II GSK 349/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-01-23
NSAAdministracyjneWysokansa
środki unijnepłatności bezpośrednieARiMRnieważność decyzjirażące naruszenie prawak.p.a.rozporządzenia UEkontrola administracyjnasankcjepostępowanie sądowoadministracyjne

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję Prezesa ARiMR, uznając brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej środki unijne z powodu rażącego naruszenia prawa.

Sprawa dotyczyła stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej płatności bezpośrednie do gruntów rolnych. WSA utrzymał w mocy decyzję Prezesa ARiMR o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura ARiMR, uznając rażące naruszenie prawa. NSA uchylił wyrok WSA i decyzję Prezesa ARiMR, stwierdzając, że nie zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, gdyż organ nadzorczy dokonał nowych ustaleń faktycznych, które nie były podstawą pierwotnej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. N. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), która stwierdziła nieważność decyzji Kierownika Biura ARiMR przyznającej płatności bezpośrednie do gruntów rolnych. Prezes ARiMR uznał, że Kierownik Biura rażąco naruszył prawo, nie stosując sankcji przewidzianych w przepisach UE za zawyżenie powierzchni wnioskowanej o ponad 50% w stosunku do powierzchni stwierdzonej kontrolą. WSA podzielił to stanowisko, uznając, że decyzja Kierownika Biura była wydana z rażącym naruszeniem prawa. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił wyrok WSA i decyzję Prezesa ARiMR. NSA podkreślił, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma na celu ocenę wadliwości decyzji, a nie ponowne rozpoznanie sprawy. Stwierdził, że Prezes ARiMR, dokonując nowych ustaleń faktycznych w zakresie powierzchni i sankcji, wyszedł poza ramy postępowania nadzorczego. NSA uznał, że nie wykazano rażącego naruszenia prawa, a jedynie naruszenie przepisów postępowania przez WSA, który zaaprobował stanowisko Prezesa ARiMR. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję, zasądzając koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa nie jest dopuszczalne, gdy organ nadzorczy dokonuje nowych ustaleń faktycznych, które nie były podstawą pierwotnej decyzji. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest postępowaniem merytorycznym, a organ nadzorczy nie może zastępować organu pierwszej instancji w dokonywaniu ustaleń faktycznych.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem, którego celem jest ocena wadliwości decyzji, a nie ponowne rozpoznanie sprawy. Organ nadzorczy nie może dokonywać nowych ustaleń faktycznych, które nie były podstawą pierwotnej decyzji, a następnie na ich podstawie stwierdzać rażącego naruszenia prawa. W przypadku braku takich ustaleń w pierwotnej decyzji, nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Rażące naruszenie prawa jako podstawa stwierdzenia nieważności decyzji wymaga wykazania oczywistej i bezspornej sprzeczności decyzji z prawem, która nie może być akceptowana przez organ praworządnego państwa. Nie każde naruszenie prawa jest rażące.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość uchylenia zaskarżonego orzeczenia i rozpoznania skargi przez NSA w przypadku naruszenia prawa materialnego bez naruszeń proceduralnych.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia zaskarżonego wyroku WSA.

Pomocnicze

u.p.d.g.r. art. 2 § ust. 1 i 2

Ustawa o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru

Dotyczy warunków przyznania płatności bezpośrednich, w tym wymogu posiadania i użytkowania rolnego działki.

Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2199/2003 art. 5 § ust. 1

Określa sankcje (obniżki, wyłączenia) w przypadku zawyżenia deklarowanego obszaru gruntów rolnych o ponad 50% w stosunku do obszaru stwierdzonego kontrolą.

Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 art. 32 § ust. 2

Dotyczy wykluczenia z pomocy w przypadku przekroczenia 50% różnicy między obszarem zadeklarowanym a ustalonym.

Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 art. 14 § ust. 1

Dotyczy możliwości częściowego wycofania wniosku o pomoc.

Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 art. 44 § ust. 1

Dotyczy zastosowania obniżek i wyłączeń pomocy.

k.c. art. 336

Kodeks cywilny

Definicja posiadania.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania o kosztach postępowania.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. art. 14 § ust. 2 pkt 2 lit. b

Stawki opłat za czynności radców prawnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nadzorczy (Prezes ARiMR) dokonał nowych ustaleń faktycznych, które nie były podstawą pierwotnej decyzji, co jest niedopuszczalne w postępowaniu o stwierdzenie nieważności. Nie wykazano rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. WSA zaaprobował stanowisko Prezesa ARiMR, dopuszczając się naruszenia prawa materialnego (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Odrzucone argumenty

Argumentacja skarżącego kasacyjnie dotycząca braku możliwości korekty wniosku i zastosowania sankcji. Argumentacja WSA dotycząca rażącego naruszenia art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich.

Godne uwagi sformułowania

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Celem tego postępowania nie jest natomiast ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia prawa powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Stwierdzenie nieważności decyzji wydanej 'z rażącym naruszeniem prawa' jest odstępstwem od zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Jak już podniesiono, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, nie może polegać na ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Tymczasem Prezes ARiMR tak właśnie postąpił, dokonując w sprawie nowych ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym do przyjęcia, że w sprawie zaistniały przesłanki do redukcji płatności.

Skład orzekający

Jan Bała

przewodniczący

Joanna Kabat-Rembelska

sprawozdawca

Andrzej Kuba

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, ograniczenia organu nadzorczego w dokonywaniu nowych ustaleń faktycznych, zasady stosowania przepisów UE dotyczących płatności bezpośrednich w rolnictwie."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej związanej ze stwierdzeniem nieważności decyzji i dokonywaniem ustaleń faktycznych przez organ nadzorczy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w prawie administracyjnym – granic postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oraz interpretacji pojęcia 'rażącego naruszenia prawa'. Jest to istotne dla prawników procesualistów.

Naczelny Sąd Administracyjny: Jak nie nadużywać trybu stwierdzenia nieważności decyzji?

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 349/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-08-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Kuba
Jan Bała /przewodniczący/
Joanna Kabat-Rembelska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 375/07 - Wyrok WSA w Warszawie z 2007-05-25
Skarżony organ
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu administracji
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędziowie Joanna Kabat-Rembelska (spr.) NSA Andrzej Kuba Protokolant Anna Wróblewska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 375/07 w sprawie ze skargi W. N. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej środki z budżetu Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...]; 3. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz W. N. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 25 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 375/07 oddalił skargę W. N. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej płatności bezpośrednie do gruntów rolnych.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że zaskarżoną decyzją Prezes Agencjii Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, dalej: ARiMR, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Z. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] marca 2006 r., stwierdzającą na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nieważność decyzji Kierownika Powiatowego Biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla powiatu g. z siedzibą w O. z dnia [...] stycznia 2006 r., przyznającą W. N. płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2004 za użytkowanie działki o nr ewidencyjnym [...] położonej w obrębie K., gmina N.. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że jednym z warunków przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych jest zgodność pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku, a powierzchnią rzeczywistą. Zdaniem Prezesa ARiMR analiza zgromadzonej w sprawie dokumentacji wskazuje, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR dla powiatu g. nie uwzględnił okoliczności zawyżenia przez producenta rolnego o ponad 50 % wnioskowanej powierzchni gruntów rolnych w stosunku do powierzchni stwierdzonej w wyniku kontroli administracyjnej. W związku z tym, w ocenie organu, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zobligowany był do nałożenia sankcji przewidzianej w art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2199/2003 z dnia 16 grudnia 2003 r. ustanawiającego środki przejściowe dla stosowania w odniesieniu do 2004 r. rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999 w zakresie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej dla Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji (Dz. U. UE L. 03.328.21 ze zm.) i art. 32 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92., czego jednak nie uczynił.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., oddalając skargę uznał, że kontrolowaną w postępowaniu nadzwyczajnym decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR należało wyeliminować z obrotu prawnego, gdyż została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Zdaniem Sądu I instancji, przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nakłada na organ administracji publicznej nie tylko obowiązek stwierdzenia niewątpliwego naruszenia prawa, ale również wykazania, że było to rażące naruszenie prawa, a więc takie, które w sposób oczywisty, bezsporny narusza przepisy prawna.
W ocenie Sądu I instancji, Prezes ARiMR słusznie uznał, że w sprawie zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki. Decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR dla powiatu g. z siedzibą w O. rażąco narusza prawo - art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.), przez przyznanie skarżącemu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004, pomimo niespełnienia przez niego wymogu posiadania i użytkowania rolniczego działki rolnej.
Sądu I instancji, zwrócił uwagę, że wniosek skarżącego z dnia [...] czerwca 2004 r., dotyczył przyznania płatności bezpośrednich do działek o nr ewidencyjnych [...], [...] oraz [...]. W załączonych do wniosku wyjaśnieniach skarżący zaznaczył, że prawo do dwóch ostatnich działek zostanie rozstrzygnięte w procesie o przywrócenie posiadania, prowadzonym przed właściwym Sądem Rejonowym. Posiadanie działki rolnej należy rozumieć jako stan faktyczny, związany z wykonywaniem władztwa nad rzeczą wraz z wolą wykonywania uprawnienia dla siebie. Zdaniem WSA, nie można mówić o prawidłowym posiadaniu w rozumieniu art. 336 k.c., w sytuacji gdy skarżący wskazał we wniosku grunty rolne użytkowane przez inny podmiot, nawet, gdy użytkowanie to jest bezpodstawne. Zdaniem Sądu, zakończenie postępowania o przywrócenie posiadania działek nr [...] i [...] orzeczeniem niekorzystnym dla skarżącego, obligowało go do korekty wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich. Bezspornym jest, że skarżący nigdy nie dokonał takiej korekty. W związku z tym ocena decyzji, której nieważność została stwierdzona musiała uwzględniać wszystkie działki rolne objęte wnioskiem. Zdaniem Sądu I instancji, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydając decyzję dotyczącą działki o nr ewidencyjnym [...], nie uwzględnił faktu zawyżenia przez skarżącego wnioskowanej powierzchni gruntów rolnych w stosunku do powierzchni stwierdzonej w wyniku kontroli administracyjnej. W takim wypadku rozstrzygając o przyznaniu producentowi rolnemu określonej kwoty organ zobligowany był do zastosowania sankcji powierzchniowych wynikających z art. 32 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. U.UE.L.01.327.11) oraz art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2199/2003 ustanawiającego środki przejściowe do stosowania w odniesieniu do 2004 r. rozporządzenia Rady (WE) nr 1259/1999 w zakresie systemu Jednolitej Płatności Obszarowej dla Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji (Dz.U.UE.L.03.328.21).
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku W. N. domagał się jego uchylenia w całości i rozpoznania skargi ewentualnie jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W..
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez uznanie, że zaistniały przesłanki umożliwiające stwierdzenie nieważności prawomocnej decyzji;
- art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru przez wskazanie, że organ administracji naruszył powołany przepis przyznając mu płatności bezpośrednie z tytułu działki nr ewidencyjny [...];
- art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2199/2003 przez niezastosowanie w tej sprawie w zakresie objętym rozporządzeniem przepisów aktu prawnego wskazanego w tym artykule, których stosowanie nie zostało wyłączone, z jednoczesnym zastosowaniem przepisów wyłączonych;
- art. 14 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 przez uznanie, że skarżący miał możliwość częściowego wycofania wniosku o pomoc po dokonanym przez organ administracyjny poinformowaniu skarżącego nieprawidłowościach we wniosku;
- art. 44 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 przez uznanie, że wobec skarżącego znajdują zastosowanie obniżki i wyłączenia o których mowa w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 2199/2004.
Skarżący podniósł, że decyzja z dnia [...] stycznia 2006 r. dotyczyła wyłącznie przyznania płatności bezpośrednich za działkę [...]. WSA nie wskazał na czym polegało oczywiste naruszenie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru w zakresie przyznania płatności na tę działkę. Ponadto zdaniem skarżącego w przypadku zawyżenia powierzchni upraw w treści zgłoszenia, organ powinien zastosować obniżenia bądź wyłączenia pomocy określone w art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 2199/2001, zastosowanie tego przepisu modyfikuje treść art. 44 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2419/2001, które na mocy art. 3 rozporządzenia nr 2199/2001 stosuje się w tej sprawie. Powyższy przepis przewiduje wyłączenie stosowania sankcji w przypadku gdy "rolnik złoży wniosek poprawny pod względem faktycznym lub gdy może wykazać, że jest niewinny". Z uwagi na złożenie przez skarżącego prawidłowego wniosku pod względem formalnym wyłącza się stosowanie wobec niego sankcji - obniżek i wyłączeń - tym samym całkowicie chybiony jest zarzut Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dotyczący naruszenia przez Kierownika Biura Powiatowego decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r., art. 5 ust. 1 rozporządzenia nr 2199/2004. Skarżący podkreślił, że jego celem było zachowanie swoich praw, a całokształt okoliczności sprawy wskazuje jednoznacznie na brak działania z zamiarem uzyskania jakichkolwiek nienależnych korzyści. W chwili gdy spór o przywrócenie naruszonego posiadania toczący się przed sądem powszechnym zakończył się niekorzystnym dla skarżącego orzeczeniem, nie odwoływał się od decyzji przyznającej mu jedynie należne płatności bezpośrednie za działkę [...]. Ratio legis przepisów sankcjonujących przemawia za uznaniem, że nie powinien być karany ten kto nie próbował wyłudzić środków pomocowych, a jedynie w sposób wyraźnie manifestowany od początku postępowania administracyjnego dążył do zachowania swoich praw. Ukaranie skarżącego w okolicznościach faktycznych sprawy należy ocenić jako niemożliwe do pogodzenia z zasadami praworządności i zaufania obywateli do państwa.
Zdaniem skarżącego WSA naruszył art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przyjmując dowolnie i bezpodstawnie, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, uzasadniającego stwierdzenie nieważności decyzji, podczas gdy rażące naruszenie przepisów wskazanych przez Sąd w istocie nie miało miejsca.
Według skarżącego, nie mógł on dokonać korekty wniosku, co oznaczałoby jego częściowe wycofanie, z uwagi na regulację art. 14 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, którego treść pominął Sąd I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Celem tego postępowania nie jest natomiast ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną.
Zaskarżona do WSA decyzja Prezesa ARiMR, utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego ARiMR, została wydana w trybie postępowania nadzorczego, którego przedmiotem była ocena ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR dla powiatu g., pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, to jest czy została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.
W związku z powyższym wskazać należy, że kodeks postępowania administracyjnego mówi oddzielnie "o naruszeniu prawa" i oddzielnie "o rażącym naruszeniu prawa". Jeżeli chodzi o "naruszenie prawa", to powszechnie przyjmuje się, że może ono polegać na błędnej wykładni lub nienależytym zastosowaniu prawa. Podkreślenia wymaga, że nie każde "naruszenie prawa" wywołuje skutki prawne. Mając na względzie, że "rażące naruszenie prawa" stanowi kwalifikowaną ("rażące") formę "naruszenia prawa", uznać należy, że utożsamianie tego pojęcia z każdym "naruszeniem prawa" jest oczywiście niesłuszne. W związku z tym dla uznania, iż wystąpiło kwalifikowane naruszenie prawa, nie wystarczy samo ustalenie faktu jakiegokolwiek "naruszenia prawa", lecz konieczne jest stwierdzenie i wykazanie, iż miało ono charakter rażący.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92 (ONSA z 1993 r. z. 1, poz. 23) zwrócił uwagę na dominujący w orzecznictwie pogląd, że stwierdzenie nieważności decyzji wydanej "z rażącym naruszeniem prawa" jest odstępstwem od zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. W związku z tym pojęcie "rażące naruszenie prawa" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. podlega ścisłej wykładni (wyrok z dnia 19 maja 1989 r. sygn. IV SA 90/89, ONSA z 1989 r. z. 1, poz. 49). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że uwzględnienie wskazań wynikających z takiej wykładni, a także wniosków wyprowadzonych z wykładni gramatycznej uzasadnia tezę, iż rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia prawa powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. W powołanym wyroku NSA wskazał, że przedmiotem "rażącego naruszenia prawa" będą najczęściej przepisy prawa materialnego. Wspomniana postać naruszenia prawa jednak może dotyczyć również przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności tych unormowań, które stanowią gwarancję prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa jest wyraźne wykazanie, jaki konkretnie przepis został naruszony i dlaczego naruszenie to organ ocenił jako rażące.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela przedstawione wyżej rozumienie pojęcia "rażące naruszenie prawa" oraz warunków jakie muszą być spełnione do uznania, że ta właśnie przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji wystąpiła w konkretnym przypadku.
W decyzji kontrolowanej przez WSA Prezes ARiMR przyjął za podstawę stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) – art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2199/2003 oraz art. 32 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001. Stosownie do przepisu art. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2199/2003, z wyjątkiem przypadków siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności w rozumieniu art. 48 rozporządzenia (WE) nr 2419/2001 (śmierć rolnika, długotrwała niezdolność rolnika do pracy, groźna klęska żywiołowa, zniszczenia budynków inwentarskich na skutek wypadku, epizootia atakująca część lub całość inwentarza), jeśli w wyniku kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu stwierdza się, że różnica między zadeklarowanym obszarem, a obszarem, dla którego zostały spełnione warunki ustanowione w regułach przyznawania pomocy jest większa niż 50%, rolnik jest wyłączony z przyznania pomocy do wysokości kwoty odpowiadającej różnicy między zadeklarowanym obszarem a wyznaczonym obszarem. Ta kwota jest potrącana o płatności pomocowe, do których rolnik jest uprawniony w ramach wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono różnicę. W przypadku płatności uzupełniających, zgodnie z art. 32 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419 /2001 z 11 grudnia 2001 r., jeżeli w odniesieniu do całości ustalonego obszaru objętego wnioskiem o pomoc w ramach systemów pomocy określonych w art. 1 ust. 1 lit. 1 rozporządzenia EWG nr 3508/92, jeżeli różnica pomiędzy obszarem zadeklarowanym a ustalonym przekracza 50% rolnik jest ponownie wykluczony od otrzymywania pomocy do kwoty, równej tej, która była przedmiotem odmowy. Kwota ta podlega odliczeniu od wszelkich wypłat pomocy w ramach jakichkolwiek systemów pomocy, określonych w art. 1 ust. 1 rozporządzenia EWG nr 3508/92, do których rolnik jest uprawniony w kontekście składanych przez niego wniosków w okresie trzech lat następujących po zakończeniu roku kalendarzowego, w którym dokonane zostały ustalenia.
Prezes ARiMR uznał, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR rażąco naruszył wskazane przepisy, gdyż nie zastosował obniżek i wyłączeń, mimo zawyżenia przez skarżącego obszaru objętego wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich. Nie może ulegać wątpliwości, że zastosowanie wspomnianych redukcji (obniżek) wymaga poczynienia odpowiednich ustaleń faktycznych, co do powierzchni zadeklarowanej i ustalonej w wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu a także zbadania czy nie zaistniały przesłanki wyłączające stosowanie obniżek i wyłączeń, o których mowa w art. 44 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001. W kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji takie ustalenia nie zostały dokonane. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uzasadnienie decyzji ograniczył do stwierdzenia, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku oraz zapoznaniu się z dokumentacją, zgodnie z art. 9 k.p.a. przyznaje płatność za rok 2004 za użytkowanie działki o numerze ewidencyjnym [...]. W omawianej decyzji brak jest jakichkolwiek ustaleń pozwalających na przyjęcie, że w konkretnej sprawie zaistniały podstawy do redukcji płatności.
Jak już podniesiono, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, nie może polegać na ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej decyzją ostateczną. Tymczasem Prezes ARiMR tak właśnie postąpił, dokonując w sprawie nowych ustaleń faktycznych w zakresie niezbędnym do przyjęcia, że w sprawie zaistniały przesłanki do redukcji płatności. Uzupełnienie ustaleń faktycznych doprowadziło Prezesa ARiMR do wniosku o rażącym naruszeniu prawa w decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. Podkreślenia wymaga, że stwierdzone rażące naruszenie prawa dotyczyło przepisów, których organ I instancji nie stosował wydając kontrolowaną decyzję. Przypomnieć w tym miejscu wypada, że stosowanie prawa materialnego następuje na podstawie ustalonego w postępowaniu administracyjnym stanu faktycznego. Skoro w kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji, właściwe ustalenia nie zostały poczynione, to niedopuszczalne było stwierdzenie nieważności decyzji, po dokonaniu przez Prezesa ARiMR nowych ustaleń faktycznych. W przyjętym w decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. uzasadnieniu faktycznym wskazane jako naruszone przepisy nie miały zastosowania, a tym samym nie mogło dojść do ich rażącego naruszenia.
W związku z tym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r. z powodu rażącego naruszenia art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2199/2003 oraz art. 32 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001.
Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) do płatności za rok 2004 rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001 stosowane było z wyłączeniem niektórych przepisów, w tym art. 32 tego rozporządzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny nie tylko zaakceptował stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, lecz dodatkowo dopatrzył się rażącego naruszenia art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru, dopuszczając się tym samym obrazy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Zgodnie z art. 188 p.p.s.a., jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zachodzi zaś jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego – art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez zaaprobowanie przez WSA stanowiska zaskarżonej decyzji, że istniały podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r., z powodu rażącego naruszenia prawa, podczas gdy brak było uzasadnionych przesłanek do przyjęcia, że takie naruszenie miało miejsce. Wskazane naruszenia miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i decyzję Prezesa ARiMR z dnia [...] lipca 2006 r..
Naczelny Sąd Administracyjny nie był władny zastosować art. 135 p.p.s.a. i usunąć naruszeń prawa w stosunku do decyzji Dyrektora Z. Oddziału ARiMR w S. z dnia [...] marca 2006 r.. Zauważyć należy, że rozstrzygnięcie w ramach art. 188 p.p.s.a. ma charakter wyjątkowy i nie można być interpretowany rozszerzająco. Trzeba pamiętać, że rozpoznając skargę, NSA stosuje odpowiednio przepisy postępowania obowiązujące przed wojewódzkim sądem administracyjnym, ale tylko w zakresie nieuregulowanym w rozdziale 1 działu IV ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 193 p.p.s.a.). Prowadzi to do wniosku, że odpowiednie stosowanie art. 135 p.p.s.a, jest w tym wypadku wyłączone.
Prezes ARiMR, rozpatrując sprawę ponownie, powinien ocenić argumentację skarżącego zawartą w odwołaniu, odnoszącą się do braku przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Rzeczą organu orzekającego w sprawie będzie rozważenie przy uwzględnieniu wyrażonej wyżej oceny prawnej, czy w ramach prowadzonego postępowania, istnieją jakiekolwiek podstawy stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI