II GSK 387/05

II GSK 387/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-03-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-12-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Edward Kierejczyk /przewodniczący/
Jan Bała /sprawozdawca/
Janusz Drachal
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1152/05 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2005-08-18
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk, Sędziowie NSA Jan Bała (spr.), Janusz Drachal, Protokolant Anna Tomaka, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1152/05 w sprawie ze skargi Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 10 lutego 2005 r. Nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1152/05 odrzucił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 10 lutego 2005 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów i umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Sąd orzekał w następującym stanie sprawy. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2004 r. nr [...] Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie uwzględnił zgłoszone przez B. Z. zarzuty w części dotyczącej okresu od listopada 1993 r. do czerwca 1994 r., natomiast w części dotyczącej okresu od października 1994 r. do stycznia 1996 r. wniósł o "utrzymanie w mocy toczącego się postępowania egzekucyjnego".
W wyniku rozpoznania zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie postanowieniem z dnia 10 lutego 2005 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora I Oddziału ZUS w Warszawie na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 30 września 2004 r. nr [...].
Odrzucając skargę Dyrektora I Oddziału ZUS w Warszawie na powyższe postanowienie WSA w Warszawie stwierdził, że organ, który orzekał w sprawie w I instancji nie jest podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi, gdyż nie ma on interesu prawnego w rozumieniu art. 50 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Przepisy tej ustawy nie przewidują bowiem dwojakiego rodzaju uprawnień organu administracji publicznej – z jednej strony do władczego rozstrzygania sprawy, a z drugiej uprawnień strony, która w skardze kwestionuje takie rozstrzygnięcie. WSA uznał zatem, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona przez nieuprawniony podmiot i na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. odrzucił ją, jako niedopuszczalną.
W skardze kasacyjnej Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie zaskarżył w całości powyższe postanowienie i wniósł o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowygo, a w szczególności:
- art. 25 § 1, art. 26 § l, art. 34, art. 50 § 1 i § 2 oraz art. 58 § l - § 4 p.p.s.a. przez przyjęcie, że I Oddział ZUS nie jest podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi na wydane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 10 lutego 2005r.
- art. 28, art. 29 oraz art. 30 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. Nr 49 z 2001 r. ze zm.); art. 19 § 4 i art. 23 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. Nr 110 z 2002 r. ze zm.)
Skarżący zarzucił ponadto naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności:
- art. 66 ust. 1- 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. i ustalenie, że I Oddział ZUS, jako wierzyciel, który działa poprzez dyrektora tego oddziału nie ma interesu prawnego w rozstrzygnięciu przez WSA złożonej skargi ponieważ dyrektor Oddziału w postępowaniu egzekucyjnym w administracji orzekał jako organ I instancji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że nieuzasadnione jest stanowisko Sądu I instancji, który stwierdził, iż postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie zaskarżył wierzyciel, który jednocześnie był organem egzekucyjnym i organem orzekającym w I instancji, a ponadto, że dopuszczenie możliwości wniesienia skargi przez organ administracji publicznej, który wydał rozstrzygnięcie w sprawie nadawałoby temu organowi dwojakie uprawnienia.
W ocenie skarżącego, zgodnie z art. 19 § 4, art. 34 § 1 i 44 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organem egzekucyjnym, uprawnionym do wydawania postanowienia w sprawie zarzutów zgłoszonych do tego postępowania jest dyrektor I Oddziału ZUS. Natomiast z przepisów art. 66 - art. 68 u.s.u.s. wynika, że Zakład jest państwową jednostką organizacyjną, działającą na podstawie przepisów tej ustawy oraz statutu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80 z 1999 r.), posiada osobowość prawną i w myśl postanowień art. 29 - art. 30 k.p.a. oraz art. 25, art. 26, art. 28 p.p.s.a. jest stroną postępowania administracyjnego, posiada zdolność sądową i procesową, a w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym może działać tylko poprzez swoich przedstawicieli. Skarżący stwierdził, że skargę do WSA w niniejszej sprawie złożył dyrektor I Oddziału ZUS, działając jako przedstawiciel reprezentujący wierzyciela.
Skarżący stwierdził, że obowiązujące przepisy, a w szczególności ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych i § 12 - § 14 Statutu Zakładu oraz art. 19 § 4 i art. 23 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wyznaczyły Dyrektorowi Oddziału ZUS rolę organu egzekucyjnego oraz rolę osoby kierującej Oddziałem i reprezentującej ten Oddział.
Zdaniem skarżącego, podpisanie i złożenie skargi w niniejszej sprawie do WSA przez dyrektora I Oddziału ZUS, reprezentującego ten Oddział jako wierzyciela oraz wydanie przez dyrektora I Oddziału ZUS działającego jako organ egzekucyjny postanowienia w sprawie zarzutów do toczącego się postępowania egzekucyjnego spowodowało, że WSA uznał, iż I Oddział ZUS nie jest organem uprawnionym do złożenia tej skargi. Skarżący podkreślił, że rozstrzygniecie kwestii zasadności wydanego przez WSA postanowienia odrzucającego skargę I Oddziału ZUS na postanowienie dyrektora Izby Skarbowej ma bezpośredni wpływ na prawa i obowiązki stron postępowania sądowoadministracyjnego oraz realizację wynikającego z art. 45 ust. l i art. 184 Konstytucji RP prawa do sądu, zatem wniesienie skargi kasacyjnej jest uzasadnione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Z kolei przepis art. 183 § l p.p.s.a. obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej, a strony mogą przytaczać tylko nowe uzasadnienie zgłoszonych wcześniej podstaw. Z urzędu Sąd bierze bowiem pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy. Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania, oraz że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie odpowiada w pełni wymogom określonym w art. 176 p.p.s.a., bowiem nie zawiera uzasadnienia zgłoszonych w niej podstaw, tj. brak w niej wyjaśnienia na czym, zdaniem skarżącego, polegało naruszenie przez Sąd wskazanych przepisów.
W ocenie NSA, za bezzasadne należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej, iż Sąd I instancji naruszył wskazane w skardze kasacyjnej przepisy art. 25 § 1, art. 26 § l, art. 34, art. 50 § 1 i § 2 oraz art. 58 § l - § 4 p.p.s.a. Skarżący naruszenia tych przepisów upatruje w odmowie przyznania organowi – Dyrektorowi I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie – przymiotu strony. W ocenie skarżącego, Dyrektor I Oddziału ZUS w Warszawie miał interes prawny w złożeniu skargi do WSA w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 10 lutego 2005 r., bowiem działał jako przedstawiciel reprezentujący wierzyciela, a zatem jest stroną postępowania, podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi. Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie został przez skarżącego uzasadniony, tzn. nie wyjaśnił na czym jego zdaniem owo naruszenie polegało i jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenia, że skarżący jest stroną postępowania nie uzasadnia powoływanie się na wynikające z przepisów art. 45 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP prawo do sądu.
W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że interes prawny przejawia się w tym, że określony podmiot ma roszczenie o przyznanie mu uprawnienia lub zwolnienia z nałożonego obowiązku (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 1996 r. sygn. akt II SA 74/96, opubl. w: ONSA 1997 Nr 2, poz. 89). Aby stwierdzić, że dany podmiot (skarżący) ma legitymację skargową, musi on mieć interes prawny w przeprowadzeniu sądowej kontroli zgodności z prawem aktu lub czynności, oparty na normach prawa administracyjnego materialnego lub procesowego. W doktrynie prawa administracyjnego przyjmuje się, że pojęcie interesu prawnego ma charakter obiektywny. Istnieje on wówczas, gdy można wskazać przepis prawa materialnego, z którego można wywieść dla danego podmiotu określone prawa lub obowiązki (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2004, s. 88). Zupełnie inną kwestią jest natomiast legitymacja skargowa podmiotów wymienionych w art. 50 § 1 in fine p.p.s.a., tj. prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich i organizacji społecznej, które to podmioty składają skargi w sprawach dotyczących interesów innych osób.
W skardze kasacyjnej w niniejszej sprawie skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 66 ust. 1- 4 u.s.u.s. Przepisy tego artykułu stanowią, że ZUS jest państwową jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną, a nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, oraz że Zakład działa na podstawie niniejszej ustawy oraz innych ustaw regulujących poszczególne zakresy jego działalności, a w zakresie prowadzonej działalności, o której mowa w art. 68 - 71 u.s.u.s., Zakładowi przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. Stawiając powyższe zarzuty skarżący nie wyjaśnił czy jego zdaniem Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni, czy niewłaściwego zastosowania przepisu art. 66 u.s.u.s., co niewątpliwie stanowi uchybienie skargi kasacyjnej. W orzecznictwie SN i NSA podkreśla się, że naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej, natomiast uchybienie prawu materialnemu przez niewłaściwe zastosowanie prawa polega na tzw. błędzie w subsumpcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej (por. postanowienie SN z dnia 15 października 2001r., sygn. akt I CKN 102/99, niepubl.). W rozpoznawanej skardze kasacyjnej skarżący zarzucił jedynie naruszenie prawa materialnego "w szczególności art. 66 ust. 1- 4 u.s.u.s. i ustalenie, że I Oddział ZUS, jako wierzyciel, który działa poprzez dyrektora tego oddziału nie ma interesu prawnego w rozstrzygnięciu przez WSA złożonej skargi". Stwierdzić należy, że w orzecznictwie NSA ugruntowany jest pogląd, iż nieuzasadnione jest powoływanie się na naruszenie prawa materialnego poprzez kwestionowanie ustaleń. W ocenie NSA, o bezzasadności tego zarzutu świadczy fakt, że Dyrektor I Oddziału ZUS w postępowaniu egzekucyjnym w administracji orzekał jako organ I instancji, więc Sąd I instancji nie czynił ustaleń w tym zakresie. Odrzucając skargę stwierdził jedynie, że Dyrektor I Oddziału ZUS w Warszawie nie miał interesu prawnego w złożeniu skargi do WSA. Stanowisko to należy uznać za słuszne, bowiem jak podkreślił Sąd I instancji, podmiotem uprawnionym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie może być organ, który orzekał w sprawie w I instancji, oraz że organ w tym przypadku nie ma interesu prawnego w rozumieniu przepisu art. 50 § 1 i § 2 p.p.s.a., a dopuszczenie możliwości wniesienia skargi przez organ administracji publicznej, który wydał rozstrzygnięcie w sprawie nadawałoby temu organowi uprawnienia z jednej strony władcze, a z drugiej uprawnienia strony, która takie rozstrzygnięcie kwestionuje. Organ działał w niniejszej sprawie na mocy przyznanych mu ustawowo kompetencji, a nie jako podmiot, którego interesu prawnego dotyczy postępowanie. Na gruncie niniejszej sprawy stwierdzić więc należy, że organ który wydał decyzję w pierwszej instancji nie jest uprawniony do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Przedmiot sprawy rozstrzyganej decyzją nie dotyczy interesu prawnego tego organu, gdyż nie działa on jako nosiciel tegoż w rozumieniu art. 28 k.p.a. i art. 50 § 1 p.p.s.a., lecz jako podmiot wykonujący przyznane mu kompetencje.
Mając na uwadze powyższe oraz to, że pozostałe podnoszone zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mają wpływu na wynik sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.