II GSK 316/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-01-25
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
ZUSskładkiumorzeniedecyzje administracyjneupoważnieniakompetencjeprawo procesowe administracyjnestatut ZUSk.p.a.

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że decyzje ZUS dotyczące umorzenia składek były prawidłowo wydane przez zastępcę dyrektora oddziału na podstawie statutu ZUS, a nie naruszały art. 268a k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność decyzji ZUS odmawiających umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, uznając je za wydane przez osoby nieupoważnione. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, stwierdzając, że statut ZUS, oparty na ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowił właściwą podstawę prawną do udzielania upoważnień zastępcom dyrektorów oddziałów do wydawania decyzji w imieniu ZUS, co nie naruszało art. 268a k.p.a.

Sprawa dotyczyła odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał decyzje ZUS za nieważne, ponieważ zostały podpisane przez zastępcę dyrektora oddziału na podstawie upoważnienia udzielonego przez dyrektora, a nie bezpośrednio przez Prezesa ZUS. Sąd I instancji uznał, że przepis statutu ZUS zezwalający na takie 'subupoważnienie' jest sprzeczny z art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z tym stanowiskiem. NSA uznał, że statut ZUS, wydany na podstawie art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowił właściwą podstawę prawną do udzielania upoważnień pracownikom ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. NSA podkreślił, że art. 74 ust. 5 u.s.u.s. jest przepisem szczególnym wobec art. 268a k.p.a. i pozwala na dekoncentrację kompetencji w ramach rozbudowanej struktury ZUS. Sąd uznał, że dyrektor oddziału, działając na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS, staje się podmiotem personifikującym ZUS jako organ, a upoważnienie udzielone przez niego pracownikowi nie jest sprzeczne z art. 268a k.p.a. W konsekwencji NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, dyrektor oddziału ZUS, działając na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS, może udzielić dalszego upoważnienia swojemu zastępcy do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu ZUS. Przepis statutu ZUS zezwalający na takie 'subupoważnienie' jest zgodny z prawem i nie narusza art. 268a k.p.a.

Uzasadnienie

NSA uznał, że statut ZUS, wydany na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi właściwą podstawę prawną do udzielania upoważnień pracownikom ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Taka dekoncentracja kompetencji jest dopuszczalna i nie jest sprzeczna z art. 268a k.p.a., ponieważ dyrektor oddziału, działając na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS, personifikuje ZUS jako organ, a upoważnienie udzielone przez niego pracownikowi nie jest 'subupoważnieniem' w rozumieniu art. 268a k.p.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

p.p.s.a. art. 185 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.u.s. art. 74 § 5

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego nadaje, w drodze rozporządzenia, statut Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 207 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Decyzja wydana przez osobę nieupoważnioną jest dotknięta wadą nieważności.

k.p.a. art. 268a

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej może upoważniać pracowników do załatwiania spraw w jego imieniu.

u.s.u.s. art. 83 § 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Decyzje indywidualne w kwestii umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydaje Zakład.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych art. 3 § 2

Prezes ZUS może upoważniać dyrektorów oddziałów do udzielania dalszych upoważnień pracownikom do wydawania decyzji w imieniu ZUS.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Statut ZUS, wydany na podstawie ustawy, stanowi właściwą podstawę prawną do udzielania upoważnień pracownikom ZUS do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS nie jest sprzeczny z art. 268a k.p.a., ponieważ dopuszcza dekoncentrację kompetencji w ramach rozbudowanej struktury ZUS. Sąd administracyjny nie ma kompetencji do samodzielnego orzekania o niezgodności rozporządzenia z ustawą.

Odrzucone argumenty

Decyzje ZUS zostały wydane przez osoby nieupoważnione, co stanowi rażące naruszenie prawa. Przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. i nie może być stosowany.

Godne uwagi sformułowania

Sąd I instancji przyjął błędną podstawę do badania legalności § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS. Przepis art. 268a k.p.a. nie może być traktowany jako jedyny, powszechnie i bezwzględnie obowiązujący wzorzec udzielania upoważnień do działania w imieniu organu administracji publicznej. Dyrektor Oddziału staje się, na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym ZUS jako organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa ZUS.

Skład orzekający

Edward Kierejczyk

przewodniczący sprawozdawca

Jan Grabowski

członek

Małgorzata Korycińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących udzielania upoważnień do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu organów administracji publicznej, w szczególności w kontekście ZUS i zgodności przepisów wykonawczych z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej struktury organizacyjnej i przepisów ZUS, ale zasady interpretacji przepisów o upoważnieniach mogą mieć szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z kompetencjami organów ZUS i udzielaniem upoważnień, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i ubezpieczeniowego.

Kto naprawdę może podpisać decyzję ZUS? NSA rozstrzyga spór o upoważnienia.

Dane finansowe

WPS: 1094,52 PLN

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 316/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-01-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-10-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Edward Kierejczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Jan Grabowski
Małgorzata Korycińska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1126/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-06-27
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk (spr.) Sędziowie Jan Grabowski NSA Małgorzata Korycińska Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1126/06 w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 20 lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1.Uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2.Odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 czerwca 2006 r. o sygn. akt III SA/Wa 1126/06 uwzględnił skargę J. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lutego 2006 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i stwierdził nieważność tej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 grudnia 2005 r. nr [...].
Sąd oparł się następującym stanie faktycznym:
Decyzją z dnia 28 grudnia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K., po rozpoznaniu wniosku J. O. z dnia 16 września 2005 r., odmówił wnioskodawcy umorzenia zaległych należności ze składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz odsetkami w łącznej kwocie 1094,52 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że wnioskodawca nie spełnił zawartych w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 poz. 887) dalej jako u.s.u.s., przesłanek warunkujących umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne. W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał, że jest w trudnej sytuacji majątkowej, a więc nie zachodzi całkowita nieściągalność składek. Decyzję podpisał I. M., zastępca Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. na podstawie upoważnienia udzielonego przez M. P. -Dyrektora tej placówki.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku J. O. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i decyzją z dnia 20 lutego 2006 r. utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygniecie. Decyzję podpisał Dyrektor Oddziału ZUS działając na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa ZUS z dnia 24 maja 2005 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie badając skargę na tę ostateczną decyzję ZUS uznał, że obie decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, (art. 156 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego) i na tej podstawie stwierdził nieważność obu tych decyzji.
W ocenie Sądu Dyrektor Oddziału ZUS w K. – M. P., działając na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS nie mógł udzielić swojemu zastępcy – I. M. pełnomocnictwa do wydawania decyzji w imieniu Zakładu. Dla skuteczności czynności administracyjnych, w tym decyzji podejmowanych przez zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS w imieniu Zakładu, konieczne jest bowiem umocowanie udzielone bezpośrednio przez Prezesa ZUS w trybie art. 268a k.p.a., będącego jedynym podmiotem "personifikującym organ" - Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wobec braku takiego upoważnienia zastępca Dyrektora Oddziału ZUS nie miał, w ocenie Sądu, kompetencji do wydawania i podpisywania w imieniu Zakładu decyzji odmawiających umorzenia skarżącemu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Sąd powołał się na treść art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. z którego wynika, że decyzje indywidualne w kwestii umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydaje Zakład, a uprawnionym do reprezentowania Zakładu jest Prezes ZUS. Zatem decyzja administracyjna o umorzeniu lub odmowie umorzenia składek względem ZUS powinna być sygnowana jego podpisem. Ponadto Sąd wskazał, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych w cytowanej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego z wyjątkiem sytuacji, gdy ustawa stanowi inaczej. Sąd zauważył, że brak jest w ustawie odesłania do innych aktów prawnych, regulujących tryb umarzania składek z tytułu ubezpieczeń społecznych, toteż w sprawach tych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zgodnie z dyspozycją art. 268a k.p.a. organ administracji publicznej może upoważniać, w formie pisemnej, innych pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu organu, postanowień oraz zaświadczeń. Zatem w celu zagwarantowania prawidłowości i skuteczności działań podejmowanych w imieniu organu, określony pracownik kierujący jednostką (oddziałem) powinien posiadać odpowiednią "legitymację" pochodzącą od organu (osoby pełniącej funkcję organu). Sąd uznał, że takie upoważnienie organu musi posiadać również zastępca osoby kierującej jednostką organizacyjną organu. Jeżeli upoważnienie ma pochodzić bezpośrednio od organu administracji publicznej to udzielenie "subupoważnienia" innej osobie przez pracownika jednostki, który działa jedynie w imieniu organu nie będzie skuteczne. Sąd podkreślił, że zastosowanie w danej sprawie normy art. 268a k.p.a. jest uzasadnione, ponieważ w ustawie o ubezpieczeniach społecznych nie ma innego, odrębnego uregulowania kwestii udzielania upoważnień pracownikom Zakładu przez Prezesa ZUS do działania w imieniu Zakładu.
W ocenie Sądu § 3 ust. 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U Nr 80 poz. 914) pozostaje w sprzeczności z treścią art. 268a k.p.a. Prezes ZUS nie może bowiem upoważniać dyrektorów komórek organizacyjnych do udzielania pełnomocnictwa innym pracownikom oddziału do reprezentowania Zakładu i podejmowania decyzji w jego imieniu, w określonych przez niego sprawach. Zdaniem Sądu, ustawodawca udzielając Ministrowi delegacji do wydania statutu nie przewidział, że organ wykonawczy może w odmienny sposób niż czyni to ustawa, uregulować kwestię udzielania pracownikom upoważnień do działania w imieniu Zakładu. Na poparcie tego stanowiska Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego m.in. na wyrok z dnia 28 maja 1986 r. sygn. akt U. 1/86 w myśl, którego rozporządzenie nie może ingerować w sferę materii prawnej, uregulowanej w innych aktach normatywnych o randze ustawowej w ten sposób, że nie może ono powtarzać, przekształcać, modyfikować lub syntetyzować treści ustaw. Cytowany przepis statutu modyfikuje art. 268a k.p.a., a zatem należy odmówić jego stosowania.
Na tej podstawie Sąd przyjął, że decyzja Zakładu w I instancji została wydana przez osobę nielegitymującą się prawidłowym upoważnieniem i wobec tego jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Z tego powodu zaskarżona decyzja Prezesa ZUS utrzymująca w mocy wadliwą decyzję jest również nieważna. Dlatego należało stwierdzić nieważność obydwu decyzji Zakładu.
W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 czerwca 2006 r. Prezes ZUS, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) zarzucił wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
- błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 268a k.p.a. w związku z art. 67, 68, 72, 73, 74 i 123 u.s.u.s. oraz § 3 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych polegające na uznaniu przez Sąd, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Prezesa ZUS nie jest umocowany do udzielenia upoważnienia swojemu zastępcy w sprawach dotyczących wydawania indywidualnych decyzji,
- niewłaściwe zastosowanie art. 188 i 193 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483) w związku z art. 2 ust.1 pkt 3 oraz art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz.643).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że statut ZUS wydany na podstawie art. 74 ust. 5 u.s.u.s., w którym Minister upoważnił Prezesa ZUS do udzielenia pełnomocnictwa dyrektorom oddziałów ZUS z możliwością ustanowienia substytucji, nie narusza art. 268a k.p.a, gdyż art. 74 ust. 5 u.s.u.s. jest regulacją szczególną w stosunku do wyżej wymienionego przepisu k.p.a. Na tej podstawie skarżący wywiódł wniosek, że przepis szczególny ma pierwszeństwo przed przepisem ogólnym zawartym w k.p.a. Ponadto skarżący zaznaczył, że ze względu na rozbudowany zakres spraw załatwianych przez Zakład w drodze decyzji administracyjnych, ustawodawca celowo przewidział możliwość ustalenia w drodze odrębnego aktu prawnego (statutu) zakresu kompetencji organów ZUS m.in. udzielania na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS dalszych pełnomocnictw przez Dyrektorów Oddziałów swoim pracownikom. Takie rozwiązanie, w ocenie skarżącego, pozwala na sprawne załatwianie spraw osób ubezpieczonych zgodnie z zasadą szybkości postępowania administracyjnego wyrażoną przepisach k.p.a.
W uzasadnieniu drugiego zarzutu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wypowiadając się o niezgodności statutu ZUS, wydanego w formie rozporządzenia z art. 268a k.p.a. przekroczył swoje kompetencje. Wobec powzięcia wątpliwości, co do zgodności rozporządzenia z ustawą Sąd powinien był skierować pytanie prejudycjalne do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji oraz art. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. W opinii skarżącego Sąd nie może przecież samodzielnie orzekać o niezgodności danego aktu prawnego z ustawą i ma obowiązek stosowania tego aktu, jeżeli nie wystąpi do Trybunału Konstytucyjnego ze stosownym zapytaniem w tej kwestii.
Z powyższych względów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznawania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność dwóch decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na tej podstawie, że pierwszą z nich – 28 grudnia 2005 r. podpisała osoba nieupoważniona do wydania decyzji za ten organ, a więc decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.). W konsekwencji druga decyzja również rażąco naruszyła prawo (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Decyzja z 28 grudnia 2005 r. została podpisana przez zastępcę Dyrektora Oddziału ZUS działającego na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez Dyrektora tego Oddziału. Z kolei Dyrektor Oddziału ZUS uzyskał umocowanie do udzielenia takiego upoważnienia na podstawie upoważnienia Prezesa ZUS wydanego na podstawie § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS. Sąd I instancji odmówił zastosowania w sprawie przepisu § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 4 października 1999r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm.). Przepis ten przyznaje Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kompetencje do upoważniania osób wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (statutu ZUS), w tym dyrektorów oddziałów ZUS do udzielania przez nie upoważnień innym pracownikom ZUS do podejmowania decyzji w imieniu ZUS, w określonych sprawach. Zdaniem Sądu I instancji przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS jest sprzeczny z art. 268a k.p.a., ponieważ z przepisu art. 268a k.p.a. wynika, że jedynie organ może upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych. Sąd konfrontując § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS z treścią art. 268a k.p.a. doszedł do przekonania, że przepis statutowy stanowi niedozwoloną ingerencję w materię ustawową, ponieważ modyfikuje określony w art. 268a k.p.a. zakres kompetencji do udzielania upoważnień do działania w imieniu organu, w tym do wydawania decyzji administracyjnych. W konkluzji Sąd stwierdził, że w tej sprawie podstawą do udzielenia upoważnienia do wydawania decyzji w imieniu ZUS powinien być przepis art. 268a k.p.a., a nie przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, a więc zastępca Dyrektora Oddziału ZUS mógłby podpisać decyzję administracyjną, gdyby miał upoważnienie pochodzące bezpośrednio od Prezesa ZUS.
W skardze kasacyjnej powołano się na pierwszą podstawę skargi kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) – naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, wskazując przepisy prawne, które – zdaniem ZUS – zostały w ten sposób naruszone. Osią tych zarzutów jest stwierdzenie, że Sąd I instancji bezpodstawnie uznał przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS wydany na podstawie art. 74 ust. 5 u.s.u.s. za sprzeczny z art. 268a k.p.a. nie uwzględniając, że jest to przepis szczególny w stosunku do art. 268a k.p.a. i ma w związku z tym pierwszeństwo przed art. 268a k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji co do tego, że należało odmówić zastosowania w tej sprawie przepisu § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS, ponieważ przepis ten jest sprzeczny z art. 268a k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji przyjął błędną podstawę do badania legalności § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS. Przeprowadził jego ocenę wyłącznie z punktu widzenia zgodności z art. 268a k.p.a. Nie wziął natomiast pod uwagę tego, że statut ZUS mający rangę rozporządzenia, ma umocowanie ustawowe – został wydany na podstawie przepisu art. 74 ust. 5 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.) Każdy akt normatywny wykonawczy powinien być oczywiście niesprzeczny ze wszystkimi obowiązującymi aktami ustawodawczymi.
Rozporządzenie, które znajduje bezpośrednio oparcie w ustawie i służy jej wykonaniu jest uzupełnieniem ustawy i może regulować takie same sprawy, w których stanowi się ustawy. Przepisu art. 268a k.p.a. nie można wobec tego traktować jako jedynego, powszechnie i bezwzględnie obowiązującego wzorca udzielania upoważnień do działania w imieniu organu administracji publicznej. Dopuszczalne są bowiem i istnieją w tym zakresie różne rozwiązania, pozwalające na dekoncentrację wykonywania kompetencji organów, szczególnie potrzebną w rozbudowanych strukturach administracji publicznej. Rzecz więc w tym, aby ta dekoncentracja mniej lub bardziej zinstytucjonalizowana, albo nawet oparta na doraźnych i jednostkowych aktach upoważniających, miała odpowiednie podstawy normatywne. Badając legalność (zgodność z ustawą) upoważnienia określonego w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS należałoby odwołać się do jego relacji z treścią art. 74 ust. 5 u.s.u.s. Przepis art. 74 ust. 5 tej ustawy stanowi, że minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego nadaje, w drodze rozporządzenia, statut Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, w którym określa w szczególności :
1) strukturę organizacyjną Zakładu oraz zakres rzeczowy działania centrali i terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu,
2) tryb funkcjonowania i kompetencje organów Zakładu.
W przepisie art. 92 ust. 2 Konstytucji RP określono wymagania, jakie powinno spełniać upoważnienie ustawowe: poza określeniem organu właściwego do wydania rozporządzenia i zakresu spraw przekazanych do uregulowania muszą się w nim znaleźć wytyczne dotyczące treści aktu.
W art. 74 ust. 5 u.s.u.s. określono organ właściwy do wydania rozporządzenia i podstawowy zakres spraw przekazanych do uregulowania. Mieści się w nim określenie kompetencji organów Zakładu. Nie określono natomiast wprost wytycznych, wskazujących kierunki merytorycznych rozwiązań wchodzących w zakres aktu wykonawczego. W piśmiennictwie prawniczym, w szczególności zaś w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego nie budzi jednak wątpliwości teza, że ten ostatni element upoważnienia nie musi być zawarty w treści przepisu upoważniającego. Wystarczy, że istnieje możliwość jego zrekonstruowania na podstawie innych przepisów ustawy zawierającej przepis upoważniający do wydania rozporządzenia (np. wyrok TK z 29 listopada 2004r., K. 7/04, OTK ZU 2004, nr 10 (A), poz. 109). Wytyczne dotyczące treści rozporządzenia nie muszą być też nazbyt szczegółowe. Skoro bowiem rozporządzenie jest funkcjonalnym uzupełnieniem ustawy, to ustawa powinna pozostawić organowi upoważnionemu pewną samodzielność w unormowaniu materii, której rozporządzenie dotyczy. Istotne jest, aby podmiot wydający rozporządzenie potrafił prawidłowo odczytać intencje ustawodawcy (patrz : M. Żabicka – Kłopotek : Wytyczne jako element upoważnienia do wydania rozporządzenia, Przegląd Sejmowy nr 3 (74) z 2006r., s. 40 – 41).
Z treści przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, regulujących ustrój, zadania i kompetencje ZUS (art. 66 – 79a) wynika, że jest to jednostka organizacyjna (osoba prawna), która jako całość jest organem administracji publicznej (art. 66 ust. 4). W roli samodzielnych organów administracyjnych nie występują więc jej wewnętrzne organy, ani terenowe jednostki organizacyjne, mające kompetencje do działania w jej imieniu. ZUS wykonuje swoje podstawowe zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem terenowych jednostek organizacyjnych. W ramach prowadzonej działalności posługuje się środkami prawnymi właściwymi organom administracji publicznej, a więc przede wszystkim wydaje decyzje administracyjne (art. 66 ust. 4). Z przepisów ustawy określających podmiotowość publicznoprawną ZUS–u oraz zakres i sposób wykonywania podstawowych jego zadań wynika konieczność daleko posuniętej, wewnętrznej dekoncentracji kompetencji do działania w charakterze organu administracji publicznej. Jeżeli dodatkowo uwzględni się skalę działania ZUS mierzoną liczbą ubezpieczonych i liczbą pracowników zajmujących się załatwianiem ich spraw, to trudno byłoby uznać za racjonalne takie rozwiązanie, które wymaga aby Prezes ZUS udzielał bezpośrednio każdemu pracownikowi zajmującemu się załatwianiem spraw ubezpieczonych upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu.
Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że przepis art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych spełnia wymagania określone w art. 92 ust. 2 Konstytucji RP, a przepis § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 4 października 1999r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych został wydany na podstawie i w granicach upoważnienia zawartego w ustawie. Stanowi więc właściwą podstawę prawną do udzielania, w sposób w tym przepisie określony, pracownikom ZUS upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis § 3 ust. 2 pkt 2 statutu ZUS nie jest też sprzeczny z art. 268a k.p.a. Sąd I instancji dopatrując się takiej sprzeczności wyszedł z błędnego założenia, że jedyną osobą personifikującą ZUS jako organ administracji publicznej jest Prezes ZUS. W konsekwencji, w myśl art. art. 268a k.p.a. tylko Prezes ZUS może upoważnić pracowników do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. Prezes ZUS kieruje działalnością Zakładu i reprezentuje Zakład na zewnątrz (art. 73 ust. 1 u.s.u.s.). Z tego przepisu nie wynika jednak, że wyłącznie Prezes może udzielać innym pracownikom upoważnień do działania w imieniu Zakładu, ponieważ ustawa stanowi w art. 74 ust. 5, że kompetencje organów Zakładu określa statut Zakładu. Tym samym dopuszcza możliwość ograniczenia kompetencji Prezesa jako piastuna organu na rzecz innych pracowników Zakładu. Prezes ZUS udzielając Dyrektorowi Oddziału upoważnienia, o którym mowa w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu nie upoważnia go do działania w swoim imieniu (imieniu Prezesa) lecz w imieniu Zakładu jako organu. Nie zezwala więc Dyrektorowi Oddziału na udzielenie "subupoważnienia" niedopuszczalnego w świetle art. 268a k.p.a. Dyrektor Oddziału staje się, na podstawie upoważnienia udzielonego przez Prezesa, podmiotem personifikującym ZUS jako organ, a nie pełnomocnikiem Prezesa ZUS. Upoważnienie do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu ZUS udzielone pracownikowi przez Dyrektora Oddziału działającego w imieniu ZUS niewątpliwie nie jest sprzeczne z treścią art. 268a k.p.a.
W konkluzji należy stwierdzić, że z powodów wyżej przedstawionych skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 1 i na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Sąd skorzystał z możliwości odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną, biorąc pod uwagę trudną sytuację materialną skarżącego J. O. – z jednej strony, z drugiej zaś – niski poziom merytoryczny skargi kasacyjnej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI