II GSK 398/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA, uznając, że decyzja ZUS o odmowie umorzenia składek mogła być wydana przez upoważnionego pracownika ZUS na podstawie statutu, a nie tylko przez Prezesa ZUS.
Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność decyzji ZUS o odmowie umorzenia składek, uznając, że została wydana przez osobę nieupoważnioną. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, stwierdzając, że statut ZUS pozwala na upoważnienie dyrektorów oddziałów do wydawania decyzji w imieniu Zakładu, co nie jest sprzeczne z Kodeksem postępowania administracyjnego.
Sprawa dotyczyła odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał decyzje ZUS za nieważne, argumentując, że zostały wydane przez zastępcę dyrektora oddziału ZUS, który nie posiadał bezpośredniego upoważnienia od Prezesa ZUS, a jedynie od pełnomocnika Prezesa. Sąd I instancji uznał, że przepis statutu ZUS zezwalający na takie upoważnienia jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA. NSA uznał, że statut ZUS, wydany na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi właściwą podstawę prawną do udzielania upoważnień pracownikom ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. NSA stwierdził, że przepis statutu nie jest sprzeczny z art. 268a k.p.a., ponieważ ZUS jako całość jest organem administracji, a jego wewnętrzna dekoncentracja kompetencji jest dopuszczalna i uzasadniona skalą działania. NSA podkreślił, że dyrektor oddziału, działając na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS, działa w imieniu Zakładu, a nie jako pełnomocnik Prezesa, co czyni udzielone przez niego dalsze upoważnienia zgodnymi z prawem.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Decyzja wydana przez zastępcę dyrektora oddziału ZUS na podstawie upoważnienia udzielonego przez dyrektora oddziału, który działał w imieniu ZUS na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS, jest ważna.
Uzasadnienie
NSA uznał, że statut ZUS, wydany na podstawie ustawy, pozwala na dekoncentrację kompetencji i upoważnienie dyrektorów oddziałów do udzielania dalszych upoważnień pracownikom do wydawania decyzji w imieniu ZUS. Taka procedura nie jest sprzeczna z art. 268a k.p.a., który dopuszcza różne rozwiązania w zakresie udzielania upoważnień, o ile mają one podstawy normatywne.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
u.s.u.s. art. 74 § ust. 5
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Stanowi podstawę prawną do wydania rozporządzenia nadającego statut ZUS, określającego strukturę, zakres działania oraz tryb funkcjonowania i kompetencje organów Zakładu.
p.p.s.a. art. 185 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do rozpoznania skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 66 § ust. 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa, że ZUS wykonuje swoje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych i wydaje decyzje administracyjne.
u.s.u.s. art. 83 § ust. 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Reguluje tryb ponownego rozpatrzenia sprawy przez Prezesa ZUS na wniosek strony niezadowolonej z decyzji.
u.s.u.s. art. 83 § ust. 6
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Przyznaje Zakładowi kompetencje do rozpatrzenia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy).
u.s.u.s. art. 83 § ust. 7
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Przyznaje Zakładowi kompetencje do rozpatrzenia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy).
k.p.a. art. 268a
Kodeks postępowania administracyjnego
Pozwala organowi administracji publicznej na upoważnianie pracowników do załatwiania spraw w jego imieniu, w tym do wydawania decyzji.
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa, że decyzja dotknięta jest nieważnością, gdy została wydana przez organ nieposiadający wymaganych uprawnień.
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Określa, że decyzja dotknięta jest nieważnością, gdy została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pozwala sądowi administracyjnemu na stwierdzenie nieważności decyzji z powodu naruszenia przepisów o właściwości lub uprawnieniach.
p.p.s.a. art. 207 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Umożliwia odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. art. 3 § ust. 2 pkt 2
Przepis statutu ZUS przyznający Prezesowi ZUS kompetencje do upoważniania dyrektorów oddziałów do udzielania dalszych upoważnień innym pracownikom.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Statut ZUS, wydany na podstawie ustawy, może regulować kwestie upoważnień do wydawania decyzji w imieniu ZUS, a przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu nie jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. Dyrektor oddziału ZUS, działając na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS, działa w imieniu Zakładu jako organu, a nie jako pełnomocnik Prezesa, co pozwala mu na udzielanie dalszych upoważnień pracownikom. Organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie Prezes ZUS.
Odrzucone argumenty
Decyzja ZUS wydana przez zastępcę dyrektora oddziału była nieważna, ponieważ nie posiadał on bezpośredniego upoważnienia od Prezesa ZUS, a jedynie od pełnomocnika Prezesa. Przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. i nie może stanowić podstawy do udzielenia upoważnienia.
Godne uwagi sformułowania
Sąd konfrontując § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS z treścią art. 268a k.p.a. doszedł do przekonania, że przepis statutowy stanowi niedozwoloną ingerencję w materię ustawową. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji co do tego, że należało odmówić zastosowania w tej sprawie przepisu § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, ponieważ przepis ten jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. Przepis art. 268 a k.p.a. nie można wobec tego traktować jako jedynego, powszechnie i bezwzględnie obowiązującego wzorca udzielania upoważnień do działania w imieniu organu administracji publicznej. Dyrektor Oddziału staje się, na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym ZUS jako organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa ZUS.
Skład orzekający
Anna Robotowska
sprawozdawca
Jan Grabowski
członek
Stanisław Biernat
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Udzielanie upoważnień do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu organów administracji publicznej, w szczególności w rozbudowanych strukturach jak ZUS, oraz relacja między przepisami ustawowymi a aktami wykonawczymi (statutami, rozporządzeniami)."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej ZUS i jego statutu, ale zasady interpretacji przepisów o upoważnieniach mogą mieć szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego dotyczącego umocowania do wydawania decyzji w ZUS, co ma znaczenie praktyczne dla wielu obywateli i przedsiębiorców.
“Kto naprawdę może podpisać decyzję ZUS? NSA rozstrzyga spór o upoważnienia.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII GSK 398/06 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2007-10-18 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-12-18 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Robotowska /sprawozdawca/ Jan Grabowski Stanisław Biernat /przewodniczący/ Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane III SA/Wa 1475/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-09-04 Skarżony organ Inne Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Powołane przepisy Dz.U. 1998 nr 137 poz 887 art. 74 ust. 5 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Dz.U. 1960 nr 30 poz 168 art. 268a Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Biernat Sędziowie Jan Grabowski NSA Anna Robotowska (spr.) Protokolant Piotr Mikucki po rozpoznaniu w dniu 18 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 4 września 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1475/06 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. odstępuje od zasądzenia zwroty kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 4 września 2006 r. o sygn. akt III SA/Wa 1475/06 uwzględnił skargę J. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i orzekł nieważność tej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...]. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. ZUS, po rozpoznaniu wniosku J. G. z dnia 23 września 2005 r., odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także odsetek od powyższych zobowiązań. W ocenie organu, wnioskodawca nie spełnił przesłanek określonych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 poz.887) dalej jako u.s.u.s., warunkujących umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Nie stanowią przesłanki umorzenia zaległości trudna sytuacja finansowa skarżącego, biorąc pod uwagę, że od września 2005 r. dłużnik opłaca składki na bieżąco i w ustawowym terminie. Decyzję podpisał J. U. - Zastępca Dyrektora Oddziału ZUS w L., działając na podstawie upoważnienia z dnia 5 stycznia 1999 r., udzielonego mu przez pełnomocnika Prezesa ZUS – J. B. W wyniku rozpoznania wniosku J. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., ZUS nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia i decyzją z [...] marca 2006 r. utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygniecie. Decyzję podpisał Dyrektor Oddziału ZUS w L. – E. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja z dnia [...] grudnia 2005 r. zostały wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., stwierdził nieważność obu tych decyzji. W ocenie Sądu kwestią kluczową, którą należało ustalić była ta, czy zastępca dyrektora oddziału ZUS – J. U. był osobą upoważnioną do wydania decyzji w imieniu tego Zakładu. W aktach sądowych sprawy znajduje się bowiem "pełnomocnictwo" z dnia 5 stycznia 1999 r. udzielone przez pełnomocnika Prezesa ZUS, w którym J. U. został upoważniony między innymi do wydawania decyzji w sprawach indywidualnych, wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd powołał się na treść art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. z którego wynika, że decyzje indywidualne w kwestii umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydaje Zakład, a uprawnionym do reprezentowania Zakładu jest Prezes ZUS. Zatem decyzja administracyjna o umorzeniu lub odmowie umorzenia składek względem ZUS powinna być sygnowana jego podpisem, gdyż to on personifikuje działania organu administracji publicznej. Ponadto Sąd wskazał, iż zgodnie z art.123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych w cytowanej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego z wyjątkiem sytuacji, gdy ustawa stanowi inaczej. Sąd zauważył, że skoro ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych inaczej nie stanowi, toteż w sprawach tych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z dyspozycją art. 268a k.p.a. organ administracji publicznej może upoważniać, w formie pisemnej, pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień oraz zaświadczeń. Zatem w celu zagwarantowania prawidłowości i skuteczności działań podejmowanych w imieniu organu, określony pracownik kierujący jednostką (oddziałem) powinien posiadać upoważnienie pochodzące od organu (osoby pełniącej funkcję organu). Sąd uznał, iż takie upoważnienie organu musi posiadać również zastępca osoby kierującej jednostką organizacyjną organu. Jeżeli upoważnienie ma pochodzić bezpośrednio od organu administracji publicznej, to upoważnienie nie może być udzielone przez pracownika innemu pracownikowi. Dla skuteczności czynności podejmowanych w imieniu Zakładu, zastępca dyrektora oddziału musiałby posiadać upoważnienie Prezesa ZUS, będącego jedynym podmiotem personifikującym organ. Wobec braku takiego upoważnienia zastępca dyrektora oddziału nie mógł podpisać decyzji w imieniu Zakładu. Zdaniem Sądu, zastosowanie w danej sprawie normy art. 268a k.p.a. jest uzasadnione tym, że w ustawie o ubezpieczeniach społecznych nie ma innego uregulowania kwestii udzielania upoważnień pracownikom Zakładu przez Prezesa ZUS. W ocenie Sądu, § 3 ust. 2 pkt 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80 poz. 914 ze zm.) pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a k.p.a. Prezes ZUS nie może bowiem upoważniać dyrektorów komórek organizacyjnych do upoważniania innych pracowników do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w określonych przez niego sprawach. Zdaniem Sądu, ustawodawca udzielając delegacji w sprawie nadania statutu Zakładowi nie wskazał, że organ wykonawczy może w odmienny sposób niż czyni to ustawa, uregulować kwestię udzielania pracownikom upoważnień do działania w imieniu Zakładu. Na poparcie tego stanowiska Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – wyrok z dnia 28 maja 1986 r. sygn. akt U 1/86 w myśl którego, rozporządzenie nie może wkraczać w sferę materii prawnych regulowanych innymi ustawami lub na ich podstawie, nie może też treści w nich zawartych powtarzać, przekształcać, modyfikować czy syntetyzować. Cytowane przepisy załącznika do rozporządzenia modyfikują art. 268a k.p.a., zatem, zdaniem Sądu, należy odmówić ich stosowania. Na tej podstawie Sąd przyjął, iż decyzja Zakładu została wydana przez osobę nieupoważnioną i wobec tego dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję nieważną jest także nieważna, jako wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Dlatego należało stwierdzić nieważność obydwu wydanych w sprawie decyzji. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego zmianę w całości i oddalenie skargi J. G., ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 66 ust. 4 i art. 73 ust. 1 u.s.u.s. oraz art. 268a k.p.a. przez przyjęcie, że decyzja ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r. jest na mocy art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. nieważna, jako wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do jej wydania, a zaskarżona decyzja jest nieważna, gdyż utrzymując w mocy decyzję nieważną, rażąco narusza prawo (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek organem właściwym do wydawania decyzji w I instancji jest ZUS. Zgodnie z art. 5 § 2 k.p.a. oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Prezes Zakładu jest organem administracji w postępowaniu w II instancji. Prezes ZUS udzielając, na podstawie § 3 ust. 2 statutu upoważnienia dyrektorom oddziałów ZUS do podejmowania decyzji w imieniu Zakładu i udzielania pełnomocnictw do wydawania decyzji innym pracownikom Zakładu, w tym zastępcom dyrektorów oddziałów, nie występuje jako organ administracji publicznej, gdyż w zakresie tych spraw właściwy jest Zakład. Prezes ZUS występuje jako kierownik państwowej jednostki organizacyjnej, określający kompetencje pracowników tej jednostki, czyli dyrektorów oddziałów. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidują możliwość odmiennego uregulowania kwestii udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień do wydawania i podpisywania decyzji, również poprzez udzielenie pełnomocnictwa do upoważniania innych pracowników w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił zastosowania w sprawie przepisu § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm.). Przepis ten przyznaje Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kompetencje do upoważniania osób wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (statutu ZUS), w tym dyrektorów oddziałów ZUS do udzielania przez nie upoważnień innym pracownikom ZUS do podejmowania decyzji w imieniu ZUS, w określonych sprawach. Zdaniem Sądu I instancji przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS jest sprzeczny z art. 268a k.p.a., ponieważ z przepisu art. 268a k.p.a. wynika, że jedynie organ może upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych. Sąd konfrontując § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS z treścią art. 268a k.p.a. doszedł do przekonania, że przepis statutowy stanowi niedozwoloną ingerencję w materię ustawową, ponieważ modyfikuje określony w art. 268a k.p.a. zakres kompetencji do udzielania upoważnień do działania w imieniu organu, w tym do wydawania decyzji administracyjnych. W konkluzji Sąd stwierdził, że w tej sprawie podstawą do udzielenia upoważnienia do wydawania decyzji w imieniu ZUS powinien być przepis art. 268a k.p.a., a nie przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, a więc Zastępca Dyrektora Oddziału ZUS mógłby podpisać decyzję administracyjną, gdyby miał upoważnienie pochodzące bezpośrednio od Prezesa ZUS. W skardze kasacyjnej powołano się na pierwszą podstawę skargi kasacyjnej – art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) – naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, wskazując przepisy prawne, które – zdaniem ZUS – zostały w ten sposób naruszone. Wyrok został oparty przede wszystkim na ustaleniu, że pierwsza decyzja ZUS została wydana przez osobę nieupoważnioną, a więc była dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Wnoszący skargę kasacyjną w podstawach skargi wskazał przepisy prawne według niego naruszone i stwierdził w uzasadnieniu, że jego zdaniem § 3 ust. 2 statutu ZUS nie stoi w sprzeczności z art. 268a k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji co do tego, że należało odmówić zastosowania w tej sprawie przepisu § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, ponieważ przepis ten jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji przyjął błędną podstawę do badania legalności § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS. Przeprowadził jego ocenę wyłącznie z punktu widzenia zgodności z art. 268a k.p.a. Nie wziął natomiast pod uwagę tego, że statut ZUS mający rangę rozporządzenia, ma umocowanie ustawowe – został wydany na podstawie przepisu art. 74 ust. 5 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.). Każdy akt normatywny wykonawczy powinien być oczywiście niesprzeczny ze wszystkimi obowiązującymi aktami ustawodawczymi. Rozporządzenie, które znajduje bezpośrednio oparcie w ustawie i służy jej wykonaniu jest uzupełnieniem ustawy i może regulować takie same sprawy, które reguluje ustawa. Przepisu art. 268 a k.p.a. nie można wobec tego traktować jako jedynego, powszechnie i bezwzględnie obowiązującego wzorca udzielania upoważnień do działania w imieniu organu administracji publicznej. Dopuszczalne są bowiem i istnieją w tym zakresie różne rozwiązania, pozwalające na dekoncentrację wykonywania kompetencji organów, szczególnie potrzebną w rozbudowanych strukturach administracji publicznej. Rzecz więc w tym, aby ta dekoncentracja mniej lub bardziej zinstytucjonalizowana, albo nawet oparta na doraźnych i jednostkowych aktach upoważniających, miała odpowiednie podstawy normatywne. Badając legalność (zgodność z ustawą) upoważnienia określonego w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS należałoby odwołać się do jego relacji z treścią art. 74 ust. 5 u.s.u.s. Przepis art. 74 ust. 5 tej ustawy stanowi, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego nadaje, w drodze rozporządzenia, statut Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, w którym określa w szczególności: 1) strukturę organizacyjną Zakładu oraz zakres rzeczowy działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu, 2) tryb funkcjonowania i kompetencje organów Zakładu. W przepisie art. 92 ust. 2 Konstytucji RP określono wymagania, jakie powinno spełniać upoważnienie ustawowe: poza określeniem organu właściwego do wydania rozporządzenia i zakresu spraw przekazanych do uregulowania muszą się w nim znaleźć wytyczne dotyczące treści aktu. W art. 74 ust. 5 u.s.u.s. określono organ właściwy do wydania rozporządzenia i podstawowy zakres spraw przekazanych do uregulowania. Mieści się w nim określenie kompetencji organów Zakładu. Nie określono natomiast wprost wytycznych, wskazujących kierunki merytorycznych rozwiązań wchodzących w zakres aktu wykonawczego. W piśmiennictwie prawniczym, w szczególności zaś w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego nie budzi jednak wątpliwości teza, że ten ostatni element upoważnienia nie musi być zawarty w treści przepisu upoważniającego. Wystarczy, że istnieje możliwość jego zrekonstruowania na podstawie innych przepisów ustawy zawierającej przepis upoważniający do wydania rozporządzenia (np. wyrok TK z dnia 29 listopada 2004 r., K. 7/04, OTK ZU 2004, nr 10 (A), poz. 109). Wytyczne dotyczące treści rozporządzenia nie muszą być też nazbyt szczegółowe. Skoro bowiem rozporządzenie jest funkcjonalnym uzupełnieniem ustawy, to ustawa powinna pozostawić organowi upoważnionemu pewną samodzielność w unormowaniu materii, której rozporządzenie dotyczy. Istotne jest, aby podmiot wydający rozporządzenie potrafił prawidłowo odczytać intencje ustawodawcy (por. M. Żabicka – Kłopotek, Wytyczne jako element upoważnienia do wydania rozporządzenia, Przegląd Sejmowy nr 3 (74) z 2006 r., s. 40 – 41). Z treści przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66 – 79a) wynika, że jest to jednostka organizacyjna (osoba prawna), która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 4). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. ZUS wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych. W ramach prowadzonej działalności posługuje się środkami prawnymi właściwymi organom administracji publicznej, a więc przede wszystkim wydaje decyzje administracyjne (art. 66 ust. 4). Z przepisów ustawy określających podmiotowość publicznoprawną ZUS – u oraz zakres i sposób wykonywania podstawowych jego zadań wynika konieczność daleko posuniętej, wewnętrznej dekoncentracji kompetencji do działania w charakterze organu administracji publicznej. Jeżeli dodatkowo uwzględni się skalę działania ZUS mierzoną liczbą ubezpieczonych i liczbą pracowników zajmujących się załatwianiem ich spraw, to trudno byłoby uznać za racjonalne takie rozwiązanie, które wymaga aby Prezes ZUS udzielał bezpośrednio każdemu pracownikowi zajmującemu się załatwianiem spraw ubezpieczonych upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że przepis art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych spełnia wymagania określone w art. 92 ust. 2 Konstytucji RP, a przepis § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych został wydany na podstawie i w granicach upoważnienia zawartego w ustawie. Stanowi więc właściwą podstawę prawną do udzielania, w sposób w tym przepisie określony, pracownikom ZUS upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS nie jest też sprzeczny z art. 268a k.p.a. Sąd I instancji dopatrując się takiej sprzeczności wyszedł z błędnego założenia, że jedyną osobą personifikującą ZUS jako organ administracji publicznej jest Prezes ZUS. W konsekwencji, w myśl art. art. 268a k.p.a., tylko Prezes ZUS może upoważnić pracowników do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. Prezes ZUS kieruje działalnością Zakładu i reprezentuje Zakład na zewnątrz (art. 73 ust. 1 u.s.u.s.). Z tego przepisu nie wynika jednak, że wyłącznie Prezes może udzielać innym pracownikom upoważnień do działania w imieniu Zakładu, ponieważ ustawa stanowi w art. 75 ust. 5, że kompetencje organów Zakładu określa statut Zakładu. Tym samym dopuszcza możliwość ograniczenia kompetencji Prezesa jako piastuna organu na rzecz innych pracowników Zakładu. Prezes ZUS udzielając Dyrektorowi Oddziału upoważnienia, o którym mowa w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu nie upoważnia go do działania w swoim imieniu (imieniu Prezesa) lecz w imieniu Zakładu, jako organu. Nie zezwala więc Dyrektorowi Oddziału na udzielenie "subupoważnienia" niedopuszczalnego w świetle art. 268a k.p.a. Dyrektor Oddziału staje się, na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym ZUS jako organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa ZUS. Upoważnienie do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu ZUS udzielone pracownikowi przez Dyrektora Oddziału działającego w imieniu ZUS niewątpliwie nie jest sprzeczne z treścią art. 268a k.p.a. Już tylko na marginesie należałoby odnieść się do kwestii podnoszonej przez Sąd w zaskarżonym wyroku i przez ZUS, dotyczącej określenia organu administracyjnego, wydającego decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 – 6 u.s.u.s. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, tym organem jest ZUS, a nie Prezes Zakładu. Zwrot "strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Stanowisko to znajduje wyraźne potwierdzenie w treści art. 66 ust. 4 oraz 83 ust. 4, 6 i 7 ustawy. W szczególności w art. 83 ust. 6 i 7 u.s.u.s. kompetencje do rozpatrzenia "odwołania" czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznano Zakładowi, a nie Prezesowi Zakładu. Sąd I instancji wypowiadając się w kwestii organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien zwrócić również uwagę na to, że w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zastosowano taki właśnie środek odwoławczy, a nie odwołanie. Założono więc, że sprawa będzie ponowne rozpatrywana przez ten sam organ – ZUS. Inną natomiast sprawą jest, kto w imieniu Zakładu wydaje tę ponowną decyzję. Z przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wynikałoby, że powinien to być Prezes ZUS. Jednakże również i w tym zakresie dopuszczalna jest dekoncentracja kompetencji decyzyjnych na podstawie omawianego § 3 ust. 2 statutu ZUS. W konkluzji należy stwierdzić, że z powodów wyżej przedstawionych skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. W ocenie Sądu okoliczności sprawy, w szczególności trudna sytuacja materialna skarżącego J. G. uzasadniają odstąpienie, zgodnie z art. 207 § 2 p.p.s.a., od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI