II GSK 317/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-02-28
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
ZUSskładkiumorzenie należnościdecyzja administracyjnaupoważnieniekompetencjeprawo procesoweNSAWSAprawo ubezpieczeń społecznych

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że decyzja ZUS o odmowie umorzenia składek nie była nieważna z powodu wadliwego upoważnienia zastępcy dyrektora do jej wydania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał decyzję ZUS o odmowie umorzenia składek za nieważną, ponieważ została podpisana przez zastępcę dyrektora, który nie miał prawidłowego upoważnienia. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, stwierdzając, że statut ZUS pozwala dyrektorom oddziałów na upoważnianie swoich zastępców do wydawania decyzji, co nie jest sprzeczne z Kodeksem postępowania administracyjnego.

Sprawa dotyczyła odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przez Prezesa ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał decyzję ZUS za nieważną, argumentując, że została podpisana przez zastępcę dyrektora oddziału, który nie posiadał prawidłowego upoważnienia do wydania decyzji w imieniu organu. Sąd I instancji uznał, że upoważnienie udzielone przez dyrektora oddziału jego zastępcy, oparte na statucie ZUS, jest sprzeczne z art. 268a k.p.a., który stanowi, że tylko organ może upoważnić pracowników do załatwiania spraw w jego imieniu. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, uznając, że statut ZUS, wydany na podstawie upoważnienia ustawowego, prawidłowo reguluje kwestię udzielania upoważnień pracownikom do wydawania decyzji. NSA stwierdził, że przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS nie jest sprzeczny z art. 268a k.p.a., ponieważ pozwala na dekoncentrację kompetencji w ramach rozbudowanej struktury ZUS, a dyrektor oddziału, działając na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS, personifikuje organ ZUS, a nie działa we własnym imieniu czy w imieniu Prezesa. W związku z tym decyzja wydana przez zastępcę dyrektora na podstawie takiego upoważnienia jest ważna.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, decyzja jest ważna, ponieważ statut ZUS, wydany na podstawie upoważnienia ustawowego, prawidłowo reguluje kwestię udzielania upoważnień pracownikom do wydawania decyzji, a dyrektor oddziału działający na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS personifikuje organ ZUS.

Uzasadnienie

NSA uznał, że statut ZUS, jako akt wykonawczy do ustawy, może regulować kwestie udzielania upoważnień do wydawania decyzji, nawet jeśli art. 268a k.p.a. stanowi inaczej w kontekście ogólnym. Dyrektor oddziału, upoważniony przez Prezesa ZUS, działa w imieniu ZUS jako organu, a nie w imieniu Prezesa, co czyni upoważnienie udzielone przez niego zastępcy zgodnym z prawem.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.u.s. art. 83 § ust. 1 pkt 3

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 123

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

k.p.a. art. 268a

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

u.s.u.s. art. 74 § ust. 5

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych art. § 3 § ust. 1 i 2

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych art. § 3 § ust. 2 pkt 2

Konstytucja RP art. 92 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

u.s.u.s. art. 66 § ust. 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 73 § ust. 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 75 § ust. 5

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 83 § ust. 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 83 § ust. 6 i 7

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Statut ZUS, wydany na podstawie upoważnienia ustawowego, prawidłowo reguluje kwestię udzielania upoważnień pracownikom do wydawania decyzji. Dyrektor oddziału ZUS, upoważniony przez Prezesa ZUS, działa w imieniu ZUS jako organu, a nie w imieniu Prezesa. Upoważnienie udzielone przez dyrektora oddziału zastępcy do wydawania decyzji nie jest sprzeczne z art. 268a k.p.a.

Odrzucone argumenty

Decyzja ZUS była nieważna, ponieważ została podpisana przez zastępcę dyrektora, który nie miał prawidłowego upoważnienia do jej wydania (argument WSA).

Godne uwagi sformułowania

Przepis art. 268a k.p.a. nie może być traktowany jako jedyny, powszechnie i bezwzględnie obowiązujący wzorzec udzielania upoważnień do działania w imieniu organu administracji publicznej. Dopuszczalne są bowiem i istnieją w tym zakresie różne rozwiązania, pozwalające na dekoncentrację wykonywania kompetencji organów, szczególnie potrzebną w rozbudowanych strukturach administracji publicznej. Dyrektor Oddziału staje się, na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym ZUS jako organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa ZUS.

Skład orzekający

Stanisław Biernat

przewodniczący

Janusz Drachal

członek

Edward Kierejczyk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Udzielanie upoważnień do wydawania decyzji administracyjnych w strukturach ZUS oraz interpretacja art. 268a k.p.a. w kontekście przepisów szczególnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki organizacji i kompetencji ZUS, ale może być pomocne w analizie podobnych zagadnień w innych instytucjach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej dotyczącej ważności decyzji administracyjnych i upoważnień do ich wydawania, co jest kluczowe dla praktyki prawniczej w obszarze ubezpieczeń społecznych.

Ważność decyzji ZUS: Czy zastępca dyrektora mógł podpisać pismo?

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 317/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-10-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Edward Kierejczyk /sprawozdawca/
Janusz Drachal
Stanisław Biernat /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1196/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-07-11
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Biernat Sędziowie NSA Janusz Drachal Edward Kirejczyk (spr.) Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1196/06 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 lipca 2006 r. o sygn. akt III SA/Wa 1196/06 uwzględnił skargę A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lutego 2006 r. [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i orzekł nieważność tej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 października 2005 r. nr [...].
Sąd oparł się następującym stanie faktycznym:
Decyzją z dnia 11 października 2005 r. ZUS w G. po rozpoznaniu wniosku A. S. z dnia 5 lipca 2005 r., odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że wnioskodawca nie spełnił zawartych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 poz. 887) dalej jako u.s.u.s., przesłanek warunkujących umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Zobowiązany posiada majątek z którego mogą być egzekwowane należności ZUS, brak więc przesłanek stwierdzających całkowitą nieściągalność należności. Decyzję podpisał A. B., zastępca Dyrektora Oddziału Regionalnego ZUS w G.
ZUS, po rozpoznaniu wniosku A. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i decyzją z dnia 14 lutego 2006 r., utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygniecie. Decyzję podpisała Dyrektor Oddziału Regionalnego ZUS w G. - R Z. działając na podstawie upoważnienia z dnia 10 października 2005 r., udzielonego mu przez Prezesa ZUS.
W ocenie Sądu kwestią kluczową, którą należało ustalić była ta, czy zastępca dyrektora ZUS w G. – A. B. był osobą upoważnioną do wydania decyzji w imieniu tego Zakładu. W aktach sądowych sprawy znajduje się bowiem "pełnomocnictwo" nr [...] udzielone ww. przez dyrektora ZUS w G., w którym A. B. został upoważniony m.in. do wydawania decyzji indywidualnych wynikających z ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Sąd powołał się na treść art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. z którego wynika, że decyzje indywidualne w kwestii umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydaje Zakład. Ponadto Sąd wskazał, iż zgodnie z art.123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych w cytowanej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego z wyjątkiem sytuacji, gdy ustawa stanowi inaczej. Sąd zauważył, że brak takiego wyłączenia w ustawie oznacza, że w zakresie upoważnienia do załatwiana spraw miał zastosowanie art. 268a k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej w formie pisemnej może upoważniać, innych pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu organu, postanowień oraz zaświadczeń.
Upoważnienie udzielone na podstawie art. 268 a k.p.a. wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca kompetencje organu przez podejmowanie czynności w prawnych formach działania administracji publicznej. Jest do tego wyznaczony któryś z pracowników urzędu przydanego do pomocy organowi, a nie sam piastun funkcji organu, czyli osoba, która powołaniem na to stanowisko jest umocowana do wykorzystywania kompetencji. Pracownik upoważniony do wykonywania kompetencji organu nie staje się przez to organem administracji, wykonuje tylko kompetencje organu, lecz ich nie posiada.
Przy ocenie legalności wydanych decyzji nie można pominąć kwestii związanej z kontrolą aktu wykonawczego, na podstawie którego zostały udzielone przedmiotowe upoważnienia. Fakt, że Dyrektor ZUS Oddział w G. posiadał pełnomocnictwo udzielone przez Prezesa ZUS w tym m.in. do udzielania dalszych pełnomocnictw nie oznacza jeszcze, że udzielone przez niego pełnomocnictwo dla swojego zastępcy było prawnie dopuszczalne. Zdaniem Sądu zastosowanie w danej sprawie normy art. 268a k.p.a. jest tym bardziej uzasadnione, że w ustawie o ubezpieczeniach społecznych nie ma innego, odrębnego uregulowania kwestii udzielania upoważnień pracownikom Zakładu przez Prezesa ZUS. Prezes ZUS uprawniony jest do jego reprezentowania i działania przez dyrektorów oddziałów, to decyzje o umorzeniu bądź o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydawane w pierwszej instancji przez Zakład de facto są decyzjami Prezesa, gdyż to on personifikuje organ administracji publicznej. Nie oznacza to, że Prezes nie może wyznaczyć pracownika Zakładu do wydawania decyzji administracyjnych z jego upoważnienia, ale musi być ono skuteczne w świetle obowiązujących w tym zakresie przepisów. Zdaniem Sądu ten warunek w rozpoznawanej sprawie nie został spełniony, gdyż zastępca dyrektora ZUS Oddział w G. posiadał co prawda upoważnienie, ale zostało ono udzielone przez dyrektora tego Zakładu a nie przez Prezesa ZUS.
Zdaniem Sądu § 3 ust. 1 i 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U Nr 80 poz. 914) pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a k.p.a.
Na tej podstawie Sąd przyjął, iż decyzja wydana w pierwszej instancji została podpisana przez osobę nie legitymującą się prawidłowym upoważnieniem i wobec tego dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.
W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2006 r. Prezes ZUS zarzucił temu wyrokowi naruszenie prawa materialnego i procesowego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 268a k.p.a. w zw. z art. 74 ust. 5 u.s.u.s. i w zw. z § 3 ust. 2 pkt 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 1999 r. nr 80, poz. 914 ze zm.).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość odmiennego uregulowania kwestii udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień do wydawania i podpisywania decyzji, również przez udzielenia pełnomocnictwa do upoważniania innych pracowników w tym zakresie. W odniesieniu do zastępców dyrektorów ich upoważnienie do wydawania i podpisywania decyzji wynika z samej istoty zastępstwa, co jest podnoszone w doktrynie i orzecznictwie. W związku z tym na podstawie art. 268 a k.p.a. nie można stwierdzić, że zakazuje on Prezesowi ZUS upoważniania dyrektorów oddziałów do upoważniania zastępców dyrektorów do wydawania i podpisywania decyzji. Jest to uzasadnione dodatkowo faktem, że tryb udzielania dalszych upoważnień przyjęty Uchwałą Zarządu ZUS w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności z tytułu składek jest właśnie ograniczony do zastępców dyrektorów. Ustawodawca w art. 74 ust. 5 u.s.u.s. powierzył Ministrowi kwestię określenia kompetencji organów Zakładu w drodze rozporządzenia z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U Nr 80 poz. 914), nie można mówić, że to akt niższego rzędu samodzielnie i niezgodnie z ustawa reguluje kwestię uregulowaną już w k.p.a. Zdaniem skarżącego za jego stanowiskiem przemawia również okoliczność, że od ponad roku decyzje wydawane i podpisywane przez zastępców dyrektorów podlegały kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyniku wnoszonych kasacji i nie zarzucono im naruszenia przepisów prawa.
Z powyższych względów Prezes ZUS wniósł o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na tej podstawie, że decyzję z dnia 11 października 2005 r. podpisała osoba nieupoważniona do wydania decyzji za ten organ, a więc decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości
(art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). Powyższa decyzja została podpisana przez zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS działającego na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez Dyrektora tego Oddziału. Z kolei Dyrektor Oddziału ZUS uzyskał umocowanie do udzielenia takiego upoważnienia na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS wydanego na podstawie § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS. Sąd I instancji odmówił zastosowania w sprawie przepisu § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm.). Przepis ten przyznaje Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kompetencje do upoważniania osób wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (statutu ZUS), w tym dyrektorów oddziałów ZUS do udzielania przez nie upoważnień innym pracownikom ZUS do podejmowania decyzji w imieniu ZUS, w określonych sprawach. Zdaniem Sądu I instancji przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS jest sprzeczny z art. 268a k.p.a., ponieważ z przepisu art. 268a k.p.a. wynika, że jedynie organ może upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych. Sąd konfrontując § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS z treścią art. 268a k.p.a. doszedł do przekonania, że przepis statutowy stanowi niedozwoloną ingerencję w materię ustawową, ponieważ modyfikuje określony w art. 268a k.p.a. zakres kompetencji do udzielania upoważnień do działania w imieniu organu, w tym do wydawania decyzji administracyjnych. W konkluzji Sąd stwierdził, że w tej sprawie podstawą do udzielenia upoważnienia do wydawania decyzji w imieniu ZUS powinien być przepis art. 268a k.p.a., a nie przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, a więc zastępca Dyrektora Oddziału ZUS mógłby podpisać decyzję administracyjną, gdyby miał upoważnienie pochodzące bezpośrednio od Prezesa ZUS.
W skardze kasacyjnej powołano się na naruszenie prawa materialnego i procesowego przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wskazując przepisy prawne, które – zdaniem ZUS – zostały w ten sposób naruszone. Osią tych zarzutów jest stwierdzenie, że Sąd I instancji bezpodstawnie uznał Prezesa ZUS za organ administracji publicznej. Takie uzasadnienie zarzutów naruszenia przez Sąd art. 268a k.p.a. i § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS polega na nieporozumieniu, ponieważ Sąd, wspomniał, co prawda, o decyzji wydanej przez Prezesa ZUS po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednakże stwierdzenie to nie miało istotnego wpływu na treść wyroku sądowego. Jak już wyżej powiedziano, wyrok został oparty przede wszystkim na ustaleniu, że pierwsza decyzja ZUS została wydana przez osobę nieupoważnioną, a więc była dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Skoro jednak wnoszący skargę kasacyjną w podstawach skargi wskazał przepisy prawne według niego naruszone i stwierdził w uzasadnieniu, że jego zdaniem § 3 ust. 2 statutu ZUS nie stoi w sprzeczności z art. 268a k.p.a., Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga, mimo ewidentnych wad z punktu widzenia wymagań określonych w art. 174 i art. 176 p.p.s.a., nadaje się do merytorycznego rozpatrzenia.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji co do tego, że należało odmówić zastosowania w tej sprawie przepisu § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, ponieważ przepis ten jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji przyjął błędną podstawę do badania legalności § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS. Przeprowadził jego ocenę wyłącznie z punktu widzenia zgodności z art. 268a k.p.a. Nie wziął natomiast pod uwagę tego, że statut ZUS mający rangę rozporządzenia, ma umocowanie ustawowe – został wydany na podstawie przepisu art. 74 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.). Każdy akt normatywny wykonawczy powinien być oczywiście niesprzeczny ze wszystkimi obowiązującymi aktami ustawodawczymi.
Rozporządzenie, które znajduje bezpośrednio oparcie w ustawie i służy jej wykonaniu jest uzupełnieniem ustawy i może regulować takie same sprawy, w których stanowi się ustawy. Przepisu art. 268a k.p.a. nie można wobec tego traktować jako jedynego, powszechnie i bezwzględnie obowiązującego wzorca udzielania upoważnień do działania w imieniu organu administracji publicznej. Dopuszczalne są bowiem i istnieją w tym zakresie różne rozwiązania, pozwalające na dekoncentrację wykonywania kompetencji organów, szczególnie potrzebną w rozbudowanych strukturach administracji publicznej. Rzecz więc w tym, aby ta dekoncentracja mniej lub bardziej zinstytucjonalizowana, albo nawet oparta na doraźnych i jednostkowych aktach upoważniających, miała odpowiednie podstawy normatywne. Badając legalność (zgodność z ustawą) upoważnienia określonego w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS należałoby odwołać się do jego relacji z treścią art. 74 ust. 5 u.s.u.s. Przepis art. 74 ust. 5 tej ustawy stanowi, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego nadaje, w drodze rozporządzenia, statut Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, w którym określa w szczególności:
1) strukturę organizacyjną Zakładu oraz zakres rzeczowy działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu,
2) tryb funkcjonowania i kompetencje organów Zakładu.
W przepisie art. 92 ust. 2 Konstytucji RP określono wymagania, jakie powinno spełniać upoważnienie ustawowe: poza określeniem organu właściwego do wydania rozporządzenia i zakresu spraw przekazanych do uregulowania muszą się w nim znaleźć wytyczne dotyczące treści aktu.
W art. 74 ust. 5 u.s.u.s. określono organ właściwy do wydania rozporządzenia i podstawowy zakres spraw przekazanych do uregulowania. Mieści się w nim określenie kompetencji organów Zakładu. Nie określono natomiast wprost wytycznych, wskazujących kierunki merytorycznych rozwiązań wchodzących w zakres aktu wykonawczego. W piśmiennictwie prawniczym, w szczególności zaś w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego nie budzi jednak wątpliwości teza, że ten ostatni element upoważnienia nie musi być zawarty w treści przepisu upoważniającego. Wystarczy, że istnieje możliwość jego zrekonstruowania na podstawie innych przepisów ustawy zawierającej przepis upoważniający do wydania rozporządzenia (np. wyrok TK z dnia 29 listopada 2004 r., K. 7/04, OTK ZU 2004, nr 10 (A), poz. 109). Wytyczne dotyczące treści rozporządzenia nie muszą być też nazbyt szczegółowe. Skoro bowiem rozporządzenie jest funkcjonalnym uzupełnieniem ustawy, to ustawa powinna pozostawić organowi upoważnionemu pewną samodzielność w unormowaniu materii, której rozporządzenie dotyczy. Istotne jest, aby podmiot wydający rozporządzenie potrafił prawidłowo odczytać intencje ustawodawcy (patrz: M. Żabicka – Kłopotek: Wytyczne jako element upoważnienia do wydania rozporządzenia, Przegląd Sejmowy nr 3 (74) z 2006 r., s. 40 – 41).
Z treści przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66 – 79a) wynika, że jest to jednostka organizacyjna (osoba prawna), która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 4). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. ZUS wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych. W ramach prowadzonej działalności posługuje się środkami prawnymi właściwymi organom administracji publicznej, a więc przede wszystkim wydaje decyzje administracyjne (art. 66 ust. 4). Z przepisów ustawy określających podmiotowość publicznoprawną ZUS – u oraz zakres i sposób wykonywania podstawowych jego zadań wynika konieczność daleko posuniętej, wewnętrznej dekoncentracji kompetencji do działania w charakterze organu administracji publicznej. Jeżeli dodatkowo uwzględni się skalę działania ZUS mierzoną liczbą ubezpieczonych i liczbą pracowników zajmujących się załatwianiem ich spraw, to trudno byłoby uznać za racjonalne takie rozwiązanie, które wymaga aby Prezes ZUS udzielał bezpośrednio każdemu pracownikowi zajmującemu się załatwianiem spraw ubezpieczonych upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu.
Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że przepis art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych spełnia wymagania określone w art. 92 ust. 2 Konstytucji RP, a przepis § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r., w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych został wydany na podstawie i w granicach upoważnienia zawartego w ustawie. Stanowi więc właściwą podstawę prawną do udzielania, w sposób w tym przepisie określony, pracownikom ZUS upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS nie jest też sprzeczny z art. 268a k.p.a. Sąd I instancji dopatrując się takiej sprzeczności wyszedł z błędnego założenia, że jedyną osobą personifikującą ZUS jako organ administracji publicznej jest Prezes ZUS. W konsekwencji w myśl art. 268a k.p.a., tylko Prezes ZUS może upoważnić pracowników do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. Prezes ZUS kieruje działalnością Zakładu i reprezentuje Zakład na zewnątrz (art. 73 ust. 1 u.s.u.s.). Z tego przepisu nie wynika jednak, że wyłącznie Prezes może udzielać innym pracownikom upoważnień do działania w imieniu Zakładu, ponieważ ustawa stanowi w art. 75 ust. 5, że kompetencje organów Zakładu określa statut Zakładu. Tym samym dopuszcza możliwość ograniczenia kompetencji Prezesa jako piastuna organu na rzecz innych pracowników Zakładu. Prezes ZUS udzielając Dyrektorowi Oddziału upoważnienia, o którym mowa w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu nie upoważnia go do działania w swoim imieniu (imieniu Prezesa) lecz w imieniu Zakładu jako organu. Nie zezwala więc Dyrektorowi Oddziału na udzielenie "subupoważnienia" niedopuszczalnego w świetle art. 268a k.p.a. Dyrektor Oddziału staje się, na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym ZUS jako organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa ZUS. Upoważnienie do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu ZUS udzielone pracownikowi przez Dyrektora Oddziału działającego w imieniu ZUS niewątpliwie nie jest sprzeczne z treścią art. 268a k.p.a.
Już tylko na marginesie należałoby odnieść się do kwestii podnoszonej przez Sąd w zaskarżonym wyroku i przez ZUS, dotyczącej określenia organu administracyjnego, wydającego decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 – 6 u.s.u.s. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego tym organem jest ZUS, a nie Prezes Zakładu. Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Stanowisko to znajduje wyraźne potwierdzenie w treści art. 66 ust. 4 oraz 83 ust. 4, 6 i 7 ustawy. W szczególności w art. 83 ust. 6 i 7 u.s.u.s. kompetencje do rozpatrzenia "odwołania" czyli wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznano Zakładowi, a nie Prezesowi Zakładu. Sąd I instancji wypowiadając się w kwestii organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinien zwrócić również uwagę na to, że w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zastosowano taki właśnie środek odwoławczy, a nie odwołanie. Założono więc, że sprawa będzie ponowne rozpatrywana przez ten sam organ – ZUS. Inną natomiast sprawą jest, kto w imieniu Zakładu wydaje tę ponowną decyzję. Z przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wynikałoby, że powinien to być Prezes ZUS. Jednakże również i w tym zakresie dopuszczalna jest dekoncentracja kompetencji decyzyjnych na podstawie omawianego § 3 ust. 2 statutu ZUS.
W konkluzji należy stwierdzić, że z powodów wyżej przedstawionych skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI