II GSK 395/22

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-23
NSAAdministracyjneWysokansa
dane PNRprzewoźnik lotniczykara administracyjnaprawo UETSUEochrona danychterroryzmbezpieczeństwo

NSA uchylił decyzję o nałożeniu kary administracyjnej na przewoźnika lotniczego za nieprzekazanie danych PNR, uznając polską ustawę za niezgodną z prawem UE w zakresie lotów wewnątrzwspólnotowych.

Sprawa dotyczyła kary administracyjnej nałożonej na przewoźnika lotniczego M. GmbH za nieprzekazanie danych PNR (Passenger Name Record) w wymaganym terminie. Zarówno organ administracji, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny uznali nałożenie kary za zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na wyroku TSUE, uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje administracyjne, stwierdzając niezgodność polskiej ustawy PNR z prawem UE w zakresie obejmowania nią lotów wewnątrzwspólnotowych bez wykazania realnego zagrożenia terrorystycznego.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M. GmbH od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę spółki na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej o nałożeniu kary administracyjnej w wysokości 40 000 zł za nieprzekazanie danych PNR dotyczących lotu z Monachium do Wrocławia. Organ administracji uznał, że przewoźnik naruszył obowiązek przekazania danych PNR dwukrotnie, co uzasadniało nałożenie kary po 20 000 zł za każde naruszenie. WSA podtrzymał stanowisko organu. NSA, uwzględniając wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 21 czerwca 2022 r. (C-817/19), stwierdził, że polska ustawa o przetwarzaniu danych PNR jest niezgodna z prawem UE w zakresie, w jakim obejmuje loty wewnątrzwspólnotowe bez wykazania rzeczywistego i aktualnego lub przewidywalnego zagrożenia terrorystycznego. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje administracyjne, uznając je za wydane z istotnym naruszeniem prawa materialnego. Sąd podkreślił, że państwa członkowskie UE muszą dostosować zakres stosowania systemu PNR do realnego poziomu zagrożenia terrorystycznego, a polskie przepisy w tym zakresie nie spełniały tych wymogów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, ustawa PNR w zakresie, w jakim przewiduje przetwarzanie danych PNR wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych bez wykazania rzeczywistego i aktualnego lub przewidywalnego zagrożenia terrorystycznego, jest niezgodna z prawem UE.

Uzasadnienie

NSA oparł się na wyroku TSUE (C-817/19), który stwierdził, że takie szerokie stosowanie dyrektywy PNR do lotów wewnątrzwspólnotowych jest niezgodne z zasadą proporcjonalności i celami dyrektywy, jeśli nie istnieje realne zagrożenie terrorystyczne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

ustawa PNR art. 64 § 1

Ustawa z dnia 9 maja 2018 r. o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera

Niewłaściwie zastosowana w odniesieniu do lotów wewnątrzwspólnotowych bez wykazania zagrożenia terrorystycznego.

ustawa PNR art. 65 § 1 i 4

Ustawa z dnia 9 maja 2018 r. o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera

Podstawa do nałożenia kar za niedopełnienie obowiązku przekazania danych PNR dla każdego z terminów.

PPSA art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku z powodu istotnego naruszenia prawa materialnego.

PPSA art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.

PPSA art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do przejęcia sprawy do końcowego rozpoznania.

Pomocnicze

ustawa PNR art. 2

Ustawa z dnia 9 maja 2018 r. o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera

Definicje danych PNR i lotu PNR.

ustawa PNR art. 6 § 1

Ustawa z dnia 9 maja 2018 r. o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera

Terminy przekazania danych PNR.

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa utrzymania w mocy decyzji organu.

k.p.a. art. 189d

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Kwestia miarkowania kary administracyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niezgodność polskiej ustawy PNR z prawem UE w zakresie obejmowania lotów wewnątrzwspólnotowych bez wykazania realnego zagrożenia terrorystycznego (na podstawie wyroku TSUE C-817/19).

Godne uwagi sformułowania

pominięcie wykładni wynikającej z powyższego orzeczenia z powołaniem się na zasadę związania granicami skargi kasacyjnej [...] skutkowałoby z jednej strony utrzymaniem w mocy zaskarżonego orzeczenia [...] niezgodnych z treścią regulacji dyrektywalnej i traktatowej ustalonej wiążąco w powyższym wyroku Trybunału, i tym samym pozbawieniem pełnej skuteczności prawa unijnego w tym zakresie transpozycja dyrektywy [...] w polskiej ustawie [...] w zakresie, w jakim przewiduje ona – w braku rzeczywistego i aktualnego lub przewidywalnego zagrożenia terrorystycznego [...] system przekazywania [...] wszystkich lotów wewnątrzunijnych [...] jest niezgodna z prawem Unii Europejskiej nie można dążyć do celu interesu ogólnego bez uwzględnienia okoliczności, że należy pogodzić go z prawami podstawowymi [...] dokonując zbilansowanego wyważenia państwo członkowskie [...] nie jest zwolnione od obowiązku sprawdzenia, czy zastosowanie dyrektywy do wszystkich lub niektórych lotów wewnątrzunijnych jest rzeczywiście niezbędne i proporcjonalne

Skład orzekający

Joanna Kabat-Rembelska

przewodniczący

Marcin Kamiński

sprawozdawca

Krzysztof Sobieralski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia przepisów dotyczących przetwarzania danych PNR w kontekście prawa UE, zasada proporcjonalności i konieczność wykazania zagrożenia terrorystycznego przy stosowaniu przepisów dotyczących lotów wewnątrzwspólnotowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji stosowania dyrektywy PNR do lotów wewnątrzwspólnotowych i opiera się na konkretnym wyroku TSUE. Wymaga analizy, czy polskie przepisy zostały dostosowane do wytycznych TSUE.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia ochrony danych osobowych w kontekście bezpieczeństwa lotniczego i walki z terroryzmem, a także kolizji prawa krajowego z prawem UE, co jest istotne dla prawników i obywateli.

Kara za dane PNR uchylona: polskie prawo niezgodne z UE w sprawie lotów wewnątrzwspólnotowych?

Dane finansowe

WPS: 40 000 PLN

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 395/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Kabat-Rembelska /przewodniczący/
Krzysztof Sobieralski
Marcin Kamiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1036/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-08-13
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 124 § 1 pkt 5, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1441
art. 2,  art. 4
Ustawa z dnia 9 maja 2018 r. o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski Protokolant Justyna Mordwiłko-Osajda po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. GmbH w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1036/21 w sprawie ze skargi M. GmbH w O. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 8 lutego 2021 r. nr KG-OŚ-VI.RTBD.440.4.2018 w przedmiocie nałożenia kary administracyjnej na przewoźnika lotniczego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 28 lipca 2020 r. nr KG-OŚ-VI.RTBD.440.4.2018; 3. zasądza od Komendanta Głównego Straży Granicznej na rzecz M. w O. kwotę 7917 (słownie: siedem tysięcy dziewięćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
I. Wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1036/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.z siedzibą w O. (spółka, skarżąca, strona, przewoźnik lotniczy) na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej (Komendant, KGSG, organ) z dnia 8 lutego 2021 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za nieprzekazanie danych dotyczących przelotu pasażerów.
II. Sąd Wojewódzki orzekał w następującym stanie sprawy.
Decyzją z 8 lutego 2021 r. nr KG-OŚ-VI.RTBD.440.4.2018, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) w związku z art. 64 ust. 1 pkt 1, art. 65 ust. 1 i 4 oraz art. 67 ustawy z dnia 9 maja 2018 r. o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera (ustawa PNR), Komendant Główny Straży Granicznej utrzymał w mocy decyzję własną z 28 lipca 2020 r. nr KG-OŚ-VI.RTBD.440.4.2018 o nałożeniu na skarżącą administracyjnej kary pieniężnej w łącznej kwocie 40.000 zł, to jest: 1) za niedopełnienie obowiązku określonego w art. 6 ust 1 pkt 1 ustawy PNR w wysokości 20.000 zł; 2) za niedopełnienie obowiązku określonego w art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy PNR w wysokości 20.000 zł.
Z uzasadnienia ww. decyzji wynika, że 13 czerwca 2018 r. przewoźnik wykonywał lot z portu lotniczego w Monachium do portu lotniczego we Wrocławiu. Zgodnie z informacją z 10 października 2018 r. przekazaną przez Krajową Jednostkę do spraw Informacji o Pasażerach (JIP), przewoźnik nie zastosował się do przepisów art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy PNR i nie przekazał w wymaganym terminie niezbędnych danych PNR zarówno przed odlotem w okresie od 24 do 48 godzin, jak i niezwłocznie po zakończeniu odprawy bagażowo-biletowej. Jednocześnie do Komendanta nie wpłynęły dokumenty, które mogłyby potwierdzić, że przewoźnik skorzystał z uprawnienia, o którym mowa w art. 76 ustawy PNR. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że sporny lot był lotem PNR zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 6 ustawy PNR.
Rozpatrując ponownie sprawę, KGSG wyjaśnił, że terminy przekazania danych PNR do JIP zostały określone w art. 6 ust. 1 ustawy PNR. Z pisma pełnomocnika strony z 29 sierpnia 2019 r. wynika, że przewoźnik, zgodnie z wypracowaną procedurą, przekazał dane pasażerów lotu do agenta handlingowego realizującego obsługę naziemną pasażerów tego lotu. Fakt otrzymania danych został także potwierdzony przez ww. agenta handlingowego w piśmie z 30 października 2019 r. W ocenie organu, przekazanie danych pasażerów lotu do agenta obsługi naziemnej miało jednak na celu zapewnienie prawidłowej obsługi naziemnej pasażerów tego lotu, a nie wykonanie obowiązku wynikającego z art. 5 ustawy PNR. Ustawa PNR w sposób jednoznaczny określa bowiem podmiot, do którego przewoźnik lotniczy organizujący lot PNR, przekazuje dane PNR. Z uwagi na powyższe, organ uznał, że ocena stanu faktycznego sprawy była prawidłowa. KGSG, powołując się na art. 65 ust. 1 oraz ust. 4 ustawy PNR, uznał również, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut strony dotyczący błędnej wykładni art. 64 ust. 1 ustawy PNR, polegającej na przyjęciu, że organ miał prawo nałożenia kary dwukrotnie przy jednej operacji lotniczej, podczas gdy nieprzedłożenie danych stanowi, zgodnie z brzmieniem przepisu, jeden delikt. Organ nie zgodził się również ze stanowiskiem strony, że w sprawie miał zastosowanie art. 64 ust. 2, a nie art. 64 ust. 1 ustawy PNR. Organ wyjaśnił także, że w wypadku ustalenia przez ustawodawcę administracyjnej kary pieniężnej w kwocie sztywnej, jak ma to miejsce w art. 64 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy PNR, organ nie ma możliwości miarkowania tej kary w oparciu o rozwiązania przyjęte w art. 189d k.p.a.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając decyzję KGSG z 8 lutego 2021 r. w całości, wniosła o stwierdzenie jej nieważności ewentualnie o jej uchylenie oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę KGSG wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
III. Wskazanym na wstępie wyrokiem z 13 sierpnia 2021 r. Sąd I instancji (WSA) oddalił skargę strony, uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja I instancji nie naruszają przepisów prawa w sposób uzasadniający stwierdzenie ich nieważności, czy też ich uchylenie.
WSA wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy PNR, dane PNR są to dane dotyczące przelotu pasażera, w tym dane osobowe, które są przetwarzane w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej przez przewoźników lotniczych w celu dokonania rezerwacji lub realizacji lotu w ramach przewozu lotniczego, podlegające przekazaniu przez przewoźnika lotniczego do JIP (Krajowa Jednostka do spraw Informacji o Pasażerach). Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 6 ustawy PNR, lot PNR jest to lot statku powietrznego wykonującego przewóz lotniczy pasażerów, podczas którego następuje przekroczenie granicy państwowej, a start albo lądowanie statku powietrznego następuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponieważ sporny w niniejszej sprawie lot z 13 czerwca 2018 r. spełnił definicję lotu PNR, przewoźnik objęty był obowiązkiem wynikającym z art. 5 ust. 1 ustawy PNR, z którego miał się wywiązać w terminach określonych w art. 6 ust. 1 ustawy PNR. WSA potwierdził, że KGSG w związku z niewywiązaniem się przez przewoźnika z obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 ustawy PNR, w terminach określonych w art. 6 ust. 1 ustawy PNR, nałożył na niego na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 65 ust. 1 i ust. 4 ustawy PRN, administracyjną karę pieniężną w łącznej kwocie 40.000 zł. Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 1 ustawy PNR przewoźnik lotniczy, który nie przekazuje danych PNR do JIP w terminie, o którym mowa w art. 6 ust. 1, podlega administracyjnej karze pieniężnej w wysokości 20 000 zł, za każdy lot PNR, w którym takie naruszenie nastąpiło, natomiast zgodnie z art. 65 ust. 1 i ust. 4 ustawy PN, administracyjne kary pieniężne, o których mowa w art. 64, nakłada się za niedopełnienie obowiązku przekazania danych PNR dla każdego z terminów określonych w art. 6 ust. 1 (ust. 1). W przypadku wystąpienia więcej niż jednego z naruszeń, o których mowa w art. 64 ust. 1 lub 2, podczas jednego lotu PNR, administracyjne kary pieniężne z tytułu tych naruszeń sumuje się. Suma administracyjnych kar pieniężnych nałożonych na podstawie art. 64 ust. 1 i 2 z tytułu jednego lotu PNR nie może przekroczyć wysokości 40.000 zł (ust. 4). W ocenie WSA, z treści art. 6 ust. 1 ustawy PNR wynika, że przewoźnik był obowiązany przekazać dane PNR do JIP dwukrotnie. Po raz pierwszy w terminie od 48 do 24 godzin przed planowanym rozpoczęciem lotu PNR, przy czym w świetle treści art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy PNR, przekazanie dane PNR do JIP w tym terminie polega na jednokrotnym albo wielokrotnym przesłaniu danych PNR do JIP. Po raz drugi niezwłocznie po zakończeniu odprawy biletowo-bagażowej i wejściu pasażerów na pokład statku powietrznego, przy czym w świetle treści art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy PNR, polega na przekazaniu danych PNR albo aktualizacji danych, które zostały przekazane w terminie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1. Przewoźnik nie przekazał wymaganych danych PNR w żadnym z tych terminów, dając podstawę do nałożenia przez organ administracyjnej kary pieniężnej za każde z tych naruszeń obowiązku przekazywania danych PNR do JIP, po 20.000 zł. WSA zauważył, że zgodnie z art. 76 ustawy PNR w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy przepisu art. 64 nie stosuje się do przewoźnika lotniczego, który podjął działania, mające na celu zapewnienie warunków technicznych umożliwiających sprawne i skuteczne przekazywanie przez niego danych PNR do JIP, i w terminie 14 dni od dnia wejścia w życie ustawy wystąpił pisemnie do Komendanta Głównego Straży Granicznej o wpisanie na listę przewoźników lotniczych dostosowujących się do przekazywania danych PNR do JIP. Ponieważ ustawa PNR weszła w życie 29 maja 2018 r., do dnia 12 czerwca 2018 r. strona miała możliwość skorzystania z uprawnienia unormowanego w art. 76 ustawy PNR.
Sąd I instancji stwierdził także, że przepisy ustawy PNR nie stoją w sprzeczności z przepisami dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/ 681 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie wykorzystywania danych dotyczących przelotu pasażera (danych PNR) w celu zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i poważnej przestępczości, ich wykrywania, prowadzenia postepowań przygotowawczych w ich sprawie i ich ścigania, art. 9 TUE oraz art. 56 TFUE, co oznacza, że brak jest uzasadnionych podstaw do wystąpienia do TSUE z pytaniem prejudycjalnym w tej kwestii.
IV. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości i zarzucając mu :
1. naruszenie przepisów prawa procesowego, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
a. art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (PPSA) poprzez jego niezastosowanie polegające na "niestwierdzeniu nieważności Decyzji" z uwagi na nieważność podstawy prawnej do nałożenia karty administracyjnej w momencie, gdy Decyzja została wydana w oparciu o wadliwą podstawę prawną;
b. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) PPSA poprzez jego niezastosowanie "w momencie, gdy Decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania, polegający na dowolnym, a nie swobodnym rozpatrzeniu materiału dowodowego";
c. art. 145a § 1 PPSA poprzez jego niezastosowanie "w momencie, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien, skierowując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Organ, zobowiązać go do wydania decyzji z uwzględnieniem art. 189 KPA oraz zastosować karę z art. 64 ust. 2 Ustawy PNR";
d. art. 151 PPSA poprzez oddalenie skargi "mimo naruszenia przez Organ art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 KPA poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wydanie Decyzji, w której Komendant Główny Straży Granicznej ustalił, iż doszło do naruszenia przez M. procedury zgłaszania danych pasażerów biorących udział w locie, w sytuacji, gdy Skarżąca podjęła niezbędne działania oraz przekazała dane pasażerów biorących udział w locie [...] z portu lotniczego Monachium (EDDM) do portu lotniczego Wrocław (EPWR) realizowanym w dniu 13 czerwca 2018 roku do agenta handlingowego portu lotniczego we Wrocławiu";
e. art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) "poprzez jego niezastosowanie, w momencie gdy zachodzą wątpliwości dotyczące zgodności przepisów" ustawy z dnia 09 maja 2018 roku o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera (Ustawa PNR) z postanowieniami Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/681 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie wykorzystywania danych dotyczących przelotu pasażera (danych PNR) w celu zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i poważnej przestępczości, ich wykrywania, prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie i ich ścigania (Dyrektywa PNR), zasadą równości wyrażonej w art. 9 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE), zasadą swobody świadczenia usług wyrażonej w art. 56 TFUE, zasadą proporcjonalności kary, wyrażoną w art. 49 ust. Karty Praw Podstawowych UE;
f. art. 61 § 3 PPSA poprzez jego niezastosowanie "w momencie, gdy zachodzi podstawa do wstrzymania wykonalności decyzji, z uwagi na nieodwracalne skutki związane z zachowaniem płynności finansowej Skarżącej";
g. art. 90 § 1 PPSA poprzez jego niezastosowanie i "nieprzeprowadzenie rozprawy, mimo że strony wniosły o jej przeprowadzenie";
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
a. oparcie rozstrzygnięcia o "nieważną podstawę prawną", z uwagi na niezgodność postanowień Ustawy z dnia 09 maja 2018 roku o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera (Ustawa PNR) z postanowieniami Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/681 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie wykorzystania danych dotyczących przelotu pasażera (danych PNR) w celu zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i poważnej przestępczości, ich wykrywania, prowadzenia postepowań przygotowawczych w ich sprawie i ich ścigania (Dyrektywa PNR), art. 9 TUE i art. 56 TFUE;
b. art. 64 ust. 1 Ustawy PNR poprzez jego "niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu, że Organ miał prawo nałożenia kary dwukrotnie przy jednej operacji lotniczej za popełnienie tego samego wykroczenia w momencie, gdy nieprzedłożenie danych stanowi, zgodnie z brzmieniem przepisu jeden delikt";
c. art. 64 ust. 1 Ustawy PNR poprzez jego zastosowanie "w momencie, gdy z ustaleń dokonanych przez Organ wynika, że Stronie można było zarzucić ewentualnie naruszenie art. 64 ust. 2 Ustawy PNR – tj. za przekazanie danych niezgodnie z przepisami ustawy";
d. art. 189d KPA poprzez jego niewłaściwą wykładnię i "przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie znajduje on zastosowania w momencie, gdy przy wymierzeniu administracyjnej kary pieniężnej organ powinien wziąć pod uwagę wagę oraz okoliczności naruszenia prawa, stopień przyczynienia się strony, na którą nakładana jest administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa".
W związku z powyższym, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Z ostrożności procesowej, w przypadku uznania przez Sąd, iż nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto skarżąca wniosła o skierowanie przez Sąd do Trybunału Sprawiedliwości UE następujących pytań prejudycjalnych:
a) "Czy sposób wprowadzenia do porządku prawnego Ustawy o przetwarzaniu danych, możliwość zgłoszenia zamiaru wykonywania lotów PNR w terminie dwóch tygodni od dnia wejścia w życie ustawy o wykonywaniu lotów PNR, w momencie notyfikowania Komisji Europejskiej w terminie dwóch tygodni od wejścia w życie ustawy o wykonywaniu lotów PNR nie narusza zasady równości wyrażonej w art 9 Traktatu o Unii Europejskie (dalej jako "TUE"), zasady swobody świadczenia usług wyrażonej w art 56 TFUE?";
b) "Czy wprowadzenie w art 64 ust 1 Ustawy o przekazywaniu danych dotyczących przelotu pasażera jednego rodzaju kary za nieprzekazanie danych do JlP, uniemożliwiających miarkowania nałożonej kary administracyjnej nie narusza postanowień Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/681 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie wykorzystywania danych dotyczących przelotu pasażera (danych PNR) w celu zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i poważnej przestępczości, ich wykrywania, prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie i ich ścigania w zakresie wymogu wprowadzenia proporcjonalności kar, wyrażonego w punkcie 18 preambuły do tej Dyrektywy?";
c) "Czy wprowadzenie w art 64 ust 1 Ustawy o przekazywaniu danych dotyczących przelotu pasażera jednego rodzaju kary w wysokości 40 000 złotych za nieprzekazanie danych do JIP, uniemożliwiających miarkowania nałożonej kary administracyjnej nie narusza ort 49 ust. Karty Praw Podstawowych UE?",
oraz zawieszenie niniejszego postępowania do czasu udzielania przez TSUE odpowiedzi na zadane pytania prejudycjalne. Skarżąca wniosła także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą stanowić podstawę do przyjęcia, że zarzuty kasacyjne są zasadne.
V. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według obowiązujących przepisów.
VI. W piśmie procesowym z dnia 10 maja 2024 r. strona skarżąca kasacyjnie uzupełniła uzasadnienie zarzutów kasacyjnych, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
1. W postępowaniu kasacyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym obowiązuje zasada związania granicami skargi kasacyjnej. Zasada ta ogranicza zakres rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zarzutów kasacyjnych w odniesieniu do tej części orzeczenia sądu pierwszej instancji, która została objęta zakresem zaskarżenia. Sąd kasacyjny jest jednak – w drodze wyjątku ustanowionego w przepisach art. 183 § 1 i art. 186 p.p.s.a. – uprawniony i zobowiązany do przekroczenia granic skargi kasacyjnej, uwzględniając z urzędu przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., i sankcjonując je niezależnie od granic zaskarżenia kontrolowanego orzeczenia oraz podniesionych zarzutów.
2. Kompetencje Naczelnego Sądu Administracyjnego do działania w postępowaniu kasacyjnym z urzędu wynikają nie tylko z wyżej przywołanych przepisów. Sąd ten jest również upoważniony do orzekania ex officio na podstawie reguł lub zasad konstytucyjnych, prawnounijnych lub prawnomiędzynarodowych. W przedmiotowej sprawie prawną relewancję zachowują zasady wynikające z prawa Unii Europejskiej, w tym przede wszystkim zasady pierwszeństwa stosowania i efektywności prawa Unii Europejskiej, stanowiące zasady ogólne prawa unijnego, oraz poddane wyraźnej normatywizacji zasady skutecznej ochrony sądowej (art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE) i lojalnej współpracy (art. 4 ust. 3 TUE). Zasady powyższe ograniczają zakres zastosowania zasady autonomii proceduralnej prawa krajowego, co – w określonych granicach – może mieć wpływ na sposób wykładni lub zastosowania przepisów krajowych procedur sądowych w takim zakresie, w jakim ich bezpośrednie rozumienie językowe, pozbawione prawnosystemowej lub funkcjonalnej modyfikacji, mogłoby prowadzić do pozbawienia lub osłabienia mocy wiążącej lub skuteczności unormowań prawa unijnego. Obowiązek dokonania wykładni prounijnej, modyfikacji lub nawet odstąpienia od stosowania krajowej regulacji proceduralnej aktualizuje się przede wszystkim w tych sytuacjach, w których jej pełne zastosowanie mogłoby doprowadzić do niezgodnego z przepisami unijnego prawa pierwotnego lub wtórnego zastosowania prawa krajowego materialnego objętego zakresem działania, ujednolicenia lub harmonizacji regulacji prawnounijnej. W zbiorze powyższych sytuacji znajdują się m.in. przypadki nieterminowej lub wadliwej implementacji dyrektyw unijnych, które skutkują pozbawieniem lub ograniczeniem jednostkowych praw wywodzonych z regulacji prawnounijnej albo nałożeniem na jednostki obowiązków sprzecznych z tą regulacją. Tego rodzaju sytuacje i przypadki mogą z kolei, zgodnie z zasadami pierwszeństwa stosowania i efektywności prawa Unii Europejskiej, skutecznej ochrony sądowej (art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE), lojalnej współpracy (art. 4 ust. 3 TUE) oraz zasady skuteczności uprawnień unijnych (por. np. wyrok TS z dnia 14 grudnia 1995 r., Jeroen van Schijndel and Johannes Nicolaas Cornelis van Veen, C-430/93 i C-431/93, EU:C:1995:441, pkt 21-22; wyrok TS z dnia 7 czerwca 2007 r., J. van der Weerd i inni, od C-222/05 do C-225/05, EU:C:2007:318, pkt 35-36, 41; wyrok SN z dnia 18 grudnia 2006 r., II PK 17/06, OSNP 2008/1-2, poz. 8), uzasadniać uwzględnienie przez sąd krajowy z urzędu naruszeń prawa unijnego, o ile mieszczą się one w granicach rozpatrywanego sporu oraz odpowiadają co do zakresu przedmiotowego podniesionym przez strony zarzutom naruszenia prawa krajowego.
3. Odnosząc powyższe ogólne uwagi do sprawy, której dotyczy skarga kasacyjna, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jakkolwiek strona skarżąca powołała w skardze kasacyjnej niepełny wzorzec kontrolny w zakresie przepisów prawa unijnego – art. 9 TUE, art. 56 TFUE oraz przepisy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/681 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie wykorzystywania danych dotyczących przelotu pasażera (danych PNR) w celu zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i poważnej przestępczości, ich wykrywania, prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie i ich ścigania (Dz.U.UE. L. z 2016 r. Nr 119, str. 132) – w powiązaniu z przepisem prawa krajowego (art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2018 r. o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera), stanowiącym fragment regulacji implementującej ww. dyrektywę, to jednak w świetle wydanego już po wniesieniu skargi kasacyjnej oraz po upływie terminu do jej uzupełnienia (art. 177 § 1 p.p.s.a.) wyroku TSUE z dnia 21 czerwca 2022 r., Ligue des droits humains ASBL przeciwko Conseil des ministres, C-817/19, ECLI:EU:C:2022:491, nie ulega wątpliwości, że pominięcie wykładni wynikającej z powyższego orzeczenia z powołaniem się na zasadę związania granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) skutkowałoby z jednej strony utrzymaniem w mocy zaskarżonego orzeczenia sądu administracyjnego niższej instancji oraz kontrolowanych decyzji Komendanta Głównego Straży Granicznej (SG), niezgodnych z treścią regulacji dyrektywalnej i traktatowej ustalonej wiążąco w powyższym wyroku Trybunału, i tym samym pozbawieniem pełnej skuteczności prawa unijnego w tym zakresie, z drugiej zaś – pociągnęłoby za sobą pozbawienie strony skarżącej możliwości skutecznego powołania się na zarzut naruszenia prawa unijnego przez krajową regulację ustawową ze względu na wydanie orzeczenia trybunalskiego już po upływie terminu do złożenia zarzutu kasacyjnego (por. wyrok TS z dnia 7 czerwca 2007 r., J. van der Weerd i inni, C-222/05 i n., pkt 41).
4. W związku z powyższym, uwzględniając z urzędu treść wyroku Trybunału z dnia 21 czerwca 2022 r. wydanego w sprawie C-817/19, Ligue des droits humains ASBL, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle punktu 7 powyższego orzeczenia oraz rozważań wynikających z jego uzasadnienia (pkt 102, 111, 115, 151, 163-175) transpozycja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/681 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w polskiej ustawie z dnia 9 maja 2018 r. o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera (u.p.d.p.) w zakresie, w jakim przewiduje ona – w braku rzeczywistego i aktualnego lub przewidywalnego zagrożenia terrorystycznego, wobec którego stoi Rzeczypospolita Polska (RP) – system przekazywania, przez przewoźników lotniczych i operatorów turystycznych oraz przetwarzania (art. 2 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 u.p.d.p.) – przez Krajową Jednostkę do spraw Informacji o Pasażerach (JIP) – danych PNR (art. 2 pkt 1 w zw. z art. 4 oraz art. 2 pkt 10 u.p.d.p.) wszystkich lotów wewnątrzunijnych (art. 2 pkt 6 u.p.d.p.), z lub do terytorium RP, lub też tranzytu przez jego terytorium, do celów walki z terroryzmem i poważną przestępczością, jest niezgodna z prawem Unii Europejskiej, a w szczególności z art. 2 dyrektywy 2016/681 w zw. z art. 3 ust. 2 TUE, art. 67 ust. 2 TFUE i art. 45 Karty Praw Podstawowych UE (KPP).
5. Wyjaśniając podstawy oceny prawnej Trybunału, należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 2 dyrektywy 2016/681 dane PNR zebrane zgodnie z jej przepisami mogą być przetwarzane wyłącznie w celach zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i poważnej przestępczości oraz ich wykrywania, prowadzenia postepowań przygotowawczych w ich sprawie i ich ścigania, zgodnie z art. 6 ust. 2 lit. a), b) i c).
Oznacza to, że JIP przetwarza dane PNR wyłącznie w następujących celach: a) dokonania sprawdzenia pasażerów przed ich planowanym przylotem do lub odlotem z państwa członkowskiego w celu identyfikacji osób, które wymagają dalszego sprawdzenia przez właściwe organy, o których mowa w art. 7, oraz - w stosownych przypadkach - przez Europol zgodnie z art. 10, ze względu na możliwość udziału takich osób w przestępstwach terrorystycznych lub w poważnej przestępczości; b) odpowiadania, na podstawie oceny każdego indywidualnego przypadku, na należycie uzasadniony i oparty na wystarczających podstawach wniosek właściwych organów o przekazanie i przetwarzanie danych PNR w określonych przypadkach w celach zapobiegania przestępstwom terrorystycznym lub poważnej przestępczości, ich wykrywania, prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie i ich ścigania, oraz o przekazanie właściwym organom lub - w stosownych przypadkach - Europolowi wyników takiego przetwarzania; oraz c) analizowania danych PNR do celów aktualizacji lub tworzenia nowych kryteriów stosowanych przy sprawdzeniach dokonywanych na podstawie ust. 3 lit. b) w celu identyfikacji wszystkich osób, które mogą brać udział w przestępstwach terrorystycznych lub w poważnej przestępczości.
Ponadto zgodnie z art. 6 ust. 3 ww. dyrektywy, dokonując sprawdzenia, o którym mowa w ust. 2 lit. a), JIP może: a) porównywać dane PNR z bazami danych, które mają znaczenie dla zapobiegania przestępstwom terrorystycznym i poważnej przestępczości, ich wykrywania, prowadzenia postępowań przygotowawczych w ich sprawie i ich ścigania, w tym z bazami danych o osobach lub przedmiotach poszukiwanych lub objętych wpisem, zgodnie z przepisami unijnymi, międzynarodowymi i krajowymi mającymi zastosowanie do takich baz danych; lub b) przetwarzać dane PNR według wcześniej ustalonych kryteriów.
Należy jednak zastrzec, że stosownie do wymogu określonego w art. 6 ust. 4 dyrektywy 2016/681 sprawdzenie pasażerów przed ich planowym przylotem do lub odlotem z państwa członkowskiego, dokonywane na podstawie ust. 3 lit. b) według wcześniej ustalonych kryteriów, odbywa się w sposób niedyskryminacyjny. Te ustalone wcześniej kryteria muszą być ukierunkowane, proporcjonalne i szczegółowe, a państwa członkowskie zapewniają, by kryteria te były ustanawiane i poddawane regularnym przeglądom przez JIP we współpracy z właściwymi organami, o których mowa w art. 7. Kryteria te w żadnym przypadku nie mogą opierać się na rasie ani pochodzeniu etnicznym, na poglądach politycznych, przekonaniach religijnych lub światopoglądowych, przynależności do związków zawodowych, stanie zdrowia, życiu seksualnym ani orientacji seksualnej danej osoby. Państwa członkowskie mają także obowiązek zapewnić, by każdy pozytywny wynik automatycznego przetwarzania danych PNR dokonanego na podstawie art. 6 ust. 2 lit. a) dyrektywy był indywidualnie oceniany w sposób niezautomatyzowany w celu ustalenia, czy właściwy organ, o którym mowa w art. 7, powinien podjąć działania zgodnie z prawem krajowym, natomiast JIP w państwie członkowskim przekazuje do dalszego sprawdzenia dane PNR osób zidentyfikowanych zgodnie z art. 6 ust. 2 lit. a) lub wyniki przetwarzania tych danych właściwym organom, o których mowa w art. 7, w tym samym państwie członkowskim. Przekazywanie to odbywa się wyłącznie na podstawie oceny każdego indywidualnego przypadku, a w przypadku automatycznego przetwarzania danych PNR – po indywidualnej ocenie przeprowadzonej w sposób niezautomatyzowany (art. 6 ust. 5 i 6 dyrektywy 2016/681).
W przedmiotowej sprawie istotne jest także to, że dyrektywa 2016/681 ma co do zasady zastosowanie do lotów pozaunijnych (art. 1 ust. 1), natomiast do lotów wewnątrzunijnych (art. 3 pkt 3) może mieć zastosowanie, o ile dane państwo członkowskie tak postanowi i powiadomi o swojej decyzji Komisję Europejską (art. 2).
6. Jak wynika z wiążących ocen prawnych Trybunału wyrażonych w cyt. wyroku z dnia 21 czerwca 2022 r., dyrektywa 2016/681 (dyrektywa PNR) przewiduje istotną ingerencję w prawa zagwarantowane w art. 7 i 8 KPP, w szczególności z tego względu, że zmierza ona do stworzenia systemu ciągłego nadzoru, nieukierunkowanego i systematycznego, zakładającego zautomatyzowane przetwarzanie danych osobowych wszystkich osób korzystających z usług transportu lotniczego (pkt 111). Trybunał podkreślił, że zgodnie z zasadą proporcjonalności, ochrona prawa podstawowego do poszanowania życia prywatnego na poziomie Unii wymaga, aby odstępstwa od ochrony danych osobowych i jej ograniczenia mieściły się w ramach tego, co ściśle niezbędne. Ponadto nie można dążyć do celu interesu ogólnego bez uwzględnienia okoliczności, że należy pogodzić go z prawami podstawowymi, których dotyczy środek, dokonując zbilansowanego wyważenia między celem interesu ogólnego z jednej strony, a rozpatrywanymi prawami z drugiej strony (pkt 115 oraz cyt. wyrok TS z dnia 5 kwietnia 2022 r., Commissioner of An Garda Síochána i in., C 140/20, EU:C:2022:258, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo).
Realizacja powyższych zasad, w granicach celów dyrektywy PNR, należy do państw członkowskich UE. Państwa te mają zatem obowiązek zapewnić, aby system ustanowiony na podstawie dyrektywy PNR był rzeczywiście stosowany jedynie do zwalczania poważnej przestępczości oraz by nie obejmował zwyczajnych przestępstw (pkt 152). W analizowanym wyroku przypomniano również, że jeżeli chodzi o pasażerów odbywających loty między różnymi państwami członkowskimi Unii, art. 2 ust. 1 dyrektywy PNR, w związku z jej motywem 10, wprowadza jedynie w odniesieniu do państw członkowskich możliwość rozszerzenia stosowania systemu wprowadzonego dyrektywą na loty wewnątrzunijne (pkt 163), a zatem prawodawca unijny nie zamierzał nałożyć na państwa członkowskie obowiązku objęcia systemem wprowadzonym dyrektywą PNR lotów wewnątrzunijnych, ale, jak wynika z art. 19 ust. 3 tej dyrektywy, pozostawił im decyzję w zakresie takiego rozszerzenia, zakładając, że powinna być ona poprzedzona szczegółową oceną jej skutków prawnych, w szczególności wpływu na prawa podstawowe zainteresowanych osób (pkt 164). W tym kontekście należy dodatkowo uwzględnić, że zgodnie z art. 2 ust. 3 dyrektywy PNR państwa członkowskie mogą zdecydować o zastosowaniu tej dyrektywy tylko do niektórych lotów wewnątrzunijnych, jeśli uznają to za konieczne dla realizacji jej celów, przy czym mogą zmienić zakres tych lotów w każdym czasie (pkt 166), a uprawnienie to musi być wykonywane w sposób gwarantujący pełne poszanowanie praw podstawowych, o których mowa w art. 7 i 8 KPP, przy czym, o ile do państw członkowskich należy ocena zagrożeń związanych z przestępstwami terrorystycznymi i poważną przestępczością, o tyle korzystanie z tego uprawnienia zakłada, że podczas przedmiotowej oceny państwa członkowskie stwierdzą istnienie zagrożenia związanego z takimi przestępstwami, które może uzasadniać zastosowanie ww. dyrektywy również do lotów wewnątrzunijnych (zob. pkt 167).
7. Trybunał w toku dalszych rozważań stwierdził kategorycznie, że państwo członkowskie, które chce skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 2 dyrektywy PNR, czy to w zakresie wszystkich lotów wewnątrzunijnych na podstawie art. 2 ust. 2, czy też jedynie w zakresie niektórych takich lotów na podstawie art. 2 ust. 3, nie jest zwolnione od obowiązku sprawdzenia, czy zastosowanie dyrektywy do wszystkich lub niektórych lotów wewnątrzunijnych jest rzeczywiście niezbędne i proporcjonalne do realizacji celu, o którym mowa w art. 1 ust. 2 tej dyrektywy, a więc tego rodzaju państwo "musi zbadać, czy przetwarzanie, o którym mowa w tej dyrektywie, w zakresie danych PNR pasażerów odbywających loty wewnątrzunijne (wszystkie albo tylko niektóre) jest ściśle konieczne, w świetle powagi ingerencji w prawa podstawowe zagwarantowane w art. 7 i 8 karty, dla zapewnienia bezpieczeństwa wewnętrznego Unii lub co najmniej tego państwa członkowskiego oraz dla ochrony życia i bezpieczeństwa ludzi." (pkt 168-169).
Biorąc jednak pod uwagę ustanowione w dyrektywie cele przetwarzania danych PNR (art. 1 ust. 2 i art. 6 ust. 2-6 dyrektywy PNR), należy pamiętać, że – zgodnie ze stanowiskiem Trybunału – "do działalności terrorystycznej zaliczają się czyny mogące poważnie zdestabilizować fundamentalne struktury konstytucyjne, polityczne, ekonomiczne lub społeczne kraju, w szczególności bezpośrednio zagrozić społeczeństwu, ludności lub państwu jako takiemu oraz że pierwszorzędnym interesem każdego państwa członkowskiego jest zapobieganie i ściganie takiej działalności w celu ochrony podstawowych funkcji państwa i podstawowych interesów społeczeństwa ze względu na ochronę bezpieczeństwa narodowego. Takie zagrożenia różnią się – ze względu na swoją specyfikę, wagę i szczególny charakter składających się na nie okoliczności – od ogólnego i stałego ryzyka poważnych przestępstw (zob. podobnie wyroki: z dnia 6 października 2020 r., La Quadrature du Net i in., C 511/18, C 512/18 i C 520/18, EU:C:2020:791, pkt 135, 136; z dnia 5 kwietnia 2022 r., Commissioner of An Garda Síochána i in., C 140/20, EU:C:2022:258, pkt 61, 62)" (pkt 170).
Dopiero zatem w sytuacji, w której "zostanie stwierdzone, na podstawie oceny dokonanej przez państwo członkowskie, że istnieją wystarczająco konkretne okoliczności do uznania, że to państwo stoi w obliczu zagrożenia terrorystycznego, które okazuje się rzeczywiste i aktualne lub możliwe do przewidzenia, zastosowanie przez to państwo przez ograniczony okres dyrektywy PNR, na mocy jej art. 2 ust. 1, do wszystkich lotów wewnątrzunijnych rozpoczynających się lub kończących w tym państwie, nie wydaje się wykraczać poza to, co ściśle konieczne. Istnienie takiego zagrożenia samo w sobie może ustanawiać związek pomiędzy, z jednej strony, przetwarzaniem określonych danych oraz, z drugiej strony, zwalczaniem terroryzmu (zob. analogicznie wyrok z dnia 6 października 2020 r., La Quadrature du Net i in., C 511/18, C 512/18 i C 520/18, EU:C:2020:791, pkt 137)." (pkt 171), natomiast w przypadku braku rzeczywistego i aktualnego lub możliwego do przewidzenia zagrożenia terrorystycznego, z którym zmaga się dane państwo członkowskie, niezróżnicowane zastosowanie systemu wprowadzonego dyrektywą PNR nie tylko do lotów pozaunijnych, ale także do wszystkich lotów wewnątrzunijnych nie może być uznane za ograniczone do tego, co ściśle konieczne." (pkt 173).
Z powyższych rozważań TSUE wynika zatem, że państwa członkowskie UE mają obowiązek dostosowania zakresu stosowania systemu wprowadzonego dyrektywą PNR w odniesieniu do lotów wewnątrzunijnych do realnego i aktualnego lub przewidywalnego poziomu zagrożenia terrorystycznego, co może skutkować koniecznością ograniczenia stosowania tego systemu tylko "do niektórych lotów wewnątrzunijnych", w tym "do lotów związanych w szczególności z niektórymi trasami lotniczymi lub planami podróży, lub niektórymi lotniskami, w odniesieniu do których istnieją przesłanki mogące uzasadnić takie zastosowanie", z tym zastrzeżeniem, że wybór lotów wewnątrzunijnych należy do danego państwa członkowskiego, "zgodnie z wynikami oceny, którą ma obowiązek przeprowadzić w oparciu o wymogi wskazane w pkt 163–169 niniejszego wyroku oraz regularne ich przeglądanie pod kątem zmian okoliczności uzasadniających ten wybór, celem zapewnienia, że stosowanie systemu wprowadzonego przez wspomnianą dyrektywę do lotów wewnątrzunijnych jest nadal ograniczone do tego, co ściśle konieczne." (pkt 174).
Dodatkowo Trybunał wskazał, że decyzja danego państwa członkowskiego o zastosowaniu dyrektywy PNR "powinna podlegać skutecznej kontroli sądu lub niezależnego organu administracyjnego, którego decyzja wywiera wiążący skutek, w celu weryfikacji występowania jednej z takich sytuacji oraz poszanowania warunków i gwarancji, jakie należy przewidzieć. Okres stosowania dyrektywy PNR powinien być również ograniczony do tego, co ściśle konieczne, jednak z możliwością przedłużenia w przypadku utrzymywania się tego zagrożenia (zob. analogicznie wyroki: z dnia 6 października 2020 r., La Quadrature du Net i in., C 511/18, C 512/18 i C 520/18, EU:C:2020:791, pkt 168; z dnia 5 kwietnia 2022 r., Commissioner of An Garda Síochána i in., C 140/20, EU:C:2022:258, pkt 58)." (pkt 172).
8. Dokonując zestawienia powyższych tez orzeczniczych TSUE z treścią przepisów podlegających zastosowaniu w sprawie, której dotyczy rozpoznawana skarga kasacyjna, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że podlegające zastosowaniu przez kontrolowany organ i objęte zakresem oceny Sądu Wojewódzkiego polskie przepisy transpozycyjne stanowiące podstawę wydania decyzji administracyjnej o nałożeniu na stronę skarżącą administracyjnej kary pieniężnej za nieprzekazanie danych PNR do JIP w terminach, o których mowa w art. 6 ust. 1, w wysokości po 20.000 złotych za niedopełnienie obowiązku przekazania danych PNR dla każdego z tych terminów, to jest w łącznej wysokości 40.000 złotych co do jednego lotu PNR (art. 64 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 oraz art. 65 ust. 1 i 4 oraz art. 67 u.p.d.p.), w zakresie lotu wewnątrzunijnego na trasie Monachium – Wrocław, bez wykazania rzeczywistego i aktualnego lub przewidywalnego zagrożenia terrorystycznego, wobec którego stoi Rzeczypospolita Polska (RP), do celów walki z terroryzmem i poważną przestępczością, są zakresowo niezgodne z przepisami (art. 2 w zw. z art. 6 i 14) dyrektywy 2016/681 (PNR) w zw. z art. 3 ust. 2 TUE, art. 67 ust. 2 TFUE i art. 45 KPP, co implikuje wniosek, że zostały wadliwe zastosowane w sprawie, której dotyczy skarga. Nie można bowiem było nałożyć na przewoźnika lotniczego kary pieniężnej, o której mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 65 ust. 1 u.p.d.p., jeżeli sam obowiązek przekazania danych PNR do JIP w terminach, o których mowa w art. 6 ust. 1 u.p.d.p., został wadliwe implementowany i zastosowany w świetle brzmienia i celu dyrektywy PNR w zakresie spornego lotu wewnątrzunijnego, a skarżony organ nie wykazał, że objęcie powyższego lotu systemem przetwarzania danych PNR odbyło się w obliczu zagrożenia terrorystycznego o charakterze rzeczywistym i aktualnym lub możliwym do przewidzenia.
9. Rzeczą skarżonego organu oraz organów władzy ustawodawczej i wykonawczej jest natomiast podjęcie, zgodnie z wytycznymi sformułowanymi w pkt 163-174 wyroku TSUE w sprawie C-817/19, dalszych działań mających na celu wprowadzenie odpowiedniego i w razie potrzeby weryfikowalnego przez sąd administracyjny mechanizmu dobru lotów wewnątrzunijnych (np. według kryterium tras lub portów lotniczych, państw członkowskich UE lub ich części), które w świetle aktualnej i skonkretyzowanej oceny właściwych organów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa w zakresie stanu zagrożenia przestępstwami terrorystycznymi (poważną przestępczością) wymagają objęcia systemem przetwarzania danych PNR. Do właściwych organów RP należy decyzja, czy i w jakim zakresie w celu wykonania ww. wyroku TSUE zostanie wprowadzony ustawowy mechanizm selekcji lotów wewnątrzunijnych objętych systemem PNR, czy też loty te będą okresowo lub doraźnie wybierane oraz obejmowane działaniem tego systemu, po uprzednim pisemnym zawiadomieniu Komisji Europejskiej.
Odnosząc się końcowo do sprawy będącej przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu oraz innych tego rodzaju spraw, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że również przed dokonaniem nowelizacji ustawy z dnia 9 maja 2018 r. o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera istnieje możliwość wykazania przez skarżony organ za pośrednictwem odpowiednich dokumentów – udostępnionych sądowi administracyjnemu w warunkach zapewniających ochronę informacji niejawnych – że zastosowanie systemu przetwarzania danych PNR w odniesieniu do danej kategorii lotów, tras lub lotnisk wewnątrzunijnych jest uzasadnione rzeczywistym i aktualnym lub przewidywalnym zagrożeniem terrorystycznym, wobec którego stoi Rzeczypospolita Polska, do celów walki z terroryzmem i poważną przestępczością.
10. Stwierdzenie zakresowej wadliwości podstawy ustawowej i jej zastosowania w świetle przepisów dyrektywy PNR (w tym jej art. 2) oraz art. 3 ust. 2 TUE, art. 67 ust. 2 TFUE i art. 45 KPP jest konieczną i wystarczającą podstawą do uwzględnienia skargi kasacyjnej przez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz – wobec stwierdzenia, że istota sprawy sądowoadministracyjnej została dostatecznie wyjaśniona – przejęcia wniesionej skargi do końcowego i ostatecznego rozpoznania i rozstrzygnięcia przez jej uwzględnienie i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej jako wydanych z istotnym naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a.).
W tym stanie rzeczy ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej okazała się zbędna lub bezprzedmiotowa.
11. Oddaleniu podlegał wniosek strony skarżącej kasacyjnie o zawieszenie postępowania kasacyjnego (art. 124 § 1 pkt 5 w zw. z art. 193 p.p.s.a.) oraz skierowanie do TSUE pytań prejudycjalnych (art. 267 akapit 3 TFUE) w sprawie oceny zgodności ustawy z dnia 9 maja 2018 r. o przetwarzaniu danych dotyczących przelotu pasażera (w tym art. 64 ust. 1) z przepisami prawa Unii Europejskiej, w tym art. 9 TUE, art. 56 TFUE, art. 49 KPP oraz przepisami dyrektywy 2016/681. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, jest zwolniony z obowiązku przedstawienia pytania prejudycjalnego, w przypadku gdy stwierdzi, że podniesione pytanie nie jest istotne dla sprawy lub że dany przepis prawa Unii stanowił już przedmiot wykładni Trybunału, albo że prawidłowe stosowanie prawa Unii jest tak oczywiste, iż nie budzi ono żadnych racjonalnych wątpliwości (zob. wyroki TS: z dnia 6 października 1982 r., Cilfit i in., C-283/81, EU:C:1982:335, pkt 21; z dnia 15 września 2005 r., Intermodal Transports, C-495/03, EU:C:2005:552, pkt 33; z dnia 4 października 2018 r., Komisja/Francja, C-416/17, EU:C:2018:811, pkt 110; z dnia 6 października 2021 r., C-561/19, Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi SpA., ECLI:EU:C:2021:799, pkt 33 i n.). Ponieważ w przedmiotowej sprawie zasadniczy i relewantny problem prawny został już wiążąco rozstrzygnięty przez Trybunał w wyroku z dnia 21 czerwca 2022 r., C-817/19, a pozostałe podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie kwestie nie mają istotnego znacznego dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny był zwolniony z obowiązku, o którym mowa w art. 267 akapit 3 TFUE.
12. Mając na względzie całość przedstawionej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a.– uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 28 lipca 2020 r., zasądzając jednocześnie na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2, art. 203 pkt 1, art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 ust. 1 pkt 5 lit. a) oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych od skarżonego organu na rzecz strony skarżącej kasacyjnie 7.917 (siedem tysięcy dziewięćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI