II GSK 347/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-03-15
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
ZUSskładkiumorzeniedecyzje administracyjneupoważnieniekompetencjeprawo procesoweNSAWSAstatut ZUS

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że statut ZUS pozwala na delegowanie uprawnień do wydawania decyzji, co jest zgodne z prawem, nawet jeśli nie wynika to bezpośrednio z art. 268a k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność decyzji ZUS, uznając, że zostały wydane przez osobę nieupoważnioną, ponieważ zastępca dyrektora oddziału działał na podstawie upoważnienia dyrektora, a nie bezpośrednio Prezesa ZUS. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, stwierdzając, że statut ZUS, wydany na podstawie ustawy, pozwala na takie delegowanie uprawnień, co nie jest sprzeczne z art. 268a k.p.a., ponieważ ZUS jako całość jest organem, a dopuszczalna jest dekoncentracja kompetencji.

Sprawa dotyczyła odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji ZUS, uznając, że zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, ponieważ decyzję podpisał zastępca dyrektora oddziału ZUS na podstawie upoważnienia dyrektora, a nie bezpośrednio Prezesa ZUS. Sąd uznał, że przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS jest sprzeczny z art. 268a k.p.a., który stanowi, że tylko organ może upoważnić pracowników do wydawania decyzji w jego imieniu. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną ZUS, nie podzielił tego stanowiska. NSA uznał, że statut ZUS, będący rozporządzeniem wydanym na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ma umocowanie ustawowe i może regulować kwestie kompetencji organów ZUS, w tym delegowanie uprawnień. NSA stwierdził, że przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS nie jest sprzeczny z art. 268a k.p.a., ponieważ ZUS jako całość jest organem administracji publicznej, a dopuszczalna jest dekoncentracja kompetencji. Dyrektor oddziału, działając na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS, personifikuje ZUS jako organ, a nie działa we własnym imieniu. W związku z tym, upoważnienie udzielone przez dyrektora oddziału innemu pracownikowi do wydawania decyzji w imieniu ZUS jest zgodne z prawem. NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS jest zgodny z prawem i stanowi właściwą podstawę do delegowania uprawnień do wydawania decyzji w imieniu ZUS, ponieważ nie jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. i ma umocowanie ustawowe.

Uzasadnienie

NSA uznał, że statut ZUS, jako rozporządzenie wykonawcze do ustawy, może regulować kwestie kompetencji organów ZUS, w tym delegowanie uprawnień, co nie jest sprzeczne z art. 268a k.p.a. ZUS jako całość jest organem, a dopuszczalna jest dekoncentracja kompetencji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

p.p.s.a. art. 185 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 268a

Kodeks postępowania administracyjnego

u.s.u.s. art. 83 § 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 74 § 5

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 66 § 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Konstytucja RP art. 92 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych art. 3 § 2 pkt 2

Argumenty

Skuteczne argumenty

Statut ZUS, jako rozporządzenie wykonawcze do ustawy, może regulować kwestie kompetencji organów ZUS, w tym delegowanie uprawnień, i nie jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. ZUS jako całość jest organem administracji publicznej, a dopuszczalna jest dekoncentracja kompetencji. Dyrektor oddziału, działając na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS, personifikuje ZUS jako organ, a nie działa we własnym imieniu. Upoważnienie udzielone przez dyrektora oddziału innemu pracownikowi do wydawania decyzji w imieniu ZUS jest zgodne z prawem.

Odrzucone argumenty

Przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. i nie stanowi właściwej podstawy do delegowania uprawnień do wydawania decyzji w imieniu ZUS. Decyzja wydana przez zastępcę dyrektora oddziału ZUS na podstawie upoważnienia dyrektora oddziału, a nie bezpośrednio Prezesa ZUS, jest dotknięta wadą nieważności z powodu naruszenia przepisów o właściwości.

Godne uwagi sformułowania

Sąd I instancji przyjął błędną podstawę do badania legalności § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS. Rozporządzenie, które znajduje bezpośrednio oparcie w ustawie i służy jej wykonaniu jest uzupełnieniem ustawy i może regulować takie same sprawy, które reguluje ustawa. Przepisu art. 268 a k.p.a. nie można wobec tego traktować jako jedynego, powszechnie i bezwzględnie obowiązującego wzorca udzielania upoważnień do działania w imieniu organu administracji publicznej. Już tylko na marginesie należałoby odnieść się do kwestii podnoszonej przez Sąd w zaskarżonym wyroku i przez ZUS, dotyczącej określenia organu administracyjnego, wydającego decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 – 6 u.s.u.s.

Skład orzekający

Anna Robotowska

przewodniczący sprawozdawca

Czesława Socha

członek

Jan Grabowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących delegowania uprawnień w ZUS, zgodność statutu ZUS z Kodeksem postępowania administracyjnego, zakres kompetencji organów ZUS."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej ZUS i jego statutu, ale zasady interpretacji przepisów wykonawczych i ich relacji z przepisami ogólnymi mogą mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z funkcjonowaniem ZUS i możliwością delegowania uprawnień, co ma znaczenie praktyczne dla wielu obywateli i przedsiębiorców.

Czy ZUS może sam decydować, kto podpisuje jego decyzje? NSA rozstrzyga spór o kompetencje.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 347/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-03-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-11-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Robotowska /przewodniczący sprawozdawca/
Czesława Socha
Jan Grabowski
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1361/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-08-23
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędziowie Czesława Socha NSA Jan Grabowski Protokolant Grażyna Zboralska po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1361/06 w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia 3 marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2006 r. o sygn. akt III SA/Wa 1361/06 uwzględnił skargę W. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 marca 2006 r., nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i orzekł nieważność tej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 grudnia 2005 r., nr [...].
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia 30 grudnia 2005 r. ZUS, po rozpoznaniu wniosku W. R. z dnia 20 października 2005 r., odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także odsetek od powyższych zobowiązań. W ocenie organu, wnioskodawca nie spełnił zawartych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 poz.887) dalej jako u.s.u.s., przesłanek warunkujących umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Nie stanowią przesłanki umorzenia zaległości niskie dochody z prowadzonej działalności oraz trudna sytuacja materialna skarżącego, a ponadto otrzymuje on dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego, opłacił część składek oraz nie posiada zobowiązań wobec innych podmiotów. Decyzję podpisał D. M. - Zastępca Dyrektora Oddziału ZUS w L., działając na podstawie upoważnienia z dnia 1 marca 2005 r., udzielonego mu przez Dyrektora Oddziału ZUS w L. - A. P.
W wyniku rozpoznania wniosku W. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., ZUS nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia i decyzją z 3 marca 2006 r. utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygniecie. Decyzję podpisał Dyrektor Oddziału ZUS w L. - A. P., działając na podstawie upoważnienia z dnia 3 stycznia 2005 r., udzielonego mu przez Prezesa ZUS.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja z dnia 30 grudnia 2005 r. zostały wydane z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., stwierdził nieważność obu tych decyzji.
W ocenie Sądu kwestią kluczową, którą należało ustalić była ta, czy zastępca dyrektora oddziału ZUS – D. M. był osobą upoważnioną do wydania decyzji w imieniu tego Zakładu. W aktach sądowych sprawy znajduje się bowiem "pełnomocnictwo" z dnia 1 marca 2005 r. udzielone przez dyrektora oddziału ZUS w L., w którym D. M. (za oczywistą omyłkę Sąd uznał widniejące na tym dokumencie imię "Mariusz") został upoważniony między innymi do wydawania decyzji w sprawach indywidualnych, wynikających z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sąd powołał się na treść art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. z którego wynika, że decyzje indywidualne w kwestii umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydaje Zakład, a uprawnionym do reprezentowania Zakładu jest Prezes ZUS. Zatem decyzja administracyjna o umorzeniu lub odmowie umorzenia składek względem ZUS powinna być sygnowana jego podpisem, gdyż to on personifikuje działania organu administracji publicznej. Ponadto Sąd wskazał, iż zgodnie z art.123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych w cytowanej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego z wyjątkiem sytuacji, gdy ustawa stanowi inaczej. Sąd zauważył, że brak jest w ustawie odesłania do innych aktów prawnych, regulujących tryb umarzania składek z tytułu ubezpieczeń społecznych, toteż w sprawach tych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zgodnie z dyspozycją art. 268a k.p.a. organ administracji publicznej może upoważniać, w formie pisemnej, innych pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu organu, postanowień oraz zaświadczeń. Zatem w celu zagwarantowania prawidłowości i skuteczności działań podejmowanych w imieniu organu, określony pracownik kierujący jednostką (oddziałem) powinien posiadać upoważnienie pochodzące od organu (osoby pełniącej funkcję organu). Sąd uznał, iż takie upoważnienie organu musi posiadać również zastępca osoby kierującej jednostką organizacyjną organu. Jeżeli upoważnienie ma pochodzić bezpośrednio od organu administracji publicznej, to upoważnienie nie może być udzielone przez pracownika innemu pracownikowi. Dla skuteczności czynności podejmowanych w imieniu Zakładu, zastępca dyrektora oddziału musiałby posiadać upoważnienie Prezesa ZUS, będącego jedynym podmiotem personifikującym organ. Wobec braku takiego upoważnienia zastępca dyrektora oddziału nie mógł podpisać decyzji w imieniu Zakładu. Zdaniem Sądu, zastosowanie w danej sprawie normy art. 268a k.p.a. jest uzasadnione tym, że w ustawie o ubezpieczeniach społecznych nie ma innego uregulowania kwestii udzielania upoważnień pracownikom Zakładu przez Prezesa ZUS.
W ocenie Sądu, § 3 ust. 2 pkt 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80 poz. 914 ze zm.) pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a k.p.a. Prezes ZUS nie może bowiem upoważniać dyrektorów komórek organizacyjnych do upoważniania innych pracowników do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w określonych przez niego sprawach. Zdaniem Sądu, ustawodawca udzielając delegacji w sprawie nadania statutu Zakładowi nie wskazał, że organ wykonawczy może w odmienny sposób niż czyni to ustawa, uregulować kwestię udzielania pracownikom upoważnień do działania w imieniu Zakładu. Na poparcie tego stanowiska Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – wyrok z dnia 28 maja 1986 r. sygn. akt U 1/86 w myśl którego, rozporządzenie nie może wkraczać w sferę materii prawnych regulowanych innymi ustawami lub na ich podstawie, nie może też treści w nich zawartych powtarzać, przekształcać, modyfikować czy syntetyzować. Cytowane przepisy załącznika do rozporządzenia modyfikują art. 268a k.p.a., zatem, zdaniem Sądu, należy odmówić ich stosowania.
Na tej podstawie Sąd przyjął, iż decyzja Zakładu została wydana przez osobę nieupoważnioną i wobec tego dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję nieważną jest także nieważna, jako wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Dlatego należało stwierdzić nieważność obydwu wydanych w sprawie decyzji.
W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności przez przyjęcie, że przepis § 3 ust. 2 pkt 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania Statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 80, poz. 914 ze zm.) pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a k.p.a., oraz nie uwzględnienie zasady, iż prawo zastępcy dyrektora do wydawania decyzji podejmowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. może wynikać także z istoty zastępstwa, a nie z upoważnienia uzyskanego od Dyrektora Oddziału.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek organem właściwym do wydawania decyzji w I instancji jest ZUS. Zgodnie z art. 5 § 2 k.p.a. oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s., Prezes Zakładu jest organem administracji w postępowaniu w II instancji. Prezes ZUS kieruje działalnością Zakładu, reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes ZUS udzielając, na podstawie § 3 ust. 2 statutu upoważnienia dyrektorom oddziałów ZUS do podejmowania decyzji w imieniu Zakładu i udzielania pełnomocnictw do wydawania decyzji innym pracownikom Zakładu, w tym zastępcom dyrektorów oddziałów, nie występuje jako organ administracji publicznej, gdyż w zakresie tych spraw właściwy jest Zakład. Prezes ZUS występuje jako kierownik państwowej jednostki organizacyjnej, określający kompetencje pracowników tej jednostki, czyli dyrektorów oddziałów. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidują możliwość odmiennego uregulowania kwestii udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień do wydawania i podpisywania decyzji, również poprzez udzielenie pełnomocnictwa do upoważniania innych pracowników w tym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność dwóch decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na tej podstawie, że pierwszą z nich – z dnia 30 grudnia 2005 r. podpisała osoba nieupoważniona do wydania decyzji za ten organ, a więc decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). W konsekwencji druga decyzja również rażąco naruszyła prawo (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Decyzja z dnia 30 grudnia 2005 r. została podpisana przez zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS działającego na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez Dyrektora tego Oddziału. Z kolei Dyrektor Oddziału ZUS uzyskał umocowanie do udzielenia takiego upoważnienia na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS wydanego na podstawie § 3 ust. 1 i 2 statutu ZUS. Sąd I instancji odmówił zastosowania w sprawie przepisu § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm.). Przepis ten przyznaje Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kompetencje do upoważniania osób wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (statutu ZUS), w tym dyrektorów oddziałów ZUS do udzielania przez nie upoważnień innym pracownikom ZUS do podejmowania decyzji w imieniu ZUS, w określonych sprawach. Zdaniem Sądu I instancji przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS jest sprzeczny z art. 268a k.p.a., ponieważ z przepisu art. 268a k.p.a. wynika, że jedynie organ może upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych. Sąd konfrontując § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS z treścią art. 268a k.p.a. doszedł do przekonania, że przepis statutowy stanowi niedozwoloną ingerencję w materię ustawową, ponieważ modyfikuje określony w art. 268a k.p.a. zakres kompetencji do udzielania upoważnień do działania w imieniu organu, w tym do wydawania decyzji administracyjnych. W konkluzji Sąd stwierdził, że w tej sprawie podstawą do udzielenia upoważnienia do wydawania decyzji w imieniu ZUS powinien być przepis art. 268a k.p.a., a nie przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, a więc zastępca Dyrektora Oddziału ZUS mógłby podpisać decyzję administracyjną, gdyby miał upoważnienie pochodzące bezpośrednio od Prezesa ZUS.
W skardze kasacyjnej powołano się na pierwszą podstawę skargi kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) – naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wskazując przepisy prawne, które – zdaniem ZUS – zostały w ten sposób naruszone. Osią tych zarzutów jest stwierdzenie, że Sąd I instancji bezpodstawnie uznał Prezesa ZUS za organ administracji publicznej. Takie uzasadnienie zarzutów naruszenia przez Sąd art. 268a k.p.a. i § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS polega na nieporozumieniu, ponieważ Sąd, wspomniał, co prawda, o decyzji wydanej przez Prezesa ZUS po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednakże stwierdzenie to nie miało istotnego wpływu na treść wyroku sądowego. Jak już wyżej powiedziano, wyrok został oparty przede wszystkim na ustaleniu, że pierwsza decyzja ZUS została wydana przez osobę nieupoważnioną, a więc była dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji co do tego, że należało odmówić zastosowania w tej sprawie przepisu § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, ponieważ przepis ten jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji przyjął błędną podstawę do badania legalności § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS. Przeprowadził jego ocenę wyłącznie z punktu widzenia zgodności z art. 268a k.p.a. Nie wziął natomiast pod uwagę tego, że statut ZUS mający rangę rozporządzenia, ma umocowanie ustawowe – został wydany na podstawie przepisu art. 74 ust. 5 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.). Każdy akt normatywny wykonawczy powinien być oczywiście niesprzeczny ze wszystkimi obowiązującymi aktami ustawodawczymi.
Rozporządzenie, które znajduje bezpośrednio oparcie w ustawie i służy jej wykonaniu jest uzupełnieniem ustawy i może regulować takie same sprawy, które reguluje ustawa. Przepisu art. 268 a k.p.a. nie można wobec tego traktować jako jedynego, powszechnie i bezwzględnie obowiązującego wzorca udzielania upoważnień do działania w imieniu organu administracji publicznej. Dopuszczalne są bowiem i istnieją w tym zakresie różne rozwiązania, pozwalające na dekoncentrację wykonywania kompetencji organów, szczególnie potrzebną w rozbudowanych strukturach administracji publicznej. Rzecz więc w tym, aby ta dekoncentracja mniej lub bardziej zinstytucjonalizowana, albo nawet oparta na doraźnych i jednostkowych aktach upoważniających, miała odpowiednie podstawy normatywne. Badając legalność (zgodność z ustawą) upoważnienia określonego w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS należałoby odwołać się do jego relacji z treścią art. 74 ust. 5 u.s.u.s. Przepis art. 74 ust. 5 tej ustawy stanowi, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego nadaje, w drodze rozporządzenia, statut Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, w którym określa w szczególności:
1) strukturę organizacyjną Zakładu oraz zakres rzeczowy działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu,
2) tryb funkcjonowania i kompetencje organów Zakładu.
W przepisie art. 92 ust. 2 Konstytucji RP określono wymagania, jakie powinno spełniać upoważnienie ustawowe: poza określeniem organu właściwego do wydania rozporządzenia i zakresu spraw przekazanych do uregulowania muszą się w nim znaleźć wytyczne dotyczące treści aktu.
W art. 74 ust. 5 u.s.u.s. określono organ właściwy do wydania rozporządzenia i podstawowy zakres spraw przekazanych do uregulowania. Mieści się w nim określenie kompetencji organów Zakładu. Nie określono natomiast wprost wytycznych, wskazujących kierunki merytorycznych rozwiązań wchodzących w zakres aktu wykonawczego. W piśmiennictwie prawniczym, w szczególności zaś w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego nie budzi jednak wątpliwości teza, że ten ostatni element upoważnienia nie musi być zawarty w treści przepisu upoważniającego. Wystarczy, że istnieje możliwość jego zrekonstruowania na podstawie innych przepisów ustawy zawierającej przepis upoważniający do wydania rozporządzenia (np. wyrok TK z dnia 29 listopada 2004 r., K. 7/04, OTK ZU 2004, nr 10 (A), poz. 109). Wytyczne dotyczące treści rozporządzenia nie muszą być też nazbyt szczegółowe. Skoro bowiem rozporządzenie jest funkcjonalnym uzupełnieniem ustawy, to ustawa powinna pozostawić organowi upoważnionemu pewną samodzielność w unormowaniu materii, której rozporządzenie dotyczy. Istotne jest, aby podmiot wydający rozporządzenie potrafił prawidłowo odczytać intencje ustawodawcy (patrz: M. Żabicka – Kłopotek: Wytyczne jako element upoważnienia do wydania rozporządzenia, Przegląd Sejmowy nr 3 (74) z 2006 r., s. 40 – 41).
Z treści przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66 – 79a) wynika, że jest to jednostka organizacyjna (osoba prawna), która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 4). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. ZUS wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych. W ramach prowadzonej działalności posługuje się środkami prawnymi właściwymi organom administracji publicznej, a więc przede wszystkim wydaje decyzje administracyjne (art. 66 ust. 4). Z przepisów ustawy określających podmiotowość publicznoprawną ZUS – u oraz zakres i sposób wykonywania podstawowych jego zadań wynika konieczność daleko posuniętej, wewnętrznej dekoncentracji kompetencji do działania w charakterze organu administracji publicznej. Jeżeli dodatkowo uwzględni się skalę działania ZUS mierzoną liczbą ubezpieczonych i liczbą pracowników zajmujących się załatwianiem ich spraw, to trudno byłoby uznać za racjonalne takie rozwiązanie, które wymaga aby Prezes ZUS udzielał bezpośrednio każdemu pracownikowi zajmującemu się załatwianiem spraw ubezpieczonych upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu.
Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że przepis art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych spełnia wymagania określone w art. 92 ust. 2 Konstytucji RP, a przepis § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r., w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych został wydany na podstawie i w granicach upoważnienia zawartego w ustawie. Stanowi więc właściwą podstawę prawną do udzielania, w sposób w tym przepisie określony, pracownikom ZUS upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS nie jest też sprzeczny z art. 268a k.p.a. Sąd I instancji dopatrując się takiej sprzeczności wyszedł z błędnego założenia, że jedyną osobą personifikującą ZUS jako organ administracji publicznej jest Prezes ZUS. W konsekwencji, w myśl art. art. 268a k.p.a., tylko Prezes ZUS może upoważnić pracowników do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. Prezes ZUS kieruje działalnością Zakładu i reprezentuje Zakład na zewnątrz (art. 73 ust. 1 u.s.u.s.). Z tego przepisu nie wynika jednak, że wyłącznie Prezes może udzielać innym pracownikom upoważnień do działania w imieniu Zakładu, ponieważ ustawa stanowi w art. 75 ust. 5, że kompetencje organów Zakładu określa statut Zakładu. Tym samym dopuszcza możliwość ograniczenia kompetencji Prezesa jako piastuna organu na rzecz innych pracowników Zakładu. Prezes ZUS udzielając Dyrektorowi Oddziału upoważnienia, o którym mowa w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu nie upoważnia go do działania w swoim imieniu (imieniu Prezesa) lecz w imieniu Zakładu, jako organu. Nie zezwala więc Dyrektorowi Oddziału na udzielenie "subupoważnienia" niedopuszczalnego w świetle art. 268a k.p.a. Dyrektor Oddziału staje się, na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym ZUS jako organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa ZUS. Upoważnienie do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu ZUS udzielone pracownikowi przez Dyrektora Oddziału działającego w imieniu ZUS niewątpliwie nie jest sprzeczne z treścią art. 268a k.p.a.
Już tylko na marginesie należałoby odnieść się do kwestii podnoszonej przez Sąd w zaskarżonym wyroku i przez ZUS, dotyczącej określenia organu administracyjnego, wydającego decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 – 6 u.s.u.s. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, tym organem jest ZUS, a nie Prezes Zakładu. Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Stanowisko to znajduje wyraźne potwierdzenie w treści art. 66 ust. 4 oraz 83 ust. 4, 6 i 7 ustawy. W szczególności w art. 83 ust. 6 i 7 u.s.u.s. kompetencje do rozpatrzenia "odwołania" czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznano Zakładowi, a nie Prezesowi Zakładu. Sąd I instancji wypowiadając się w kwestii organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien zwrócić również uwagę na to, że w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zastosowano taki właśnie środek odwoławczy, a nie odwołanie. Założono więc, że sprawa będzie ponowne rozpatrywana przez ten sam organ – ZUS. Inną natomiast sprawą jest, kto w imieniu Zakładu wydaje tę ponowną decyzję. Z przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wynikałoby, że powinien to być Prezes ZUS. Jednakże również i w tym zakresie dopuszczalna jest dekoncentracja kompetencji decyzyjnych na podstawie omawianego § 3 ust. 2 statutu ZUS.
W konkluzji należy stwierdzić, że z powodów wyżej przedstawionych skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.