze wskazania wymaga, że zgodnie przepisem art. 92c ust. 1 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym, nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.
Na kanwie przywołanego przepisu w orzecznictwie ugruntował się pogląd, który skład orzekający w tej sprawie podziela, zgodnie z którym ciężar udowodnienia okoliczności egzoneracyjnych wymienionych w art. 92c u.t.d. spoczywa każdorazowo na podmiocie wykonującym przewóz drogowy, bowiem to on musi wykazać, a nie bez dowodów jedynie wskazać, że nie miał wpływu na powstałe naruszenia przepisów transportu drogowego, przy czym brak takiego wpływu musi istnieć realnie. Chcąc wykazać, że przedsiębiorca nie miał wpływu na powstanie naruszenia, podmiot ten musi wskazać na konkretne okoliczności, które będą w tym zakresie rozważone przez organ. Innymi słowy ciężar dowodu w zakresie odnoszącym się do wykazania, że przedsiębiorca uczynił wszystko zgodnie z prawem, że nie mógł zrobić nic więcej, zaś to co zrobił, pozwalało mu pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że nie naruszy prawa (por. wyroki NSA z dnia 13 października 2022 r., sygn. akt II GSK 761/19 i z dnia 5 września 2023 r., sygn. akt II GSK 647/20), spoczywa na przedsiębiorcy. Ponadto istotnym jest, w świetle art. 92c ustawy o transporcie drogowym, że uwolnienie się od odpowiedzialności za naruszenie warunków przewozu może mieć miejsce w sytuacjach nadzwyczajnych, niespodziewanych, wyjątkowych, których profesjonalny podmiot zarządzający transportem przy zachowaniu należytej staranności i przezorności, nie był w stanie racjonalnie przewidzieć, przy czym ową miarę staranności należy oceniać biorąc pod uwagę specyfikę działalności transportowej, wysokie wymagania stawiane w związku z prowadzeniem tej działalności, w szczególności wyznaczonym zarządzającym transportem (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt II GSK 203/20).
Mając powyższe na uwadze podzielić należy ocenę Sądu I instancji, że okoliczności samowolnej ingerencji przez kierowcę w działanie tachografu nie mogło zostać uznane za okoliczność zwalniającą skarżącego kasacyjnie z odpowiedzialności za powstałe naruszenie. Słusznie w tym zakresie Sąd I instancji wskazał, że: " (...) ingerowanie w pracę urządzeń rejestrujących w celu nierejestrowania wszystkich okresów aktywności przez kierowców nie jest okolicznością, której profesjonalny podmiot zarządzający transportem w przedsiębiorstwie nie mógłby przewidzieć. Przeciwnie, jest to jedna z okoliczności, którą podmiot wykonujący przewozy i posługujący się w tym celu osobami trzecimi, a w konsekwencji także podmiot zarządzający transportem w przedsiębiorstwie, powinien mieć zawsze na uwadze.".
Podzielając to stanowisko oraz mając na uwadze, że skarżący nie wykazał aby podjął wszelkie niezbędne działania zmierzającego do egzekwowania przez kierowcę zakazu ingerowania w pracę tachografu oraz prawidłowego wykorzystania tego urządzenia, jak również nie wykazał aby zaistniałe naruszenie było następstwem okoliczności lub zdarzeń nadzwyczajnych, których przy zachowaniu najwyższej staranności i przezorności nie był w stanie przewidzieć, stwierdzić należy, że w sprawie brak było podstaw do zastosowania powołanego art. 92c u.t.d. W konsekwencji brak jest podstaw do stwierdzenia aby Sąd I instancji dopuścił się błędnej wykładni tego przepisu i aby w sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., z uwagi na wadliwą ocenę materiału dowodowego skutkującą niezastosowaniem rzeczonego art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania, jak w punkcie 2 sentencji wyroku postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).