II GSK 321/22

II GSK 321/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Ostrowska
Grzegorz Dudar /sprawozdawca/
Wojciech Maciejko /przewodniczący/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Inspekcja sanitarna
Uzasadnienie
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1146/21 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2021-11-30
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 917
art. 235(1)
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 1, art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Maciejko Sędzia NSA Anna Ostrowska Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar (spr.) Protokolant asystent sędziego Jan Pankiewicz po rozpoznaniu w dniu 24 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "L. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 30 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1146/21 w sprawie ze skargi "L. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" w T. na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia 24 maja 2021 r. nr SP.906.1.3.2021.AR w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 30 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1146/21 oddalił skargę L. Sp. z o.o. w T. (dalej skarżąca spółka) na decyzję Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie (dalej organ odwoławczy) z dnia 24 maja 2021 r., w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym.
Decyzją z dnia 2 marca 2020 r. nr 3/2020 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Jarosławiu (dalej organ I instancji) działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej jako k.p.a.) i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej stwierdził u M. G. (dalej uczestniczka/wnioskodawczyni) chorobę zawodową - przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wymienioną w poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
Organ I instancji po wskazaniu szczegółowych okresów zatrudnienia wnioskodawczyni w szeregu zakładach pracy od 1976 r., w tym w okresie od 27 kwietnia 2007 r. do dnia wydania decyzji w skarżącej spółce na stanowisku szwaczka, gdzie wykonywała szycie szwu ozdobnego dwuigłowego na materiale oraz skórze, wiązanie nici, zaklejanie nici i odwracanie związanego zagłówka i poszycia całego fotela samochodowego, podkreślił że z wywiadu lekarza Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Rzeszowie wynika, że pierwsze dolegliwości u uczestniczki pojawiły się w 2008 r. Były to bóle i drętwienia prawej ręki, osłabienie siły mięśniowej. W 2010 r. wykonano u uczestniczki badanie elektromiograficzne, które potwierdziło zespół cieśni nadgarstka prawego. W kwietniu 2014 r. uczestniczka poddała się operacji. Lekarz orzecznik zauważył, że podobne objawy pojawiły się w obrębie kończyny górnej lewej, rozpoznano zespół cieśni nadgarstka lewego, gdzie również przeprowadzono zabieg operacyjny. Po krótkim okresie od przeprowadzonego zabiegu uczestniczka powróciła do pracy i szybko doszło do pogorszenia stany klinicznego w obrębie ręki lewej. W 2017 r. uczestniczka była operowana z powodu kanału nerwu łokciowego. Przeprowadzone postępowanie diagnostyczno-orzecznicze w Wojewódzkim Ośrodku Pracy, które obejmowało m.in. badania laboratoryjne, konsultacje specjalistów w dziedzinie ortopedii i neurologii, potwierdziło występowanie zespołu cieśni nadgarstka u uczestniczki. Lekarz orzecznik analizując narażenie zawodowe oraz dokumentacje medyczną zgromadzoną w toku prowadzonego postępowania, potwierdził kliniczne rozpoznanie zespołu obustronnego cieśni nadgarstka - co daję podstawę do rozpoznania choroby zawodowej z pozycji 20 pkt 1.
Po rozpoznaniu odwołania, Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Rzeszowie (dalej organ odwoławczy) decyzją z dnia 24 maja 2021 r. nr SP.906.1.3.2021.AR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy analizując całość dokumentacji w sprawie, zwłaszcza treść wniesionego odwołania i w/w orzeczenia lekarskiego, doszedł do konkluzji, że do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niezbędna jest opinia wyjaśniająca w zakresie orzeczenia lekarskiego. W związku z powyższym zwrócił się do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Rzeszowie o wypowiedzenie się odnośnie zarzutów zawartych w odwołaniu, w szczególności dotyczących powstania choroby uczestniczki przed rozpoczęciem zatrudnienia w skarżącej spółce, twierdzeń spółki, że uczestniczka nie była obciążona ruchami monotypowymi przez cały okres zmiany roboczej, gdyż ruchy te są przerywane innymi partiami ruchów, np. pobierania elementów, przekazywania elementów do innych szwaczek, wymiany nici, igieł, itp. Ponadto, według spółki nie zostały wzięte pod uwagę czynniki pozazawodowe etiopatogenezy zespołu cieśni nadgarstka oraz choroby współistniejące, mogące przyczynić się do wykształcenia się w/w schorzenia.
Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Rzeszowie pismem z dnia 15 marca 2021 r. wyjaśnił, że każdorazowo analizuje zgromadzoną dokumentację z podmiotów diagnozujących i leczących, kartę oceny narażenia i dokumentację z Poradni Medycyny Pracy. W przypadku zespołu cieśni nadgarstka wykonuje się morfologię, OB, analizę ogólną moczu, TSH, poziom glikemii i kwasu moczowego, czynnik reumatoidalny, test Waaler-Rose oraz w razie konieczności wykonuje się dodatkowe badania. Każdorazowo przeprowadza się badanie podmiotowe i przedmiotowe opiniowanego, osoby z podejrzeniem schorzeń narządu ruchu i obwodowego układu nerwowego mają poszerzony zakres badania przedmiotowego o ocenę ruchomości odcinka szyjnego, badanie odruchów głębokich w obrębie kończyn górnych, ocenia się zakres ruchomości w obrębie ręki, przeprowadza się testy funkcjonalne mięśni ręki (m. odwodziciela kciuka krótkiego, m. przeciwstawiacza kciuka, m. nawrotnego czworobocznego), testy prowokacyjne (test Phalena, test Tinela, test uciskowy), testy czucia powierzchniowego (w celu oceny lokalizacji zaburzeń czucia zgodnie z obszarem unerwienia korzeniowego). Uczestniczka była konsultowania przez specjalistów w dziedzinie neurologii i ortopedii. Wnikliwej analizie poddawana była dokumentacja medyczna z Poradni Medycyny Pracy z uwagi na fakt, że uczestniczka zmieniała środowisko swojej dotychczasowej pracy. Biegli zwrócili uwagę, czy były przeciwwskazania do wykonywania pracy na danym stanowisku. Uczestniczce wydano zaświadczenie lekarskie z dnia 26 października 2012 r., w którym wskazano przeciwwskazania do pracy - ciężka praca obciążająca kończyny górne na okres 4-5 miesięcy, strona może pracować jak roznosząca, KJ, pakowacz, krojczy. Dalej biegli Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy podali, że analizowana jest również dokumentacja medyczna z Podstawowej Opieki Zdrowotnej mająca na celu ocenę ogólnego stanu zdrowia pacjenta, występowanie schorzeń współistniejących (otyłość, cukrzyca, choroby endokrynologiczne, schorzenie neurologiczne, urazy i złamania w obrębie kończyn górnych), stosowanych leków, wydawanie skierowań do poradni specjalistycznych, kart informacyjnych z pobytów szpitalnych, dokumentacja z poradni specjalistycznych i wyniki badań dodatkowych tam wykonanych. Postępowanie to ma na celu identyfikację innych schorzeń, które w istotny sposób mogą wpływać na rozwój choroby zawodowej. Biegli podali, że wszystkie te czynności w stosunku do uczestniczki zostały przeprowadzone. Ponadto dla biegłych ważny był fakt, że uczestniczka wykonywała czynności wymagające precyzji (przytrzymywanie, przesuwanie tkaniny, skóry z jednoczesnym kontrolowaniem jakości szwu) oraz zaangażowania drobnych grup mięśniowych palców (siłowe rozciąganie zszytych elementów skórzanych, dociskanie palcami i szycie maszyną dwuigłową), wykonanie szwu ozdobnego na całym poszyciu oparcia fotela oraz szereg czynności manualnych stanowiących przygotowanie jak i zakończenie czynności dotyczącej opracowywanego detalu produkcyjnego. U uczestniczki było przeprowadzone badanie elektrofizjologiczne, które potwierdziło częściowe uszkodzenie nerwu pośrodkowego prawa na wysokości nadgarstka. Uzyskany wynik spełnia neurofizjologiczne kryteria zespołu cieśni nadgarstka prawego o dużym nasileniu. Długotrwały ucisk na subtelne struktury nerwowe nawet po przeprowadzonym zabiegu odbarczenia może w różnym stopniu powodować upośledzanie czynności włókien nerwowych w obrębie nerwu. Biegli wskazali, że regeneracja włókien nerwowych jest procesem długotrwałym i nie zawsze po ustąpieniu czynnika sprawczego ucisku i niedokrwienia miejscowego (przecięcie troczka i odbarczenie struktur wewnątrz kanału) wraca do stanu przed chorobą. Dalej biegli podali, że okoliczności wykonywanej pracy zawodowej z całą pewnością są jedynym czynnikiem powodującym rozwój określonej patologii zawodowej. Przeprowadzony zabieg operacyjny u uczestniczki był skuteczny i opiniowanie w tym zakresie nie jest w kompetencjach Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, a zakładu ubezpieczenia społecznego. Biegli podkreślili, że rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka, jako choroby zawodowej w powiązaniu z efektami prowadzonego leczenia, w tym przypadku operacyjnego, nie wpływa na zmianę treści orzeczenia lekarskiego wydanego po przeprowadzonym postępowaniu orzeczniczym.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że dla wydania pozytywnego rozstrzygnięcia w sprawie o stwierdzenie choroby zawodowej organ administracji ustalić musi istnienie trzech przesłanek: po pierwsze istnienia narażenia na czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy strony, po drugie wystąpienia u niego schorzenia medycznego odpowiadającego wykazowi chorób zawodowych, po trzecie związku typu przyczyna - skutek między narażeniem zawodowym, a chorobą. Aby sprawę rozstrzygnąć pozytywnie musi stwierdzić łączne istnienie wszystkich powyższych przesłanek.
Organ odwoławczy stwierdził, że uczestniczka była w środowisku pracy narażona na ruchy powtarzalne z zaangażowaniem kończyn górnych, zatem przesłanka pierwsza pozostaje w sprawie spełniona. Podobnie spełniona zostaje przesłanka druga. W sprawie potwierdzono narażenie zawodowe, podczas którego doszło do powstania choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych, a która jest związaną z tym narażeniem. Biegli Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy nie znaleźli ewentualnych przyczyn pozazawodowych schorzenia. W związku z powyższym zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do stwierdzenia choroby zawodowej.
Wskazanym na wstępie wyrokiem, WSA w Rzeszowie nie stwierdził naruszeń prawa procesowego i materialnego, których rodzaj lub stopień uzasadniałyby uwzględnienie skargi. Odwołując się do treści art. 2351 i 2352 k.p. uznał, że organy orzekające w przedmiotowej sprawie najpierw przeprowadziły postępowanie dowodowe na okoliczności istotne z punktu widzenia treści warunków materialnoprawnych do uznania choroby zawodowej, a następnie dokonały oceny tak zebranego materiału. Podstawa dowodowa ustaleń faktycznych została szczegółowa opisana w uzasadnieniach decyzji, jak również znajduje pełne odzwierciedlenie w aktach sprawy administracyjnej. Sąd uznał zatem, że legalność proceduralna kontrolowanych rozstrzygnięć organów drugiej i pierwszej instancji nie budzi wątpliwości.
Sąd uznał, że dokonana przez kontrolowane organy pozytywna ocena orzeczenia lekarskiego nr 12/2020 Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Rzeszowie z dnia 20 stycznia 2020 r. stwierdzającego u wnioskodawczyni chorobę zawodową z poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych: zespół cieśni w obrębie nadgarstka, należącej do grupy przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy, jest prawidłowa. Biegli lekarze w konkluzji orzeczenia jednoznacznie stwierdzili występowanie u wnioskodawczyni schorzenia obustronnego zespołu cieśni nadgarstka, pozostającego w związku z narażeniem zawodowym co najmniej od roku 2007. Biegły lekarz z zakresu medycyny pracy w opinii uzupełniającej z dnia 15 marca 2021 r. stwierdził ponadto, że okoliczności wykonywania pracy przez wnioskodawczynię w narażeniu zawodowym są "z całą pewnością jedynym czynnikiem powstania określonej patologii zawodowej", albowiem "jest zdefiniowany czynnik sprawczy w postaci wiarygodnego opisu wykonywanych czynności przez opiniowaną w ramach obowiązków służbowych (karta oceny narażenia zawodowego), z załączoną dokumentacją fotograficzną, są kliniczne objawy choroby, jest obiektywne potwierdzenie choroby (badanie elektrofizjologiczne), na podstawie dostępnej dokumentacji i przeprowadzonych badań wykluczono schorzenia usposabiające do rozwoju neuropatii obwodowej". Jednocześnie biegły odnosząc się do zastrzeżeń skarżącej spółki, stwierdził, że o ile może wypowiadać się co do istnienia związku przyczynowego między narażaniem zawodowym a powstaniem choroby zawodowej, o tyle nie jest jego zadaniem ocena prawidłowości i skuteczności dokonanego u wnioskodawczyni zabiegu operacyjnego. Biegły potwierdził, że rozpoznanie przez jednostkę orzeczniczą analizowanej choroby zawodowej także "w powiązaniu z efektami prowadzonego leczenia" (w tym wypadku leczenia operacyjnego) "nie wpływa na zmianę treści orzeczenia lekarskiego wydanego po przeprowadzonym postępowaniu orzeczniczym".
Wobec tak kategorycznych, jednoznacznych i spójnych ocen, sąd pierwszej instancji uznał, że wnioski końcowe kontrolowanych organów, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione wszystkie warunki konieczne do stwierdzenia choroby zawodowej, jest prawidłowe. Na podstawie uznanych prawidłowo za wiarygodne orzeczenia lekarskiego nr 12/2020 z dnia 20 stycznia 2020 r., opinii uzupełniającej z dnia 15 marca 2021 r. oraz pozostałego materiału dowodowego organy miały nie tylko prawo, lecz także obowiązek stwierdzenia, że wnioskodawczyni jest dotknięta schorzeniem zawodowym określonym pod poz. 20 pkt 1 wykazu chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, że w wyniku oceny warunków pracy rozpoznana choroba została bezspornie spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia pozostających w związku ze sposobem wykonywania pracy (a zatem między powstaniem choroby a warunkami pracy istnieje związek przyczynowo – skutkowy), oraz że do rozpoznania choroby zawodowej doszło w okresie zatrudnienia pracownika w warunkach narażenia zawodowego. Wskazane przez lekarzy orzeczników wyniki badań medycznych, konsultacje specjalistyczne oraz analiza narażenia zawodowego stanowią wystarczającą podstawę, aby przyjąć, że występuje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rodzajem narażenia zawodowego a występującą patologią w obrębie nadgarstków. Oceny tej nie podważają w jakikolwiek sposób wyniki zabiegów operacyjnych przeprowadzonych w latach 2014 i 2017. Przeciwnie, zabiegi te jedynie dowodzą, że objawy i przyczyny stwierdzonej choroby zawodowej są na tyle zaawansowane i silne, że nie ustąpiły nawet pomimo przeprowadzonych zabiegów.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie obalono domniemania zawodowej etiologii schorzenia, gdyż w świetle orzeczenia lekarskiego i materiału dowodowego brak było nawet podstaw do stwierdzenia zaistnienia istotnych czynników pozazawodowej etiologii schorzenia.
Za niezasadne WSA uznał również zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wyrokowi zarzuciła:
1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię, art. 2351 k.p. polegającą na uznaniu:
- za prawidłowe ustaleń organu ll instancji, że dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym przypadku warunki takie ją spowodowały,
- za prawidłowe ustaleń organu ll instancji, że u skarżącej występuje narażenie zawodowe, ze względu na sposób wykonywania pracy, mimo że skarżąca wprowadziła ergonomiczne ćwiczenia odciążające kończyny górne, a także dostosowała pod względem ergonomicznym stanowisko pracy do wykonywanych czynności, co przemawia przeciwko przyjęciu narażenia zawodowego u skarżącej,
2) naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 80 oraz 84 k.p.a. przejawiające się w tym, że w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, Sąd zastąpił brak dokonanej przez organ oceny środka dowodowego w postaci orzeczenia lekarskiego, własną, nieprawidłową oceną;
b) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd uznał stan faktyczny za prawidłowo ustalony, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy, a w szczególności orzeczenie lekarskie, okazało się być niewystarczająco uzasadnione i budzące wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego;
c) art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, będącą wynikiem braku skontrolowania, czy stan faktyczny został ustalony przez organ administracji zgodnie ze stanem rzeczywistym;
d) § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, poprzez uznanie orzeczenia lekarskiego, w oparciu o które organ wydał decyzję w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej, za prawidłowe formalnie, mimo że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów tego paragrafu, tj. w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz bez odniesienia się do pozazawodowych czynników mogących mieć wpływ na powstanie choroby;
e) § 8 ust. 2 wskazanego rozporządzenia poprzez błędne przyjęcie, że w toku postępowania administracyjnego nie ujawniły się żadne okoliczności, które uzasadniałyby konieczność uzupełnienia orzeczenia lekarskiego.
Mając powyższe na uwadze, spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Spółka wniosła o przeprowadzenie rozprawy w sprawie.
Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej.
Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne niż podniesione w skardze kasacyjnej naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone.
Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: - naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.); - naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Jednakże dla oceny kontrolowanego orzeczenia pierwszorzędne znaczenie ma właściwa wykładnia prawa materialnego, poprzez pryzmat której należy dopiero dokonać analizy podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych. Prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego uzależnione jest bowiem od uwzględnienia treści regulacji prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie. To przepisy prawa materialnego determinują przebieg postępowania dowodowego (określają, co i jakimi środkami dowodowymi powinno zostać dowiedzione), które jest przecież prowadzone w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa materialnego sformułowanego w pkt 1) petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 2351 k.p. w pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że autor skargi kasacyjnej nie powiązał powyższego zarzutu z odpowiednimi przepisami p.p.s.a., nie sprecyzowano zatem wyraźnie na czym – zdaniem skarżącej spółki – polegało naruszenie prawa przez sąd pierwszej instancji. Wzorcami kontroli wyroku sądu pierwszej instancji, które powinny być wskazane w zarzutach skargi kasacyjnej, są normy odniesienia (wyprowadzane z przepisów nakazujących, zakazujących lub dozwalających, wyznaczających zakres, kryteria i zasady kontroli sprawowanej przez sądu administracyjne – np. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, bądź art. 151 p.p.s.a.) oraz normy dopełnienia (normy wynikające z przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej; por. uzasadnienie uchwały NSA I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1, cz. III.2, s. 21-23; cz. III.4, s. 38-39). Normy te należy powołać łącznie. Normy odniesienia zostały w tej sprawie przez skarżącą spółkę zupełnie pominięte. Powyższe mankamenty podniesionego zarzutu nie uniemożliwiały jednak NSA ustosunkowaniu się do niego (zob. szerzej uchwała Pełnego Składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, CBOSA).
Przy ocenie zarzutu naruszenia prawa materialnego w zakresie dokonania błędnej wykładni art. 2351 k.p. należy na wstępie poczynić kilka uwag natury ogólnej rzutujących na ocenę poprawności sformułowania tego zarzutu.
Błędna wykładnia prawa materialnego, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., to wadliwe zrekonstruowanie normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) prawa, wyrażające się w mylnym zrozumieniu jego (ich) treści (w tym poprzez wadliwą klaryfikację znaczeń), a przez to w wadliwym ustaleniu jego (ich) sensu normatywnego przez sąd pierwszej instancji, co – aby zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię mógł być rozpatrzony – wymaga wykazania, na czym dokładnie polegała błędna wykładnia przepisu prawa, którego zarzut kasacyjny dotyczy oraz jaka powinna być jego wykładnia prawidłowa. Oznacza to jednocześnie potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej, a więc innymi słowy wymaga przeciwstawienia stanowisku nieprawidłowemu – stanowiska, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną jest prawidłowe.
W odwołaniu do przywołanego powyżej rozumienia naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni autor skargi kasacyjnej podniósł, że sąd pierwszej instancji wadliwie przyjął, że "dla uznania danej choroby za zawodową wystarczy stwierdzenie istnienia warunków narażających na powstanie choroby, nie jest konieczne stwierdzenie, że w danym przypadku warunki takie ją spowodowały".
Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu błędnej wykładni art. 235¹ k.p., wskazać należy, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby sąd pierwszej instancji podejmował jakiekolwiek zabiegi interpretacyjne – w tym w kontekście wskazywanym przez stronę – w odniesieniu do przepisów art. 2351 k.p., co prowadzi do wniosku, że na gruncie zarzutu z pkt 1. petitum skargi kasacyjnej spółka podjęła polemikę z poglądem nieistniejącym, co nie pozostaje bez wpływu na skuteczność podniesionego zarzutu. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, aby w wyniku interpretacji art. 2351 k.p. sąd pierwszej instancji miałby wyrazić poglądy kwestionowane skargą kasacyjną.
Podkreślić należy, że w myśl art. 2351 k.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Sąd pierwszej instancji, wbrew postawionemu zarzutowi nie dokonał wykładni wskazanego przepisu w sposób przedstawiony w skardze kasacyjnej, stwierdził jedynie, że pomiędzy powstaniem choroby a warunkami pracy (tzw. narażeniem zawodowym) musi istnieć związek przyczynowo – skutkowy. Sąd pierwszej instancji przyjął, odwołując się do poglądów prezentowanych w orzecznictwie NSA, że "tylko wykazanie, że choroba została spowodowana (wyłącznie) przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami". Z powyższym poglądem należy się zgodzić. W świetle art. 2351 k.p. ustawodawca dopuścił możliwość stwierdzenia choroby zawodowej nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z "wysokim prawdopodobieństwem".
Nadto w kontekście zarzutów skarżącej spółki należy dodać, że jak słusznie wskazano w wyroku NSA z 20 lutego 2024 r., sygn. akt II GSK 1744/23 (CBOSA), wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość. Możliwe jest bowiem uznanie choroby za zawodową, gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie. Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana (wyłącznie) przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami.
Nie można zatem zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że w rozpoznawanej sprawie organ wydał decyzje w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej w oparciu o niepełny materiał dowodowy bez odniesienia się do pozazawodowych czynników mogących mieć wpływ na powstanie choroby. Z powyższych przyczyn sformułowany w pkt 2) d petitum skargi kasacyjnej zarzut pozbawiony jest uzasadnionych podstaw.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są także zasadne zarzuty opisane w punktach 2 litera a, b i e petitum skargi kasacyjnej. Ich istota tkwi w przekonaniu skarżącej spółki, że w sprawie nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego, zaś ten zgromadzony został niewłaściwe przeanalizowany i oceniony, zwłaszcza jeżeli chodzi o wyjaśnienie istnienia związku przyczyno-skutkowego rozpoznanej uczestnika choroby zawodowej. W istocie skutkowało to nienależytym i niewyczerpującym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych i prawnych, mających wpływ na wadliwe ustalenie narażenia na czynniki stanowiące przyczynę zespołu cieśni nadgarstka, w tym błędnym przyjęciem, że nie ujawniły się żadne okoliczności, które uzasadniałyby konieczność uzupełnienia orzeczenia lekarskiego.
Omawiane zarzuty sprowadzają się w istocie do kwestionowania – jako niewyjaśnionych – okoliczności sprawy dotyczących przede wszystkim istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą, a cechami osobniczymi uczestnika oraz warunkami pracy, w tym staraniami skarżącej by minimalizować ryzyko. Na kanwie tych twierdzeń strona formułuje uchybienia w zakresie niezebrania dostatecznego materiału dowodowego oraz dokonania błędnej oceny dowodów dotychczas zgromadzonych.
Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów – art. 80 k.p.a.). Po przeprowadzonym postępowaniu, jeśli sprawa jest dostatecznie wyjaśniona oraz taką formę rozstrzygnięcia przewidują odpowiednie przepisy, organ wydaje decyzję, uwzględniając wytyczne co do jej elementów składowych, wskazanych w art. 107 k.p.a., przedstawiając m.in. przyjęty w sprawie stan faktyczny (art. 107 § 3 k.p.a.) (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2401/19).
Trafnie więc uznał sąd pierwszej instancji, że zgromadzone w sprawie dowody dawały podstawę do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić się należało z sądem pierwszej instancji, że organy administracji publicznej nie naruszyły reguł zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., wyjaśniając dokładnie zajęte stanowisko jak i zasady rządzące postępowaniem w zakresie ustalenia choroby zawodowej, co spełnia wymagania art. 107 § 3 k.p.a. Postępowanie organów zostało przeprowadzone zgodnie ze standardami procedury administracyjnej, co sąd pierwszej instancji zasadnie zaakceptował. Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego oraz wydanych w tej sprawie decyzji wynika, że zostały wyjaśnione istotne okoliczności sprawy, których wyjaśnienie było konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że organy ustaliły stan faktyczny zgodnie ze stanem rzeczywistym. Stan faktyczny sprawy odzwierciedla przeprowadzone przez organy postępowanie w zakresie narażenia na powstanie choroby zawodowej i jej rozpoznania przez właściwe jednostki medyczne. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że zostały zgromadzone i dołączone do akt sprawy dokumenty niezbędne do rozpoznania niniejszej sprawy. Sąd pierwszej instancji dokonał oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy w oparciu o całość akt administracyjnych i doszedł do prawidłowego wniosku, że organy administracji publicznej wyjaśniły należycie okoliczności istotne dla rozpatrzenia tej sprawy.
Należy też zauważyć, że postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej charakteryzuje się istotną, odmienną od klasycznych spraw administracyjnych, specyfiką w zakresie postępowania dowodowego. Wynika ona z faktu, że ani organy inspekcji sanitarnej, ani sądy administracyjne kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają specjalistycznej wiedzy, pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod względem zaliczenia ich do określonej choroby zawodowej o etiologii pracowniczej, a nie stricte osobniczej. Dlatego więc ustawodawca wprowadził obowiązek wydania w tego rodzaju sprawie orzeczenia lekarskiego jako opinii biegłego, by kwestie związane z wiedzą medyczną poddane zostały ocenie podmiotów wyspecjalizowanych.
Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Natomiast zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, lekarz właściwy do orzekania w zakresie chorób zawodowych wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz może wystąpić o ich uzupełnienie do: pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego inspektora sanitarnego, pracownika lub byłego pracownika – w zależności do zakresu wymaganych informacji (§ 6 ust. 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). Dodatkowo, w świetle § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W postępowaniu przed organami inspekcji sanitarnej, jednostkami, które mają prawo i obowiązek orzekania w przedmiocie chorób zawodowych (tj. czy dane warunki pracy mogły spowodować chorobę zawodową), są wyłącznie jednostki szczegółowo określone w § 5 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Organy inspekcji sanitarnej nie są natomiast uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia niż lekarz orzecznik. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są więc wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych (por. wyroki NSA z dnia: 3 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 1872/13; 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 1567/13; 24 lutego 1998 r., sygn. akt I SA 1520/97; 23 lipca 2003 r., sygn. akt I SA 108/03, 2 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA 225/98; 2 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1102/18). Organy mogą zaś, jeżeli powezmą wątpliwości, doprowadzić do weryfikacji tych wątpliwości przez te jednostki. Niemniej jednak muszą to być okoliczności uzasadniające taki krok, np. wykrycie nowych dowodów. Żądanie strony niezadowolonej z orzeczenia lekarskiego nie jest uzasadnieniem do jego kwestionowania.
W przedmiotowej sprawie jednostki medyczne dysponowały oceną narażenia zawodowego M. G., z której wynikał rodzaj czynności wykonywanych przez nią na zajmowanych stanowiskach pracy. M. G. - podczas jej zatrudnienia w skarżącej spółce od 27 kwietnia 2007 r. do 2018 r. pracowała na stanowisku szwaczki, wykonywała pracę monotypową obciążającą kończyny górne w stawach nadgarstkowych. Z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że narażenie zawodowe w ww. okresie zatrudnienia doprowadziło do powstania u uczestniczki postępowania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.
Lekarz Orzecznik Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Rzeszowie wydał orzeczenie lekarskie nr 12/2020 o rozpoznaniu u uczestniczki choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu obustronnego cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W oparciu o dane z wywiadu chorobowego, badania przedmiotowe, konsultację ortopedyczną i neurologiczną, wyniki badań dodatkowych w postaci m.in. badania elektromiograficznego oraz dodatkowych badań neurologicznych i inną dokumentację medyczną prawidłowo stwierdzono, że istnieją podstawy do rozpoznania u uczestniczki z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.
Z tych przyczyn nie można podzielić stanowiska skarżącej spółki o konieczności wykluczenia pozazawodowej etiologii schorzenia i braku należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzeczenie lekarskie, którym dysponowały organy obu instancji zawiera elementy merytoryczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i wskazuje, że z medycznego punktu widzenia, z uwzględnieniem charakteru i sposobu wykonywania pracy, stwierdzić można z wysokim prawdopodobieństwem, że rozpoznana choroba została spowodowana w związku ze sposobem wykonywania pracy (narażeniem zawodowym) – tak jak tego wymaga art. 235¹ Kodeksu pracy. Potwierdzeniem poprawności wydanego orzeczenia jest pismo WOMP w Rzeszowie z 15 marca 2021 r. przedłożone na żądanie organu odwoławczego, które w sposób szczegółowy opisało jakie badania zostały przeprowadzone względem uczestniczki postępowania oraz jakie okoliczności zostały wzięte pod uwagę przy wydawaniu orzeczenia lekarskiego. Podkreślenia wymaga przy tym, że o wartości merytorycznej orzeczenia lekarskiego decyduje zawartość merytoryczna odnosząca się do istoty sprawy.
Mając powyższe okoliczności na względzie stwierdzić należało, że sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do zakwestionowania postępowania przeprowadzonego przez organy w niniejszej sprawie. Wobec spełnienia w niniejszej sprawie przesłanek ustawowych choroby zawodowej z art. 2351 k.p. organ był zatem zobowiązany do podjęcia takiego jak kontrolowane w sprawie rozstrzygnięcie, a ocena sądu pierwszej instancji w tym zakresie jest prawidłowa. Argumenty przedstawione w skardze kasacyjnej nie poddały w wątpliwość wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego.
Za nieuzasadniony uznać należy również podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej sąd pierwszej instancji dokonał wnikliwej oceny legalności postępowania przeprowadzonego przed organami obu instancji i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wypowiedział się co do argumentów podniesionych przez stronę skarżącą. Przypomnieć należy, że przedstawienie w uzasadnieniu wyroku sądu administracyjnego podstawy prawnej wyroku oraz jej wyjaśnienie polega zarówno na wskazaniu przepisów regulujących rozpatrywany stan faktyczny jak i wyjaśnieniu, dlaczego w konkretnej sytuacji prawnej mają zastosowanie powołane przepisy. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji oceniając legalność zaskarżonej decyzji wyjaśnił motywy leżące u podstaw podjętego rozstrzygnięcia i ustosunkował się do istotnych zarzutów i argumentacji skarżącej oraz argumentów podniesionych przez organ. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.